ზვიად გამსახურდია

ზვიად გამსახურდია

გოგი გვახარია – Gogi Gvakharia

ხუთშაბათს პედრო ალმოდოვარი 60 წლის გახდა.

ცხადია, ჩემთვის ეს ახალი ბლოგის გამოცხობის საბაბია. მით უმეტეს, რომ ბათუმის საერთაშორისო კინოფესტივალზე ვიმყოფები და შეძლებისდაგვარად ვცდილობ, მხოლოდ კარგ კინოზე ვილაპარაკო.

და აბა რა არის პედრო ალმოდოვარი, თუ არა კარგი კინოს ისტორია? თუ არა გამოუსწორებელ კინოხულიგანთა ციტატების კომბინაციები? თუ არა “ფერადი ფილმი-სიზმარი”, რომელმაც “ქალწულობა წაართვა” 80-იანი წლების ესპანურ საზოგადოებას (ხომ გახსოვთ, როგორ ჰყვება თავის სიზმარს როზი დი პალმას გმირი ფილმში “ქალები ნერვული კრიზისის ზღვარზე”?)

დავიწყე კიდეც წერილის წერა. ვიქექე ბათუმში წამოღებულ კომპში და აღმოვაჩინე 1995 წელს, “7 დღეში” გამოქვეყნებული ჩემი სტატია სათაურით: “ქალწულებს თბილისშიც ვეღარ იტანენ და უყვართ ‘კიკა'”. ერთი ციტატა უცვლელად გადმოვიტანე კიდეც:

“მისი გმირებიც, სულ ერთია, ონანიზმით ერთობიან, ღალატობენ, თუ ზოგჯერ კლავენ კიდეც, ყოველთვის ადამიანებად რჩებიან… და ყოველთვის იწვევენ მაყურებლის თანაგრძობას.”

მხოლოდ ეს ციტატა “დავაკოპირე”, რადგან ყველაფერი დანარჩენი, რაც ეწერა სტატიაში, ალმოდოვარის გვიანდელ ფილმებში დაიკარგა. მისი ახალი სურათი “უკანასკნელი ამბორი” უკვე აღარაა ისე სასაცილო, როგორც “კიკა”… მისი ბოლო ფილმების ყურებისას, არა იმდენად პერსონაჟების, რამდენადაც თავად ავტორის მიმართ გიჩნდება თანაგრძნობა; ასაკში შევიდა, მარტოობამ დაღალა, ფობიები მოაწვა.

დავიწყე ამის წერა, მაგრამ ვგრძნობდი, რომ რაღაც არ გამომდიოდა. ხან მუსიკის მოსმენაზე გადავედი, ხან თბილისში დავრეკე და მშობლები მოვიკითხე; კოლეგა ბლოგერების ახალი წერილები გადავიკითხე; ჩემს წინა ბლოგზე ახალ კომენტარებს გავეცანი (ხალხი სიყვარულს ითხოვს!)…

განტვირთვაში იქნებ თბილისის ფორუმი დამეხმაროს-მეთქი, ვიფიქრე. მაინტერესებდა, “შპიგელში” დაბეჭდილ სტატიას ხომ არ უპასუხა ვინმემ? გუშინწინ ხომ მაგრად დავცხეთ ერთმანეთს თემაზე: “მძინარე ცხინვალი”; ბათუმის კაფე “ოქროს გასაღებში” ჩემს ერთ ფრანგ მეგობარს ისე ვეჩხუბეთ, რომ საწყალმა სილვიამ კინაღამ ბარგი ჩააწყო და თბილისში წავიდა.

ფორუმზე კვლავ დაუწყიათ კამათი ზვიად გამსახურდიასა და მის, როგორც ერთი იუზერი წერდა “ნეოფაშისტურ რიტორიკაზე”. ისევ გააქტიურდა ხალხი, რომელსაც ტრადიციულად სიამოვნებს (!) ზვიად გამსახურდიას “ნეოფაშისტურ რიტორიკაზე” მსჯელობა… უფრო სწორად, არა იმდენად მსჯელობა, რამდენადაც ქილიკი, ემოციების ფრქვევა (რამდენად უცნაურიც უნდა იყოს, “სოციალური მეცნიერების” პრეტენზიით), საკუთარი “ენჯეოშნიკურ-კვაზილიბერალური” პასაჟებით ტკბობა, ანალოგიებზე თამაში (ამ ბლოგზე ერთხელ უკვე გავიხსენე პუშკინი, ანალოგიებით აზროვნება პრიმიტიული აზროვნებააო, რომ ამტკიცებდა).

ახალგაზრდების კიდევ მესმის. არ იციან, რა ხდებოდა, არ ენდობიან მშობლებს და თავად უნდათ, რომ გაერკვნენ. მაგრამ ესენი? ჩემი თაობა? ვერ ხვდებიან, რომ ზუსტად იმ ტექსტებს იმეორებენ, რომელსაც 15 წლის წინ კითხულობდნენ? აღარ მობეზრდათ? ნუთუ ოდნავ მაინც არ გაიზარდნენ? ცოტათი მაინც არ დაეჭვდნენ? ცოტათი მაინც არ გადააფასეს წარსული?

იმ წარსულიდან, ცხადია, ყველას თავისი სურათი შემორჩა. ვიღაცას დანგრეული თბილისი, ვიღაცას გამსახურდიას გამოსვლები, ვიღაცას – ჯაბა იოსელიანის “ლობიობა”, თუ გურამ პეტრიაშვილის “სიბრძნეები”…

მე ანა ჭავჭავაძე მახსოვს – ჩემი თაობის. ერთ-ერთი ყველაზე ნიჭიერი არტკრიტიკოსი, თეატრმცოდნე, სამოქალაქო ომის შემდეგ “ზვიადისტის”, “ფანატიკოსის” იარლიყი რომ მიაკერეს “ჩემი სოციალური წრის” ქალბატონებმა და ბატონებმა. მახსოვს ანუკა რუსთაველზე, სამოქალაქო ომის შემდეგ, სალამს რომ არ გვაძლევდა, რადგან თვლიდა, რომ ჩვენ… მთელი ამ ჩვენი “ანტიფაშისტური რიტორიკით”, ანალოგიების სიყვარულით (“გამსახურდია – ჰიტლერი”, “გამსახურდია – ჩაუშესკუ”), ნებსით თუ უნებლიეთ, მხარი დავუჭირეთ ნგრევას და თითქმის სრულიად დავასამარეთ ქართული სახელმწიფოებრიობის იდეა. ჩვენთან ერთად იყო იმხანად თითქმის მთელი ქართული არტისტული ელიტა. მათ შორის პოეტი რევაზ ამაშუკელი, რომელსაც გასულ კვირაში “ასავალ-დასავალში” ასეთი რამ დაუწერია: “არც ერთი ქართველი არ არის მთავრობაში და ყველგან ინიშნება იმის მიხედვით, რომ ან დედა უნდა ჰყავდეს სომეხი, ან ბებია, ან დეიდა… ეხლა გამოხტება ენაბლუ, წვერებიანი ნოდია, 7 თვის ორსულივით რომ უხტის მუცელი და დარჩიაშვილებსა და მაგნაირებთან ერთად დამიწყებს მტკიცებას, რომ საქართველო დემოკრატიის ოაზისია”…

დარწმუნებული ვარ, ანა ჭავჭავაძის რეაქცია ამ სიტყვებზე ისეთივე იქნება, როგორიც რეზო ამაშუკელის გამოსვლებზე 90-იანი წლების დასაწყისში, როცა “მგოსანი” სხვებთან ერთად “პროვინციალურ ფაშიზმს” ამხელდა.

