ლეო ქიაჩელი – Leo Kiacheli

წარსული აწმყოში

მორიგი წვეულება ჰქონდა ბატონიშვილ ლევანს.

სამნი ძმანი იყვნენ ბატონიშვილები: ლევან, დავით და ვახტანგი. უფროსი იყო ბატონიშვილი ლევანი.

სამი ძმაღა დარჩენილიყო იმ ისტორიული გვარიდან, რომელიც ფეოდალური საქართველოს ერთ პატარა, მაგრამ უმშვენიერეს, აწ მაზრადქცეულ კუთხეში მთავრობდა.

თუმცა ამ დიდებული გვარის მთავრული ვარსკვლავი დიდი ხანია რაც ჩამქრალიყო, მაგრამ აწინდელ მის წარმომადგენლებს ეს ისე ეჭირათ, როგორც ნამდვილ მთავრებს შეეფერებოდათ.

ძნელი გასარკვევია, რა იყო მიზეზი – ტრადიცია, ისტორიისადმი პატივისცემა, თუ უბრალო ზრდილობა, – მაგრამ მათ სახელს მთელ კუთხეში ისე არავინ ახსენებდა, რომ ზედ “ბატონიშვილი” არ დაეტანებინა.

ასე წარმოიდგინეთ, მაზრის ხელისუფლების წარმომადგენლებსაც კი “ბატონიშვილის” გარეშე არ წამოცდებოდათ მათი სახელი. თვითონ მაზრის უფროსი, ვეება ტანის, გრძელულვაშებიანი და რიხიანი მაიორი, ჩვეულებრივად ასე უწოდებდა მათ:

– “ “.

ღირსშესანიშნავი იყო უთუოდ, რომ მაზრის უფროსი ამ ორის სიტყვიდან პირველს “ბრანწის” მაგვარად გამოთქვამდა. ყოველ შემთხვევაში რუსულის არმცოდნეთ ეს სიტყვა უმრავლეს შემთხვევაში “ბრანწად” ესმოდათ. მისი წარმოთქმისას მაზრის უფროსი ჩვეულებრივად ცალ ულვაშს ეშმაკურად ააცმაცუნებდა და ისედაც წვრილ, ჭროღა თვალებს საიდუმლო მნიშვნელობით მოჭუტავდა. მაგრამ მაინცდამაინც ნამეტანი აშკარა რომ არ გამოსვლოდა დაცინვა, ზედიზედ მაგრად დაახველებდა და ულვაშის ვითომ ძალაუნებურ ცმაცურს და თვალი ცბიერ მოჭუტვას უეცარ დახველებას დააბრალებდა.

გარეშე ამისა, ბატონიშვილები საყოველთაო პატივისცემას იმსახურებდნენ თავიანთი სიდარბაისლით, მეფური თავდაჭერილობით და იშვიათი ენამჭევრობით.

ყველა ამნაირი და სხვა მრავალი მაღალი ღირსებით განსაკუთრებულად შემკული იყო უფროსი ძმა, ბატონიშვილი ლევანი, ტახტის მემკვიდრე. ძმებიც კი ბაძავდნენ მას, თუმცა ბატონიშვილი დავითი რუსეთსა და ევროპაში ნაცხოვრები იყო, ხოლო ბატონიშვილ ვახტანგს ახლო და მუდმივი ურთიერთობა ჰქონდა ქართველი არისტოკრატიის უმაღლეს წარმომადგენლებთან, რომელთაც ბატონიშვილები ენათესავებოდნენ.

ბატონიშვილი ლევანი მაღალი და წარმოსადეგი იყო. მას შნოსა დაახოვანებას მატებდა გრძელი შავი ჩოხა, განიერ მკერდზე აქეთ–იქით ჩამოყოლებული შავი გიშრის მასრებიანი. მასრებს ზემოდან ეფინებოდა ბატონიშვილის სახელგანთქმული შავი წვერი, რომლის შნო და მოყვანილობა მთელი კუთხის თავმომწონე თავადების შურის საგანს წარმოადგენდა.

ბატონიშვილი მუდამ შავ ჩოხას და თეთრ აბრეშუმის ახალუხს ატარებდა. თავადაც შავგვრემანი იყო. სადა შავბალთებიანი ქამარ–ხანჯლისა და ხმლის ტარება უყვარდა* გამონაკლისს შეადგენდა მხოლოდ ველი, საგვარეულო, მორჩილი დამბაჩა, რომელიც ბატონიშვილს მუდამ ზურგს უკან ქამარში ჰქონდა გარჭობილი. დამბაჩა დიდი ხელოვნებით იყო მოხატული ძვირფასი ქვებით. მის ტარს კვერცხისოდენა, სიძველისაგან შეყვითლებული და ხმარებისაგან შეცვეთილი სპილოს ძვლის კოპალი ამშვენებდა.

ბატონიშვილ დავითს უფრო ხშირად ევროპულად ეცვა. თუმცა დროდადრო, განსაკუთრებულად საზეიმო შემთხვევებში, ჩოხა–ახალუხით გამოწყობაც უყვარდა. უფროსი ძმის რიდით ის შავ ჩოხას არ იცვამდა. ხმალს სულაც არ ატარებდა, ხოლო ქამარ–ხანჯალი ფერადი მინანქრით მოკირწყლული და ოქროთი დაფერილი ბალთებით დამშვენებული ერტყა.

რაც შეეხება ბატონიშვილ ვახტანგს, ის ჩოხის ფერს მაინცდამაინც არ არჩევდა. ტანსაცმელს დღეში რამდენჯერმე იცვლიდა, მაგრამ საგარეოდ მუდამ შინდისფერი ჩოხა ეცვა. მისი ოთახი ძველი და ახალი იარაღის მუზეუმს ჰგავდა. ძვირფასი ხმალი და ხანჯალი ჭარბობდა, ისტორიულ პირთა ნაქონი. ხმლებში ერთი ჰქონდა შერჩეული, რომელსაც ჩვეულებრივ ატარებდა. ამბობდა, ალექსანდრე ბატონიშვილის ნაქონი არისო. ხმალს არაბული წარწერა ჰქონდა პირზე. როცა ბატონიშვილს მისი ღირსების ჩვენება უნდოდა, ამოიღებდა, ისე მოღუნავდა, რომ წვერს ვადამდე მიუტანდა და უცებ გაშლიდა, “კეთილშობილი” ფოლადი ამ დროს ისეთ წკრიალს გამოსცემდა, რომ ყველას გაოცებას იწვევდა.

მართლაც, შესანიშნავი ხმალი იყო, – ბატონიშვილი მით ტყვილა არ ამაყობდა.

წინააღმდეგ დინჯი უფროსი ძმებისა, ბატონიშვილი ვახტანგი ჩქარი და ფიცხი იყო. მასთან ავად გადაკიდება არავისთვის ხელსაყრელი არ იყო.

შესაძლებელია, მაზრის უფროსი თავისი დამცინავი “ბრანწის” ხველებით დაფარვას იმიტომ ცდილობდა, რომ ბატონიშვილი ვახტანგის სიფიცხისა და ხმლის ეშინოდა.

მეტად სწუხდნენ ბატონიშვილები, რომ მთავრებად იყვნენ დაბადებულნი და ვერ მთავრობდნენ, ხოლო მათ საგვარეულო სამფლობელოს სხვა განაგებდა.

თუმცა ვერ მთავრობდნენ ჩვენი ბატონიშვილები და სამთავრო აღარ გააჩნდათ, მაგრამ მაინც მთავრებივით ცხოვრობდნენ. ნამდვილ მთავრებზე უფრო ხშირად ნადიმობდნენ, ასევე ხშირად ნადირობდნენ და მტკიცედ იცავდნენ ძველი ქართული რაინდობის წესებს როგორც შინ, ისე გარეთაც, სიტყვას მეფურ კილოს ატანდნენ და უყვარდათ გასაუბრება რუსთაველის შაირით, თუმცა სხვა მრავალი ძველი და ახალი ქართული წიგნის ნაკითხობასაც ამჟღავნებდნენ, რაც განსაკუთრებულად ბატონიშვილ დავითზე უფრო ითქმის.

.

ბატონიშვილ ლევანის დღევანდელი წვეულება ჩვეულებრივი იყო. ძმებს წესად ჰქონდათ შემოღებული, რომ რიგრიგობით აწვევდნენ სტუმრებს. თავისთავად ცხადია, რომ ბატონიშვილი ლევანის წვეულება გამოირჩეოდა ძმების წვეულებისაგან სტუმრების სიმრავლითა და სუფრის სიუხვით, როგორც უფროს მას და მთავრის პირველ მემკვიდრეს შეეფერებოდა.

– ვაშა, ბატონიშვილო ლევან! ვაშა და დიდება ბატონიშვილ ლევანს! – ერთხმად შესძახეს სტუმრებმა, როცა თვალი გადაავლეს გაშლილ სუფრას, რომელსაც, ჩანდა, ჩიტის რძეც კი არ აკლდა.

– არ დამძრახოთ, დარბაისელნო! – მკერდზე ხელების დაკრეფით და თავის დახრით მიმართა ბატონიშვილმა წვეულთ. – როგორც ამ სახლს, ისევ თქვენს ღირსებას უფრო სხვანაირი სუფრა შეეფერებოდა. სულმნათი შოთას უკვდავი სიტყვები, ასე მგონია, ზედგამოჭრილია ჩემზე, ბატონებო:

საწუთრო კაცსა ყოველსა ვითა ტაროსი უხდების,

ზოგჯერ მზეა და ოდესმე ცა რისხვით მოუქუხდების!

მერე მის გვერდით მდგომ მეუღლეს თამარს მიმართა:

– ბატონიშვილო თამარ, ბატონიშვილი ლევანი გთხოვს ამ “მოქუხებული” ცის ქვეშაც ისე გაუმასპინლდე მის სტუმრებს, თითქოს ჩვენს თავზე მზე ანათებდეს…

თამარს გვერდში ედგნენ რძლები – ქეთევან და გურანდუხტ, ბატონიშვილების – დავითისა და ვახტანგის თანამეცხედრენი, უწარჩინებულესი თავადების ერისთავისა და დადიანის ასულები. სამთავემ თავის დახრით მოისმინა უფროსი ბატონიშვილის ბრძანება.

ბატონიშვილმა თამარმა წინ წარსდგა ნაბიჯი და სტუმრების რიგს თავით ბოლომდე მზიური ღიმილი მიანათა. მას უმცროსმა რძლებმაც წაბაძეს.

მაშინ სტუმრები მოკრალებით მიუახლოვდნენ ბრწყინვალე მანდილოსნებს და ხელზე ემთხვივნენ უფროს–უმცროსობის კვალობაზე.

როცა ხელზე მთხვევის ცერემონია გათავდა, ბატონიშვილმა დავითმა წარმოსთქვა:

– ბატონიშვილო თამარ, მზისადარო რძალო ჩვენო, სუფრა გაწყობილია და სტუმრებს მოელის. გთხოვთ, გაგვინათო მისკენ გზა. მოგეხსენება, ბატონიშვილო, რომ სამყაროში ურღვეველი წესრიგი და ჰარმონია მზის წყალობით სუფევს. მთვარეს თუ დედამიწას, ზუალს თუ მუშთარს და მარიხს მიკუთვნებული აქვთ თავიანთი ადგილი სამყაროს დასაბამიდან უცვლელად. შენ ხარ მზე ამ ოჯახისა, ბატონიშვილო თამარ, შენ გეკუთვნის მონიჭება ამ სუფრაზე იმ ადგილისა, რომელიც თითოეულ ჩვენგანს დაუმსახურებია ისტორიაში ჩვენი სამთავრო ოჯახის წინაშე… ველით შენს ბრანებას, ბატონიშვილო!

თამარმა მოისმინა უგანათლებულესი მაზლის სიტყვები. ის იყო უნდა შესდგომოდა რძლებთან ერთად დაკისრებული მოვალეობის შესრულებას, რომ ლევანის ხმამ შეაყენა იგი.

– ბატონიშვილო დავით, შენი სიტყვა ბრძნული იყო, როგორც შეგეფერებოდა, მაგრამ მაპატიე, თუ ის მთლიანად ვერ მოგიწონო… შენ მხოლოდ დიდნი პლანეტანი დაგვისახელე, ბატონიშვილო, ასე ვთქვათ, ცის თავადები… მაგრამ სადაც თავადები ბრძანდებიან, იქ აზნაურებიც არიან… შენ კი გამოგრჩა ისინი, ბატონიშვილო… არ დაგისახელებია ასპიროზ და ოტარიდი, მზის მხარის დამამშვენებელნი! რუსთაველს არ დავიწყებია ისინი… მოგაგონებ:

მოდი, ასპიროზ, მაგრე რა…

ან:

ოტარიდო, შენგან კიდე არვის მიგავს საქმე სხვისა,

მზე მაბრუნებს, არ გაგიშვებს, შემეყრის და მიმცემს წვასა…

– ცდომილ ვარსკვლავებზე ვითომ აღარ შევაჩერე მაღალი საზოგადოების ყურადღება, ჩემო ბატონიშვილო! – თავი იმართლა დავითმა.

– ჩვენს აზნაურებს დიდი დამსახურება მიუძღვით ჩვენი ტახტის წინაშე, ბატონიშვილო დავით. ამიტომაც ბრძანდებიან აქ მოწვეულთა შორის… განსწავლულს ისტორიაში ჩემზე უკეთ მოგეხსენება, რომ თავადაზნაურობით იხსენიება ჩვენში მაღალი წოდება ერთიანად… ალბათ, რუსთველის დროსაც ასე იყო, რომ იმ სულმნათმა ასპიროზ და ოტარიდი დიდ პლანეტთ გვერდში ამოიყენა!

– შენს მზეს ვფიცავ, ბატონიშვილო, – შესძახა უფროსი ძმის სიტყვებით აღფრთოვანებულმა დავითმა, – ჩვენი გვარის გენია გიბრწყინავს თვალებში: შენი სიტყვებით დღესაც ისე მოხიბლული ვარ, როგორც ყოველთვის! რა გასაკვირია, რომ ყოველივე ჩემზე უკეთ იცოდე, რადგანაც თავად ხარ ხორცშესხმული ისტორია ჩვენი! – ამ სიტყვებით ის მიუახლოვდა ლევანს და მარცხენა მკერდზე მხურვალედ ეამბორა. მერე სტუმრებისაკენ პირი იბრუნა და დიდის აღგზნებით წარმოთქვა:

– ბატონებო, ვაშა ბატონიშვილს ლევანს! ვაშა და დიდება მას!

ქუხილით გაისმა დარბაზში საერთო “ვაშა”!.

აქ თამარიც შეუდგა თავისი მოვალეობის შესრულებას.

– ბატონიშვილო დავით, – უთხრა მან მაზლს, – მე და ჩემს რძლებს დანიშნული გვაქვს ძვირფასი სტუმრებისათვის ადგილები სუფრაზე… მოიღეთ მოწყალება, ბატონებო, დაბრძანდით… თქვენი ადგილი, ბატონიშვილო დავით, აი, აქ არის: ბატონიშვილ ლევანის ხელმარჯვნით… ხელმარცხნით მდგარი სკამი ბატონიშვილ ვახტანგს ეკუთვნის… მეტად ვწუხვარ, რომ ის დღეს აქ არ ბრნდება… თუ თქვენი ნება იქნება, შევუნახავთ კუთვნილ ადგილს.

– ბატონიშვილი ვახტანგი მისმა სიმამრმა, დადიანმა, აწვია სანადიროდ… – ჩამოართვა სიტყვა მეუღლეს ლევანმა. – ის ჯერ კიდევ არ დაბრუნებულა. ალბათ, აქამდის გრელდება დადიანის ნადირობა. მოგეხსენებათ, თუ რაოდენად უყვართ სიე–სიმამრს ნადირის დევნა. მაგრამ მე მაინც დღეს მოველი ბატონიშვილის დაბრუნებას ყოველ მიზეზს გარეშე, რადგანაც მან იცის ჩემი დღევანდელი წვეულების ამბავი.. აპატიეთ, დიდებულნო, ბატონიშვილ ვახტანგს კადნიერება…

– რას ბრძანებთ, ბატონიშვილო ლევან! ალბათ, მოგვისწრებს ბატონიშვილი… – ბოდიში მოხადეს სტუმრებმა ვახტანგს.

დასხდნენ, ვახტანგის სკამი ცარიელი დარჩა. ადგილები ისე იყო განაწილებული სტუმრებს შორის, რომ არავის შელახვია თავმოყვარეობა, გვაროვნული ღირსებისა თუ დამსახურების გრძნობა. თავადების რიგი აზნაურებმა განაგრძეს ვიდრე ბოლომდის, სადაც მოწვეული მომღერლები განლაგდნენ.

ბატონიშვილ დავითისა და სტუმრების მოთხოვნით სუფრას დიასახლისიც მიუჯდა, – მარცხენა მხარეს, ქმარსა და ბატონიშვილ ვახტანგის ცარიელ სკამს შუა. უმცროსმა რძლებმა დაჯდომა არ ინებეს. ფეხზე დარჩნენ და სტუმრების მომსახურება განაგრძეს.

სუფრას ამშვენებდა საგვარეულო საგანძურიდან მოტანილი ძვირფასი აზარფეშები, რქისა და ბროლის ყანწები, ოქროთი და ვერცხლით მოჭედილები, უცხოდ მოხატული დიდი და მორჩილი კუები, ლალითა და იაგუნდით მოკირწყლულები, ისტორიული მნიშვნელობის წარწერებითა და თარიღებით დამშვენებული, კეკლუც ქალივით კისერმოღერებული ძველი ვერცხლის სურები, – სხვადასხვა დროს მეფეთა, უფლისწულთა, მთავართა და დიდგვაროვანთაგან ბატონიშვილების წინაპართადმი სახსოვრად მოძღვნილები.

დარბაზში ტრიალებდნენ მსახურებად მოწვეული ყმაწვილკაცები თავადთა თუ აზნაურთაგან, – მერიქიფენი თუ კერის მომრთმევნი, მოკლე, ცალკალთა აკეცილი, მოსირმული თეთრი ჩოხა–ახალუხით მორთულები, აბრეშუმის სიფრიფანა ყაბალახებით თავწაკრულები.

მერიქიფეებმა აავსეს სასმისები. სტუმრები მცირედ შეექცნენ უხვად განლაგებულ საუზმეს და ბატონიშვილმა ლევანმა პირველად დაილოცა მომცრო ყანწით.

– ბატონიშვილო თამარ, – მიმართა შემდეგ მის გვერდით მჯდომ მეუღლეს. – რა ვქნა, არ ვიცი, სანამდე დავფარო, რომ ჩემს გულს რაღაცა აკლია…

– ბრძანე, ბატონიშვილო!

– ვერ ვხედავ სუფრაზე ჩვენი ოჯახის სიამაყეს, ბატონიშვილო თამარ… ოდითგან ჩვენი ლხინის დამამშვენებელს და მოზიარეს… ვერ ვხედავ ჩვენს “დიდებას”, ბატონიშვილო! ხომ არ გვემალება? იქნება, ღარიბ სუფრას გვიწუნებს, არ გვკადრულობს! ჩემს თავს გაფიცებ, გამაგებინე სად ბრძანდება იგი ამდენი ხანი!

“დიდების” ხსენებაზე სტუმრების სახეს ბედნიერების ღიმილი გადაეკრა. სუფრას ცელქი ნიავივით ჩაურბინა სასიამოვნო ჩურჩულმა.

თამარმა თვალი მიმოავლო სუფრას. ვითომ გაუკვირდა, რომ ვერ ნახა ის, რასაც ეძებდა. შეწუხდა ვითომ კიდევაც.

სტუმრები მიუხვდნენ ოინს. სიცილით შეეგებნენ დიასახლისის უწყინარ თვალთმაქცობას.

– ღმერთო ჩემო… ნუთუ დამავიწყდა! ბატონიშვილო ქეთევან, ბატონიშვილო გურანდუხტ… – ადგომა დააპირა, მაგრამ რძლებმა დაასწრეს. წინ გაშვერილ ხელებზე დასვენებული ორწყრთიანი ყანწი მოართვეს.

ეს იყო ბატონიშვილი ლევანის მიერ მოთხოვნილი “დიდება”, რომლის სუფრაზე გამოტანა ასეთი ზეიმით იყო მოწყობილი საზოგადოების გასამხიარულებლად.

ფიცხლად წამოდგა დიასახლისი. თითქოს უმნიშვნელოვანეს რასმე მღვდელმოქმედებას ასრულებსო, რძლებს ყანწი ჩამოართვა და ბატონიშვილ ლევანის წინ წინასწარ მოწყობილ ადგილზე დააყენა, მრგვლად დაღებული ვეება პირით სტუმრებისაკენ მიქცეული.

– ვაშა! – იქუხა დარბაზმა.

“დიდებას” დარბაზში კერის მომრთმევი მსახურნი შემოჰყვნენ დაწალიკებით. მათ თავს ზემოთ შემართულ ხელებზე შეყენებული ველებური ვერცხლის ხონჩები მოჰქონდათ, ნაირ–ნაირი საჭმელებით სავსე.

“ვაშას” ძახილი ჯერ კიდევ არ შეწყვეტილიყო დარბაზში, რომ ბატონიშვილი დავითის აღფრთოვანებულმა ხმამ დაფარა იგი:

მეფეთა შიგან სიუხვე ვით ედემს ალვა რგულია,

უხვსა მორჩილებს ყოველი, – იგიცა, ვინ ორგულია.

სმა–ჭამა დიდად შესარგი, დება რა სავარგულია!

რასაცა გასცემ შენია, რაც არა – დაკარგულია.

წარმოსთქვა ეს თუ არა, იქვე სულმოუთქმელად განაგრძო:

– ბატონიშვილო ლევან, ჩვენი გვარი ღვთით მოწოდებული იყო ერის წინამძღოლად ჭირსა და ლხინში. ასე იყო ძველად. მაგრამ ასე უნდა იყოს დღესაც. შეიძლება დრო გამოიცვალა, მაგრამ არ გამოცვლილა შენი დიდება, ჩვენი კუთხის განმგებლად დაბადებულო, ჩვენო ბატონიშვილო. მტერთან რომ ომი გვქონდეს, შენს გარდა სხვა ვინ იქნებოდა ჩვენი წინამძღოლი? მაგრამ დღეს ლხინი გვაქვს შენს ოჯახში, ბატონიშვილო, და ნება მოგვეცი მოგილოცოთ თამადობა.

ერთი კაცივით ფეხზე წამოდგნენ სუფრაზე მსხდომნი. ყოველი მხრიდან გაისმა:

– გთხოვთ, ბატონიშვილო, გთხოვთ.

ბატონიშვილი ლევანიც წამოდგა.

– ღირსი არა ვარ ასეთი პატივისცემისა, დიდებულნო! – თქვა მან თავმდაბლად და თავი ოდნავ ჩაქინდრა. ჩანდა, უარის თქმას არ აპირებდა, ოღონდ უფრო მეტ “პატიჟს” ელოდებოდა. მიუხვდნენ. თხოვნა გაუმეორეს. ისიც კი უთხრეს:

– რაკი ბატონიშვილი ხარ ჩვენი, გევალება კიდეც გვემსახუროო…

ამან იმოქმედა.

– თქვენს სამსახურს როგორ გავექცეო, – ბრაძნა ლევანმა და მარჯვნით და მარცხნით თავი დაბლა დაუკრა დიდებულთ ნიშნად მადლობის გამოცხადებისა მისი ესოდენ დიდი ნდობით აღჭურვისათვის.