ანამ თავისი სოციალური წრე გაარღვია. მე თუ მკითხავ, საქართველოში არ არსებობს ამაზე უფრო გმირული აქტი.

არავის გაიდეალებას არ ვაპირებ. პირიქით, სიამოვნებით გავეცნობი ყველა დოკუმენტს, რომელიც 90-იანი წლების რეალობას ასახავს და მოვისმენ გამსახურდიას გამოსვლებს, მათ შორის იმას, რომელშიც “ნეოფაშისტურ რიტორიკას” ხედავენ ჩემი ძმები და დები… მაგრამ ჩემი ამ დებისა და ძმების კომენტარებს აღარ წავიკითხავ.

აღარ მაინტერესებს. მეტისმეტად ერთნაირია.

მეტისმეტად ერთნაირად წერს ეს ხალხი და ერთნაირად შეურიგებელია განსხვავებული აზრის მიმართ. მით უფრო, თუ ეს განსხვავებული აზრი მათსავე სოციალურ წრეში გამოთქვა ვინმემ.

“ტუსოვკურ აზროვნებას” საქართველოში, განსაკუთრებით თბილისში, დიდი ხნის ისტორია აქვს. მე თუ მკითხავ, მთელი ჩვენი დღევანდელი პრობლემები არა მოდის გამსახურდიადან (როგორც ამას 90-იანი წლების ინტელიგენტები და მათი მემკვიდრეები ამტკიცებენ), არამედ ამ ვიწრო-სოციალური აზროვნების სტილიდან. 60-80-იანი წლების ქართულ კინოში ასეთი კლიშეც დამკვიდრდა: “ნამდვილი ინტელიგენტები” ნახევრად დანგრეულ სახლებში, ძველი ავეჯით გარემოცულნი ცხოვრობენ, კედელზე ჰემინგუეის, ან ვაჟას პორტრეტებით… მეშჩანები კი ბროლის ვაზებისა და ჭაღების სამყაროში არსებობენ. პერსონაჟების ასეთი დახასიათება შესამჩნევია კარგ და ცუდ ფილმებში – იოსელიანის “გიორგობისთვით” დაწყებული და ყველაზე უხეირო სტუდენტური ფილმით დამთავრებული.

სოციალურ შრეებად დაყოფის ეს რაღაც “შუასაუკუნეობრივი ინსტინქტი”, გარდა იმისა, რომ ყველანაირად ხელს უშლის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას, ქართული კულტურის განვითარებასაც ამუხრუჭებს.

პედრო ალმოდოვარმა სწორედ ამ პრიმიტიული ინსტინქტებისგან გაათავისუფლა ესპანური კინო, გააგრძელა ბრძოლა, რომელიც თავის დროზე მისმა დიდმა წინაპარმა, ლუის ბუნუელმა დაიწყო – ბრძოლა ვიღაცების მიერ დადგენილი “კარგი გემოვნების” წინააღმდეგ. ჰოდა, ალმოდოვარის საიუბილეოდ ახალი რა უნდა დავწერო? ისევ უნდა გავიმეორო – საქართველოს ძალიან ჭირდება ასეთი კაცი, რადგან ქართველ ხელოვანთა და ქართველ ინტელექტუალთა აბსოლუტური უმრავლესობა ისევ ჩაკეტილ წრეში ვტრიალებთ და ისევ გვეშინია ხალხის.

ჰოდა, რადგანაც ბათუმში ვარ, ეს ბლოგი მინდა დავამთავრო სასაცილო დიალოგით, ისტორიით, რომელიც აქ, ბათუმში, ჩემმა მეგობარმა, ლიტერატურული კაფეს მენეჯერმა, რამაზ გემიაშვილმა მიამბო.

ჩემი და რამაზის საერთო მეგობარი ქალი: რამაზ, შენ რომელი სკოლა დაამთავრე? პიდისიატპიატი?

რამაზი: არა. ხაშურის რაიონის ამა და ამ სოფლის რვაწლიანი სკოლა (მაპატიოს რამაზმა, დამავიწყდა მისი სოფლის სახელი. – გ.გ.)

ჩემი და რამაზის საერთო მეგობარი ქალი: – ხუმრობ?

რამაზი: არ ვხუმრობ, მართლა.

ჩემი და რამაზის საერთო მეგობარი ქალი: ვაა!.. სულ არ გეტყობა…

მახვში

დემნა შენგელაია მხატვრული სიტყვის ერთი იმ დიდოსტატთაგანი გახლდათ, რომელიც ახალგაზრდობიდანვე აქტიურად ჩაერთო ქართული პროზის განახლებასა და თანამედროვე ევროპულ დონეზე აყვანის პროცესში, ყოველთვის ტრიალებდა ლიტერატურული ცხოვრების შუაგულში და საბოლოოდ ჩვენგან წავიდა სიცოცხლეშივე აღიარებული, ჩვენი დიდი მწერლური ოჯახის ჭეშმარიტ, მახვშად მიჩნეული “სანავარდოსა“ და “ბათა ქექიას“, ბრწყინვალე მოთხრობების ღრმა ნასაზრევით გამორჩეული ესეებისა და გამოკვლევების შემკმნელი უზადო მოკართულე და სტილისტი, ნწერალთა ახალ თაობებს აძლევდა არა მარტო ოსტატობის იშვიათ გაკვეთილებს, არამედ უნერგავდა საუკეთესო მოკალაკეობრივ და ადამიანურ თვისებებს: პატიოსნებასა და უკომპრომისობას, ქედუხრელობას პრინციპულ საკითხებში, გახლდათ ცოცხალი განსახიერება კეთილშობილური უბრალოებისა და მისიწვდომებისა, უამბიცობისა.
ახლა, უკვე მოყრილ ასაკში მიჭირს მეხსიერებაში ზუსტად აღვადგინო, თუ როდის და რას ვითარებაში მომეცა ბედნიერი შესაძლებლობა დავვახლოებოდი ამ დიდ მწერალს, მაგრამ ის კი დანამდვილებით შემიძლია ვთქვა_მის მახლობლად თავს ყოველთვის თავისუფლად,შეუბოჭავად ვგრძნობდი და სულაც არა მისი პიროვნებისადმი მოწიწების ხარჯზე. თუ ფაქტების მიხედვით ვიმსჯელებთ,აღიარებული ოსტატის ყურადღება შეგირდისადმი პირველად მაშინ ვიგრძენი, როცა საქართველოს რადიომ დაამთავრა მინიატურებისგან აკინძული ჩემი ვრცელი მოთხრობების “მარად მწვანე კორდის“ მთლიანად გადაცემა. როგორც კი ბოლო ნაკვეთი ჩაიკითხეს, ტელეფონში მისი გახარებული ხმა გავიგონე და ისეთი მხნეობა ვიგრძენი,მთელი ცხოვრება რომ მომყვება. მოთხრობა ,,ცისკარში“ დაბეჭვდის შემდეგაც შემიქო, – დავრწმუნდი, რომ სმენას არ მოვუტყუებივარ, ჩემი მხრიდან და დამილოციხარ, აბა შენ იციო. მოთხრობა ნამდვილად ყურადღებით რომ ჰქონდა წაკითხული, იმითაც დასტურდებოდა, რომ საგანგებოდ მელაპარაკა ერთ-ერთ მინიატურაზე- ,,პირველი ხილვა“, ხალხურ გადმოცემაზე, რომელიც ამ პატარა მოთხრობას დაედო საფუძვლად. ეჭვი არ მეპარება, უძველესი წარმართული კოლხური მითოსი ანასხლეტიაო.თქვენ წარმოიდგინეთ, მეგრული დიალექტიდან აღებული ერთისიტყვის გამოყენებაც მომიწინა.ასეთი საერთო ქართულძირიანი სიტყვები(სწორედ ეს გამოთქმა იხმარა) უფრო გაბედულად უნდა შევიტანოთ ლიტ ერატული ენის ფონდშიო ამით გათამამებულმა გავიხსენე ჩემს უფრო ადრინდელ, სულხან-საბასადმი მიძღვნილ მოთხრობაში გამოყენნებული აჭარული წარმომავლობის კომპოზიტი,რომელსაც აჭარელი მოხუცი გლეხკაცი ხმარობს პატა-რა ბიჭზე საუბრისას საალერსო -სახუმარო აზრობრივი დატვირთვით. მკითხველისა-თვის განსაკუთრებით ქალის სმენისათვის რამდენადმე პიკანტური იყო ამ სიტყვის გამოყენება, ვცადე კიდეც მოთხრობაში, მაგრამ რედაქტორმა ამომიგდო – მეთქი. მართლაც რამდენადმე კვიმატურად საჩოთირო კომპოზიტზე გემრიელად ჩაიცინა „ბათა ქექიას“ ავტორმა და შემდეგ დასძინა -ეს სიტყვა სწორედ ხანგძლივად მტერთან მორკინალ აჭარაში უნდა შექმნილიყო, სადაც თავისუფლების მომავალი დამცველის დაბადება ორმაგად სასურველად და სასიხარულუდ ითვლებოდა.
დემნა შენგელიასთან საუბარი ყოველთვის სასიამოვნო და ინტერესის აღმძვრელი იყო, თან მოკლებული ზოგიერთი ფართოდ განსწავლული ადამიანისათვის ჩვეულ
აკადემიურ აპლობს. მისი ცოცხალი,მახვილი და ელასტიური გონება ვერ გუობდა დუნე და მშრალ, განყენებულ მსჯელობას გამოირჩეოდა სიღრმით, სისხარტითა და
ხატოვნებით, თანაც ბუნებრივად გაჯერებული იყო მწერლისათვის ესოდენ დამახასი-ათებელი იუმორით,ცნობილი “დემნასეული“სიცილ-ჩაქირქილებით, თითქოს თქვენს წინაშე გამოსახული ბათა მჯდარიყო.ერთხელ, ბათუმის აეროპორტში თბილისის თვითმფრინავში გაფრენის კარგა ხნით გადადება რომ გამოაცხადეს ,მოდი ცოტა
კახაბრის ველზეც გავირსეინოთო და საუბარ-საუბრით გრძელ ხეივანს შეხვედრებზე,
რაც ზოგჯერ გაუგებრობასაც ბადებს ხოლმე. ამით ვისარგებლე და გულმართლად
ვკითხე-ვის მოუვიდა თავში,თითქოს საოცრად ეროვნული თქვენი “ბათა ქექია“,“კოლა-ბრუნიონის“ გადამღერება იყოს-მეთქი. ამში გასაკვირი არაფერია,ვერც ერთი მწერალი ვერ გაექცევა გარკვეულ მოვლენებს, მაგრამ ზოგიერთი ჭკუა-მოკლე და შურიანი ამში პლაგიატის ჩხრეკას იწყებს. არც არასდროს დამიმალია,ვერც ვერავინ დამალავდა, რომ რომენ როლანის რომანმა გარკვეული ბიძგი მისცა,მაგრამ მხოლოდ
და მხოლოდ წმინდად ქართული,ეროვნული ნაწარმოების შესაქმნელად. მეტსაც გეტყვით, ჩემი “სანაკარდოც“ გარკვეული გავლენაა შექმნილი ,რადგან სეჭაბუკეში
ძალიან გატაცებული ვიყავი მაშინ ფრიად მუდური ანდრეი ბელით. რემნისცენციები
ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ბევრ რამეს ასევე სიუჟეტური მსგავსებაც.
უკვე თბილისში გადმოსულს შეხვედრისას საყვედურსაც მეტყოდა ხოლმე_ რატომ შინ არ შემომივლი, განა კარჩაკეტილ კაცს რითიმე ვგევარო?! პირველი ჩემი მისვლა რუსთაველის თეაატრში დავით გაჩეჩილაძის “ბახტრიონის“ პრემიერას დაემთხვა. ნამდვილი თეატრალის უტყუარობით რეაგირებდა ამ დიდად გახმაურებული სპექტაკლის საინტერესო სცენაზე. მეორედ რუსთაველის იუბილესთან დაკავშირებით ფილმის გადასაღებად ჩვენი შემოქმედებითი ჯგუფის ექსპედიციიდან დაბრუნების შემდეგ ვეწვიე ცოცხალი შთაბეჭდილებების გასაზიარებლად. დიდად გაიხარა ჩემი უჩვეულო საჩუქრით_ პეტრე იბერის მიერ ბეთლემის მახლობლად აგებული ქართული მონასტრის ნანგრევებიდან წამოღებული კენჭით, უძველესი ქართული წარწერების ადგილიდან.
სიბერე საგრძნობლად რომ მოერია ჩვენი ახლო შეხვედრები უკვე მწერალთა ქვიშხეთის დასასვენებელ სახლში გაგრძელდა.
ეს მცირე მოგონებები დიდ მწერალზე მინდა დავასრულო კიდევ ერთი დაუვიწყარი გახსენებით:
1. ერთ მშვენიერ,ჩახჩახა დღეს გადავწყვიტეთ წრომის დიდებული ტაძრის მონახულება.ჩვენს განზრახვას უკვე მუხლებდამძიმებული კაცი თავშეკავებული ამოოხვრით შეხვდა, მაგრამ როგორც კი ჭიშკართან ავტობუსი დალანდა,მისებურად აბორგდა და თავისიანებს ხელიდან დაუსხლტა,მართლაც დიდებული ტაძარი აღმოჩნდა წრომი,თავისი ორიგინალური არქიტექტურული თვითმყოფადობით.სხვა დიდებულ ქართულ ტაძართა მსგავსად იგი ცის სიმაღლეებისკენ კი არ ისწრაფვის ,არამედ ამაყად მხრებგაშლილი,მტკიცედ და ნატიფად ნაგები მძლავრი კედლებით თითქოს მშობლიურ მიწას ჩაზრდია და მნახველში რაღაც განსაკუთრებულ მოწონებას აღძრავს.ჩვენი მწერლობის პატრიარქის ნათელ სახეს ნაღველი დაჰფენოდა,რათა შესაძლებლობა არ ჰქონოდა კიდევ ერთხელ დამტკბარიყო ტაძრის დიდებულებით.ის ყველასათვის მოულედნელად წინ გაწვდილი ხელებით კედელს მიეხალა,ლოყებს მიეხუტა,ხელის გულით მიეალერსა და ზედ უკანასკნელი ამბორი დასტოვა სამუდამოდ.
2. გასაოცარი კიდევ ის იყო,რომ უკან მობრუნებულთ,ავტობუსის ღია კარებთან
მხრებზე შარფმოხურული ვერიკო ანჯაფარიძე დაგვხვდა.მისი ხმის გაგონებაზე,დემნა ერთბაშად გამოცოცხლდა და ხმამაღლა მიმართა დიდ მსახიობს_წამით დადუმდა და შემდეგ რაღაცნაირი პათოსით შესძახა_იცით,ტაძრის კედელს ვეამბორე კიდეც!
ვერიკომ მოულოდნელად გაიცინა,თვალები მისებურად მოჭუტა და რაღაცნაირი ნიშნის მოგებით მიუგო_მეც,მეც ჩემო დემნა!და ხელი იქვე აღმართული სოფლის მცირე საყდრისაკენ გაიშვირა_მე ხომ ამ ეკლესიაში დავიწერე ჯვარი!
სწორედ ეს ამბავი დაედო საფუძვლად ჩემს მოთხრობას „კედელი“,რომელიც,მართალი გითხრათ,მომწონს კიდეც.