ამის შემდეგ ყველანი დასხდნენ, გარდა ბატონიშვილ დავითისა. თავდახრილი მიუახლოვდა იგი უფროს ძმას და მოკრალებით მარცხენა მკერდზე ემთხვია. ცხადი იყო, მან ამით მადლობა გადაუხადა მას თამადობაზე დათანხმებისათვის. მაგრამ ამას არ დაჯერებულა. ფიცხლად ჩამოართვა მერიქიფეს ვერცხლის სურა, საკუთარი ხელით პირთამდე აავსო ღვინით “დიდება” და თამადას გაუწოდა. ბატონიშვილმა ლევანმა ყანწი ჩამოართვა და შუბლზე აკოცა ერთგულ მას.

მთელი სუფრა კვლავ ფეხზე წამოდგა.

არ გასულა ხანი, რომ დიდებულნი ბატონიშვილ ლევანის წინ გრელ ჯერში იდგნენ, რათა მკერდზე მთხვეოდნენ და ბატონიშვილ დავითს არ ჩამორჩენოდნენ ერთგულების გამომჟღავნებაში.

რაკი ჩამორჩენა არავის უნდოდა, ცერემონია გაგრძელდა.

გათავდა თუ არა იგი, აღელვებული ბატონიშვილი დაუყოვნებლივ შეუდგა დაკისრებული მოვალეობის ასრულებას.

– დიდებულნო, – დაიწყო მან ათრთოლებული ხმით. – ვერ დავფარავ, რომ დიდად ვღელავ… ასე ვღელავ ყოველთვის, როცა “დიდება” ხელთ მიპყრია… ამ დროს მაგონდება, ბატონებო, ჩვენს ოჯახში დღემდე შემონახული წმინდა გადმოცემა, რომ თამარ მეფეს ხელში სჭერია იგი პირთამდე სავსე, როცა რუქნადინის დამარცხების შემდეგ ბასიანიდან დაბრუნებული ქართველი ჯარისთვის ბრწყინვალე გამარჯვება მიულოცავს… საგულისხმოა, რომ ეს ისტორიული გაძი, ეს წმიდათაწმიდა დღეს ჩვენს ოჯახშია დაცული, როგორც სიმბოლო ქართველი ერის მთლიანობისა და მისი ისტორიის უწყვეტელობისა დასაბამიდან ვიდრე აქამდის… დიდება ჩვენს წინაპრებს, რომელთაც ეს “დიდება” ამ ჩვენს კუთხეში დაუცავთ ერის დიდების მარად მოსაგონებლად!

დაამთავრა თამადამ, პურზე ღვინო დააპკურა და “დიდება” პირზე მიიჭდო.

დარბაზში დაირხა საზეიმო “მრავალჟმიერი”, რომელიც თანდათანობით ქუხილის ძლიერებას აღწევდა იმის კვალობაზე, თუ როგორ იწვევდა სულ მაღლა და მაღლა ბატონიშვილ ლევანის ტუჩებზე ფართო პირით მიბჯენილი “დიდების” ოქროთი მოსალტული, მოკაუჭებული ბოლო.

ყველა სულგანაბული მისჩერებოდა ბატონიშვილ ლევანს. ყველა განიცდიდა “დიდების” უწყვეტლად დაცლის საზეიმო წუთებს.

ნადიმი გაგრძელდა.

საღამოს მოახლოებისას ბატონიშვილმა ლევანმა ბრძანა ახალი სუფრა გაეშალათ დიდი კაკლის ხის ძირში, რომელიც თავისი გაშლილი ტოტებით ვრცელი ეზოს მთელ ერთ კუთხეს ფარავდა.

მთელი დღე “დიდებასთან” ჭიდილით მოქანცული სტუმრები ახალ სუფრაზე უფრო ისვენებდნენ, ვიდრე სმასა და ჭამას განაგრობდნენ: ხილს და ტკბილეულს შეექცეოდნენ, დროდადრო პატარა რაკრაკა კულებით ყელს ისველებდნენ.

მომღერლებსაც მობეზრებოდათ ხმამაღლა სიმღერა და დაბალი, ტკბილი ღიღინით ართობდნენ მომლხენთ.

ბატონიშვილ ლევანს არათუ მოსმენა უყვარდა ღიღინის, თავადაც დიდი ოსტატი იყო ღიღინით სიმღერისა. მას მეტად სასიამოვნო კრინი ჰქონდა, ნაღვლიანად მჟღერავი და სევდიანი. ბატონიშვილის ბედზე მდურვას ამჟღავნებდა იგი. მისი ღიღინი ნამდვილ ტკბობას გვრიდა მსმენელს.

ამ საღამოს ნაღვინევი ბატონიშვილის ხმაში ცრემლი იგრნობოდა.

ახლობელი მეზობლები თუ შემთხვევით გავლილი ქალი და კაცი ეზოს მუხის მესრის ღობესთან მომდგარიყვნენ და ყურს უგდებდნენ ბატონიშვილის მდრტვინავ ღიღინს.

ბატონიშვილმა დავითმაც ფრთხილად ააყოლა ხმა მის ღიღინს, ოღონდ ის კი არ მღეროდა, რუსთველის შაირს ამბობდა ღიღინთან ხმაშეწყობილად:

რა ესმოდის მღერა ყრმისა, სმენად მხეცნი მოვიდიან.

მისივე ხმის სიტკბოსაგან წყლით ქვანიცა გამოსხდიან,

ისმენდიან, გაკვირდიან, რა ატრიდის, ატირდიან, –

იმღერს ლექსთა საბრალოთა, ღვარისაებრ ცრემლნი სდიან…

აქ უცებ, თითქოს იჭექაო, სადღაც გასროლა გაისმა, არ გასულა ხანი, რომ ეზოში შემოიჭრა გაჭენებული ცხენების თქარათქურის ხმა.

უმალვე შეწყდა ღიღინი. წამოიშალნენ სუფრაზე მსხდომნი.

– ბატონიშვილი ვახტანგის დამბაჩა იყო! – თქვა ლევანმა.

– ბატონიშვილი ვახტანგია ნამდვილად! – დაუდასტურა მიხვედრა უფროს მას დავითმა.

– დააგვიანა, მაგრამ მაინც მოგვისწრო ბატონიშვილმა! – გაუხარდათ სტუმრებს.

მოულოდნელი სიხარულით სახეალეწილი ბატონიშვილი გურანდუხტი ფრთხიალით წამოდგა.

ყველამ ალაყაფის კარისკენ გაიხედა.

გაიღო კარი და ზედ შემოსასვლელთან სამმა მხედარმა ჩხრიალით შეაყენა ცხენები: წინ ბატონიშვილი ვახტანგი, გვერდით ორი მხლებელი, რომელთაც შუაში ერთი მარქაფა ბაჩა ცხენი ეყენათ, კეხზე ყორესავით აზიდული საკიდარით დატვირთული.

– ბატონიშვილი თავის ცხენზე არ ზის! ეს რას უნდა ნიშნავდეს ნეტავი? – თქვა დავითმა.

– მეცნაურება: დადიანის უნდა იყოს! – გამოთქვა აზრი ლევანმა.

გურანდუხტმა წამოიახა:

– ნამდვილად მამაჩემის “მიმინოა”, ბატონიშვილო! – და ალაყაფის კარისკენ გაემართა ქმრის შესაგებებლად.

სადაც დადგნენ შემოსასვლელთან, იქვე ჩამოქვეითდნენ მხედრები, რადგანაც წესი არ იყო ბატონიშვილის ეზოში ცხენდაცხენ შემოსვლა.

მიეგება თუ არა გურანდუხტი ქმარს, მაშინვე ჰკითხა:

– მამაჩემის “მიმინოზე” რატომ ჩამობრანებულხარ, მბრძანებელო? ჩვენი “არწივი” სად არის?

– “არწივს” ნუღარ მომაგონებ, გურანდუხტ! – მოკლედ და ნაღვლიანად უპასუხა ვახტანგმა მეუღლეს და ერთ–ერთ მხლებელს უბრძანა, ბაჩა ცხენი კაკლის ძირში წაეყვანა.

ამასობაში ბატონიშვილი ვახტანგის შესაგებებლად ნელა დაძრულიყვნენ ალაყაფის კარებისაკენ მონადიმენი ბატონიშვილ ლევანის მეთაურობით.

გაუსწორდა თუ არა უფროს ძმას, ბატონიშვილი ვახტანგი თავდახრილი დადგა მის წინ. მდაბლად მიესალმა და ბოდიში მოიხადა წვეულებაზე დაგვიანებისათვის. მერე მარდად გადახადა ლეჩაქი ცხენზე აკიდებულ ტვირთს და მოახსენა:

– ბატონიშვილო, დადიანმა ძღვნად მოგართვა, რასაც ამ ცხენზე აკიდებულს ხედავ… თან თავისი წუხილი შემოგითვალა იმის გამო, რომ ძღვენი დღევანდელ შენს სუფრას ვერ დაამშვენებდა დაგვიანების გამო, თუმცა თავად დიდად იყო მოწადინებული ნანადირევი გუშინ მოერთმია… მაგრამ ნადირობამ ოთხი დღე გასტანა ორის მაგიერ… თუ არა ეს მიზეზი, გუშინ უნდა გხლებოდი.

– იშვიათი ნადირობა გქონიათ სიძე–სიმამრს, ბატონიშვილო, – ფარული შურით წარმოსთქვა ლევანმა, როცა ლეჩაქახდილი მდიდარი ძღვენი შეათვალიერა. – თქვენს თავს ვფიცავარ, დიდებულნო, ჩინებული ძღვენია… მისი დაწუნება თვით მეფეს არ შეუძლია! – მერე თითქოს ცხენზე აკიდებულ ნანადირევს თითოეულად ასახელებსო, რუსთველის სიტყვებით განაგრო:

ირემი, თხა და კაჯარი, ქარციკი მაღლა მხტომელი!..

მერე გულზე ხელი მიიდო და ბატონიშვილ ვახტანგის წინაშე მდაბლად თავი დახარა: იგი ამით მადლობას უხდიდა დადიანს უხვი ძღვენისათვის.

– რაც შეეხება ძღვენის დაგვიანებას, ეს შესაწუხებელი არ არის. ჩვენი ნადიმი ხვალაც გაგრელდება. – ჩაიცინა ულვაშში ლევანმა და ვახტანგს მხარზე ხელი დაადო. – მით უმეტეს, დღეს შენ არ დაგიმშვენებია ჩვენი სუფრა…

დადიანის გულუხვობით კმაყოფილმა დავითმა თქვა:

– არა მგონია, ჩვენს ბატონიშვილს დადიანისათვის სამაგიეროს გადახდა გაუჭირდეს: არც ჩვენი მთებია დადიანისაზე ნაკლებად მდიდარი ნადირით… მოემზადეთ, დიდებულნო, მალე დიდი ნადირობა მოგველის!

ძღვენი სამზარეულოში გაგზავნა დიასახლისმა. სტუმარ–მასპინლები ბატონიშვილ ვახტანგის თანხლებით კაკლის ძირში გაშლილ ახალ სუფრას დაუბრუნდნენ.

– ბატონიშვილი ნამგზავრია… მშიერიც ბრძანდება, ალბათ! – გადაულაპარაკა ლევანმა თავის მეუღლეს და სთხოვა უხვად გამასპინლებოდა მას.

შეექცა თუ არა საჭმელს ვახტანგი, ლევანმა ჰკითხა:

– თუ გიყვარდე, გამაგებინე, ბატონიშვილო, რამდენად მართალია ის, რასაც აქედან თვალი მოვკარი… “არწივზე” არ ჩამობრძანებულხარ… მართალია?

– მართალია, ცათა სწორო! – მაშინვე უპასუხა ბატონიშვილმა ვახტანგმა და ძმას თვალი აარიდა.

– ჰაა… მივხვდი, მგონია! სიმამრს თუ მოეწონა შენი ბედაური, და მიუძღვენი, როგორც სიძძეს შეეფერება? – ჩაჰკითხა ლევანმა.

დავითმა თქვა:

“დიდთა და წვრილთა წყალობა შენცა ნუ მოგეწყინების,

უხვი ახსნილსა დააბამს, იგი თვით ების, ვინ ების.

უხვად გასცემდი, ზღვათაცა შესდის და გაედინების!

– თუ ასეა, – ჩამოართვა მას სიტყვა ლევანმა, – მომიწონებია შენი საქციელი, ბატონიშვილო… მეამა სწორედ. თუ მოეწონა, უნდა გეჩუქებინა კიდეც.

მაგრამ ვახტანგი გულჩათხრობილი ჩანდა და დუმდა.

– ახლა გვითხარი, როგორ მოხდა ეს ამბავი! – არ დაცხრა ლევანი.

წამოდგა ვახტანგი.

– ასე არ ყოფილა, ბატონიშვილო… – თქვა მან და თავი ჩაქინდრა.

ყველას გაუკვირდა მისი სიტყვა, გურანდუხტს მოუთმენლობა დაეტყო.

ერთი ხნის საერთო დუმილის შემდეგ ვახტანგმა თვალი გაუსწორა უფროს ძმას და ყველას გასაგონად წარმოსთქვა:

– შემომაკვდა, დიდებულო, ჩემი “არწივი”.

თუმცა ამ სიტყვებმა უდიდესი გაკვირვება გამოიწვიეს, მაგრამ არაფერი გამოუმჟღავნებიათ არც ბატონიშვილებს და არც სტუმრებს – სახეზე გაკვირვების გამოხატვა მათ სიდინჯეს არ შეეფერებოდა.

დუმილი გაგრელდა. მხოლოდ ბატონიშვილმა გურანდუხტმა ვერ მოითმინა და ლოყაზე ხელი შემოიკრა ტკაცანით.

– ვაიმეო! – წამოცდა. თამარმა მას ხელი დაუჭირა.

– იყუჩეო. – დარიგების კილოზე ჩასჩურჩულა რძალს.

საერთო დუმილი გამოწვევა იყო ბატონიშვილი ვახტანგისა: მას უნდა ეამბნა ყოველივე, რაც “შემომაკვდას” შეეხებოდა.

და ბატონიშვილმა ვახტანგმაც დაიწყო:

.

“გუშინ გვიან დავბრუნდით ნადირობიდან. შორს გაგვიტყუა მთებში ნადირმა… დავბრუნდით დაქანცულები. მშივრებიც ვიყავით, თუმცა ჯიხვის მწვადები არ გვაკლდა მთებშიც. მოგეხსენებათ, შინ გაწყობილი სუფრა მაინც სხვაა. ნავახშმევს ძილი მოგვეკიდა.

“მე გადაწყვეტილი მქონდა “დილაადრიან, უთენია წამოვსულიყავი, რათა ბატონიშვილის დღევანდელი ნადიმისათვის დროზე მომესწრო. დადიანს გავუმხილე ჩემი განზრახვა, უთენია ვაპირებ გამგზავრებას და, ალბათ, ვერ გნახავ–მეთქი, და ნება ვთხოვე გამომშვიდობებისა. მან მიბრანა:

– რა გაჩქარებს, ბატონიშვილის წვეულებას ისედაც ჩაუსწრებ, რადგანაც “არწივზე” ზიხარ. მზის ამოსვლას დაელოდეო.

“მაგრამ გამომშვიდობების ნება მაინც მომცა.

“გათენებული არ იყო, როცა წამოვდექი. გაფრთხილებული მყავდა მხლებლები, ზეზე დამხვდნენ სამგზავროდ გამზადებულნი.

“–ჩუმად, მასპინძლები არ გააღვიოთ–მეთქი, დავარიგე.

“მაგრამ წარმოიდგინეთ ჩემი გაკვირვება, როცა დავინახე, რომ მთელი ოჯახი ფეხზე იდგა და სახლში დიდი ფაციფუცი იყო.

“თვითონ დადიანი შემომეგება. დილა მშვიდობისა მისურვა. გამიცინა.

“– მაპატიე, უზმოდ შენი გაშვების ნება დიასახლისმა არ მომცა, წავიხემსოთ მცირედიო, მიბრძანა.

“უარი არ გამომივიდა. მკლავში მომკიდა ხელი და სასადილოში შემიღვა. ჩემს მხლებლებსაც უბრძანა მომყოლოდნენ.

“სუფრა გაშლილი დაგვხვდა. ჩემი სიდედრი ქალიშვილებითურთ სუფრას გარს დასტრიალებდნენ. დავსხედით. ცოლისდებმა შუაში ჩამისვეს. დადიანის ხმა მესმა:

“– თავი მოხადეთ ოჯალეშის ახალ ქვევრს, – უბრძანებდა იგი მსახურთ.

“ვინ მოსთვლის, რა და რა საჭმელი ამშვენებდა სუფრას.

“დაიწყო სმა–ჭამა.

“არ გასულა ხანი, რომ ოთახში შემოვიდნენ მზისა და მთვარის დარი ქალები, თვალწარმტაცად მორთულები და მოკაზმულები, – ნათესავები, მეზობლები, ბატონიშვილ გურანდუხტის მეგობრები, ქალებს რჩეული ვაჟებიც შემოჰყვნენ, გუშინდელი ნადირობის მონაწილენი, ჩემი მეგობარი თავადები. ცხადი იყო, ჩემთან გამოსამშვიდობებლად დაბარებულები იყვნენ. რა თქმა უნდა, სუფრაზე მოიპატიჟეს ყველანი…

“და ამ ალიონზე ისეთი პურის ჭამა, ქეიფი გაიმართა, რომ დიდ წვეულებას უფრო შეეფერებოდა. თვითონ მასპინელმა ინება თამადობა.

“მოკლე სუფრა გვექნება და თამადობას ამიტომ ვბედავო, – ბრძანა.

“ეჭვი არ იყო, მაგვიანდებოდა. შევწუხდი. გული თქვენსკენ მიწევდა. მაგრამ რა უნდა მექნა? ბედს დავმორჩილდი… ვგრძნობდი, რომ ღვინოც თანდათან მეკიდებოდა… ოჯალეში, დიდებულნო, ჩვენი ჩხავერის ტოლი ღვინოა…

“მოგეხსენებათ, დადიანი ბრძენი და გულთმისანი კაცია. შემატყო ფარული წუხილი და როცა მზის პირველმა სხივმა ფანჯარაზე დააკაკუნა, მაშინვე წამოდგა. ფეხზე დავდექით ყველანი. დადიანმა ყანწი ასწია და ხმა აიმაღლა:

“– ბატონებო, ჩვენს საყვარელ სიძეს და ძვირფას სტუმარს წუხელ სიტყვა მივეცი, რომ ამ დილით მზის ამოსვლისთანავე გზას დავულოცავდი. ღმერთია მოწამე, რომ მისი ყოფნა ჩვენს შორის უდიდესი ბედნიერებაა ჩვენი ოჯახისა და არასოდეს არ მოგვწყინდება. მაგრამ დღეს ის თავის ძმასთან, ჩვენთვის ყველასათვის სათაყვანებელ ბატონიშვილ ლევანთან არის საზეიმო სადილზე მიწვეული. მისი არ დასწრება არ იქნება… ღვთის გმობას უდრის წყენინება მთავრის მემკვიდრისა, რომელიც თავისი დიდებულებითურთ ჩვენს ბატონიშვილს დღეს თავის სუფრაზე მიელის… დავულოცოთ გზა ჩვენს სტუმარს, ბატონებო!

“ჩემმა სიდედრმა და ჩემი გურანდუხტის დედამ თავი მოიკლა: მასპინძლობის წესს არღვევ, სტუმარს როგორ ეუბნები წადიო?! უსაყვედურა ქმარს…

“– ბატონიშვილ ლევანის მომდურებას ყველაფერი მირჩევნიაო, – ბრძანა დადიანმა.

“აქ მეც წამოვეშველე სიმამრს… და რა გავაგრძელო, როგორც იქნა, დამთავრდა დილის ეს გრძელი საუზმე…

“საზოგადოება აივანზე გამოიშალა. მეხვეოდნენ, მკოცნიდნენ, გზას მილოცავდნენ, მოკითხვას მაბარებდნენ, მეალერსებოდნენ… კიბეზე დავეშვი… მამაკაცები ძირს ჩამომყვნენ დადიანის მეთაურობით. ქალები გამწკრივდნენ გრელი მოაჯირის გაყოლებაზე…

“ცხენი–მეთქი, ვუბრძანე მხლებლებს… მათ ვერ მოასწრეს ადგილიდან დაძვრა, რომ დადიანის მეჯინიბეებმა თავლიდან გამოიყვანეს “არწივი”. ორ კაცს მოჰყავდა ჩემი ბედაური… აქეთ–იქით ლაგამზე ჩაეჭიდათ ხელები და მაინც ძლივს იოკებდნენ, მიწაზე ოდნავ აკარებდა ფეხებს… ტოკავდა, ქშინავდა, სიფრიფანა ნესტოებს ჭიმავდა, თვალებს აბრიალებდა…

“მის შემხედვარე ვაჟებს შურით სუნთქვა შეეკრათ… მოჯადოებული ქალები განაბულიყვნენ.

“მომგვარეს. მიცნო. წინ დამიდგა. ზურგი შესაჯდომად შემომთავაზა. გადუსადავე. ის იყო უზანგში ფეხი უნდა შემედგა, რომ დადიანი მოეჭრა, მარჯვენა უზანგს ხელი მოჰკიდა დასაჭერად.

“– ნუ ინებებთ–მეთქი, ვთხოვე.

“– სხვა რითი გამოგიმჟღავნო ჩემი სიყვარული, ბატონიშვილო, ძალიან გთხოვ, უარი არ მითხრაო.

“– თუ მიბრძანებ, მხოლოდ იმ შემთხვევაში–მეთქი.

“– გიბრძანებო, – მითხრა ღიმილით…

“შევჯექი. მათრახის ტარით შემოვიკეცე ჩოხის უკანა კალთა… სადავე მოვზიდე… აივნისკენ დავახვევინე, ბარემ ქალებიც დატკბნენ მისი უფრო ახლოს ცქერით–მეთქი.

“ამ დროს გავიხედე და ვხედავ: დადიანი და მისი დილის სტუმრები ცხენებზე შემსხდარან და მოშორებით მდგარნი ჩემს დაძვრას ელოდებიან. დადიანს წინ ტვირთაკიდებული ეს ბაჩა უყენია… მივხვდი, რასაც ნიშნავდა.

“მოგვეცი ნება, ბატონიშვილო, ცხენდაცხენ გაგაცილოთ ჩვენი სოფლის საზღვრამდეო, – მითხრა დადიანმა…

“აივანთან შეყენებულ “არწივს” ოდნავ ქუსლი ვკარი, რომ ერთბაშად მომწყდარიყო ადგილიდან… მართლაც, საოცარი იყო მისი ნახტომი! რომელ ვეფხს არ შეშურდებოდა! აღტაცების ხმა აღმოხდათ ცხენოსნობის ნაცად ოსტატებს.

“მაგრამ… სხვა ხმაც მესმე შემზარავი, “არწივის” კუდის ძირიდან გამოვარდნილი…

“თითქოს ცა მოირღვა და თავს დამემხო. გულის ძგერა შემომაწყდა… აივანზე ქალების “უიმე” გაისმა.

“მყისვე შევაყენე ჩემი შემრცხვენელი. როგორც რისხვა მოვწყდი უნაგირს. ვიშიშვლე ხმალი და თვალის დახამხამებაში ერთი დაკვრით უსინდისოს შუა კისრიდან თავი წავაგდებინე… ითქრიალა სისხლმა…

“ერთ ხანს არაფერი მესმოდა, გარდა გაშმაგებული მოქნევისაგან აწივლებული ჩემი ხმლის რეკვისა, რაც დიდხანს გაგრძელდა…

“ცხენებიდან უმალვე ჩამოხდნენ დადიანი და მისი კაცები. მომვარდნენ.