საქართველოს რესპუბლიკა.1996 წლის 30 ოქტომბერი

გრანელი, მხატვარი კორნელი სანაძე

გრანელი, მხატვარი კორნელი სანაძე

რეზო ჭეიშვილი

ფიქრს ცეცხლი მოსდევს
და დროა შავი,
ვზივარ და შტოზე
ჩამოჯდა ყვავი.

***
მოსდევენ ქუჩებს
და დროა შავი.
ვზივარ და უცებ
გაფრინდა ყვავი.

ტერენტი გრანელი

ფანჯრიდან ბურში პეტრე-პავლეს სასაფლაოს ეკლესიის შპილი ჩანდა. მაზუთით დაძეძგილ შავ ცისტერნებს პეტრე-პავლეს სასაფლაოს გასწვრივ, ლაზარეთის გალავნის წინ მიაგრიალებდა ორი ელმავალი. შავად დალაქულ ცისტერნებსა და ცისტერნებშუა კრთოდნენ კვიპაროსები, გალავნები და ობელისკები.
_ აიწიეთ შარვალი! _ უთხრა სექსოლოგმა ალექსანდრე შერმადინმა გუია ა-ს და ხელები ჩაიბანა ყვითლად აპრიალებულ ხელსაბანში.
_ ჰო, კი, ბატონო!.. _ შეკრთა ფანჯარასთან გაჩერებული გუია, შარვალი აიწია, ღილი შეიკრა და ქამარი შემოიჭირა გამწლეულ მუცელზე.
მატარებელი აღარ ჩანდა, მიწაყრილი და რელსები კრთოდნენ მხოლოდ სიბრტყეში. განძელებზე თავწაღუნული კაცი მიდიოდა. სამრეკლოდ ქცეულ გუმბათს, გუმბათზე დაჭედებულ შპილს აციაგებდა ცივი მზე, რომელიც სადღაც ლაზარეთის უკან, შავნაბადაზე ბრჭყვიალებდა ბურში.
_ ეგრეა! _ თქვა ალექსანდრე შერმადინმა, თეთრი ხალათი გაიხადა და თავმოკაუჭებულ საკიდზე შეაგდო.
_ …ჩვენს ურთიერთობაში მეტი გულახდილობაა საჭირო, მაგრამ დღეისათვის კმარა. უნაყოფობაში არაა აქ მარტო საქმე… შეიძლება ბერწი თავად თქვენი მეუღლეა, შეიძლება… _ ახლა იგი იჯდა და ფანჯრიდან შემოსულ ტყვიისფერ სინათლეზე უპრიალებდა თავი, ხარის ძარღვივით მკვრივი და მოქნილი კისერი.
მიწაყრილთან, პეტრე-პავლეს სასაფლაოს კუთხეში, გამაზუთიანებული განძელების იქით, გაჩერდა კატაფალკა და მსუბუქი ავტომანქანებიც შეჯგროვდნენ. მანქანებიდან გადმოსული ხალხი გამონგრეულ ყორესთან და აგურის კედლის ნარჩენებთან გაჩერდა. კუბო გადმოიღეს კატაფალკიდან.
«როგორც ის არ წამოდგება!»
_ …მეტი გულახდილობაა, გითხარით და კიდევ გიმეორებთ, საჭირო… აქ სხვა რამეშია საქმე, ცხადია, ეს ერთი სეანსი დამთავრებულად ჩავთვალოთ.
_ «აქ მე მეტად აღარ მოვალ!»
შავი წარბები დაუშვა გუიამ.
პროცესიას გაჰყვა.
შორს (ხმადაბლა მოსაუბრე ხალხის იქით) წაფერდებული კუბო ირხეოდა და კვიპაროსების გასწვრივ მიცურავდა ბურში. ის პროცესია იყო, რომელიც ლაზარეთის ფანჯრიდან დაინახა თუ სხვას წამოეწია, არ იცოდა. სამი რედაქცია, ორი გამომცემლობა, ერთი ექსტრასენსი, ერთი გასვენება ერთი ნისლიანი დღისათვის საკმარისი იყო… თუმცა დრო კიდევ რჩებოდა.
შეაღმართებულ, უგანურ შარაზე მიდიოდა. შეთხელებულ, გაწვრილებულ პროცესიას მიჰყვებოდა. მოყინული თოვლი იდო კიდევ გზის ნაპირებზე, რკინის გალავნის ლაბირინთებში. ლურჯ პალტოში გამოკვეთილ გავას, მაღალ ფეხებს მოჰკრა თვალი გაბაწრულ ხალხში. საქაღალდე, ხელით რომ მოაპორწიალებდა, იღლიაში ამოიჩარა და აუჩქარა ფეხს.
«ის არის?»
გვერდი აუარა აბუზულ მოქალაქეებს, გაუსწორდა, გაასწრო ნახევარი ბეჭით ქალს, ბალნიან შავ სახეს დააკვირდა. ჩამორჩა, ამოიოხრა. არ იყო ის. გასვენებაში იყო წამოსული, მაგრამ რომელში? რამდენი სასაფლაოა თბილისში, რამდენს გაასვენებდნენ ამა წლის თებერვლის ბოლო ხუთშაბათს.
«არადა, როგორა ჰგავს უკნიდან?»
ისევ ის გავა ამოიღო მიზანში და გაჰყვა.
სასიამოვნო სითბო ჩაეღვარა ქვემოთ!
«ახლა შემიძლია… დავიჯერო, მომიხდა!»
ერთ-ერთ რედაქტორს მოჰკრა თვალი. საყელოგადატკეცილი, გულმოხსნილი პალტო ეცვა. ელაპარაკებოდა თანამგზავრს და მარცხენა ხელს აქნევდა. გუიასაკენ იხედებოდა, ვერ ამჩნევდა გუიას, რომელიც უშედეგოდ აკანტურებდა შავად აბურძგნულ, შეციებულ თავს. მაღალფეხებიანი ქალი კი აღარ ჩანდა და ხალხიც უგანური შარიდან ბილიკებში გატოტვილიყო, ვიწრო გასასვლელებში, გალავნების ვიწროებში, გაფიჩხული, გადმობურდული ბუჩქების დარანებში გაღვრილიყო.
საფლავებში გაჩხერილ რედაქტორს უქნევდა ისევ თავს გუია ა. რედაქტორი ისევ ელაპარაკებოდა ცხენივით კაცს, იხედებოდა გუიასაკენ და ვერ ხედავდა გუიას. ეკლესიის სქელი კედლიდან გამოჩრილი საკვამური მილიდან გამოსული შეშის ბოლი ნისლის ბოლოში ჩამოდიოდა და ითქვიფებოდა. შორს ვიღაც წუხდა, ვიღაც ქვას კოდავდა ბურში. ეკალბარდებში გამომწყვდეულ, ყვითელ წიწვგადაფენილ, უქარო და უმზეო სამარეებთან ნეტარება იდგა წამოწოლისა. ქვემოთ მიწის ნედლ ბორცვებზე ესვენა კუბო და თეთრთმიანი მიცვალებულის სანთლისფერი პროფილი ანათებდა.
«მოხუცი ქალი ყოფილა!»
მკერდზე და ბეჭებზე გადატკეცილ პალტოში ჩამჯდარი რედაქტორი საქმიანად მოძღვრავდა ცხენთავას, მარცხენა მკვდრისაგან ხელმარჯვნივ, ნაცრისფერი გალავნის მესერზე ჰქონდა ახლა ჩამოდებული.
_ შეიძლება?! _ გალავნის რიკულებში გაყო ხელი გუიამ. რედაქტორმა გველნაკბენივით გაწია მკლავი, ფერდაკარგული, გულაძგერებული მობრუნდა, გუიამ კი ისევ ის ქალი დაინახა. იქვე გაჩერებულიყო რამდენიმე ნაბიჯში, მისწოლოდა ვიღაცის სამარის მესერს, მკერდით მიჭყლეტოდა მესრის გამირს.
«ჩემსას ჰგავს, ამასთან მართლა შევძლებდი?!»
_ რა გინდათ?! _ ჰკითხა რედაქტორმა.
_ როგორაა ჩემი ლექსების საქმე?!
«პოეტი ყოფილა ეს დამპალი!» _ ღრმად შეხვრეპილი ჰაერი გამოუშვა, შეეცადა, თანაბრად ესუნთქა, აღელვება დაეფარა. შპრიც-წამლითY შეიარაღებული ქეში ეგონა, ფულს მთხოვსო, იფიქრა, ეს შავი ლანდი, შავ წარბ-ცხვირ-ტუჩ ჩამოშვებული, მხრებში წახრილი ჩხინკორა.
_ ლექსების ადგილია აქ?!
_ საერთოდ ვლაპარაკობ.
_ შენ ხომ იყავი, ჩემთან, იყავი!
_ ვიყავი, კი.
_ მერე, ხომ გითხარი?
_ მითხარით, კი. იმანაც იგივე მითხრა, მაინც მაინტერესებდა, როგორ იქნებოდა…
_ რაღა გაინტერესებდა ამის შემდეგ… _ გაიღიმა ცალყბად, მიუხედა ცხენთავას, მოკლე ქურქი რომ ეცვა და გაოცებული რომ ჩამოსჩერებოდა ორთავეს უხმოდ.
_ მაშინ იქ მოვალ.
_ რაღაზე მოხვალ?
_ შემოვალ უბრალოდ.
_ მოდი, ოღონდ ნუ შემოხვალ…
_ არ მოვიდე?
_ მოდი, მაგრამ ნუ შემოხვალ-მეთქი!
_ აბა, ისე მეტყვით?
_ რაღას გეტყვი, გითხარი და იმანაც იგივე გითხრა, ახლა ის ხომ არ არის… _ გახედა ცხენთავას, გინახავს ამნაირიო, გაიკვირვა. ხალხი უკან ბრუნდებოდა და თავად აიძრა, გადავიდა შარაზე, ფეხები დაიწმინდა ბეტონზე, ამჯერზე თავისთვის გაიღიმა გვერდულად, გაალაჯა გაღმა სასაფლაოში, გალავნებში მხარი ეცვალა და ობელისკებში გაიჭედა, შემოუარა გრანიტის ცივ სტელებს, ტლაპოში ჩაყინულ ნაკვალევს გაჰყვა ბოლოს. მოიხედა ფრთხილად, არავინ უყურებდა, მაგრამ გარკვევით ჩანდა თავად სიშორეზე, უფოთლო ბუჩქები ვერ უფარავდა უქუდო თავს. უკუსვლით იარა ცოტაზე და შავი ქვით მოშანდაკებელ სამარეზე დაყუნცული ყვავი დაინახა. თვალი გაუსწორა თუ არა, ყვავი ფრთების გაუტოკებლად შეხტა თავლოდზე, ცოკოლზე გადმოყუნცდა შემდეგ. ფერადი სათვალე გაიკეთა რედაქტორმა. თოვლის ნარჩენი გაიისფერდა ბუჩქის ძირას, ყვავი კიდევ უფრო გაშავდა ბეჭებთან. იასამნის ტოტზე შეჯდა და აქანავდა სულ ახლო. მანამ უყურა რედაქტორმა ყვავს მტკივანი თვალებით, სანამ იასამნის ნედლი ტოტი არ გახევდა და ყვავმაც არ შეწყვიტა რწევა. ყველაფერი გაქვავდა ერთი წამით, ყოველნაირი ხმები აიკრიფა. ნისლის სუნთქვა ისმოდა. იასამნის ტოტი ინძრეოდა ოდნავღა, თვალგაშეშებული ყვავი ადამიანს უყურებდა ჯიუტად.
«რა უნდა ნეტავი?!»
შარვალი რომ გაიხსნა, ყვავი სხვა ბუჩქზე გადახტა. ცალი ხელით (ცალი ძირს ჰქონდა დაშვებული და დაკავებული) დაემუქრა. ყვავი აფრინდა, ჩაუქროლა ცხვირწინ, ბუმბულის სითბო და ჩიჩახვის სიმხურვალე დაუტოვა ლოყასთან.
«კბენას მიპირებდა, ეს ჩემისა!»
მესამე გამომცემლობიდან გამოსულ გუია ა-ს ალექსანდრე შერმადინი ახსენდებოდა. მელოტ კაცს ხარის მთავარი ძარღვივით ელასტიური კისერი ჰქონდა.
«…სულ სიაბანდია, მეორედ აღარ მივალ, ის ერთი სეანსიც მეყოფა… მეტი გულახდილობაო, გულახდილობა რას ამიწევს, ქვეყანა ძირს მიგდებს, ცხოვრება ქვევით მქაჩავს… წიგნი არ გამოდის, რომანს არ კითხულობენ… ლექსები ამოუხაპიათ გეგმიდან, იქაც აღარ ვარ მყარად, აღარსად აღარ ვარ… აქაც არა ვარ… იქაც არა ვარ, ვისთანა ვარ?!»