“– რატომ ინებეო, – შეწუხდნენ.

“ჩემმა მხლებლებმა სხვა ცხენი შემომთავაზეს. მაგრამ დადიანმა გასძახა მეჯინიბეთ:

“– ჩემი “მიმინო” მოართვითო ბატონიშვილს!..”

… ასე დაამთავრა ბატონიშვილმა ვახტანგმა თავისი ამბავი.

ერთ ხანს ხმა არავის ამოუღია.

მერე ბატონიშვილმა დავითმა დინჯად წარმოსთქვა:

– ცხენი პირუტყვია, ბატონებო! ბოდიშის მოხდა რომ შესძლებოდა იმ მაღალი საზოგადოების წინაშე, იქნება, ბატონიშვილს ასე სასტიკად არ დაესაჯა ის უბედური…

ბატონიშვილმა ლევანმა კი ხმამაღლა ბრძანა:

– მოართვით “დიდება” ბატონიშვილ ვახტანგს

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი – Leo Kiacheli

სიზმარი და სინამდვილე

(მშიერი სტუდენტის ჩანაწერიდან)

I

ყოველი დღე ვათვალიერებ გაზეთების უკანასკნელ გვერდებს. დიდი ყურადღებით ვკითხულობ ყოველნაირ განცხადებას. იქნება, წავაწყდე რაიმე სახეიროს–მეთქი. მაგრამ ბედი არ მწყალობს! არაფერია ჩემი შესაფერი. რამდენი ხნის ვარ, რამდენი ხანია ვსწავლობ, მაგრამ ცხოვრებას ჯერ ჩემთვის არ გაუღიმია! არ ვიცი, ღმერთმანი, ვის რა დავუშავე. ავი ძაღლივით გადამკიდებია ეს ბედია თუ რაღაცა! საშველს არ მაძლევს! ვის მოვსთხოვო სამართალი?

თუ გინდა, აი, ეხლაც! ჩემი შესაფერი განცხადება არც ერთ გაზეთში არ მოიპოვება. როგორ შეიძლება არაფრის გაკეთება არ შემეძლოს, რა მაკლია? ხელი, ფეხი, თავი, თვალი… ჭკუა… თუ ცოდნა! მაგრამ მიუხედავად ყოველივე ამისა, სამუშაოს მაინც ვერ ვშოულობ და ულუკმაპუროდ ვარ” მართალია, ცოდნაცაა და ცოდნაც, მაგრამ მაინც! რის სპეციალისტად შეიძლება გამოვდგე? კომერსანტ–ვოიაჟორი არა ვარ, ბუღალტერი–კორესპონდენტი არა ვარ, “კონტორჩიკი” არა ვარ, სახლის თუ მამულის გამგე–მმართველი არა ვარ, მებაღე არა ვარ! შვეიცრად, მეეზოვედ, ოფიციანტად მე არ ვვარგივარ. მეტად ინტელიგენტური სახე მაქვს და თანაც სათვალეს ვატარებ, პენსნეს, საშინელი ბეცი ვარ! რა სათქმელია, პროვიზორი მე არა ვარ, ფორმაციის არაფერი მესმის! ტექნიკი, ექიმი, ვექილი!… უკაცრავად, უკაცრავად! ნამეტანი მაღლა აწევა როდია საკადრისი!! ნეტავი სტენოგრაფისტობა მაინც შემესწავლა!

არა, სჯობს, მგონი, ისა ვთქვა, რა ვარ?… ვისაც ეს აინტერესებს, ერთი მიმართოს იმ გიმნაზიას, სადაც რვა წელი დავყავი და იკითხოს, რა შემასწავლეს? ეს ამბავი დედაჩემმა რომ იცოდეს ისე, როგორც მე ვიცი, ცუდად მომეპყრობოდა! “რა ისწავლე, რას შვრებოდი, აბა, რვა წელიწადი სასწავლებელში მყავდი, და ისიც გიმნზიაშიო!! გაგათავებინე სწავლა, არაფერი დამიზოგავს და ახლა არაფერი არა ხარო?” ოღონდაც დედაჩემო, ოღონდაც!!.

განცხადებები ბლომადაა გაზეთებში. ნაირ–ნაირი ჭრელ–ჭრელი!! სტუდენტები რომ უხვად იძლევიან თავიანთ შრომას! მოდი, ძველ დროს გავიხსენებ, და მეც ამ გაჭირვების დღეს წამოვისტუდენტებ, თუმცა სტუდენტი უკვე აღარ ვარ. მაგრამ რა უჭირს ვისარგებლო სტუდენტის სახელით? შუბლზე არ მაწერია რომ სტუდენტი ვიყავი და ახლა აღარა ვარ! რაც შეეხება ცოდნას, რიგით არ უნდა ჩამოუვარდე იმათ ცოდნაში! რუსულად ჩინებულად ვლაპარაკობ, ლათინურსა და ბერნულს ენებზე კი ახლა არავინ ლაპარაკობს! სულ სხვაა ფრანგული და გერმანული! თეორია ვიცი, თეორია მიხსნის! უთუოდ! ჰო! ეს თეორია! იქნება ბევრმა არც კი იცის რა არის თეორია!! ახლა კი დავწერ განცხადებას, მივალ რედაქციაში, უკანასკნელ ფულს გადავიხდი მის დაბეჭდვაში. იქნება ამხანაგებმა მასესხონ! – ამნაირად ვაუწყებ მსურველთ, რომ მე გამოცდილი რეპეტიტორი ვარ – ფილოლოგი, რომელმაც ოქროს მედალით დავასრულე გიმნაზიის კურსი. მსურს ვიქონიო გაკვეთილები, რომ ჩინებულად ვამზადებ მოწაფეებს ყველა სასწავლებლისათვის, და აგრეთვე სიმწიფის ატესტატზე! მაქვს უმწიკვლო რვა წლის პრაქტიკა! და სხვა. აი, რანაირი იქნება ჩემი განცხადება.

ხვალ დილით ჩემი განცხადება გამოჭიმული იქნება ერთ–ერთ საუკეთესო გაზეთის ფურცლებზე. რამდენი მამა, შვილის აღზრდით გატაცებული, რამდენი ექსტერნი, სწავლა–განათლების მოსურნე, წაიკითხავს ჩემს განცხადებას?

თუ ხარ სადმე, ბედო, გამოჩნდი ახლა!..

არა, მართლა, ხუმრობის გარეშე, ძალიან იმედი მაქვს! იმედი კი!… რა კარგია იმედი!! კარგი იმედის სიკარგეში ყველა დარწმუნებულია, მაგრამ უნდა ვთქვა მაინც, რომ თუმცა ორი დღე არ მისადილია, თუმცა მშიან, მცივა და მწყურიან, თუმცა თავიც მტკივა და ამაღამისთვის ჩემს ლამპაში ნავთი არ მოიპოვება, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, კარგს გუნებაზე ვარ და ღიღინით დასაძინებლად ვემზადები!!

– მიბოძეთ ლამპა, ნავთი უნდა ჩაგისხათ!

ვაი, სირცხვილო! როგორ გინდა ახლა! ეს მოსამსახურეს სიტყვებია და, ცხადია, მე მომმართავს, მოდი, და, ახლა ნავთის ფული ჩაუჩხრიალე იმას!!!

– ჰა! პაშა, თქვენა ხართ? რა გითხრათ, იცით, პაშა, დღეს მეტად დაღლილად ვგრნობ თავსა, და ადრე უნდა დავიძინო! ასე რომ… ძვირფასო პაშა, სინათლე დღეს არ მესაჭიროება… თავი მტკივა და სინათლე კი ტკივილს უფრო გამიღიზიანებს!

– სინათლე ტკივილს გაგიღიზიანებს!.. ხა–ხა! ნერვები გქონიათ აშლილი?

– მაშ, მაშ!

ასე, ახლა ბატონი ვარ! ბნელში ვარ, იმიტომ, რომ სინათლე თავის ტკივილს მიღიზიანებს! ხომ შეიძლება ეს ასე იყოს და მე მართალი ვიყვე, ჩემთვის ბნელში დარჩენა სჯობდეს!

ლოგინში ჩავვარდი!

– ჰა! ჰა! ბედო, თუ ხარ სადმე, თუ სწერიხარ სადმე, ამ ორ დღეში ვნახავ შენს ბიჭობას! აბა, დატრიალდი, ღმერთო ჩემო!

მომაგონდა დედაჩემის სიტყვები: “თუ ბედზე გიწერია, შვილო, პატარა, უმნიშვნელო შემთხვევას შეუძლია გაგაბედნიეროს ისე, რომ არც მოელოდეო!”

მართალი ხარ, დედაჩემო! მართალი! მაშინ იქნება არ გეთენხმებოდი, მაგრამ ახლა… სრულიად ხელს ვაწერ შენს ბრნულ აზრებს!!

ასეთი იყო სინამდვილე.

… ჩამეძინა!..

აი, სიზმარიც, რომელმაც სინამდვილე შეცვალა.

ვითომ გათენდა… მზემ მოცინარი სახით გადმომხედა და რამდენიმე კეკლუცი სხივი ჩემს ფანჯარას სტყორცნა, თითქო მომაძახაო:

“გიხაროდეს!”

ლოგინში რა გამაჩერებდა, წამოვვარდი. ტანთ ჩავიცვი. პირის დაბანა ვერ მოვასწარი, რომ დარეკეს და გოგომ ღია ბარათი შემომიტანა. “მოწყალეო ხელმწიფეო! გთხოვთ მობრანდეთ ამ თვის… ოთხშაბათს 2–3 ს. პირად მოსალაპარაკებლად გაკვეთილის შესახებ. ჩემი ვაჟი მეოთხე კლასის მოწაფეა, რომელიც უნდა ამეცადინოთ მათემატიკაში”.

მისამართი ცოტა შორს მეჩვენებოდა, მაგრამ სიშორეს რას დავსდევ! მგონი, ბოსტანში ამოვყო თავი! სასწრაფოდ პირს ვიბან, სარკეშიაც ვიხედები! გავუცინე ჩემს თავს… იმანაც გამიცინა!.. კარგადაა საქმე! – ჩავახველე!… მათემატიკა! ეს ისეთი საგანია, რომ უკანასკნელი ოცი მანეთი ღირს, ა? რა იცი, კაცო, იქნება ამდენს მწარეს იმიტომ მაჭმევდა ცხოვრება, ზედ ეს ტკბილი დამეყოლებინა!

კიდევ დარეკეს! ბიჭო, ბიჭო… ჩემთანაა? გოგოს მოაქვს ბარათი! დავხედე – კიდევ ერთი მეპატიჟება! ხო, ხო, ხო! წავიკითხოთ: მ.ხ. დასამატებელი გამოცდა ლათინურში, კვირაში სამჯერ!” და სხვ. ესეც მე!… სამართლიანად უნდა მოვიქცე! ჯერ პირველ წერილზე წავალ, მერე რიგ–რიგად! მაშ, სამართლიანობა უნდა! რომ პირველად მეორესთან წავიდე, გაიგებს ვინმე და უზრდელობაშიაც ჩამომართმევს!! ქუდი, პალტო და შურდულივით გამოველ ბინიდან!!… მზემ ახლა უფრო გასაგონად მომაახა:

– “გიხაროდესო”!

– ჰო, გმადლობ, გმადლობ! მზეო!

თუმცა უჭმელი ვარ, აგერ ორი დღის, მაგრამ მაინც ისე მივდივარ, თითქოს ყოველი ჩემი ნაბიჯი ათას მანეთად იყოს დაფასებული!! მიველ დანიშნულებისამებრ!.. სახლი დიდებულია. ცხადია, ვიღაც ტუზი ცხოვრობს. სწორედ კაცობა აქ უნდა, და მეც მეტად სერიოზული სახით მივადექი კარს. შვეიცარმა მორიდებით დამიკრა თავი! ალბათ კარგი შეხედულება მაქვს… ხუმრობა არ მიყვარს! უპირველესად ყოვლისა, თავის დაჭერა, თავის დაკავება!!

დავრეკე!

– ვინ გნებავთ? – მომესმა პასუხად ქალის ნაზი ხმა. ამას არ მოველოდი, შვეიცარი განზე გადგა.

– რეპეტიტორი!.. გაიღო კარი.

– მობრანდით! ქალბატონი ახლავე გეახლებათ! – მითხრა გოგომ, თითქო მომელოდა. თან იცინოდა, მიღიმოდა… კარგი ნიშანია! ა?

შევედი დარბაზში. უმოწყალოდ მდიდრულად არის მორთული!… აქ ოცი მანეთი რა ფულია?… ორმოც მანეთად უნდა დაფასდეს, მათემატიკა ისეთი საგანია! სად დავჯდე? იქნება, სკამი გვერდზე გამიხტეს და… რა იცი, ყველაფრის უნდა გერიდებოდეს! ცოტაც რომ დავაცილო დასაჯდომს ხომ დავიღუპები კაცი! სკანდალი მოხდება, არ დავჯექი, კედელზე ჩამოკიდებულ რაღაც სურათს დავუწყე თვალიერება.

– გამარჯვება! – მომესმა. მოვიხედე – დიდებული ქალი. რა თქმა უნდა, სწრაფად ფეხები მოვიმარჯვე, მხრები ავიწიე და სალამი მივეცი.

– დაბრნდით!

– მე გეახელით თქვენი წერ…

– ვიცი, ვიცი!… – გამაწყვეტინა ქალმა. დალაგებით მამცნო პირობები. ლაპარაკიდან შევიტყვე, რომ განათლებული ქალი იყო.

– პირობა ასეთი არის: 25 მანეთი თვეში და სადილი.

– თუ მოხერხებულად ცნობთ, – დაამატა ქალმა, და ერთი მადლიანად შემომხედა, – შეგილიათ გადმოხვიდეთ აქ, ჩვენსას! ოთახი ცალკე გექნებათ, სადილიც, რა თქმა უნდა და 20 მანეთი ფულად! ეს თქვენზეა დამოკიდებული, როგორც გინდათ!

გავშეშდი, რა ვუთხრა?

– კარგი!.. კარგი!.. – ენა დამება! ეშმაკი ვერ მიხვდებოდა რაზე ვამბობდი კარგს, რომ საცხოვრებლად გადმოვდიოდი, თუ იმაზე, რომ ვივლიდი და ოცდახუთ მანეთს დავჯერდებოდი?

– ვინაიდან, – დავიწყე, – ბინა უფასოდ მაქვს და ესე იგი… ჩემთვის უფრო მოხერხებულია ვიარო და… დავთანხმდე ოცდახუთ მანეთზე.

– კარგი და პატიოსანი! მაშ ივლით, კეთილი!

– დიახ, დიახ!

– რომელ ფაკულტეტზე ბრანდებით? – უცბად მკითხა ქალმა! როგორც ცხელი ტყვია, ისე მეცა ეს კითხვა! სწრაფად ფიქრი აღმეძრა – ვაი თუ ამაზეა დამოკიდებული ჩემი ბედ–იღბალი–თქო!.. ენამ დამასწრო და წარბშეუხრელად ვუპასუხე:

– ფიზიკურ–მათემატიკურზე…

– ჰო, ეს ხომ ზედგამოჭრილია! რა ეროვნების ბრანდებით?

– ქართველი!

– სასიამოვნოა! მე ძალიან მომწონან ქართველები. ლამაზები არიან. – შემომხედა, გამიცინა. – მართლმადიდებელი ბრანდებით? – მხოლოდ ახლა მეცა თვალში* რომ ქალს დიდი ოქროს ჯვარი ეკეთა შიშველ მკერდზე, ძვირფასი ქვებით მოოჭვილი.

“თუ ახლა მიშველა მართლმადიდებლობამ, გავიფიქრე, მაშინ არ გავამტყუნებ საქართველოს იმაში, რომ საუკუნოები იბრძოდა მის დასაცავად! და ამისთვის სისხლს ღვრიდა. ჩანს, რომ დღეს ისტორიაც ჩემკენ არის!”

– დიახ! – ვუპასუხე დაუყოვნებლივ.

– სარწმუნოებას ალბათ მაინცდამაინც არ აქცევთ ყურადღებას? ა? – თვალების ცბიერი დაპატარავებით მკითხა ქალმა.

ამაზე დუმილი ვარჩიე. მცდის–მეთქი, გავიფიქრე. მაგრამ დუმილის გაგრელებაც უხერხული იყო.

– ეს როგორ შეიძლება, ქალბატონო! – თავის მოკატუნებით წავილუღლუღე.

– ეს მე მომწონს. სარწმუნოების გარეშე ადამიანს ცხოვრება არ შეუძლია. ადამიანი პირუტყვი არ არის.

– რა თქმა უნდა, ქალბატონო.

– უკაცრავად… თქვენი სახელი მითხარით. იცით ძალიან მომწონხართ.

– ეპიფანე.

– მშვენიერია… იშვიათია… მამის?

– ნიკოლოზის ძე.

– ჰო, ეს ხომ მეფურია და ის არის, ეპიფანე ნიკოლოზის ძევ… ნატაშა! – გასახა მოსამსახურეს, – ცხელი ყავა მიართვით სტუმარს!

ვერ მოვასწარი უარის თქმა, რომ მოსამსახურემ ყავა და ნაირნაირი ნამცხვარი შემოარბენინა და თვალის დახამხამებაში პატარა სუფრა გაშალა.

– მიირთვით, ეპიფანე…

– ნიკოლოზის ძე…

– ღმერთო ჩემო, ჩვენი მეფის სახელი როგორ დამავიწყდა… დიაღ, ეპიფანე ნიკოლოზის ძევ. მოიწიეთ აქეთ, ნუ გერიდებათ – ამ სიტყვებით ქალმა ფეხზე შედგმული ფეხი გადმოიღო, კაბის ქობა გადაიგდო და მუხლებამდე შიშველი თეთრი წვივი გამოაჩინა. ეს, რა თქმა უნდა, უცაბედად მოუვიდა. უმალვე გაისწორა და ქობა წვივზე ისევ მოხდენილად გადაიფარა! ბოდიში მოიხადა. თავაზიანად მიმიპატიჟა ყავაზე ხელმეორედ.

– ყველაფერი ჩემი ხელით არის დამზადებული, ეპიფან ნიკოლოზის ძევ. მიირთვით… მოიწიეთ აქეთ! ნუ გეშინიათ, არ მოიწამლებით! რა მორცხვი ვინმე ყოფილხართ!.. ეჭვი შემდის, რომ ნამდვილი ქართველი ბრძანდებით…

– კი, ბატონო, ნამდვილი ქართველი!

– მაგრამ ქართველები ხომ გაბედულები არიან… – აქ მასპინელს ფეხზე ისევ გადასვრა ქობა და თეთრი, სხმული წვივი ისევ გამოუჩნდა მუხლის თავამდე… მაგრამ ამ შემთხვევაში არ შეუსწორებია. – ჰეე, რომ იცოდეთ, რა მოწყენილი ვარ ეს დღეები? ჩემი ქმარი რიაზანშია წასული საქმეზე და ვინ იცის, როდის დაბრუნდება!.. ხმა ვერავისთვის გამიცია, წარმოიდგინეთ. ჰოდა, მიირთვით ყავა, ძალიან გთხოვთ… ეს კი არა სადილადაც დარჩით. ვისაუბროთ… თქვენი მშვენიერი ქვეყნის ამბები მიამბეთ… გამართეთ. მანამდე ჩემი კოლინკაც მოვა, თქვენი მომავალი მოწაფე… ბარემ იმასაც გაგაცნობთ… დარჩით სადილად, ეპიფანე ნიკოლოზის ძევ!

– გმადლობთ დიდად, ქალბატონო. სამწუხაროდ, არ შემიძლია, გაკვეთილი მომელის! – წამოდგომა დავაპირე.

– მე კი არ გაგიშვებთ! აი, არ გაგიშვებთ! – ამ სიტყვებით ხელი ჩამავლო მაჯაში. მტკიცედ თქვა: – თქვენ არ ხართ ქართველი, მატყუებთ… აბა, სად არის ქართული პირდაპირობა, სითამამე და თავხედობამდე მისული გაბედულება, რაც ქართველებს ახასიათებს… არა, არ გაგიშვებთ, სანამ არ დამიმტკიცებთ, რომ ქართველი ხართ! –

ამ დროს, ოი საშინელებავ, ჩემმა თვალებმა ნათლად დაინახეს რომ ძვირფასი ქვებით მოოჭვილი ჯვარი, რომელიც ქალს გულზე ეკეთა, უცებ ცოცხალ გველად გადაიქცა, დააღო ვეება პირი და ორკაპიანი ენა სისინით გამოჰყო. შემეშინდა.

– აჰა, სად არის თქვენი ქართველური ვაჟკაცობა? ჯვრის არ შეგშინებიათ და გველის შეგეშინდათ! მოჰკიდეთ ხელი, დააღრჩვეთ, გიბრძანებთ.

წამოვვარდი. განზე გამისხლტა სკამი, რომელიც ხრიგინით დაეცა იატაკზე…

გამეღვიძა.

კარგა გათენებული იყო.

ნაღვლიანი ავდექი. ვერ გამიგია, რა იყო წუხანდელი სიზმარი. ვერ ვბედავ იმის თქმას, როს ცუდი იყო. ჩვეულება არ არის ჩვენში სიზმარზე თქვა ცუდიაო. კარგი არ იყო, აშკარაა. გულში ჩუმად ვფიქრობ:

“დამცინა ბედმა, ძილშიც არ მასვენებს, როგორც ჩანს” – მაგრამ ხმამაღლა ამას არ ვამბობ. იქნება ბედი აქ არაფერ შუაშია და ცილი რომ დავწამო, გაჯავრდება და მართლა დამცინებს. ბედის დაცინვა კი მეტად ნელი საქმეა. ამაში ყველა დამეთანხმება, ვისაც გამოუცდია.

II

გახსნილი ბარათი მიჭირავს ხელში და ზედ გახარებული სახით დავცქერი. ჩემს განცხადებას უმოქმედნია! ეს უკვე სიზმარი არ გახლავთ! ვატყობ მისამართით, რომ ვიღაცა ქალაქის მთავარ ქუჩაზე ცხოვრობს, რაც ნიშანია სიმდიდრისა! მეც, რა თქმა უნდა, სწრაფად გავსწიე იქითკენ. მივდივარ და ვფიქრობ.

“რასაც ვიტყვი, მოკლედ ვიტყვი! რუსული, როგორ გამიწყრება ღმერთი, და შემეშლება! თვითონ არას ვიტყვი, პასუხს კი მოჭრილად გავცემ ყოველ კითხვაზე! გაკვეთილს გააჩნია! – შეიძლება ოცდახუთი კი არა, ოცდაათი მანეთი დავაფასო! ხო–ხო–ხო! ოცდაათი მანეთი. რა დიდებულად ვისადილებ! უწინარეს ყოვლისა სადილის აბონემენტს ავიღებ ერთი თვით! საცვალს ვიყიდი! უსათუოდ! პირველი საქმეა საცვალი! მგონია, კარგა ხანია არ გამომიცვლია. ერთი საპონიც… ესეც პირველი საქმეა!… აბანო, რა თქმა უნდა! თავდაპირველად აბანოში უნდა წავიდე! ცოტა ვალებსაც გავისტუმრებ! მოვეწყობი, ერთი სიტყვით და დავისვენებ!”..

ასე ფიქრში რომ ვარ, უცბად ჩამიქროლა გაბრჭყვიალებულმა ავტომობილმა! “როგორი სადილი უნდა ქონდეს ამის პატრონს? ა?… აი, ტრამვაიც, რამდენი კმაყოფილი სახე ზის შიგ?.. კარგია კმაყოფილ ხალხს რომ ვუყურებ! რაღაც შენდა უნებურად შენც კმაყოფილი ხდები ცხოვრებით. აგერ ეტლიც!.. ვიშ, რა ცხენებია! რამდენი ექნება ჯამაგირი მეეტლეს? რა კარგად აცვია?!.. ჩუ! ის მანდილოსანი მე მიყურებს! – კარგი ბიჭი ვარ განა? მაშ!”

… რა ამბავია, რომ ყველა მე მიყურებს? ხომ არ შემამჩნიეს რამე?..

მაგრად, ბიჭო ეპიფანე! პირზე ღიმილი გადავიკარი და თამამი ნაბიჯით გავეშურე წინ!.. სახლი =2:… ეს არის! შევედი!

– ვინ გნებავთ? – შემეკითხა შვეიცარი, რომელიც არც ამდგარა ჩემს დანახვაზე! ნეტავი ეს რას ნიშნავს, მაგრამ რატომ უნდა ადგეს ეს შვეიცარი? შენზე უკეთ სჭამს, სვამს… უკეთ აცვია და ახურავს, ვინ გდიხარ შენ, რომ წამოგიდგეს, წამოგეჭიმოს… მე შენი ამბავი ვიცი, და ვერცხლის მანეთს ჩაუდებ ხელში!

მე ესა და ეს კაცი მინდა–მეთქი!

– სტუდენტი ხართ?

– დიახ! წერილით დამიბარეს!

– უკვე აყვანილია მასწავლებელი!

– მაგრამ როგორ მოხდა ეს, როცა მე ვიყავი დაბარებული?! – გულმოსილმა ვკითხე შვეიცარს!

– თქვენისთანა აქ 50 იყო ამ დილით! ალბათ, სხვაც ყავდათ დაბარებული!

– ეს… ეს… უზრდელი ყოფილა შენი ბატონი! ბრიყვი!

– მე არაფერი ვიცი! არა მეკითხება რა!

– უთხარით იმას, რომ მე უზრდელი და ბრიყვი ვუწოდე!

– შეიძლება!… მე არა ვიცი რა!..

ალბათ, შვეიცარს ბევრი არაფერი ქონდა საწინააღმდეგო, რადგანაც, როგორც შევატყვე, ჩემს გინებაზედ ცალი ულვაში აუთამაშდა, თითქოს ესიამოვნაო!.. ჩანს, კმაყოფლი არც ის ყოფილა თავისი ბატონით.

რაღა დამრჩენოდა, დავბრუნდი!

ქუჩაზე ხალხი ისევ ირეოდა. ვის უსაქმობა ეტყობოდა, ვის საქმიანობა! ვის მოწყენილობა, ვის უდარდელობა! ტრამვაი თავის საქმეს განაგრძობდა… პოლიციელი ეგვიპტეს მუმიასავით გაჩერებული იყო შუა ქუჩაში და სულელურად იცქირებოდა აქეთ–იქით! ავტომობილი, ეტლი, ტრამვაი, ველოსიპედი, ქალი, კაცი, დიდი, პატარა ერთმანეთში არეულიყო! ქალაქი, უზარმაზარი, დიდი ქალაქი თავზე დამწოლოდა და სულს მიხუთავდა!

– ჯოჯოხეთი! ჯოჯოხეთი!

ჩემი ბინისაკენ გავწიე… იქნება, კიდევ ვინმე გამოეხმაურა ჩემს განცხადებას! ეს პირველი იყო, თუ სიზმარს არ ჩავთვლით. ის, რომელიც ახლა შინ დამხვდება, იქნება მესამე…

– კი, მაგრამ სიზმარს რას ერჩი, როგორ არ გინდა ჩათვალო? ის, რომელიც ახლა შინ დაგხვდება, მეოთხეა… არც ისე ცოტაა… სიზმარიც ხომ სინამდვილეა, და ბედს ტყუილა ემდური, ჩემო ეპიფანე!

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი – Leo Kiacheli

დახურული წარმოდგენა

ჩემი მეგობარი რეჟისორის დრამატიულმა სტუდიამ ერთ საღამოს თავის მორიგ წარმოდგენაზე მიმიწვია. მოსაწვევ ბარათზე სხვათა შორის ეწერა: “წარმოდგენა დახურულია”. უკანასკნელი სიტყვა ხაზგასმული იყო. მაგრამ მე ისედაც ვიცოდი, რომ სტუდია თავის წარმოდგენებს საჯაროდ ჯერ კიდევ არ მართავდა.

ამ სტუდიას ერთი რამ ახასიათებდა: პიესებს მაინცდამაინც არ ეტანებოდა. წარმოდგენას უმეტეს შემთხვევაში იმპროვიზებულ მასალაზე აგებდა. მე ყოველთვის მაკვირვებდა ერთი გარემოება: მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი მასალა თითქმის ყოველთვის საეჭვო იყო დრამატურგიულად, ხოლო ლიტერატურულად ხშირად მიუღებელი, საღამო მაინც მეტწილად მეტად ორიგინალური და უდავოდ საინტერესო გამოდიოდა. რა თქმა უნდა, ამით იმის თქმა არ შეიძლება, რომ დრამატურგიის და ლიტერატურის კანონები თუ წესები ზედმეტი ბარგია შემოქმედებისათვის. სტუდია ამ შემთხვევაში უთუოდ რასმე აშავებდა. სახელდობრ რას, ეს მსჯელობის სხვა საგანია და ამას ახლა ვერ შევეხებით.

სხვა ღირსებათა შორის, ერთი უეჭველი ჰქონდა სტუდიას, რომელიც პირადად მე განსაკუთრებით მომწონდა: – მისი წარმოდგენა დიდი–დიდი 1–2 საათს გრძელდებოდა, უანტრაქტო იყო და ამ ხნის განმავლობაში დამსწრეთ ერთხელაც არ მოაწყენდა.

საქმე არ მქონდა და წავედი.

ცოტა დამაგვიანდა. ის იყო თეატრის დარბაზს აბნელებდნენ, როცა შეველი. მოვასწარი მაინც და პარტერს თვალი გადავავლე. ამდენს საზოგადოებას არ მოველოდი დახურულ წარმოდგენაზე. დარბაზი თითქმის სავსე იყო. მინდოდა ნაცნობები დამენახა, რომ მათ შორის მოვთავსებულიყავ, მაგრამ უცებ ისე დაბნელდა, რომ ნაბიჯიც კი ვერ მოვინაცვლე. რომელი სკამიც მომხვდა ხელში, იმაზე ჩამოვჯექი, რომ სიბნელეში არ მეხეტიალნა და ვინმე არ შემეწუხებინა. სინათლის გაქრობა და მუსიკის დაწყება ერთი იყო.

ჩემი ყურადღება მაშინვე უცხო ჰანგებმა მოიტაცეს. ორკესტრი მეტად ნაზსა და იდილიურ რასმე უკრავდა. ნამდვილი ჩონგური მომაგონდა. პირველად რაღაცა მეუცხოვა. ჩონგურის ამბები დიდი ხნის დავიწყებული მქონდა. მერე კი ისეთი სიამოვნებით მივუგდე ყური, რომ თვალებიც კი დავხუჭე, რომ ტკბობა უფრო ინტიმურად განმეცადა.

სოფლის ორმა–სამმა ლირიულმა სურათმა გამირბინა თვალწინ. ბავშვობა გამახსენდა. სოფლად ყოფნა მომენატრა.

არ ვიცი რამდენ ხანს გაგრძელდ ასე. როცა თვალი გავახილე, ფარდა უკვე ახდილი იყო და ორკესტრის ადგილის გაღმიდან ღამეზე უფრო შავი სცენა შემომყურებდა.

მალე მუსიკამ თავისი ნელი და საამო მოტივი უცებ შესცვალა და დარბაზში მოუთმენლობით აწივლებული ჰანგები მიმოაბნია. ამავე დროს დაბნელებული სცენის ერთ კუთხეში სინათლის მქრთალმა შუქმა გაიკრთომარა და მოულოდნელად გამოაჩინა წიგნებითა და ჟურნალ–გაზეთებით დაჯორგილი მაგიდა. მაგიდაზე ზემოთ აბაჟურ–ჩამოფარებული პატარა სანათური იდგა ანთებული. მის წინ ღრმად ჩაფიქრებული, ჭაღარა თმააბურგნული კაცი იჯდა და იდაყვებზე თავით დაყრდნობილი საწერ ქაღალდს დასცქეროდა.

სიღრმეში კი ძლივს გასარჩევი კონტურების სახის, რომლებსაც მაგიდის პატარა სანათურის ანარეკლი შუქი კანტიკუნტად აჩენდა, მოდიდო შირმას მოვკარი თვალი და მის იქით კიდევ საწოლი ოთახის მორთულობას, ორი თუ სამი უფრო გარკვეულად მოხაზული ლოგინითურთ. ერთზე მძინარე ქალის სილუეტი ესვენა, მეორეზე ბავშვს ეძინა.

მაგრამ ის, რაც შირმას იქით იყო, ჩემმა თვალებმა მხოლოდ სხვათა შორის აღნიშნეს… მთავარი ყურადღება კი იმ ჩაფიქრებულმა, საწერად გამზადებულმა კაცმა მიიპყრო, რომელიც ძალიან მკაფიოდ მოჩანდა. მეტად დამახასიათებელი გრიმი ჰქონდა გაკეთებული, ისიც ისე მოხდენილად, რომ შეხედვისთანავე თავში გამიელვა:

– ეს კაცი უთუოდ პოეტია–მეთქი.

სინათლის წრე ახლა სცენის შუა ადგილას შეიკრა. მისგან ერთი შუქი წამოლივლივდა. გზადაგზა ელვის ხაზივით დაიღრაკნა, რამდენსამე ადგილას გადატყდა და პატარა, ალმოკიდებული ისრებივით ბნელში გაიფანტა. ძალიან ბევრი იყო. ვარსკვლავებივით ბჟუტავდნენ და ცახცახებდნენ. როგორც მუსიკის აწივლებულ ჰანგებს, ამ შუქის ისრებსაც მოუთმენლობა ეტყობოდათ.

არ გასულა ხანი, რომ მუსიკა საზეიმო მოტივზე გადავიდა, თითქოს იერიშის მიმტან ჯარს ამხნევებსო, და შუქის ისრებიც ამის კვალობაზე ამოძრავდნენ. ჯერ ერთად შეჯგუფდნენ, დარაზმდნენ, მერე სათითაოდ ერთიმეორის დადევნებით სცენის სიღრმისკენ გაექანენ და აქ სადღაც, ერთ წერტილში თავგანწირვით შეერჭვნენ.

შუქმიყენებული ადგილი თანდათან განათდა და ბნელში ბეჭედივით ამოჭრილი დიდი სურათის სახით წარმოგვიდგა.

ველის ყვავილების ფერებმა თვალები მომჭრეს.

ღელის პირად ერთი ისეთი ტირიფის ხე იდგა, რომ შიშველსა და თმაგაშლილ ქალსა ჰგავდა. მის ძირში ყმაწვილი ქალი დამდგარიყო, გულმკერდღია და მოკლეკაბიანი. ეტყობოდა, უბრალო სოფლელი გოგო იყო. ცოცხალს ძალიან ჰგავდა. თვალები შავად უციალებდნენ. ღაჟღაჟა ლოყები ჰქონდა და ტუჩები, როგორც მიხაკი.

მისგან ცოტა დაშორებით, ხის ძირის არეშივე, იმ გოგოს ხილვით გახარებული ვინმე ვაჟი შეყენებული ჩახმახივით იდგა და ამ სახით ლამაზ გოგონას აღტაცებით სალამს აძლევდა.

ვერ მოვასწრი სურათს კარგად დავკვირვებოდი, რომ სინათლემ წამდაუწუმ ფერის ცვლა დაიწყო, და იმ ქალისა და ვაჟის სურათი ისე აამძორავა, რომ ცოცხალს დაამსგავსა.

– ალბათ, მსახიობები არიან, ჩარჩოში ასე მოთავსებულები და მათ შორის მალე დიალოგიც გაიმართება–მეთქი, ვთქვი გუნებაში. მაგრამ მერე ასეთი ილუზიის მიზეზად ნაირფერი შუქთა ხშირი ხამხამი მივიჩნიე.

მხოლოდ ახლა მივაქციე ყურადღება ერთ გარემოებას: ბედნიერი ვაჟი, რომელიც ტირიფის ძირში მდგომ გოგოს აღფრთოვანებით სალამს აძლევდა, უთუოდ ჰგავდა ამ წამებლ პოეტს, სცენის კუთხეში რომ პატარა სანათურის წინ იჯდა და ღრმა ფიქრებს მისცემოდა.

იმ კუთხისკენ რომ მივიხედე, ამაში სრულიად დავწმუნდი: მაგიდას უჯდა სიბერისაგან შენაცრებული და წამებისაგან დალეწილი სახე, ხოლო ტირიფის ძირში იდგა იგივე სახე, ახალგაზრდა და ბედნიერებით ანთებული. ამ გახედვამ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოებაც გამოააშკარავა: პოეტსა და სურათს შორის გამართულმა შუქის კონების შეუწყვეტელმა მოძრაობამ მაგრძნობინა, რომ პოეტსა და იმ ყმაწვილს შორის უხილავი კავშირი იყო გაბმული. დასკვნის გაკეთებაც არ დაუყოვნებია ჩემს მიხვედრას. ტირიფის სურათი ქალიან–ვაჟიან პოეტის ფიქრის უშუალო ანარეკლს წარმოადგენდა.

სცენაზე რაღაც კვანძისებური ინასკვებოდა.

… ნელ მუსიკას პოეტის ხმა შეერია. იგი საიდუმლო მოგონების კილოზე იყო მიმართული, ინტიმურ განწყობილებას ჰქმნიდა და უაღრესად წვდებოდა გულს. პოეტი ისე ლაპრაკობდა, თითქოს თავისთვის, გულზე დაწერილს კითხულობსო:

– მე ვეძებ ქალწულს, რომელიც მიყვარს მას შემდეგ, რაც თავი კაცად მახსოვს და რომელსაც დღიდან აჟღერებისა ჩემი ჩანგი ამკობს. ვეებ და ვერ მიპოვნია… პირველად აი, ამ ტირიფის ძირში ვნახე… დიდი ხანია, რაც ეს მოხდა… მას შემდეგ დავკარგე… ვეძებ და ვერ მიპოვნია.

– ახალგაზრდა ვიყავი, ჭაბუკი. არც კი მახსოვს რამდენი წლისა. მახსოვს სოფლად ვცხოვრობდი მარტო. დავდიოდი ტყედ და ველად და ყრმის ოცნების აბრეშუმის წმინდა ძაფით ვქსოვდი საიდუმლო ზღაპარს ტყის მშვენიერ დედოფალზე. ვერც კი ვარჩევდი კარგად: მე ვამბობდი, თუ გარემო იყო, ჩემ მაგიერ რომ მეტყველებდა. ასე ვამბობდი:

“ერთხელ ერთმა ჭაბუკმა ღელის პირას ტყის დედოფალი დაინახა, ველის ყვავილებით შემოსილი. როგორც კი დაინახა, მაშინვე შეუყვარდა”.

– სწორედ ამ დროს თმაკულულებიანი ტირიფის ძირში მე მას პირველად თვალი მოვკარი. ვითომ ვიცანი… ვითომ დაბადებამდე ვიცნობდი… გაოცებული შევდექი!

ამ დროს მოულოდნელად სინათლე ჩაქრა, პოეტს რომ ანათებდა. პოეტის მაგიერ ახლა ტირიფის სურათზე დახატული ჭაბუკი სასწაულებრ ამოძრავდა და დარბაზში ისეთი აჟღერებული ხმა გაისმა, რომ გული მომტაცა.

– “გამარჯობა შენი, სულიკო! – მიმართა ჭაბუკმა ტირიფის ძირში მდგომ გოგონას და მოკრალებით თავი დაუკრა.

– “რატომ გგონია, რომ სულიკო მქვია? შენ ვინ ხარ? – უპასუხა შეკითხვით გოგომ.

– “გამარჯობა შენი, სულიკო!

– “დედა მყავს ძალიან ავად. მეუბნებიან უბედურს, არ გადარჩებაო. მე მამინაცვლის ხელში ვრჩები ობოლი და უთუოდ დავიღუპები. ის საშინელი კაცია. არავინ არ მყავს – არც და, არც ძმა… ახლა კიდევ დედა ავად გამიხდა. რატომ მეუბნებიან არ გადარჩებაო? მე მაინც მის მოსარჩენ წამალს ვეძებ. ერთი უსახელო ყვავილი ყოფილა, სამყურა ბალახის მსგავსი, მაგრამ თურმე ოთხი ყური კი ასხია. მითხრეს, დედას ის ყვავილი მოგირჩენსო. შენ, იქნება, იცი ის უსახელო ყვავილი სად იზრდება. მასწავლე, თუ იცი, დედა ნუ მოგიკვდება. დედა ხომ გყავს?.. ასე რად გაჩუმდი? ხომ არ დამუნჯდი? სთქვი, თუ იცი, ხომ ხედავ, რომ არ მცალია. ძალიან მეჩქარება. ავადმყოფ დედას უნდა მივუსწრო.

– “მე არ დავიჯერებ დედაშენის სიკვდილს, ისეთი მშვენიერი ხარ. მოგეშველები. ორნი უკეთ დავებნით. გინდა?

– “რატომ არა? მადლობელი ვიქნები. დედაჩემი ყველას უყვარს, ისეთი კეთილი არის. მაგრამ რა გითხრა, იცი: რომ ვნახოთ, შენ არ უნდა მოწყვიტო. მე რომ შვილი ვარ ჩემი დედის, მოწყვეტა მე მეკუთვნის. თუ არა – არ გამოდგება”.

გოგომ ჭაბუკს ზურგი შეაქცია. პატარა მინდორი გადაირბინა და ტყისკენ გაიქცა. ჭაბუკი კვალდაკვალ მიჰყვა. გაუთანასწორდა. გვერდში ამოუდგა.

ამდენ ხანს მიყუჩებულმა მუსიკამ ხმა ამოიღო.

ის გოგო და ჭაბუკი ძალიან შორს წავიდნენ. გზადაგზა შესდგებოდნენ, ყოველ ბუჩქთან მუხლს მოიყრიდნენ. დაიხრებოდნენ და უსახელო ყვავილს ეძებდნენ. ასე ტყეში შევიდნენ. ბევრი იარეს. ძლივს მოსჩანდნენ.

ეს როგორ არის–მეთქი, რომ ასე შორს წავიდნენ. ასეთი დიდი სცენა სად გაგონილა–მეთქი.

ეჭვი არ იყო, წარმოდგენა ახლა ეკრანზე გრძელდებოდა.

კარგად იყო მოწყობილი. შევაქე გუნებაში ოსტატობა ჩემი მეგობარი რეჟისორის.

… ეკრანზე გადიდებულად: ბუჩქი და მის ძირში ორი უცხო ყვავილი, წყვილად. გოგომ დაინახა. გახარებული მოსაწყვეტად მივარდა. დაიხარა. უბიდან ორი ძუძუს კოკორი გამოუჩნდა, წყვილადვე, იმ ყვავილების ტოლები და მაგვარები, ჭაბუკიც ხან ბუჩქის ყვავილებს შეხედავდა, ხან გოგოს გულის ყვავილებს.

როცა გოგომ უცხო ყვავილების მოსაწყვეტად ხელი ბუჩქისკენ წაიღო, ჭაბუკის ხელი მის გულის ყვავილებს მიწვდა.

და ეკრანიდან სცენაზე:

– უიმე, ამას რას შვრები? – ფეხზე წამოიჭრა გამწყრალი გოგო.

– ყვავილები შემეშალა!

– აკი გითხარი, მე უნდა მოვწყვიტო–მეთქი! ხელი რატომ შემიშალე?

– შენ მხოლოდ შენი დედა გეცოდება, სულიკო.

– არც კი მესმის, რას ამბობ! მართლა გგონია, იქნება, რომ სულიკო მქვია?

– შენ ჩემი სულიკო ხარ!

– როგორ თუ შენი? პირველად გხედავ. თავი დამანებე, ვიღაცა ხარ. მაგვიანდება. სად იყო ყვავილი? აი, აქ დავინახე და აღარ არის. რა იქნა? რა ვქნა, სად გაჰქრა! შენი ბრალია! იქნება, ეს ბუჩქი კი არა, ის იყო, მეორე…

ეძებს. მეორე ბუჩქთან მიდის. ჭაბუკი არ შორდება.

სცენიდან ეკრანზე:

ტყის სიღრმეში ის გოგო და ჭაბუკი უსახელო ყვავილის ძებნას განაგრობენ.

მუსიკამ უცებ საშინელი კივილი მორთო, თითქოს სადღაც მეგრელმა ქალმა სიკვდილი შეიცხადაო.

გოგო ზარდაცემული შესდგა. მიაყურა. შიშისაგან თვალები გაუფართოვდნენ.

– ვაიმე! – თმაში ხელი იტაცა და თავის ადგილს მოწყდა. გაიქცა. ისე სწრაფად გარბოდა, რომ ყმაწვილმა თვალი ვერ შეასწრო.

გოგომ ტყე გაირბინა. სოფლის შუკაზე გავიდა.

შუკის პირად პატარა ქოხი იდგა ეზოიანი. ეზოში ხალხი შექუჩებულიყო, უფრო მეტწილად ქალები.

ვიღაცა დედაბერი ქოხიდან გამოვარდა და თმის გლეჯით და ლოყების კაწვრით კივილი დაიწყო.

ამ დროს ჭაბუკის მიერ სულიკოთი წოდებული გოგოც შემოიჭრა ეზოში. ხალხი მოთქმით, კივილით მიეგება მას. გოგონა შეუჩერებლივ შეიჭრა ქოხში.

კერიასთან დაბალი ლოგინი გამოჩნდა, რომელზედაც გულზე ხელებ–გადაჯვარედინებული და თვალებდაწკურული მიცვალებული ქალი ესვენა. შემოსვლისთანავე გოგონა მიცვალებულს გულში ჩაეხუტა. გადაეხვია. ზედ დაეკრა. კოცნა დაუწყო.

ქოხი მგმინავი ხალხით აივსო.

სწორედ შემზარავი სურათი იყო. მუსიკის მოთქმასა და ქვითინს გულმა ვერ გაულო.

მაგრამ სურათი მალე გაჰქრა და მუსიკა შეწყდა.

დაბნელებულ სცენაზე ხანგრძლივი სიჩუმე დამყარდა.

ამ სიჩუმესა და სიბნელეში დარბაზის სმენა პოეტის მოულოდნელმა და აქვითინებულმა ხმამ შეარხია:

– შენი მეორე უბედურების მოწმეც ვიყავი მე, სულიკო. ის კიდევ უფრო საშინელი იყო. მან ჩვენი ბედი სამუდამოდ გადაწყვიტა.