ოთხს აღარაფერი აკლდა, დაკრძალვიდან რომ დაბრუნდა ბავშვობაში დაწინაურებული რედაქტორი. ძვირფასი პალტო გაიხადა, დაკიდა, მდივანსა და მემანქანეს გადახედა, გაისწორა სველი თმა, ფერადი სათვალე მოიხსნა, გააღო კაბინეტის კარი და მტკივანი თვალებით დაინახა ყვავი. იგი იჯდა თავმაგიდასთან პირველ სკამზე, სადაც ყველაზე შინაური და თავხედი ავტორები სხდებოდნენ ხოლმე. სასაფლაოს ყვავს არ ჰგავდა, დიდი და ჭკუიერი ჩანდა გაცილებით. მოთეთრო მკერდგულა, შავ-ფრთაზურგიანს შავად აკუკუნახებული ნისკარტი და თვალები ქვევით ჰქონდა დახრილი მორიდებულად.
_ ელიზა! _ დაიძახა და კარი შეხურა ცივად. _ ვინ დატოვა, ელიზა, ფანჯარა ღიად?!
_ ამწუთას გავაღე, კაბინეტი გავანიავე, შიგ არავინ შესულა!
_ ნახე, თუ არ შესულა, ერთი მოდი და ნახე!
_ არავინ იყო ამწუთას, არავინ არ იყო… დარეკა, მართალია, მაგრამ არ არის-მეთქი, მე ვუთხარი, როდის მოვაო, არ მოვა-მეთქი… არც გელოდით, სხვათა შორის, ყველანი წავიდნენ ამიტომ…
_ რატომ დატოვე, ელიზა, ფანჯარა ღიად?
_ ერთი წუთით, გავანიავე…
ამ ხმაურზე ყვავი გაფრინდა, გადაუარა მელიქ-აზარიანცის სახლს და სოჭის ხეზე დაჯდა ლილისფრად შეღებილ დიდების ტაძრის წინ. ბებერ სოჭს წვეროკანი ჰქონდა ალბათ ერთდროს გადატეხილი. გადანამტვრევი გადახოხნილი და დრო და ჟამისაგან გადაგლუვებული ჩანდა. სამად სამი ტოტი და ერთი ამოტრიალებული გირჩა ჰქონდა შერჩენილი. ტოტები მარაო პალმის ღეროებივით იყო ერთ სიბრტყეში გაფენილი.
პირველად იჯდა სამჰამაკიან ხეზე. ჩახუთულ ნისლში აყვარყვალებდა გაოცებულ თვალებს. აღმართ ქუჩას, ქუჩის ტელეფონებს, საგაზეთო ჯიხურს, სკოლის დაბალი კიბის ნაწილს ხედავდა. ძირს ხალხი და მანქანები დადიოდნენ. მახვილი მზერით უყურებდა მანქანებს და ხალხს, მამადავითის კალთებს, სკოლას, ტროლეიბუსის ელექტროხაზებს; უკან ალექსანდრეს ბაღს, ქაშუეთის ეკლესიის აღერილ გუმბათს გრძნობდა.
ილიასა და აკაკის ძეგლის კვარცხლბეკზე წითელი მიხაკები იდო და სასკოლო ჩანთები ეყარა. დაბალი კლასების ბიჭები დარბოდნენ ძეგლის გარშემო, დასდევდნენ ერთმანეთს, თოვლის ნარჩენებს ეძებდნენ სკამმერხებქვეშ. ერთი კაცი სკვერის გალავანთან მიხვეტილ და მირჩენილ თოვლს იღებდა და უზარმაზარი ნიჩბით მანქანებს უყრიდა ბორბლებქვეშ. მანქანები გადაშხუოდნენ შემოყრილ თოვლზე, სქელ შხეფებად უშვებდნენ თოვლს გვერდებზე. მოდიოდნენ და მოდიოდნენ გაღმა-გამოღმა ტროტუარებზე სინაცრისფერეში ნაცრისფერი ადამიანები, გულგრილად უსწორდებოდნენ და შორდებოდნენ ერთმანეთს. ბევრს ვერა, მაგრამ ზოგიერთს ცნობდა მაღლიდან. კოჭლობით შეჩერდა ხელჯოხიანი, თბილბერეტიანი კაცი, გენადი წურწუმიას პრემიის ლაურეატი ა. გ., გადაავლო თვალი იქაურობას, სქელი ულვაში ჩამოიფოცხა, მიაჩერდა ხეს და დიდების ტაძარს. მარტოხელა ყვავი არ შეუმჩნევია, როგორც შემდეგ გამოირკვა. ულვაშების ფოცხვას რომ მორჩა, შეწუხდა, თუმცა შეიძლება შეწუხებულიც მოდიოდა, დაღლილი წერდა და გუიასაც (ვინ ეკითხებოდა) ათვალწუნებული ჰყავდა. თავის გასაკეთებელს აკეთებდა მხოლოდ თურმე. რას ერჩოდნენ, აბა, ამ ა.გ.-ს? ტარიანი ცოცხი ჰქონდა კაცს მხარზე გადებული და ამას ამადლიდნენ? ის რომ არა, დაახვეტინებდნენ იმას, ვინც ახლა ა.გ.-ს კილავდა და დასცინოდა?!
«…მეც ხომ ყვავად გადაქცევის შემდეგ მივხვდი, რომ სხვისას ვშვებოდი! კიდევ რამდენ რამეს გავიგებ!»
ილეოდა თებერვალი. გაზაფხული დგებოდა. ისევ ციოდა. ისევ ბური იყო. ვერეს ხევში ჩახლეწილიყო ყვავების მოდგმა.
უფოთლო, გაფიჩხულ ალვის წვეროკანებში დაქშუოდნენ.
«ყვა, ყვა, ყვა!» _ დასძახოდნენ გაციებულ დედამიწას. დაქშუოდნენ ფერფლა ფიფქებივით, აჩონჩხილი ხეების შიშველ ტოტებში გაჩხერილ უზარმაზარ ბუდეებს დატრიყრანტალებდნენ.
«ყვა, ყვა, ყვა!»
«დედის დახრჩობა!»
ბუმბულ-ბუმბულ მიცურავდნენ ნისლისკენ, გამოდიოდნენ ნისლიდან და ღერ ფრთასავით აფარფატებულნი ნაცრისფრად რკალავდნენ სივრცეს.
«ამათში მე ვერ გადავერევი, ვერ გავუტოლდები, თანაც ავები ჩანან და არ მიმიკარებენ, ჩამკორტნიან!»
სკოლის დაბალ კიბეზე გამოვიდა, ქვედა (ზედა არ ჩანდა) საფეხურზე გაჩერდა ტანზე შემოტმასნილი ლურჯი პალტოთი, გულზე ახუტებული რვეულებით. მაღალქუსლიან ჩექმებზე შემდგარი დიდების ტაძარს, ქაშუეთის ეკლესიას მიაჩერდა, ყვავს ვერ შეხედა აშკარად. ყვავი კი მაინც ყვავურად იხედებოდა ხიდან და სქელ თეძოებს, მკვრივ, ოდნავ ამობერილ მუცელს ლანდავდა გაულანდავში; მისჩერებოდა იმას, ვისაც კანონიერად, თუმცა უშედეგოდ ანაყოფიერებდა თერთმეტი წელი; უმზერდა და ზურგი უთბებოდა, შავ-ნაცრისფერი ბუმბული ეშლებოდა ხერხემლის გასწვრივ.