სცენის ერთ კუთხეში, წინა რიგზე, ტყით მოსილი მთიდან ჩამომავალი ბილიკი გამოჩნდა. ბილიკზე: შუახნის გლეხი, მხარზე ხურჯინგადაკიდებული. ხელში ჯოხი. გვერდით გოგონა მოყვებოდა, შავად ჩაცმული. თავწაკრული. აცრემლებული. ხელში კალანჩხა ეჭირა ბარგიანი.

– მე რა, შვილოსა… რა მდიდარი მნახე. ჩემი საკმარი პური არ გამაჩნია და შენ კი საიდან გარჩინო? დედაშენს რაც დარჩა, კარგად იცი. წელს კიდევ ჭირნახული არ მოვიდა. ძროხა უნდა გავყიდო.

– დედის როხა?

– აბა, დედისა ახლა საიდან იქნება, სულელო? შენ კი, შვილოსა, რახან ობოლი ხარ, ღმერთიც გიპატრონებს. ხომ გაგიგონია, ობოლს ღმერთი წყალობსო. ჰოდა, არაფერს გაგიჭირებს. ესეც არ იყოს, ამოტელა ქალი ხარ: ყოველ საქმეში გამოდგები. ა? ხომ ასეა, ნინიკავ! აი, ვარდებიც კი გამოგესხენ გულზე. ქალი ხარ, მაშ! მოიტა, ერთი შეგისრისო, უფრო მალე დაგიმწიფდება… ხი–ხი–ხი.

– ხელი გამიშვი!

– დაიცა, საით გარბიხარ? გადიჩეხები. ვერ ხედავ, ხრამია და მერე უფსკრული. სხვების გეშინოდეს, შვილოსა, სხვების! მე რა? ქალაქში ბევრნაირი ხალხი ცხოვრობს. იქნება, ისეთ მდიდარს მოეწონო, რომა სულ ჩემზე ილოცო, რომ სოფელს მოგაშორე. მაშა! თუ არა და, შენი სამსახურის სხვა მსურველიც გამოჩნდება, თავს კარგად ირჩენ და ქალაქის ხალხშიაც გაერევი… იფ, როგორ მოგრთავენ, რომ იცოდე. სულ პეპელას დაგამგზავსებენ! არ გიხარია, გოგო? რას გაჩუმებულხარ! როცა იქაურობას შეეჩვევი, არც კი მოგაგონდება ჩემს ქოხში დაბრუნება. კარგი რომ ყოფილიყო, არც დედაშენი მიატოვებდა, მაშ! შენც დაივიწყე, შვილოსა. გული იმას მეუბნება, ისეთი ბედი გელის, რომ, იქნება, მეც რამეს გამოგრჩე… დაიცადე–მეთქი, ნინიკავ, წინ ნუ გარბიხარ! რა გექჩარება? ბედი არსად წაგივა, ნუ გეშინია. მანამ აქ მოდი ჩემთან ახლოს. ჩემს გვერდით იარე. მანდ, ქვემოთ, ტყე იწყება და შეგეშინდება… ჰო, ზაქრომ იხუმრა: ეს ჩვენი ლუკმა რაღა სხვის ჯამში ჩავარდესო! ხე–ხე–ხე… მოსწონხარ. მაგრამ ზაქროც რა ჩვენი ჯამია, არა, გოგონავ? ხე–ხე… გოგო–მეთქი, ი შენი უცხო კურო, ლანდივით კუდში რომ დაგდევდა, საიდან გადმოვარდა, არ იცი? ჰუ, ისე დაუფეთე ანგელოზი, რომ… ჰეე, შე კუდრაჭავ შენა, დაიწყე?

მიუახლოვდა. მკლავზე ხელი წაატანა. გოგო დაფრთხა. გაქცევა მოინდომა. გლეხი უცბად გაჯავრდა. ცალი ხელი მაგრად ჩასჭიდა მკლავში, ცალით ხურჯინი მოიხსნა და მიწაზე დააგდო.

– პირძაღლო, არ გესმის, ჩემთან მოდი–მეთქი!

და ორივე ხელი ტორებივით მოავლო.

გოგო შეეჭიდა, შეებროლა, ამან გლეხი უფრო გააბრაზა.

წამი და, შებღუჯული, შეკუმშული გოგო მიწაზე დაანარცხა, ზედ მოექცა.

საშინელი ჭიდილის სანახაობა ახლა მიწაზე გაგრელდა.

ამ სურათს შეუმჩნევლად ეკრანის ვიწრო და გრელი არშია გადაედება, რომელზედაც შეყვარებული ვაჟის ფიგურამ გაიელვა, ქარის ტალღას დამსგავსებულმა. ხელები დაემუშტა. თვალები გადმოეკარკლა და თავგანწირულად მორბოდა.

და სცენაზე გლეხის და გოგოს ჭიდილი ელვის უსწრაფესად ვაჟისა და გლეხის ჭიდილად შეიცვალა.

ვაჟის თავგანწირვამ სლია: გაგუდული გლეხი უფსკრულს გადაეშვა.

განზე გამდგარმა, შეშინებულმა გოგომ არ იცოდა, რა ექნა. თვალებში ისეთი შიში უკრთოდა, რომ გეგონებოდა, უთუოდ გაგიჟდებაო. როცა ბედნიერებით ანთებულმა გამარჯვებულმა ვაჟმა მისკენ ნაბიჯი გადადგა და ხელები ისე გაშალა, თითქოს გულში ჩაკვრას უპირებსო, გოგო უცებ უკან გადახტა. გარშემო ისე მიმოიხედა, თითქოს თავსაფარი ადგილის მონახვა სწადიაო. მაგრამ რაკი ვაჟი შეუჩერებლად მიიწევდა მისკენ ხელებგაშლილი, თავსაფარის ძებნას თავი დაანება და ნამდვილ რისხვას დაემსგავსა. მოქნილი ტანი შეიმკვრივა, ბროლისათვის გაემზადა. ვაჟს საშინელი ხმით შეუტია:

– შესდექ!

ისე შესახა, რომ ნაბიჯი შეუკრა.

ჩანდა, გოგოს მოეჩვენა, რომ ვაჟიც მისკენ ისეთივე განზრახვით მიიწევდა, როგორც მამინაცვალი.

ვაჟი მიუხვდა შიშსა და ეჭვს. ამან საშინლად იმოქმედა მასზე. გაშლილი ხელები მოიკეცა და სახეზე აიფარა: მისმა თვალებმა ეს სანახაობა ვერ აიტანეს.

ამით ისარგებლა გოგომ. შეტრიალდა და ისე სწრაფად გაიქცა, რომ უმალვე მიიმალა, – სადღაც გაჰქრა.

როცა ვაჟი გამოერკვია და გამოიხედა, გოგო აღარსად იყო. აქეთ ეცა, იქით ეცა. მაგრამ კვალიც კი ვერსად აღმოაჩინა.

მაშინ სასოწარკვეთილი მიწაზე პირქვე დაემხო და ბავშვივით ბღავილიანი ტირილი მორთო.

სურათი უცებ ბნელმა დაფარა.

მუსიკამ საყვირების ხმების ნამდვილი კორიანტელი დააყენა.

ეკრანზე დიდი ქალაქის სანახაობა გადაიშალა.

მაღალ გადასახედზე ვაჟისაგან გამოქცეული გოგონას შავი ლანდი გადმოდგა. თმაგაშლილი, კაბა–შემოგლეჯილი, და ქალაქს შეშლილივით ცქერა დაუწყო.

ქალაქმა გველეშაპის სახე მიიღო. ასეთი არც ზღაპარში გაგონილა, ტანზე ათასი თვალი უბრჭყვიალებდა წითელნარევი ყვითელი ფერისა. ათიათასი ხელი მაღლა ჰაერში შეემართა, და ნესტოებით ამონასუნთქი სქელი, შავი ბოლი ამოსდიოდა. საშინლად ქშინავდა. იკლაკნებოდა.

უცებ ყველა თვალი გადმოიკარკლა და გადასახედზე გადმომდგარ გოგოს მიაპყრო. მერე ყველა ხელი ამავე გოგოსკენ გამოაშვირა.

გოგოს შეაჟრჟოლა. მაგრამ გველის თვალებით დატყვევებული ჩიტივით ადგილიდან ფეხი ვერ მოინაცვლა.

მუსიკამ უბედურების აწივლებული წინაგრნობის ჰანგებით შესძრა დარბაზი.

სადღაც, შორს ვაჟის თვალებმა დაიბრიალეს.

გაისმა შემზარავი, გულიდან ამოხეთქილი ახილი:

– სულიკო!

რომელიც მუსიკამ აიტაცა და ისე გააქანა, თითქოს მთელ ქვეყანას მოსდვაო.

და ერთბაშად ყველაფერი გაჰქრა.

მუსიკაც შეწყდა.

პაუზამ სული მომაქთმევინა.

მაგრამ არ გასულა ერთი ხანიც, რომ სინათლის ორმა კონამ სცენაზე ისევ გამოაჩინა:

მარჯვნივ, კუთხეში – პოეტის სახე, ალშეკიდებული თვალებით. ხოლო პირდაპირ სიღრმეში, – ქალ–ვაჟი ტირიფის ძირში, როგორც ეს თავდაპირველად იყო წარმოდგენილი. დარბაზში პოეტის ხმა დაირხა:

– განვლეს წლებმა, საუკუნეებივით გრძელებმა. ჟამთა ნაკვალევში აიმართნენ დროთა სრბოლვის ნაფეხურები, როგორც საფლავები ოდესმე ცოცხალ სახეების, მოქმედ აზრების და წარმტაც მოჩვენებების… ჩამოდგნენ ახლები მათ კვალობაზე. შეიცვალა ჩემი ნაცნობი ქვეყნიერება: გარდავიდნენ ზნენი, ჩვეულებანი… უცვლელი დარჩა მხოლოდ ეს სურათი და ჩემი სიყვარულის ყივილი ქალწულისადმი, რომელიც დავკარგე…

დიდი ხნის პაუზის შემდეგ:

– იქნება, ისევ სოფელს დაუბრუნდა და თავი ტყეს შეაფარა, მტაცებელ ადამიანებს თავისი სიტურფე განარიდა. გაქელვას, გაძარცვას გაექცა.

იქნება, მართლა ქალაქმა ჩანთქა შეუბრალებლად და დაიღუპა, როგორც ათასი, ათი ათასი და მილიონი. მეძავმა ქუჩამ წაუბილწა მშვენიერება და შერყვნა მისი სახიერება.

და სცენაზე ელვის სისწრაფით გაიმართა ოქროსფრად მოვარაყებული ტყე. ფოთლებმა ჩაიშრიალეს.

მერე ღამე ჩამოწვა, რომელსაც მთვარით და ვარსკვლავებით ანთებული ცა ზემოდან გადმოეხურა.

მთვარის შუქზე ტყეში ათასმა სახემ გაიკრთომარა. ყველა სულიკოს ჰგავდა.

ტყეში პოეტის ლანდი შემოვიდა გულჩათხრობილი.

ეს უკვე ის ყმაწვილი აღარ იყო, ტირიფის ძირში რომ იდგა. ეს ის პოეტი იყო, რომელიც სცენის კუთხეში მაგიდას უჯდა სანათურის წინ.

იგი დიდხანს იდგა უძრავი და მდუმარე. გულზე ხელები დაეკრიფა და ხეებს შორის მიმობნეულ სახეებს უთვალთვალებდა, რომლებიც სულიკოს ჰგავდნენ.

მერე ნელა, მუსიკასთან ერთად:

– ყოველთვის მიყვარდით, ტყეო, ღამევ და მთვარეო. ცაო, ვარსკვლავებით ანთებულო და ლაჟვარდო იდუმალო… და, აჰა, კვლავ თქვენთან მოველი. აჰა, კვლავ თქვენთან ვარ, თქვენებრ ფიქრიანი და საიდუმლოებით აღსავსე. ჩემი სულიკო თქვენი ფიქრების ანარეკლია, თქვენი სახეა და საუნჯე. თქვენს წიაღში ვიხილე იგი პირველად. ეს იყო ხილვა სიყვარულისა, სულს რომ მუდამ სწყურია. ვიცი, ახლაც თქვენს შორის არის ჩემი სულიკო. მე კი გზადაბნეული სად არ ვეებდი. ეჭვმა გული დამისერა. სული წვალებამ დამიფლითა. და ისევ თქვენთან მოველ გასამართლებლად. აი, უკვე დავინახე კვლავად, ვისაც ვეებ. აი, სულიკო! მიახლოვდება, ოჰ, როგორ მინდა მისი ხმა გავიგონო. ჩემს გულს მხოლოდ ეს ხმა აჟღერებს. იგი არც უნდა შეწყდეს ერთი წუთითაც ამ ქვეყანაზე, სანამ ყურთასმენა არსებობს და სიყვარული ერთადერთი გრნობაა, რომელიც სიცოცხლეს ამართლებს. მაგრამ მე აქ იმისთვის მოველ, რომ სულიკო ჩემთან წავიყვანო, ჩემს პატარა, მყუდრო კუთხეში, რომელიც ჩემთან ერთად სულ მას მოელის. ამქვეყნად ყველაზე უფრო მან უწყის ჩვენი დიდი სიყვარულის ამბავი… იქ, იმ ჩემს თავშესაფარ კუთხეში თავს იყრის ყველადროს ოცნება, რომელიც კი ოდესმე ან სადმე დაბადებულა, და ყველა სამკაული, რომელსაც ოდესმე ცხოვრება დაუმშვენებია. იგი დიდია თავისი შინაგანი მოცულობით. მასში წირვასავით გაისმის ყოველი ჟამი, რომელიც ქვეყნად ირეკება, როგორც წამი, წუთი, საათი, დღე, წელიწადი თუ საუკუნე. ჩემი სული იქ გუნდრუკს უკმევს ყველა ცხადებას, ხილულად თუ უხილავად რომ მევლინება, მათ შორის პირველი სულიკო არის და ყველაზე უფრო მიყვარს, რადგან ყველაზე უფრო საკვირველია და სასურველი…

პოეტის სიტყვებს ბოლოში საიდანღაც ჩუმი მოთქმის კილო შეერია. თვითონ პოეტის ხმა იძლეოდა ასეთ კილოს, თუ მუსიკა მოთქვამდა, ძნელი გასარკვევი იყო.

ეს კილო შემდეგ ნამდვილ ტირილად გადაიქცა და მუსიკამ უკვე გარკვეულად ისეთი ზარი ააგუგუნა, რომ შემკრთალმა პოეტმა უმწეოდ დაიწყო აქეთ–იქით ცქერა.

ტყეს უცნაურად სახე შეეცვალა, თითქოს შავი სუდარა გადაეფარაო.

ღამემ, ცამ, მთვარემ ისეთი პირი გამოაჩინეს, თითქოს გულამოსკვნით სტირიანო.

და ტყის შუა გულიდან პოეტისკენ მომავალი სამგლოვიარო პროცესია დაირა, საიდუმლოებით მოცული.

წინ, მაღლა ჰაერში შემართული, ყვავილებისაგან შეკონილი კუბო მოჰქონდათ. კუბოს უკან მოჰყვებოდა მთელი დასი სულიკოს ორეულებისა, – სახედაკაწრული, თვალცრემლიანი, თმაგაშლილი, თეთრი ძაძებით შემოსილი.

საშინელმა წინათგრნობამ პოეტს შიშის ზარი დასცა. წინ წარსდგა ნაბიჯი და პროცესიას გადაეღობა. ხელი ამართა. დადგომის ნიშანი მისცა. მიუახლოვდა. კუბოში ჩაიხედა.

კუბოში უსულო სულიკო იწვა შესუდრული.

და ამ დროს გაუგებარი რაღაც მოხდა სცენაზე:

რაც ყვავილები იყო პოეტის გარშემო, ყველა ელექტრონის სანათურებად გადაიქცა და ნაირფერად დაენთო. – თვითონ კუბოს ორი დიდრონი ელექტროთვალი გამოესხა, რომლებმაც ისეთი ძლიერი სინათლე გამოსტყორცნეს, რომ მთელი არე დღესავით გაანათეს.

ტყის ადგილას ახლა დიდი ქალაქის ქუჩა გამოჩნდა, უზარმაზარი სახლებით, ხმაურობით, თავბრუდამხვევი მორაობით.

პოეტის წინ მდგომმა კუბომ მქშინავი ავტომობილის სახე მიიღო.

გარშემო ათასმა საყვირმა ათასნაირი ხმა გამოსცა. გაიმართა ავტომანქანების გიჟური რბენა მარჯვნით და მარცხნით. მათ შუა კიდევ მოციალე ლიანდაგივით ტრამვაიმ გაიგრუხუნა.

პოეტის წინ ავტომობილი უცებ შეტრიალდა. პოეტს უკან სანათურიდან მოწითალო სინათლე შეაფრქვია და ისეთ კილოზე შესტვინა, თითქოს დაუახა: მომყევიო.

ვერ გავარკვიე, ეკრანზე ხდებოდა ეს ყველაფერი, თუ სცენაზე, მაგრამ ამის მოსაზრების დროც არ მქონდა, ისე სწრაფად სცვლიდა ერთი სახე მეორეს და მოვლინება მოვლინებას.

აფორიაქებული ქუჩებით პოეტი იმ ავტომობილს დაედევნა.

საშინელი შესახედაობა ჰქონდა საწყალს: სახეზე – შეშლილი თვალები, თავზე – აშლილი თმა. ნამდვილ გიჟს ჰგავდა.

ავტომობილმა მრავალგზის მიუხვ–მოუხვია, სად ბნელი ქუჩა გაიარა, სად მოედანი გადაჭრა. ბოლოს ერთი ქუჩის კუთხეში დადგა.

გაიღო ავტომობილის კარი და იქიდან ვინმე ქალი გადმოხტა უცხოდ მორთული. მოკლე ნაბიჯებით მცირე მანძილი გაიარა და ერთი გაჩირაღდნებული სახლის შესავალში შევიდა.

პოეტიც იმ სახლს მივარდა. ჯერ გარედან შეათვალიერა. მერე შესავალში შეიჭრა.

აქაც შესდგა წამით და შემდეგ კიბეზე აირბინა.

სცენაზე უცებ აბრჭყვიალებული დარბაზი გაიშალა, ფოქსტროტის მსგავსი მუსიკით ახმაურებული და უცნაურად მოცეკვავე ქალ–ვაჟთა მორთულობით აჭრელებული.

მე ასეთი მუსიკა არსად გამიგონია და არც ასეთი ცეკა სადმე მინახავს. ორთავე რაღაც ვაკხიურ სიგიჟეს გამოხატავდა. ცეკვა კი არა, უფრო როკვა იყო, ხვადთა და ძუთა აღმრევი, ხურაობისათვის შემამზადებელი.

ვაჟების ველურ ყიჟინადატანებულ ნახტომებს წინ ქალების შიშველი მუცლების ღრაკნილი რხევა უხვდებოდა შეწივლებით, და…

ალისფერი სქესური ვნება, წარღვნის ზვირთივით აგორებული, კუთხიდან კუთხეში გადადიოდა.

დარბაზში პოეტი შემოიჭრა.

– სულიკო! – გაისმა მოულოდნელად და როგორც სიტყვა, ისე ხმაც ისე შესხლტენ დარბაზში გამეფებულ რიტმის ტალღაზე, რომ უკუიქცნენ და ისევ პოეტს დაუბრუნდნენ. მაგრამ დარბაზი მაინც შესდგა შეკვირვებით და პოეტისკენ მოიხედა. მუსიკაც შეწყდა ერთი წამით.

მერე ისეთი ხარხარი გაისმა, რომელიც ფოქსტროტს ჰგავდა. მას ისევ მუსიკა აჰყვა.

ერთი ჭრელად ჩაცმული ქალი, წელს ზევით თითქმის სრულიად შიშველი, თავის ტყუპ მამაკაცს გაშორდა და პოეტისაკენ ბარბაცით წამოვიდა.

– რაო, რაო? შენ, მგონია, სულიკო დაიძახე, უცნობო! გაიმეორე ეს სახელი ერთხელ კიდევ. მე გთხოვ.

– სულიკო! – ახლა ნამდვილი გიჟივით წამოიყვირა პოეტმა.

– ჰეე… გაიგონეთ, ხალხო! ეს სახელი რაღაც ისე ტკბილად მაგონდება, როგორც ბებიას ზღაპრები. ბებიამ ისეთი კარგი, ისეთი მშვენიერი ზღაპრები იცოდა, რომ ჩემს სიცოცხლეში არ დამავიწყდება. მაგრამ შენ, ჩემო მეგობარო, ძალიან მკაცრად გმოსთქვამ ამ სახელს. ასე არ შეიძლება. აი, ასე უნდა: სუ–ლი–კო… ჰმ… აბა ერთი შემომხედე? ა? რას მეტყვი? მოგწონვარ თუ არა? თუ იმ მაჯლაჯუნაზე უფრო მეტი ფული გაქვს, შენი გავხდები. მორჩა და გათავდა. თუ არა და, ქარმა წაგიღოს ისე, როგორც შემოგიტანა. თუმცა არც ასეა საქმე. დამაცადე, კარგად შეგხედო… მგონია, მომწონხარ, შეჩვენებულო!

– ჯუდა, რას მიქარავ? ღალატია? ნებას არ მოგცემ, იცოდე, ვინ არის? ერთი მისი სიფათი მაჩვენე, – თავი გამოიდვა ქალის მიერ მიტოვებულმა ვაჟმა.

– დამაცადე, კაცო, თავი ნუ მომაბეზრე. ეს კაცი რაღაც მომწონს. ძალიან უცნაურად იცქირება. ვიღასაც მაგონებს და ვერ კი მომიგონებია. იძახის: სულიკო…

– ფი, რა სულელური სახელია.

– სულაც არა! მე ძალიან მომწონს. ისე მახსოვს, მეც ბავშვობაში ვიღაცა სწორედ ამ სახელს მეძახდა… ჰო და, მითხარი, უცნობო, სად დაჰკარგე ეს შენი სულიკო? დიდი ხანია?

– თავი დაანებე, ჯუდა, გეუბნები. ახლა სოფელშიაც კი არავის ჰქვია ეს გაცვეთილი სახელი.

– დამაცადე–მეთქი, კაცო. თავი ნუ მომაბეზრე. მე ეს კაცი შენზე უფრო მომწონს. გიჟსა ჰგავს, თუ ნამდვილი გიჟი არ არის. მე კი, ხომ იცი, გიჟები მიყვარს. მეგობარო, აქა ვარ შენი სულიკო. მე ვარ ის, ვისაც შენ ეძებ.

– სადაური ხარ?

– ერთი სოფლიდან ვარ.

– დედა გყავს?

– დედა? არა, გენაცვალე.

– არა?! დიდი ხანია, რაც მოგიკვდა?

– ჰო, ძალიან დიდი. არც კი მახსოვს.

– მაინც რამდენი?

– სულ პატარა ვიყავი, რომ ობლად დავრჩი. ეს ნამდვილად ვიცი.

– ფეხშიშველი დადიოდი, მოკლეკაბიანი… სოფლის პატარა გოგონა. დედა ავად გყავდა და მის მოსარჩენად უსახელო ყვავილს დაეძებდი ტყედ და ველად… და ერთხელ ტირიფის ძირში, ღელის პირად… აბა, მოიგონე, რაც მოხდა, უთუოდ უნდა გახსოვდეს.

– მახსოვს. მახსოვს, როგორ არა!

– რა? რა გახსოვს, აბა მითხარი.

– რა ვიცი, ასე მგონია, რომ რაღაც კი მახსოვს. მოიცა, მოვიგონო…

– ქალაქში როგორ მოხვდი?

– ერთმა კაცმა წამომიყვანა…

– სად იყავი? რას აკეთებდი? როგორ ცხოვრობდი? ვინ გპატრონობდა ობოლს, პატარას და გამოუცდელს ამ უცნობ ქალაქში?

– ვინ მპატრონობდაო, ამას მეკითხები?

– ჰო, ვინ–მეთქი, ჩქარა მითხარი.

– ვინც კი მოისურვებდა, ჩემო კეთილო.

– შორს–მეთქი ჩემგან! მატყუარავ! შენ სულიკო არ ხარ!

– ვარ! აბა, კიდევ მკითხე და ახლა უფრო სწორად გიპასუხებ. მიგიხვდი, რაც გაწუხებს… გეუბნები მე ვარ სულიკო–მეთქი! დამიჯერე და ნუღარ მაჯავრებ! ცუდი ხასიათი მაქვს, როცა გამაჯავრებენ!

– ჰო, ასე რამ დაგილურჯა ეს თვალები და ეს სახე რამ შეგიცვალა ასე სასტიკად! დიდი ქალაქის დიდი ქუჩის მსგავსად რამ გაგითელა ეგ გულმკერდი და საროსკიპო სახლის აბრის წარწერასავით რამ შეგიჭრელა ეს ტანი, ეს საცმელი? რამ გაგიელამა ეს მიმქრალი თვალთა მზერა და გადასაგდებ ნახმარ ჩვარივით რამ გაგიცვითა ეგ ღაწვ–ბაგენი, ეგ კისერი და მკლავები? ვინ აგაფარა სახეზე ეს ზარდამცემი კოშმარების სანავარდო ნიღაბი მეავისა და გარყვნილების ლაქით ვინ მოგითხუპნა, მოგიშალა ადამიანის სახიერება მაგ პირი–სახეზე?

– სთქვი, რაღა, გარკვეულად: მოგწონვარ, თუ არ მოგწონვარ. ნუ მიედებ–მოედები, მე ეს არ მიყვარს. მართლა გიჟი ხომ არა ხარ! ღმერთს გეფიცები, მეცოდები, და მინდა სურვილი აგისრულო, თუ ალიან არ გამაჯავრებ. მოდი ჩემთან. დაწყნარდი. აჰა, მოგეფერები.

– შორს! შორს! შოოორს–მეთქი, საძაგელო ქმნილებავ!

მოისმა საშინელი შეძახება სცენის იმ კუთხიდან, სადაც სანათურის წინ პოეტი იჯდა. უმალვე გაჰქრა ზემოაწერილი სურათიც და გამოჩნდა პოეტი, რომელიც ისევ თავის მაგიდას უჯდა და ხელებს ისე ასავსავებდა, თითქოს მაჯლაჯუნას ებრძვისო.

პოეტის უკან კი, სიღრმეში, შირმას იქით, ამდენხანს ყურადღების გარეშე დარჩენილი საწოლის კუთხის მორთულობის კონტურთა შორის მძინარე ქალის სილუეტი შეინძრა ლოგინზე. შეფეთებულმა, გამწყრალმა თვალებმა გამოანათეს სულ ერთი წამით და ისევ ჩაჰქრენ.

..

სცენაზე კი ამავე დროს ქალაქის ქუჩა მოეწყო. განაპირა უბნის ქუჩას ჰგავდა, რიჟრაჟი იწყებოდა. მაღალმილებიანი, კვამლით შემურული ქარხნები იღვიებდნენ.

და თეატრის ორკესტრმაც საყვირების ხმები აათამაშა.

შუა ქუჩით, ქარხნების გასწვრივ, უცებ აუარებელი შავი ხალხი ამოძრავდა, ჯერ გუნდ–გუნდად, მერე ერთ მთლიან ზღვად. მცირე ხანი და ისეთი ბობოქარი ატყდა რისხვის, შურისიების და მძულვარების, რომ ზღვის საშინელი ქარტეხილიც კი ვერ შეედრებოდა მის სიძლიერეს.

ერთი მუშა მაღალ ადგილზე შედგა, ხელი ამართა და პირიდან ცეცხლი ამოაფრქვია:

– ბარიკადებზე, ამხანაგებო!

აფრიალდნენ დროშები. ათასმა ხმამ მეხივით დაიჭექა:

– ბარიკადებზე!

და მარსელიეზის ალშეკიდებული სიტყვების ტალღამ მთელი მიდამო სისხლისფერად შეღება.

ერთ–ერთ ქარხნის კედელზე, მოულოდნელად, დიდზე უდიდესი ლანდი აეკრა ადამიანისა, ამომავალი მზის სხივებით საიდანღაც გამოტყორცნილი.

ფანტასტიკური იყო მისი მოძრაობა. ხან სახურავზე გაიელვებდა ჩარაზმულ მილებს შორის. შენობიდან შენობაზე გადადიოდა. ხან ძირს დაეშვებოდა და ამბოხებული მუშების თავზე გადაივლიდა. ზოგან მარტო თავი გამოჩნდებოდა, ქარისაგან აშლილი თმით. ზოგან ფეხები, რომლებიც რბოდნენ. ზოგან ორი დამუშტული ხელი, საშინელი მუქარის გამომხატველი.

ეს იყო პოეტის ლანდი.

ამასობაში მუშებს ჯარმა ალყა შემოარტყა.

მებრძოლთა მიერ ამართულმა ბარიკადებმა შენობები დაფარეს.

და შეუწყვეტელი მარსელიეზის გუგუნის ფონზე ბრძოლა გაიმართა სამკვდრო–სასიცოცხლო თავისი შემზარავი ეპიზოდებით.

შუაში გაჩეხილი ადამიანები. გაპობილი თავები. განგმირულთა უკანასკნელი ამოსუნთქვა სისხლიანი. ტვინშერეული სისხლის თქრიალი. სიცოცხლის ხმალი და სიკვდილის ცელი, ერთმანეთს გადაჭდობილი.

ბარიკადების თავზე ქალის სახე აენთო, რომელსაც ხელში წითელი დროშა ეჭირა.

მის ზევით ცა იყო მხოლოდ და ზედ ღრუბელის ერთი ნაფლეთი.

– წინ!

ეს იყო ისეთი ძლიერებით მოქნეული რისხვა, მტრის შემმუსვრელი, რომლისათვის დაბრკოლება არ არსებობს ამ ქვეყანაზე და ბრძოლამ ისეთი სახე მიიღო, თითქოს ამ ქალისთვის სწარმოებსო.

ძძირს გართხმულ, დაპატარავებულ ლანდს მალე თვითონ პოეტი მოჰყვა ბარიკადებთან.

იგი მებრძოლთა შორის დროშიან ქალისკენ გზას მიიკვლევდა. მისკენ ხელები გაეწვდინა და წამდაუწუმ უხმობდა:

– სულიკო.

მაგრამ ტუჩების მორაობაზე ეტყობოდა. ხმა კი არ ისმოდა.

პირველად ყურადღება არავის მიუცქევია. გზა შეუმჩნევლად გამიკვლია და იმ ქალს დაუახლოვდა.

სწორედ ამ დროს ერთმა მებრძოლთაგანმა შეამჩნია. გაკვირვებით შეხედა, შეათვალიერა. შემდეგ სახეშეკრული წინ გადაეღობა.

შეჰყვირა:

– შესდექ!

და ორი ნაბიჯი უკან გადადგა. თოფი მოიმარჯვა და პოეტს შიგ გულში დაუმიზნა.

– უცხო ხარ! სთქვი მართალი, აქ რა გინდა?

პოეტი დაიბნა. ხმა ვერ ამოიღო.

– სთქვი–მეთქი, ვინ ხარ და რა გინდა? ჩქარა!

პოეტმა დუმილი განაგრძო.

თოფი გავარდა.

განგმირული პოეტი შეირხა…

და უცებ ყველაფერი გაჰქრა.

ხოლო თეატრის დარბაზში ისეთი შემზარავი ხმა გაისმა, რომ მთელი საზოგადოება ძალაუნებურად ფეხზე წამოდგა. – იგი დაბალი ტონით დაიწყო და რაღაც უცნაური მისტიური რხევით თანდათანობით უმაღლესზე გადავიდა, და იქაც არ შეწყდა.

– სუ–ლი–კოოოო…

ეს იყო უიმედო შიშის და უკანასკნელი სასოწარკვეთილების ამოძახილი, რომელიც უთუოდ დაღუპვას მოასწავებდა.

სცენის კუთხეში სკამის ზურგზე გადაქანებული პოეტი ისევ თავის ადგილას იჯდა მაგიდასთან. პატარა სანათურის სინათლე სახეში სცემდა.

სახეზე ყველაფერი გარკვეულად ეხატებოდა, რაც კი გადაწყდა. – პირი ჯერ კიდევ დაღებული ჰქონდა. ვერ მოესწრო, თუ ვერ გაებედნა დამუწვა. ალბათ, საშინელი ხმის კვალისაც ეშინოდა.

შირმის იქით კი, სადაც საწოლი კუთხის მორთულობა მოჩანდა, პოეტის ხმამ, აი, რა ამბავი დაატრიალა:

ლოგინზე ბავშვი წამოჯდა, შეშინებული თვალები გააღო და პირი სატირლად მოიქცია. მაგრამ მერე უცებ დაამთქნარა, თვალები დახუჭა და მოწყვეტით პირქვე ბალიშში ჩაემხო.

ქალს კი სანთლის ანთება მოესწრო. ხელში დაეჭირა და პერანგამარა, ფეხშიშველი პოეტისკენ გამოქანებულიყო.

ანთებული სანთელი ჩვეულებრივი შუახნის დედაკაცის ნამძინარევ სახეს და კანმოშვებულ გულმკერდს უჩენდა. ეტყობოდა, რომ შიშის გარდა, მისთვის ბრაზსაც პირისახე მოეღრანჯა. უფრო მოჩვენებას ჰგავდა.

– რა ამბავია, კაცო? გაგიჟდი, თუ რა მოგივიდა? ვის ეძახი ამ შუაღამეში? ვინ ოხერი, ვინ ტიალი სულიკო გამოგიჩნდა? ქვეყანას ესმის შენი ბღავილი. ძილს ვინ ჩივის, რომ მიფრთხობ, სირცხვილს სად წაუვიდე!

პოეტი ადგა. შეხედა. მიუახლოვდა. უცნაური თვალებით დააკვირდა. უცებ შეეშინდა ქალის. უკან დაიხია და ხელები გაასავსავა. თან ტუჩები ისე აამოძრავა, რომ უთუოდ შეახება უნდოდა, შორს ჩემგანო.

მაგრამ მალე მოვიდა გონს. ახლა ტკბილად გაუღიმა და ალერსიანი ხმით მიმართა:

– მაპატიე, ჩემო სულიკო. მეტს აღარ ვიზამ.

– ამას შეხედეთ ერთი, რას მიბედავს: მეც სულიკოს მეძახის. ესღა მაკლდა. ვაი სირცხვილო!

დაშვებულმა ფარდამ წერტილი დაუსვა წარმოდგენას.

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი

ლეო ქიაჩელი – Leo Kiacheli

ალმასგირ კიბულან

ინგურზე, ხუბერ–ჭალას შესართავთან, ლენხერში, სვანები ხე–ტყეს ამუშავებდნენ. სულ ათამდის იქნებოდნენ. მათ შორის იყო კალას თემის შორეული სოფლის ხალდეს მცხოვრებიც, ალმასგირ კიბულან. იგი თავისი დევური აღნაგობით ისე განირჩეოდა დანარჩენებისაგან, როგორც ველებური სვანური კოშკი სვანების ჩვეულებრივი სადგომებისაგან.

ამ ალმასგირ კიბულანს თან ახლდა თხუთმეტი წლის ვაჟი, სახელად გივერგილა, საკვირველი მონადირე, რომელსაც თავის სოფელში “დალი გეზალ”–ს უწოდებდნენ, რაც დალის შვილს ნიშნავს.

იგი პირველად იყო ხე–ტყის დამზადებაზე.

მამა–შვილი ხუბერზე სამუშაოდ მათ ნათესავს ბიმურზოლა მარგველიანს გამოეწვია ხალდედან. თვითონ ბიმურზოლაც ხალდეელი იყო, მაგრამ ამჟამად ლენხერს ესახლა. მას ჯერ კიდევ შარშან პირობა დაედო ხის მოიჯარადრე კაუზა ფიფიასთან, რომ წელს ზაფხულის დამდეგს ამ სატივედ გამზადებულს, განსაზღვრული ზომის ხეს – სულ ფიჭვსა და ნავს – სოფელ ჯვარში ჩააბარებდა, საქართველოს ხე–ტყის ტრესტის რწმუნებულის კანტორის სატივესთან.

გარიგებისთანავე ბიმურზოლას ფიფიასაგან ბე და მეტყევის სათანადო მოწმობა მიეღო. ალმასგირ კიბულანსა და მის შვილს გარდა, კიდევ რამდენსამე მეზობელს, ხის გამოცდილ მუშებს, შეთანხმებოდა, და ამნაირად იმავე ზამთარს სვანები ხუბერ–ჭალას ნაპირებზე ამართულ ფიჭვის ტანაყრილ დევებს შესჭიდებოდნენ. წამოექციათ ასი რჩეული, იქვე ფერდობებში, მდინარის გასწვრივ, ჩაერიგებინათ საზამთროდ, რომ ადრე ზაფხულზე ადიდებული ხუბერით ინგურის ტანწყლისკენ დაეცურებინათ და ასე სოფელ ჯვარში დანიშნულ ადგილს ჩაერეკათ.

და მთელი კვირა იყო, რაც ახლა, გაზაფხულის მიწურულზე, ისინი ისევ ხუბერს მისულიყვნენ და მუშაობას შესდგომოდნენ.

ნიაღვრიან გაზაფხულს ხევები ნაკადულებით დაესერა, მთების გულმკერდი ღელეების თეთრი აბრეშუმის არშიებით დაებლანდა და აქაფებული ჩანჩქერები შმაგი ხევებისათვის ცალკე მდინარეების შნო და ძალა შეემატებინა, ხოლო ღარავსილი ხუბერ–ჭალა მათ შორის გაენადგურებინა.

ერთი კვირის განმავლობაში სვანები საერთო ღონითა და მომარჯვებული ოწინარებით ძელებს ფერდობებიდან სძრავდნენ და თავდაქანებულთ აღმუილებული ხუბერის ზვირთებში ნთქავდნენ. მათ დაჯახებაზე კლდეებს თეთრი ნაპერწკალი სცვიოდა და მაღლა ავარდნილი ქაფის ალები მზეზე მოქნეული ხმლებივით კიაფობდნენ.

ირს, ინგურის შესართავთან, მაღლიდან დაქანებულ ხეებს ალმასგირ და გივერგილა დარაჯობდნენ გრელი ჭოლოკებით აღჭურვილები. – ინგურის მორევში ჩაყვინთულ ძელებს ზედაპირზე ამოტივტივებისთანავე ისინი ჭოლოკებით ეგერებოდნენ და მიწოლით მდინარის მარცხენა ნაპირისაკენ მირიყავდნენ* აქ კი, კლდის ჩიხისებურ ღრუში მოქცეული, მთავარ კალაპოტს აცდენილი წყალი დამდორებით ტორტმანობდა და ისევ მარჯვნით უხვევდა მთავარ ტანთან შესაერთებლად.

ეს ადგილი ინგურზე ხეების ნავსადგურად იყო მიჩნეული. აქ აქუჩებდნენ მოდენილ ელებს, რომლებსაც შემდეგ სათითაოდ, მწყობრად სოფელ ჯვარისკენ ისტუმრებდნენ. ნაპირ–ნაპირ აედევნებოდნენ, სადაც ეს შესალებელი იყო, და გზას უკაფავდნენ.

ალმასგირსა და გივერგილას დიდალი ხე მოემწყვდიათ ამ ჩიხში.

ცხვრის განაჭირ ფარასავით ქლოშინით ისვენებდნენ აქ ელები. ცახცახით ეკვროდნენ ერთმანეთს და კლდეებთან ბროლაში მიღებულ ჭრილობებს იშუშებდნენ.

ამ ადგილიდან დაშორებით, უნაგირივით მაღლიდან გადმოზნექილი ნაპირის ძირში, ჩამონაპობი კლდის კედელთან, სვანებს სახელდახელოდ კარვისებური საჩრდილობელი სადგომი აეგოთ, ოთხსვეტიანი, ნაბდითა და ნავის წიწვიანი ტოტებით გადახურული. ეს იყო მათი ღამის სათევი და დასასვენებელი ბინაც.

ამ კარვის წინ თანაბარი სიდიდის სამ ქვას შუა მუდამ ცეცხლი ენთო გაუქრობლად და ქვებზე პატარა კარდალა იყო შედგმული. ხელმარჯვე გივერგილას წყალობით სვანებს თითქმის ყოველდღე ჰქონდათ ნანადირევის ხორცი, უფრო კი კაკბისა, რომელიც მრავლად ბუდობდა მახლობელი ხევების ხრიოკ კლდეებზე. კარვის სვეტებზე ტყაპუჭები ეკიდა, გუდანაბდები და მოკლე სვანური ჩოხები ქამრებითა და ყამებით. წინ, ცალკე, ზემო ბოყვთან, ჯიხვის ტყავის “ქვირქზე” თასმით გადაკიდებული ერთლულიანი ფილთა ბზინავდა, ველებური ვერცხლით შემოსალტული.

“ქვირქიც” და თოფიც გივერგილას ეკუთვნოდა. ერთი იყო მის მიერ პირველად მოკლული ჯიხვის ტყავისა, მეორე – მისი სიამაყე, სანადირო ველი ფილთა, დალის მიერ საკუთარი ხელით სამჯერ ნაფერი და ამდენჯერვე დანალოცი.

საღამოვდებოდა, როცა ალმასგირმა ხუბერის ღარით ჩამოქანებული უკანასკნელი ხე ჩიხში დააბინავა, ჭილოკი მხარზე გადიდო. კორიანი კაუჭა სალოკი თითი ჰაერში შეარჭო და ძელების ჯოგს თვლა დაუწყო.

მალე ბიმურზოლაც დაეშვა მაღლიდან დანარჩენი მუშების თანხლებით. ალმასგირთან ნაპირზე მოქუჩდნენ. უხაროდათ, რომ მძიმე სამუშაოს მორჩნენ: აქედან ხეებთან ჭიდილს ინგურის ტალღებს უთმობდნენ. ახლა ბიმურზოლამაც დაიწყო თვლა. მას სხვებიც დაეხმარნენ. სრულად ასი აღმოჩნდა, რაც ერთმანეთს დაუმოწმეს.

მერე კარვის ცეცხლთან მოგროვდნენ.

ტანი დაიფერთხეს. ნაბდები მოისხეს. ყალიონი გააბოლეს.

ღერღლიანი სვანური მასლაათი წამოიწყეს.

გივერგილამ სვეტზე ჩამოკიდებული თავისი “ქვირქი” და ფილთა ჩამოხსნა. “ქვირქი” ზურგზე მოიგდო, თოფი იღლიაში და შეუმჩნევლად, ბოკვერის ნახტომით, როგორც ცხენს, აღმართის ზურგს ისე შეახტა.

ერთი გაინაბა და ხევებზე გადმოწოლილ ხრიოკ კლდეებს თვალი მიმოავლო.

ასაფრენად გამზადებულ შევარდენივით შეკუმშულიყო.

ნისკარტივით მოკაუჭებული ცხვირის ორთავე მხარეს მოწითალო შუქთა მფრქვეველი ჟღალი თვალები უელავდნენ.

კაჟისფერ მკლავსა და მკერდზე შვილდივით მოჭიმული კუნთები უკრთოდნენ.

თვალი შეასწრეს უფროსებმა. ამაყად ჩაიღიმეს და ცოტა განზე კლდესთან აყუდებულ ალმასგირს შურით შეხედეს.

ბიმურზოლამ ჭაღარა წვერი დაიბერტყა, ახმიანდა და კიბულანის ვაჟს სიმღერის კილოზე წარმოთქმული მონადირეთა ლექსით მიმართა წასაქეზებლად:

ვოიდა ლემჩილ იჰავოდა იაკამ,

ვოიდა გივერ იჰავოა გილა,

ხითხვიიარე ჭანგულისგა

კოჯას ფივერს დემ ხაცური.

გივერგილაც მოსწყდა თავის ადგილს და, თითქოს ჰაერში აფრინდა, ისე გაქრა.

ალმასგირს მოულოდნელად სახე მოეღრუბლა:

– გვიან არის. აქ ადგილიც უცნობია.

მას სიფრთხილე უსაყვედურეს. მონადირე შვილის ქება უთხრეს და მოაგონეს, რომ გივერგილას ნადირობაში განსაკუთრებული ბედი წყალობდა დალის სახით.

მხრები აიწურა ალმასგირმა. თავის გასამართლებლად ჩაილაპარაკა:

– დედაკაცმა დამაბარა, ბიჭს გაუფრთხილდიო, წამოსვლის წინ სიზმარი ენახა. ახლა მენიშნა რაღაც, თორემ არც მახსოვდა.

ჩაიხარხარა ამაზე ბიმურზოლამ. იგი ქალაქებში ნამყოფი იყო და წერა–კითხვაც იცოდა.

– ბევრი სძინავთ ჩვენს დედაკაცებს, ალმასგირ. მეც ასე მეტყვის ჩემი, მაგრამ ცოცხალი ვარ ამდენი ხანია, სიზმრის ნუ გჯერა: ძველ დროში შეიძლებოდა, ახლა კი ცხადიც სიზმარია.

ალმასგირმა არაფერი უპასუხა, მაგრამ ბიმურზოლას სხვები შეეკამათნენ.

ერთმა კამათს გრძელი ამბავი მოაბა. შიგ ყველა სვანური საშინელება არია: “ცხეკი დაავ”, “ჰეერია”, “შაშშარ” და “ლახავარ”.

უცებ, თითქოს ზღაპარს მოჰყვაო, დღემ ფრთები შეკეცა და მთებში ფერთა აღრევის დრო დადგა.

აიმრიზა ალმასგირ კიბულან, დევის ლანდივით საშინელი, და იმ აღმართს შეეფინა გულჩათხრობით, რომლითაც გივერგილა სანადიროდ გაიჭრა.

მზისაგან შერუჯულ კლდეებს შორის თვითონაც გვერდებშელეწილ კლდეს ჰგავდა, რომელსაც სასწაულებრ სული ჩადგმოდა და ამოძრავებულიყო.

ახმახი იყო, უსწოროდ ნაგები, უხორცო, კუთხეებ–ჩამოხეთქილი. ნაკვთსა და ნაკვთს შორის შეღრუებული, მხრებსა და გულმკერდში სვანური რკინით შესალტული.

გამოხედვა ირიბი ჰქონდა, უნდობი და მალი. ჩამოზნექილ შუბლზე წარბები შავი ფრთებივით ესხა, რომლებიც მოყვითალო, ხორბლისმარცვლისფერ თვალებს უჩრდილავდნენ.

აღმართზე რომ შედგა, ბარისოდენა ხელისგული თვალებზე ჩამოიფარა და მზის უკანასკნელ სხივზე ოქროსფრად მოხამხამე შორეულ მთებს გახედა. სახის ვალზე დაბეგვილი აბედივით გადაკრული კანი ჩაღრმავებულ ნაოჭებს დაესერა და ზედ გაურკვეველი შიშის ლანდი გადაფენოდა.

– გივერგი–ილ!

მაგრამ ამ დროს თოფიც გავარდა და ფეხზე წამოცვივნული სვანები ხრიალით წამოვარდნენ.