«…ვატყობ, აწი აღარ შემირიგდება… შემიძლია მისვლა, მაგრამ რაღა დროს… არ მიშვებს. ჯერ ერთი, არც ვიცი, დედალი ვარ თუ მამალი!»
ტურისტები მოჯგრიალებდნენ ქვაფენილზე. ხელოვნების მუზეუმიდან გამოვიდნენ, ან მხატვრის სასახლიდან, სადაც კინწურაშვილის სურათები იყო გამოფენილი; გაუსწორდნენ ქაშუეთს, დააპირდაპირეს სასტუმროს, სადაც ისინი იყვნენ ჩამომხტარნი უეჭველია. დიდების ტაძართნ ერთმა უცხოელმა აიხედა და ბებერი სოჭის ტოტზე ატრიალებულ გირჩთან უზარმაზარი, გაფუყული ყვავი დაინახა, გადაირია და სლოკინი აუტყდა. სხვებიც გაოცდნენ, ზევით დაიწყეს ცქერა.
«ყვავი არ უნახავთ, ამ შობელძაღლებს!» _ გაიფიქრა გუია ა-მ, თუმცა სახეზე არაფერი დასტყობია.
_ ამხელა ყვავი საიდან? _ დაინტერესდა უცხოელი.
_ გაიზარდა, ალბათ… _ უპასუხა შეფიქრიანებულმა ადგილობრივმა გიდმა.
_ ამხელა?
_ რამხელაა, თუ მაინცდამაინც?..
_ ესეც თქვენი კინწურაშვილი ხომ არ არის, რომ ვერ შევნიშნოთ, ნამეტანი დიდია…
_ დიდია კი და გვაქვს ჩვენ ანალოგიური შემთხვევებიც…
_ შეუძლებელია! _ მაინც არ დაიჯერა უცხოელმა.
_ რატომ არის შეუძლებელი, ძალიან შესაძლებელია… ჩვენ პრაქტიკულად არცა გვყავს უმუშევარი ყვავები… ამნაირ ეგზემპლარებს კი განსაკუთრებით ვუვლით, კარგად ვკვებავთ, ვეფერებით ხოლმე…
«…ისე აშენდით, სანამ უნდა იაროთ ამ ტყუილებით!»
ერთმა ახალზელანდიელმა სტუმარმა, რომელიც ორნიტოლოგს ჰგავდა და ყვავებშიც შესანიშნავად ერკვეოდა აქედან გამომდინარე, საჯაროდ, ყველას გასაგონად განაცხადა: ეს არისო კუდმოღუნული ყვავის ერთი ნაირსახეობა _ ჩ. Lევაილლანტიი. ჟნკბხფტნცზ რჰეგყსვ რკ.დჯვ ბ ,ჯკმიჯქ^ _ განაგრძო რუსულად, _ დტკბხბყჯ.& Hფცგჰჯცნჰფყტყფ ყფ ჩფ[ფკბყტ^ ღეჰბკმცრბ[ ჯცნჰჯდფ[.
სახალინის ყვავი კი მარტო ამ სიტყვების გაგონებაზე დაფრთხა, გადაუფრინა ანტენებით გადაჭედილ სახურავებს, ბაღებს, სკვერებს, ხიდებს, აფთიაქებს. ალექსანდრე შერმადინი დაინახა ლაზარეთის ეზოში. მორგსუკან ვარჯიშობდა ფარულად. «ადიდასებში» გამოწყობილი ხარის ძარღვივით ელასტიური კისრის ყანყალით თავმოტვლეპილი დარბოდა მორგის ყრუ კედელთან.
საღამოვდებოდა. ცივი, გაყინული მზე ესვენებოდა შავნაბადას შებურულ კალთებში. სველ კვამლში გახვეული პეტრე-პავლეს სასაფლაოს კონტურები ჩანდა. კუდწვეტიანი შავი ძაღლი გარბოდა შეღმართში, ეკლესიისკენ. სამრეკლოში ჩამოკიდებული სამი ზარი _ დიდი, შუალა, პატარა _ ციაგობდა ჩამავალი, გალიგვებული მზის ბოლო სხივებში. საყდრის სარკმლიდან გამოჩხერილ საკვამურში შეშის ბოლი გამოდიოდა და სამყაროს სინაცრისფერეში, სველ ნისლში იღვენთებოდა. ცარიელ სასაფლაოს ემხობოდა ნელ-ნელა დაბურული ცა. შეგვიანებული მეპანაშვიდენი გალავანგადაღმა უკრავდნენ დუდუკებს. სიშორიდან წამოსული დოლისა და გამკივანი კლარნეტის ხმა მატარებლის ვაგონების ბუფერების დაგუდულ ძაგაძუგს, განძელების ყრუ ჭრიალს უერთდებოდა და, სასაფლაო მაინც დუმდა, სიყრუე ბატონობდა ირგვლივ.
ღვიის, კუნელის, იასამნის ბუჩქებს შეფარებულ აკვანივით სამარეზე მშრალი, ოქროსფერი წიწვი იყო წაფენილი. სიმშრალეში, სიმყუდროვეში ჭიატობდნენ საფლავის ქვაზე დადებული ქორფა ყოჩივარდები და მეფობდა მაინც სიჩუმე.
«ჩემი სამარის სამუდამო დარაჯი».
«ჩემი უნაზესი და სიჩუმე».
«…მე შემეშინდება მარტო სასაფლაოზე ღამით. დავტოვებ კუბოს და ტანშიშველი გამოვიქცევი სამარიდან…»
ახლა თავად ვწერ მე.
არსენალის უდაბური გორები მოჩანს ნისლში. აღარაა გერმანელთა სასაფლაო. აღარც წითელნაჭერშებმული კრავია საყდართან. ცივა და გაზაფხულის სურნელი ტრიალებს. დრო სპობს საფლავებს, დრო მოგონებებსაც ანადგურებს, დრო დროსაც მუსრავს.
«…ერთი ბარათი ძევს მაგიდაზე და ბარათში სძინავს ასო «ა»-ს».
დაჭირხლული შუშის მიღმა ელავენ გაფიჩხული, თეთრი ტოტები; ტყვიის სიჩუმეში ფრთებ-ფიფქებად დაფარფატებენ შავ-ნაცრისფერი ფრინველები.
«ყვა, ყვა, ყვა!»
ვხედავ სიცივეს, ნაცრისფერ ფიფქებს ვუყურებ, ვიგონებ, ვეძებ გაუხარელი ქალწულის ალლიდი ოტტოს დაკარგულ საფლავს.