“ვოიდა გივერ იჰავოდა გილა”

მეორედაც გაისმა თოფის ხმა და სერზე გივერგილაც გამოჩნდა.

ფერხულით შეეგებნენ გამარჯვებულ მონადირეს სვანები. კაკბიანად შუაში ჩაიყენეს. დარაზმეს ფეხები და ტანის საზეიმო რხევით გარს შემოუარეს.

ბიმურზოლა იყო პირველი, რომელმაც ინგურის გმინვის ხმაზე შემოსახა:

“ვოიდა ლილევო ისგვანი დიდაბ ბინგოშია, ვოიდა ლილე”,

მეორედ უკვე თვითონ გივერგილას კამკამა ხმამ მაღლა ასწია:

“ვოიდა ლილევო დიდება თარინგლეზერის, ვოიდა ლილე”

ალმასგირის ბანმაც ბოლოს მეხური ლევამოსილებით ჩაიგუგუნა…

ძირს ინგურს ნისლიანი საბანი წამოეხურა.

მაღლა ნაპირებს საღამოს ბინდის ლურჯი ლაშქარი შემოსეოდა.

უფრო მაღლა, მახლობელ მთებზე, ღონედალეული მზის ოქროსფერი ლივლივი ქრებოდა.

შორს კი თვალშეუწვდენელი “ჩოხა–თვალაშ” უშბა თავისი უბადლო ალმასების აბრჭყვიალებით დედამიწის საზღვარს გაცილებულ მზეს შორეულ გზას უნათებდა, ხოლო თავის მოძმეთ, სვანეთის გუშაგთ, თეთრგვირგვინიან თეთნულდსა და ჭაღარა ლაჰლას, ღამის მოახლოების ნიშნებს აძლევდა…

ასე მიიწურა დღე ხუბერზე ფერხულში ჩაბმული სვანების გარშემო.

გათენებისას, ისევ ჭოლოკებით შეიარაღდნენ სვანები აიკიდეს გუდა–ნაბადი, აიყარნენ და ინგურის ვიწრო ღარის გასწვრივ ჩამწკრივდნენ ხელფეხაკაპიწებულები. ჩიხიან მაღალ ნაპირთან მირიყული ძელები რიგ–რიგად ადგილიდან დასძრეს.

ჯერ კიდევ ნისლი ბურავდა გარემოს და მოახლოებულ განთიადს ღამის ბინდი ვერ გაეფანტა. მაგრამ ინგურს უკვე ეგრნო დღის გამარჯვება, მკლავები გაეშალა, სადაფის არტახები დაეგლიჯა და ნისლის საბნის ნაფლეთები შორს, მთის კალთებისაკენ გაეტყორცნა.

ყველაზე წინ მდინარის მარჯვენა ნაპირით ალმასგირ კიბულან მიუძღვოდა ხეების აშლილ ჯოგს, მის პირდაპირ, მეორე მხარეს, კლდეებსა და ტალღებს შებროლებული გივერგილა ჭოლოკს ხმალივით იქნევდა და ნისლის ღრუბლების აკაფვით წინ მიიწევდა მამის თანაბრად.

მისი ჯიხვის “ქვირქით” ბეჭებში შეკრული ტანი, რომელსაც მხრებს ზემოდან ჰაერში შემართული თოფის ლულა გადმოჰყურებდა, დროგამოშვებით ქაფის თეთრ დუღილში ბრინჯაოს ქანდაკებასავით გამოიკვეთებოდა და ისევ კლდეებსა და მათზე ნასხლტომ ზვირთებში იმალებოდა.

– გივერგ–ი–ილ! იმე ხარი?!

გაისმოდა მაშინ ალმასგირის ძახილი და ინგურის ღმუილში უცხოდ შეჭრილი მისი დაგმინება მთების თაღოვანი კალაპოტით მაღლა ცას მამის გულის ფარულ რწოლას შეღაღადებდა.

ასე განვლეს კარგა დიდი მანძილი.

უკვე დილა იყო, როცა სვანეთის საზღვრებიც გადალახეს და ხუდონს დაუახლოვდნენ.

ხუდონს ზემოთ ანაზდად წინ გარდაუვალი დაბრკოლება გადაეღობათ – უფსკრულს ჩაირული ინგურის შუა ტანში წყლიდან ვეება კლდე ამოზიდულიყო და ხეებისათვის გზა შეეკრა. კლდეს თავზე შეყენებული ძელების ხროვა მაღალი ჯიხურივით დადგომოდა და ახლად მოდენილებსაც იჭერდა.

ალმასგირისა და გივერგილას ხეებიც ტალღებმა ამ ჯებირს დაატაკეს. უკუიქცნენ შეტორტმანებით. მაშინ მორევმა ისინი ნაფოტივით შეატრიალა, ხოლო შემდეგმა წამოსწრებულმა ტალღამ ზე აიტაცა და ზოგი ჯებირის ღრუში შესტყორცნა, ზოგიც მის ზემო სართულში აისროლა.

განაპირას, ამ ორომტრიალის პირდაპირ, ალმასგირმა ადამიანების ჯგუფი შენიშნა. მათ შორის მოიჯარადრე კაუზა ფიფია დაინახა. ორიოდე ნაცნობი სვანიც შეამჩნია. სმენა ინგურს ჰქონდა წართმეული, მაგრამ თვალმა კი მიახვედრა, რომ ხალხი კაუზა ფიფიას უყვიროდა და ემუქრებოდა.

ფიფიას კი ერთ ხელში დახვეული თოკი ეჭირა, მეორეში – ოთხკუთხიანი თეთრი ქაღალდი, რომელსაც ხშირად შლიდა და კეცავდა. აღელვებულ ხალხს ამშვიდებდა და რაღაცას ბეჯითად უმტკიცებდა. თანაც ქაღალდიან ხელს კლდისკენ აშვერდა, რომელიღაც ძელზე უთითებდა, თოკსაც მისკენ აქნევდა და გაუგებარი ნიშნებით ახსნაგანმარტებას ილეოდა.

მალე ბიმურზოლაც გამოჩნდა. მოვიდნენ ალმასგირის სხვა ამხანაგებიც.

– კაუზამ მოგვატყუილა: კლდეს ტრესტი ააფეთქებსო. ასეთი იყო დაპირება.

განაცხადა ბიმურზოლამ. აიყოლია სვანები და კაუზასკენ გაემართა.

გამოირკვა, რაც უნდოდა მოიჯარადრე ფიფიას და ის ოთხკუთხიანი ქაღალდიც რას წარმოადგენდა.

იგი ერთ ჩერვონეცს პირდებოდა იმას, ვინც გაბედავდა ჯებირზე გასვლას და კლდეზე განით მიჯოგრილ ძჭელებში ყველაზე უფრო ძირში მოქცეულს თოკს გამოაბამდა.

ადვილი ჩანდა ამ ნაძლევის მოგება, განსაკუთრებით ტანმსუბუქთათვის. ნაპირსა და კლდეს შუა დიდი მანძილი არ იყო. ისიც წყალზევით ხეებს ხიდივით დაეფარა, რომლის თავები აქეთ–იქით კლდეებს მტკიცედ მიბჯენოდა.

მხოლოდ იქ თავმოყრილ მუშებს ნაძლევის რაოდენობა ეცოტავებოდათ და მომატებას მოითხოვდნენ.

ბოლოს ერთი ტანთხელი ყმაწვილი ხის მუშა დათანხმდა ჯებირზე გასვლას. კაუზამაც ფული მის არჩეულ კაცს გადასცა.

ყოველ შემთხვევისათვის, გაბედულ ყმაწვილს თოკის ერთი თავი წელზე მაგრად გამოაბეს, მეორე რამდენსამე კაცს მისცეს ხელში ნაპირზე და ასე გაისტუმრეს.

მაგრამ ხეების მრგვალი ზედაპირი ლიპიანი აღმოჩნდა. რამდენიმე ნაბიჯის გადადგმაღა მოასწრო ყმაწვილმა, ფეხი დაუსხლტა და ძელებზევე დაეცა. ხელი იტკინა. ისევ ნაპირზე გადმოიყვანეს.

ცდამ დაამტკიცა, რომ ხეები მაგრად იყო შეკრული და ხიდი ამ მხრივ მართლა უშიშარი აღმოჩნდა. მაგრამ ფერწასულმა ყმაწვილმა ცდის განმეორებაზე უარი განაცხადა. ხელის ტკივილი მოიმიზეზა.

მაშინ გივერგილამ ბიმურზოლას ყურში ჩასჩურჩულა, რომ იკისრებდა ძელზე თოკის მობმას.

ბიმურზოლამ ხელი დასტაცა გივერგილას, კაუზა ფიფიას წინ დაუყენა და მისი სურვილი საჯაროდ გამოაცხადა.

გაჯავრდა ალმასგირ. შვილს მკლავები ფრთებივით გადააფარა და განზე გაიტაცა. შეუწყრა ბიმურზოლას ასეთი საქციელისათვის. ეგონა, რომ გივერგილას ის აქეზებდა.

გივერგილას თავის გამოჩენის სურვილით ანთებული თვალები ისევ ჩაუქრნენ.

აჩოჩქოლდნენ ნაცნობი სვანები, გივერგილას გამბედაობა მოუწონეს. ალმასგირს ზოგი საქმის სიადვილეს უმტკიცებდა, ზოგი კი ფულს აბარებდა.

უცნობებმაც, როცა გივერგილა შეათვალიერეს, გადაჭრით სთქვეს:

– ეს ნაძლევი ამ ვეფხვს მოუგიაო.

გივერგილას წინააღმდეგ ახლა სხვა არავინ გამოჩნდა მსურველი.

ბოლოს იმდენი იყაყანეს, რომ ალმასგირიც ჩააჩუმეს.

გახარებულმა მოიჯარადარემ ფულიც უმალვე მას გადასცა. მეტი გაფიქრება არ აცალა, ისევ უარი არ სთქვასო, თავისი ხელით უბე გაუხსნა და შიგ ჩაუჩარა.

გივერგილამ თოფი ჩამოიხსნა, მამას მხარზე ჩამოჰკიდა.

შეაბეს თოკი. მეორე თავი ალმასგირმა სხვებს არ დაანება, ჩასჭიდა ხელი და კლდის კიდურზე ფეხის მიბჯენით მთასავით დაეყუდა ჯიხურის გალია პირდაპი.

ხელები ფრთებივით გაშალა გივერგილამ. ტანის სიმძიმე მხრებიდან შემოიბოჭა და დარხეული წონასწორობით თვალის დახამხამებაში გალია მანძილი ჯებირამდე.

ყველანი სულგანაბულნი შესცქეროდნენ.

არავის ესმოდა ყრუ, ჩანთქმული ძახილი, რომელიც ალმასგირს გულის სიღრმიდან ჯლოხინივით ამოსდიოდა:

– გეყოფა, გივერგილა… ახლა დაბრუნდი.

გივერგილა ჯებირს ჩაჰყვა ზევიდან ქვევით. მარჯვედ შეაჯდა ერთს მოხდენილად გამოწეულ ხეს, გადაიღუნა და იმ ძელს მისწვდა, რომელიც დასათოკად იყო მიჩნეული.

– აი, ბიჭი! ყოჩაღ! – დაიგუგუნა ნაპირმა.

და ერთდროულად რაღაცამ მდინარეში საშინლად გაიხრიალა. მისგან მთების კედლები შეჰქანდნენ და გარშემო მიწაც შეინძრა.

დაინგრა ჯებირი და საკვირველი ძლიერებით გამოტყორცნილმა ისარივით სწორმა ძელებმა, ზევით ჰაერში, დაბლა კიდევ წყალში, თავზარდამცემი ჭმუილ–შუილით თვალით უნახავი დოღი გამართეს. მათმა სიმრავლემ კიდევაც ჩამოაბნელა ვიწრობში.

ერთ წუთში ვერავინ ვერ გამორკვეულიყო.

უცებ ჯებირის ნგრევის ხმაზე არანაკლებად შემზარავი გმინვაც გაისმა ნაპირზე:

– გივერგილ, იმე ხარი?

იქ მყოფთ ახლა ამ ხმისკენ მოიხედეს.

ალმასგირ კიბულან წყლის პირად დამდგარიყო მხარბეჭგაშლილი, მარჯვენა ხელში თოკის ერთი თავი ეჭირა, მარცხენაში – მეორე თავი. ხან ერთს დახედავდა, ხან მეორეს და ცოფმორეული მხეცივით ღმუოდა:

– გივერგილ, იმე ხარი?

ახლა ხალხიც გამოერკვა.

– გივერგილ! გივერგილ! – გაისმა ჩოჩქოლით.

მაგრამ გივერგილა არსად იყო.

ალმასგირმა ახლა ნაპირი შეათვალიერა.

– გივერგილ! – დაიყმუვლა და შემოტრიალდა.

ნაპირზე მყოფთ შემზარავი თვალები შეანათა.

ხალხის დანახვა ეოცა, თითქოს პირველად დაინახაო.

– გივერგილ… – შესახა კიდევ.

– სად არის, ძმებო, გივერგილა? – იკითხა მერე და თვალების ცეცხლზე ცრემლი გადაეღვარა.

კლდის კედელთან შეშინებული კაუზა ფიფია აწურულიყო.

ალმასგირ მას მივარდა. თოკი ხელიდან გააგდო.

– კაუზა, აჰა, შენი ფული! დამიბრუნე ჩემი გივერგილ!

ფული ამოიღო, გაუწოდა. მერე უბეშივე ჩაუდო საკუთარი ხელით.

– აჰა, ძმაო…

ორთავე მკლავებზე ხელები მოჰკიდა. შეევედრა, შეანჯღრია.

– აჰა, შენი ფული! წაიღე. ჩემი შვილი დამიბრუნე, – კვლავ ვედრებით მიმართა. მაგრამ რაკი კაუზა ფიფია ხმას არ იღებდა, ერთხელ კიდევ შეანჯღრია და შეაქანა.

უცებ კაუზას ზურგს უკან ამართული მაღალი კლდის შავი კედელი წითლად შეიღება. ზედ ტვინგარეული სისხლი შეექცა. წინწკლებად დადინდა. ალმასგირს სახეზე შეეშხაპუნა.

ცოცხალი ფიფიას ნაცვლად ახლა კიბულანს ჩოხის მოგლეჯილ სახელოებში გაყრილი უტანო მკლავები ეჭირა. ძირს კი მის ფეხებთან მოიჯარადრის უთავო ტანი ეგდო.

ალმასგირი ხან ერთ ხელს მიიტანდა თვალებთან, ხან მეორეს. გაოცებული დასცქეროდა ხელებში შერჩენილ სისხლიან მკლავებს. ეტყობოდა, ჩადენილის აზრი და მნიშვნელობა ვერ გაერკვია.

– ალმასგირ, რას სჩადიხარ? – მოესმა მოულოდნელად ბიმურზოლას ხმა, მაშინ ალმასგირმა ხელები შეუშვა კაუზას მკლავებს და მთელი ტანით შექანდა.

– ბიმურზოლ! – შესახა საშინელი ხმით და მოტრიალდა.

მის ხმაში ახლა სისხლის წყურვილი ჰკიოდა.

მიმოიხედა. გარშემო არავინ იყო. ბიმურზოლაც არ ჩანდა, რომელსაც ეძებდა. ყველანი შიშით მიმალულიყვნენ.

ალმასგირმა ისევ ინგურს მიმართა.

კლდის ქვემოთ, სადაც ჯებირი დაინგრა, წყლის ზედაპირზე რაღაც ნაცრისფერი ამოტივტივდა და ზვირთში გაერია.

– გივერგილ!

გადასახა ინგურს ალმასგირმა და დევის ლაჯებით მიჰყვა მის გაშმაგებულ მდინარებას…

წყლის ყოველი აქოჩრება შვილს ალანდებდა. ზვირთის ყოველი გაქანება გივერგილას სახეს წარმოუდგენდა.

შვილის ფილთა შერჩენოდა მხარზე, მაგრამ მას არ გრნობდა. თავში, გულში, ტანში, თვალებში – მხოლოდ გივერგილა ჰყავდა. ხმაც პირიდან ამ სახელის სახით ამოდიოდა, მიდიოდა, საცოდავად მიბღაოდა. კლდეებზე აბიჯებდა, ქვებს ახტებოდა. საკუთარი ძალისათვის ახლა გივერგილას სიმარდე მიემატებინა.

სადღაც გულში იმედი უღვივოდა, რომ გივერგილა თავს არ დაიღუპავდა. ვერ წარმოედგინა მისი დაღუპვა. ამ იმედით ეგონა, რომ გივერგილა მდინარეს გამოყოლილი სადმე წყლიდან ამოსული დახვდებოდა ნაპირზე მდგარი.

მეორე ფიქრით კი სასოწარკვეთილებას გრნობდა, მაგრამ ცოცხალის თუ არა, მკვდრის ნახვის იმედი მაინც ჰქონდა. ამ შემთხვევაში თვალებს ხუჭავდა და შუბლს ხელისგულით იფარავდა, რომ საშინელი სურათი არ წარმოედგინა და მკვდარი შვილის სახე არ მოჩვენებოდა, რადგანაც გაგიჟების ეშინოდა და გონების ძალა არ ჰყოფნიდა.

დილა უკვე დღეში გადადიოდა, როცა ალმასგირის წინ სოფელი ჯვარიც გამოჩნდა.

ჯვართან ინგური გაშლილიყო. თითქოს სვლაც შეენელებინა, აქამდე მაღალი ნაპირები დავაკებულიყვნენ.

ამ ადგილებსაც იცნობდა ალმასგირ. მაგრამ ამ მხრივ სოფელი ჯვარი იყო დასასრული მის მიერ ხილული და ნაცნობი ქვეყნიერების.

თემის აღმასკომის შენობის პირდაპირ ჩავლის დროს მან შენიშნა, რომ იქ შექუჩებული ხალხი მის დანახვაზე ახმაურდა და მისკენ ხელების გამოშვერით ინგურისკენ გადმოდგა. ხალხს რამდენიმე ბიჭი გამოეყო და ყვირილით ნაპირისკენ დაეშვა. – გაკვირვებოდათ დანახვა მთიდან უეცრად გადმოვარდნილი საკვირველი შესახედაობის სულიერისა, რომელიც ძველი ზღაპრების დევგმირივით, ამ დღის სიცხადეში, ცეცხლის მთასავით მოაბიჯებდა და პირიდან მუგუზლებს, ხოლო თვალებიდან ნაპერწკლებს ჰყრიდა.

მისკენ გამოქანებული ბიჭების დანახვაზე გული აუჩქროლდა ალმასგირ კიბულანს, შედგა. ერთს მათგანს სვანური ქუდი ეხურა და გივერგილასავით ტანასხლეტილი იყო.

– გივერგილ! – დაიღმუვლა ალერსიანად ალმასგირმა.

მაგრამ ბავშვები დაფრთხნენ, უკუიქცნენ და მიიმალნენ.

მაშინ სიმწრისაგან გულზე მოქნეული მუშტი ისე მაგრად დაირტყა ალმასგირმა, რომ მაღალმა მკერდმა ღრმად ჩაიგუგუნა და მიდამოს შემზარავი ზმუილი მოსდო:

– გივერგილ! ვაიმე, გივერგილ…

და თვალებიდან ცრემლი ღვარად დადინდა.

მალე ისევ ინგურს მიმართა და მის მსრბოლავ ტალღებს კვლავ შეუსვენებლად მისდია.

მთები თანდათან უკან რჩებოდნენ. წინ მინდვრები და ველები იშლებოდნენ. ინგურიც საკვირველად იზრდებოდა, დიდდებოდა და ტოტებს ისხამდა. გარშემო ჰაერი მიმდებოდა და ალმასგირს სულს უხუთავდა. ვაკეს შეუჩვეველს სწორი ხაზებისაგან თვალები სტკიოდა.

არ იცოდა რა ადგილი იყო, სადაც შემოაღამდა.

ძლივს მიდიოდა. ჭაობში იფლობოდა. მყარ ნიადაგს ვერ ჰპოვებდა. ეკალი ჰკაწრავდა. ოფლი და სისხლი ერთად სდიოდა.

გზას მდინარის ტანით მიიკვლევდა, რომელსაც თითბრის ცის სინათლე ადგა.

როცა მთვარე ამოვიდა, გულს ესალმუნა: იგი ერთადერთი ნაცნობი იყო ამ უცხო, შმორიან არემარეში.

უსიტყვოდ შეჰღაღადა მას გულისტკივილი.

მთვარემ პასუხად უცებ ოქროს დალალები გადმოშალა და დალის სახე მიიღო. მერე დაირხა, მოწყდა და ძირს დაეშვა ალმასგირის პირდაპირ, საკვირველად ახლოს.

ალმასგირმა კარგად დაინახა, რომ დალის ჭირისუფლური სახე დაკაწრული ჰქონდა და მოესმა, რომ ისიც გივერგილას სახელს გაჰკიოდა.

– დალი, დაა–ლი! – მაგრამ ხმა არ ჰქონდა. მხოლოდ ხრიალი ამოსკდა მკერდიდან.

იმედი მაინც მიეცა ალმასგირს. ღონე მოიკრიბა და მუხლების ქნევით კვლავ წინ გაეშურა.

მაგრამ ამ დროს ანაზდად ალმასგირის არეულ თავში ჯერ საიდანღაც მოვარდნილი საშინელი ძალის ღმუილიანი ჩაშუილება შეიჭრა და შემდეგ თვალწინ გაუგებარი საკვირველება გადაეშალა. – ჰაერისა და წყლის უსაზღვროება ერთმანეთში არეულიყო და უსახოებას ქვეყნიერება ჩაენთქა. ეს იყო ზღვა ინგურის შესართავთან.

სადღაც კიდევ დაიგუგუნა და ატორტმანებულ სივრცეში ყალყზე შემდგარმა წყლის ტალღამ ალმასგირს გზა გადაუჭრა.

განგმირულივით შედგა შიშით ზარდაცემული ალმასგირ. მას ზღვა არასოდეს არ ენახა.

პირველ წამს საშინელმა დაგუგუნებამ მის ყურთა სმენას ხუდონთან ინგურის კედელზე მიჩიხული ჯებირის დანგრევის ხმა მოაგონა.

“ნუთუ კვლავ უნდა განმეორდეს საშინელება და მის თვალწინ გივერგილა აქაც უნდა დაიღუპოს?”

– დალი… უშველე შენს გივერგილას! – უკანასკნელი ღონის მოკრებით დაიღრიალა ალმასგირმა და წყალში შესდგა ფეხი.

წინ აციალებული ზღვის სიღრმეში მან მართლა დაინახა მთვარის შუქმფენი სახე, რომელიც თითქოს ზედაპირისაკენ მოისწრაფოდა. ეს გივერგილას მფარველი დალი იყო, რომელიც ამას წინ ზეციდან ძირს დაეშვა, სადღაც ახლოს. ოქროს თმებში თვალგახილული, მოღიმარი გივერგილა გაეხვია და ალერსით გულში ჩახუტებული უფსკრულიდან ამოჰყავდა.

– გივერგილ! – არაადამიანური გახარებით შესახა ალმასგირმა, მიმე ტანი აიმჩატა, ჰაერში შემართული ხელების დიდრონი, კაუჭა თითები მოლანდებული შვილისკენ გააშვირა, წყალი შეაპო და ზღვაში შეიჭრა.

მაგრამ მას ზღვა არ უგრძვნია.