გეორგიევსკის ტრაქტატი, 1783 წ.

გეორგიევსკის ტრაქტატი, 1783 წ.

ტრაქტატი

ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთის მფარველობაში შესვლის შესახებ

Lჯუჯდჯჰ ჯ გჰბყზნბქ Uჰეპბქ
გჯლ გჯრჰჯ¬დბ¬ნტკმცნდჯ Hჯცცბქ

‘ფრკ.ხტყყჯქ ვტ;ლე ტზ Bვგტჰფნჯჰცრბვ დტკბხტცნდჯვ ბ ჭფჰტვ ღფჰნფკბყცრბვ^ Bჰფრკბ¬ტვ Nტბვეჰფპჯდბხტვ^ ჯ გჰბპყფყბბქ ბვ დტჰ¬[ჯდყჯქ დკფცნბ ბ გჯრჰჯდბნტკმცნდჯ თზ Bვგტჰფნჯჰცრჯუჯ დტკბხტცნდფ დცტჰჯცცბბქცრჯქ* ჰფპვტყტყყსქ ც Gჯკყჯვჯხყსვბ ტუჯ დ Uტჯჰუბტდცრჯქ რჰტგჯცნბ 24-უჯ ბ.კზ 1783 უ& ყფ Uჰეპბყ¬ცრჯვ ზპსრტ^ ც გტჰტდჯლჯვ ჰჯცცქცრბვ&

რუსული ტექსტი ქართულიდან გადმოთარგმნილიაო, ნათქვამია, თუმცაღა გაუწაფავი თვალი (სხვათაგანაც დადგენილია) პირიქითობას მიხვდება. ტექსტი რუსულიდანაა გადმოღებული ცუდი, ალაგ-ალაგ გაუგებარი ქართულით. თავად დოკუმენტი მარჯვედაა შედგენილი და ალბათ სრულად შეესაბამება რუსეთის იმდროინდელ პოლიტიკურ-იურიდიულ ამბიციებს.
ქართლ-კახეთის სამეფო შედიოდა ერთმორწმუნე, ქრისტიანული ქვეყნის მფარველობაში და გეორგეევსკის ციხესიმაგრეში გაფორმდა და სარატიფიკაციოდ გამზადდა შესაბამისი დოკუმენტი, რომელიც თავიანთი ხელმოწერებით დაამშვენეს შემდეგმა პირებმა: პავლე „პოტემკინმა“ (ასე წერია), იოანე ბაგრატიონმა და გარსევან ჭავჭავაძემ (მეფე ერეკლე მოგვიანებით დაჰკრავს ბეჭედს და დააფიქსირებს საკუთარ ხელხლართვას).
ბევრ წყალობას, სოციალურს, პოლიტიკურს, მეფურს, გამოელოდნენ მწყალობელთაგან წყალობილები; აღიარებდნენ უმაღლესობას რუსეთისას, იმპერატრიცისას, სამაგიეროდ, სანუფქოდ ინარჩუნებდნენ მეფობას საკუთარი ტერიტორია-სამფლობელოებისას და მემკვიდრეობითობას — სამეფო დინასტიის შენარჩუნებას. მრავალჯერ დასჭირდა შეხსენება ამ პირობებისა ერთ მხარეს მეორისათვის უშედეგოდ. დაყრუვდნენ თუ თავი დაიყრუეს, ცნობილი არ უნდა იყოს.
სამეფო ინსიგნიების შენარჩუნებას ივედრებოდა მეფე გიორგიც მამის მიცვალების შემდეგ. უკვანტო