და არც სიკვდილი უგრძვნია სიკვდილის წინ, რადგანაც თვალგახელილი შვილის მომღიმარი სახე თვალთაგან არ მოშორებია.

****

თითქოს ნაკვერცხლებზე წოლილიყო, ისე ბორგავდა და შფოთავდა მთელი დღე ბაადური. დედაკაცს მოსვენებას არ აძლევდა, ჭირვეულობდა, წამდაუწუმ უახოდა და ერთსა და იმავეს ეკითხებოდა:

– აბა, ერთხელ კიდევ გაიხედე, დედაკაცო, და მითხარი ჩვენი წინა ეზოს ღობე მართლა აღებულია თუ არა? მგონია, თვალი გვატყუებს.

სიბერისაგან დასნეულებული თვითონ ლოგინად იყო ჩავარდნილი და ვეღარ დგებოდა.

რუსუდანს გარეთ გახედვა არ სჭირდებოდა. ქმარს სულ ერთსა და იმავე პასუხს ალევდა:

– აღებულია, რამდენჯერ უნდა გითხრა, შე კაცო? შენც ხომ დაინახე და ისაა.

– ბაადურს სახე მოექცეოდა. ზედ ღრმა წუხილის ლანდი დააფრინდებოდა და ტუჩის ერთ კუთხეში უმწარესი გულისტკივილის გამომხატველი ცახცახი ჩაუდგებოდა.

– მერე როგორ მოგივიდა, შე ქალო? რატომ მიუშვი: შენ მაინც ფეხზე ხარ, გარეშე ხალხს ჩვენს ღობესთან რა ხელი ჰქონდა. ბესოს ეს რომ არ უთქვამს?

– აკი გითხარი, თვითონ მისი განკარგულება იყო–მეთქი. შენი თანხმობაც ხომ იყო, როცა იმ კოლექტივში ჩაგვრიცხეს. დაგავიწყდა?

ბაადური აქ ერთი ხნით ხმას ჩაიგდებდა, უნდობელი გულჩათხრობილობით შეხედავდა რუსუდანს და ისევ თავისას მოყვებოდა.

– ვთქვათ, იმ მანქანას ჩვენი მიწა უნდა მოეხნა, მაგრამ ღობე რა შუაში იყო, კარით შემოსულიყო, მოხნა კი მართლა?

– კი, ნახევარზე მეტი…

მაინც არ ცხრებოდა ბაადური. შვილის შინ დაბრუნებას ელოდებოდა. მაგრამ რუსუდანმა ეს იმედიც გაუქარწყლა. – სხვაგან არის წასული და დღეს და ხვალ ვერ დაბრუნდებაო.

ბაადურის შვილს ბესოს მთელ რაიონში კოლექტივიზაციის კამპანიის ჩატარება ჰქონდა დავალებული. დღედაღამ ამ საქმეზე მუშაობდა. დედ–მამასთან კვირაში ერთხელ თუ შემოივლიდა.

სანამ თავის სოფელში კოლექტივის ჩამოყალიბებას შეუდგებოდა, ბესო დავრდომილ მამასთან მოვიდა და მთელი საღამო ესაუბრა. დაწვრილებით აუხსნა, თუ რას ნიშნავს კოლექტივი, და ის უპირატესობაც გასაგებად განუმარტა, რაც კოლექტიურ მეურნეობას კერძოს წინაშე აქვს. აუწერა ტრაქტორი. გააცნო მისი საკვირველი შემძლებლობის ამბავი.

– ჩვენს წინაეზოს ტრაქტორი დილიდან შუადღემდის მოხნავს, შენ კი, მამა, თუმცა მთელ კუთხეში გამოჩენილ მუშად ითვლებოდი, მაგრამ მაინც სამი–ოთხი დღე უნდებოდიო. ძველი წესები ახლა არ გამოდგება. წინადაც არ იყვნენ ისინი გამოსადეგარი, მაგრამ მაშინ არაფერს ახალს არ გვანებებდნენ. შენ ძველი წესით მუშაობდი. მე კი, ახალით მინდა ვიმუშაო. კლექტივში უნდა გადავირიცხოო.

ბაადურს შვილის დიდი დაჯერება ჰქონდა. თავი მოსწონდა, რომ ის მთელ სოფელს მეთაურობდა და ამხანაგებში თავკაცობდა.

ბესოს ნათქვამი მოიაზრა, ცოტა დაფიქრდა. მერე ჰკითხა:

– ჩვენ რომ ნადი ვიცოდით, იმას ხომ არ ჰგავსო?

ძველი კაცი ძველი წარმოდგენებით და ცნებებით აზროვნებდა. ბესო მიუხვდა. შედარება დაუდასტურა. ბაადურს ეს ძალიან გაუხარდა, მაშინვე მოუწონა ღონისიება. მერე სიტყვა “კოლექტივი” რომ სწორედ გამოეთქვა, ასჯერ მაინც გაიმეორა და ბესოს ასწორებინა, სანამ კარგად არ გამოტეხა. რუსუდანსაც დააზეპირებინა, – გამხიარულდნენ ბებრები.

მერე ის იყო, რომ კოლექტივში მოყოლილი მოსახლეობა საგაზაფხულო მუშაობისათვის გააერთიანეს. ბესომ მაგალითი მისცა, და ბაადურის საყანე მიწა – წინაეზო, რომელიც ბაადურს საგანგებოდ ჰქონდა შემოღობილი, ამ გაერთიანებაში პირველადვე მოექცა. ამას იმ გარემოებამაც შეუწყო ხელი, რომ ეს მიწა ზედ მიკრულიყო საკმაოდ ვრცელ მინდორს, რომელიც კოლექტივის მფლობელობაში გადავიდა.

როგორც კი ზამთარი მიიწურა, კოლმეურნეების შეერთებულმა ძალამ თვალის დახამხამებაში აშალა და დაარღვია ბაადურის წინაეზოს ღობე.

შეიტყო თუ არა ბაადურმა ღობის აშლის ამბავი, მოულოდნელად შეიცვალა. თითქოს დიდი უბედურება თავს დაატყდაო, ისე შეიცხადა, მერე არ დაიჯერა. ჩემს შვილს ასე არ უთქვამსო.

რუსუდანმა ისე მოახერხა, რომ ქოხის კარით პირდაპირ ლოგინიდან გაახედვინა, გარღვეული ადგილი დაანახვა.

ბაადურს მაინც არ უნდოდა დაეჯერებინა.

შუადღემდის იწვალა ლოგინში, ნაშუადღევიდან ერთი აზრი აეკვიატა.

– ისევ უნდა შევღობოვო, – მაგრამ ეს ცოლსაც არ გაუმხილა.

რამდენჯერ შეეკითხებოდა რუსუდანს ღობის შესახებ და მისი დაშლის დადასტურებას გაიგონებდა, იმდენჯერ გულში ფარულად გაივლებდა.

– ისევ შევღობავ. მალე უნდა მოვკვდე. მამასთან რა პირით წარვსდგე, გარღვეული ეზო რომ დამრჩესო.

თან ღონეს ისინჯავდა, თუ რამდენად შეძსლებდა ამის შესრულებას. ძალიან ეჭვობდა, რომ მკლავებსა და ფეხებში საჭირო ძალა აღმოაჩნდებოდა. ამიტომ იყო, რომ ასე დაჟინებით ცდილობდა ღობის დაშლის ფაქტის უარყოფას და ცოლისაგან ამასვე მოითხოვდა. მაგრამ ვერ ახერხებდა.

საღამომ რომ მოაწია, ვეღარ მოითმინა, რაც ღონე გააჩნდა, მოიკრიბა და წამოდგა. გრძელი მოკაუჭებული ჯოხი ყავარჯენივით მოიმარჯვა და მოშვებული ძვლების ჭახუნით ძლივს კართან მილასლასდა.

ახალი გაზაფხულის ოდნავ შენისლულ გრილ ბინდში მისი მოშენებული ეზო ლურჯად მოჩანდა. ამ ბოლო დროს ბაადური იშვიათად ხედავდა მას ასე ფართოდ, მთელ მის სიგანესა და სიგრძეზე. როცა კი საშუალება მიეცემოდა მისი ხილვისა, თითოეულ საგანს ცალკე ათვალიერებდა, შორიდან ჩიფჩიფით ეალერსებოდა, ესაყვარლებოდა. ახლა ყურადღებაც კი არ მიაქცია. პირველადვე თვალი იქ მოახვედრა, სადაც დიდ მინდორთან თავისი წინაეზოს საზღვარი ეგულებოდა. სულ დაღამებულიც რომ ყოფილიყო, მის თვალს ამ პატარაობიდანვე შესისხლორცებულ მანძილზე უბრალო წკირიც კი შეუმჩნეველი არ დარჩებოდა, ისე შეგრძნობილი ჰქონდა ყოველი მისი ხაზი და წვრილმანი. – ღობე მართლაც არსად იყო. მხოლოდ დარობილი სარები ერთად მოექუჩებინათ და ყორესავით კუთხეში დაეწყოთ. წინაეზო კი უშუალოდ უერთდებოდა კოლმეურნეობის ვრცელ ფართობს, რომლის დასასრული ახლოს არ ჩანდა.

– ჰუჰ! – შეოცებით წამოიახა ბაადურმა, თითქოს ნახულს სრულიად არ მოელოდაო. მისმა გაკვირვებამ შიშის სახე მიიღო, როცა საზღვარს აქეთ მან თვალი მოჰკრა შავად დაყუდებულ რაღაც საგანს, რომელიც ვერ იცნო.

სახე შეკრა, აიაგრა და უცებ ელდანაკრავივით წამოიყვირა:

– დედაკაცო, ეზოში სხვისი კამეჩი შემოსულა თუ ეს რა ამბავია?

ზარდაცემული რუსუდანი ქმართან მიიჭრა. გაიხედა. მაგრამ შეშინებული სახე გახედვისთანავე გაეხსნა და დამშვიდებულმა ბაადურს საყვედურით მიმართა:

– შემაშინე, შე კაცო! კამეჩი კი არა… ის არის… მაშინა, უხაროდ რომ ხნავს, – და უკან დაბრუნდა.

სწორედ ამ დროს იმ შავ საგანს მოულოდნელად ძალი ავარდა და გარშემო უცებ ისეთმა ტკრციალმა შესრა და შეაქანა, თითქოს ზედიზედ რამდენიმე თოფი ერთად დაიცალაო. მანქანამ მალე მიმედ მოიქშინა და თავისებური გუგუნი გააბა, მერე ზლაზვნით ფეხი აიდგა და წაგრუხუნდა.

ბაადურს ენა ჩაუვარდა მოულოდნელობისაგან, მაგრამ მალე გამოერკვია.

მეორეჯერ ხედავდა ტრაქტორს. გუშინ მთელი სოფელი ეხვეოდა და ეცნობოდა ამ ახალსა და საოცარ მოვლენას. ბაადურმა მაშინ თავისი ლოგინიდან თვალიღა მოავლო მას. კარგად ვერც კი დაინახა. ახლა მის დასათვალიერებლად უკეთესი შემთხვევა მიეცა, თვალს ძალა დაატანა და ყურთასმენა გაიმახვილა. მისი ყურადღება დღეს განსაკუთრებით ტრაქტორის გუგუნმა მიიქცია. მის ხმაში შეუცნობი რამ ძალა იგრნო, რომელსაც სინჯვა დაუწყო. უნდოდა გამოერკვია, თუ რა შესალებლობის შემცველი იყო იგი. მაგრამ შესადარებლად გამოსადეგი საგანი თავისი გამოცდილების საგანძურში ვერ აღმოაჩინა: – ვერაფრით ვერ აწონა, ვერაფრით ვერ გაზომა. მაგრამ ერთი რამე კი მისმა მიხვედრამ სრულიად გარკვეული აზრის სახით მოკვეთა:

ამ შეუპოვარსა და უცხო ძალას მისი ღობე მაინც წინ ვერ დაუდგებოდა.

და ეს ბაადურის გულმა რაღაც განსაკუთრებული სიმწვავით იგრნო და აღნიშნა.

მინდვრის თავთან მისი ძაღლი მეზობლის ძაღლებს შეერთებოდა და მათთან ერთად გულმაგრად უტევდა თვითმავალ საკვირველებას.

სადღაც ბავშვების სტვენაშერეული კივილი და ყიჟინიც ისმოდა და მისალმების მსგავსი შეახება, რომელიც სიხარულს გამოხატავდა.

მაგრამ მანქანის მძლე გუგუნი ისე გლეჯდა, ფლეთდა და ფანტავდა ამ აურზაურიან ახმაურებას, რომ მისგან ახლო მანძილზედაც კი არაფერი რჩებოდა. ხოლო ბაადურის ფარული გადაწყვეტილება კი მას მაინც ვერ მოეშალა. მოხუცის საიდუმლო გულისთქმა – “ისევ შევღობავ” – მაინც მკაფიოდ ხმიანობდა მის გულში და დაჟინებით ექსოვებოდა ტრაქტორის გუგუნის რიტმს.

და როცა მანქანა ბაადურის მიწას გასცილდა, მოხუცის თვალმა გადალახული საზღვრის ხაზზე ის ადგილი ბეჯითად შემოფარგლა, სადაც აღდგენილი ღობის პირველი სარი უნდა ჩარჭობილიყო. – ბაადურს ახლა საბოლოოდ გადაეწყვიტა, რომ ამავე ღამეს, როცა ყველანი დაიძინებდნენ, მუშაობას ფარულად შეუდგებოდა და თავის ღია ეზოს კვლავ შემორაგვავდა.

ამ გადაწყვეტილების მიღებამ ისე ააღელვა ბებერი, რომ მუხლებში კანკალი ჩაუდგა და იგრნო, რომ უკანასკნელი ღონე ღალატობდა. – იგი იმისთვისაც კი არ ყოფნიდა, რომ ცოტა ხანს კიდევ ფეხზე მდგარიყო. სასოწარკვეთილება ლოდივით დააწვა გულს და უფრო დაამიმა. ძლივს მოშორდა კარს და უიმედო ლასლასით ისევ თავის ლოგინს დაუბრუნდა.

ფიქრებს მისცა თავი.

ჰეე, დროზე არ მოკვდა ბაადური. ახლა ნაღვლობს საბრალო, რომ ზამთარი გადაიტანა, გაზაფხულამდე მიაწია. რა სიცოცხლეა ასეთი სიცოცხლე, თუ ცოცხლებში არ ურევიხარ. სწორედ ასეთ ყოფაში ჩააგდო ბაადური სიბერემ.

კარგამოხურულ ქოხში, შუაცეცხლის პირას წოლამ მთელი ზამთრის განმავლობაში კიდევ უფრო დაააბუნა ბაადური. უქმად გდების სევდამ კი, როგორც ჟანგმა რკინა, გული ისე შეუჭამა. არ მოელოდა, რომ სიბერე ასე მოერეოდა. თავი დევი ეგონა. ვინ მოსთვლის თავის სიცოცხლეში რამდენი ყანა მოუშენებია, რამდენი კორდი გადაუთხრია და მთის მიუვალი კალთები გადაუბარავს. რამდენი ტყე გადაუჩეხავს, ამოუბუგავს, კლდე გაუპია და დედამიწის წიაღის მადლი ზედაპირზე ამოუტანია.

ახლა კი ღონეგამოლეული წევს. მაგარი ძვლები მოკრუნჩხვია, მაღალი მკერდი ჩაფუშვია. კანზე კაჟის კორები დალბილებია და ოდესღაც სალივით მაგარი მკლავები თასმასავით მოქნილი კუნთებითურთ ორხესავით ჰკიდია, – ერთი მტკაველი ეზოს შესაღობადაც არ გამოადგება.

იმას ვერ იტყვის, რომ შრომა, ამაგი არ დაუფასეს. იქნება, ეს იყო მიზეზი, რომ სიცოცხლე ასე გაუგრძელდა. ასეთი პატივი დასდვეს ჯერ შვილმა, მერე მეზობლებმა და მთელი სოფლის ახალმა მეთაურობამაც, რომ ხელმეორედ სული ჩაედგა.

ბაადურს აგონდება ის ამბავი, რომელიც ამ ორიოდე წლის წინათ მოხდა:

ერთ დღეს სოფლის თავკაცებმა მის ქოხში თავი მოიყარეს, ყველანი იყვნენ თითქმის, ვისთანაც ბაადურს ჭირი თუ ლხინი გადახდომია. – მისი თანამებროლნი, შავი მიწის მუშები, – თოხის, ბარის, წალდ–ნაჯახის ფალავნები. სალამი მისცეს. მოიკითხეს. დღეგრელობა უსურვეს. მერე წამოდგა მისი ვაჟი, მამის ლოგინს მიუახლოვდა და ეს სასიხარულო ამბავი აუწყა:

– ჩვენი სოფლის მშრომელი გლეხკაცობის შუამდგომლობით, ხანგრძლივი, შეუწყვეტელი და პატიოსანი შრომისათვის, რომელიც შენი სიცოცხლის განმავლობაში გაგიწევია, მუშათა და გლეხთა სახელმწიფომ პატივი დაგდო და საცხოვრებელი პენსია გაგიჩინა, რადგანაც ღრმად მოხუცდი და მუშაობა კვლავ არ შეგიძლიაო.

მერე დაბეჭდილი, ბეჭედ–დაკრული ქაღალდი წაუკითხა და სასთუმალს ქვეშ ამოუდვა.

მეზობლებმაც მიულოცეს დიდი სიხარული გამოთქვეს.

არა, მადლიერია ბაადური. სიბერე უზრუნველყოფილი აქვს. ბედნიერიც არის: შვილი კაცი დადგა.

მეტი რაღა უნდა?

მაგრამ ღობეს მაინც რომ ვერ სთმობს, იმ მიწასაც რომ ვერ ელევა?

რა ქნას ბაადურმა?

ფიქრმა მოღალა.

ნავახშმევს კი ბაადურმა ცოლს ასე მიმართა:

– ნუღარ ფუსფუსებ, დედაკაცო, გეყოფა, დაწექი და დაიძინე, – მოსვენება მინდაო.

თვითონ თვალები მილულა. ძილი მოიგონა.

დიდხანს იფხიზლა. საიდუმლო გადაწყვეტილების – ღობის აღდგენის – სისრულეში მოსაყვანად ემზადებოდა. გულს იმაგრებდა, ეჭვებს ებროდა და ღონეს იკრებდა. სხვანაირად არ შეელო მოქცეულიყო: ღობის აშლას მისი ბუნება ვერ შერიგებოდა.

ერთი ხნის შემდეგ ჩასთვლიმა.

მაშინვე მამა გამოეცხადა, – კაცი სასტიკი, მრისხანე და ძლიერი.

ვითომ საღამო ჟამი იყო, როცა ღობემოხსნილ საზღვარზე დევივით გადმოალაჯა. მხარზე უშველებელი ძელი გაედვა, რომელსაც უღელი ხარკამეჩიც კი ადგილიდან ვერ დასძრავდა. ქამარში წინდაწინ წალდი ჰქონდა გარჭობილი.

შესდგა. საშინელი თვალებით მიმოიხედა. კარმიდამო შეათვალიერა. მერე ქოხისკენ აჩქარებით წამოვიდა. შიგ ღია კარით შემოვიდა, ძელი კუთხეში ჯოხივით მიაყუდა და ბაადურს წინ დაუდგა. ისე შეანათა თვალები, თითქოს წალდი დასცაო.

– ეს რა დაგმართია, ლაჩარო, რომ ღობისთვის ვერ მიგიხედავს? ასე როგორ დაგლახაკდი? შვილი სადა გყავს? ადე, ძაბუნო, მომყევი, შემოვღობოთ, მოგეხმარები. – თავისებურად როხინობდა, თითქოს ციდან გრგვინვა ისმისო.

ბაადურმა სირცხვილისა და შიშისაგან თვალები დახუჭა, ვითომ პასუხის მოსაფიქრებლად, რომ მამის წინაშე თავი ემართლებინა. როცა გაახილა, სასტიკი მამა მის წინ აღარ იდგა. ძელი ისევ მხარზე გაედვა და წინაეზოსკენ გაქანებული მიაბიჯებდა.

შეფაცურდა ძილში ბაადური, რათა საჩქაროდ წამომდგარიყო და მამას გაჰყოლოდა. – ღონეს რომ ნატრობდა მთელი დღის განმავლობაში, ახლა სრულიად შემატებოდა. მის სიჭარბესაც კი გრძნობდა, ისე საკვირველად გამოცვლილიყო. ლოგინიდან ფეხები გადმოდგა.

სწორედ ამ დროს გამოეღვია. მაგრამ ამას არაფერი შეუცვლია. – დაწყებული საქმე ბაადურმა ახლა უფრო ფიცხლად განაგრო. მამის ხმა და სიტყვები ყურში ახლაც ისე ჩაესმოდნენ, რომ მათ სიცხადეში ეჭვი არ შედიოდა. – მოხუცის თავში ცხადი სიზმარს გადაბმოდა.

“მამა, ალბათ, იქ მიცდისო”, გაიფიქრა და ფეხზე დადგა.

არც კი გაკვირვებია, რომ ტანი მჩატედ აჰყვა. სიზმრად რომ მუხლებსა და მკლავებში ძალა იგრძნო, ახლაც, ცხადშიაც, ჰქონდა.

კუთხეში მიყუდებულ გრელტარიან წალდს ხელი წაავლო და გასავალ კარს გამართული ნაბიჯით მიაშურა.

ეზოში ძაღლი დახვდა. გაუკვირდა პატრონის ნახვა: რამდენი ხანია გარეთ გამოსული არ უნახავს. წალდი ხელში დაუნახა. კუდის ქნევით მიეგება, გახარების გამომხატველი წკავწკავით ფეხებს ქვეშ გაეგო და მერე თამამის ყეფით წინ გაუღვა ღია საზღვრისაკენ, თითქოს განზრახვას მიუხვდაო.

ბაადური, თითქოს მამას ბაძავსო, სასწაულებრ გაქანებული მიდიოდა. ერთ აზრად ქცეულიყო, ერთი ბრმა და უკანასკნელ სურვილად გრდაქმნილიყო, რომელსაც მისი სხეული ახლა ისე გაეტაცნა, როგორც ქარს ბუმბული.

ნაღობარ ადგილს რომ მიაწია, სადაც მისმა თვალმა დღეს ტრაქტორის გავლისას პირველი სარის ჩასარჭობი ადგილი დანიშნა, წალდი მოკლედ მოიქნია და მიწაში ჩაასო. მერე მოტრიალდა, ღობიდან გამოღებული სარების ყორე მონახა. ერთი ყველაზე უფრო მსხვილი და დიდი ამოარჩია. მხარზე გაიდვა და ისევ წალდს დაუბრუნდა. აქ შესდგა. სული მოითქვა.

მერე ორივე ხელით სარი მაღლა შემართა და მთელი ტანის ძალის მიყოლებით მოქნეული მიწაში ჩაარჭო.

მაგრამ თვითონაც, თითქოს ვიღაცამ მაღლიდან ძირს დაანარცხაო, ჩარჭობილი სარის ძირში პირქვე დაემხო მუხლებმოყრილი, წელში გადატეხილი.

და უცებ ისევე უძრავი შეიქნა, როგორც მის მიერ ჩასობილი სარი.

ერთგულმა ძაღლმა ერთხანს უცქირა, როდის წამოდგებაო. მოთმინება რომ არ ეყო, ყეფით რამდენჯერმე გარს შემოუარა და შემდეგ წინ დაუცუცქდა გაოცებული.

მაგრამ არც ბაადური და არც მისი სარი ოდნავადაც არ შენძრეულან.

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები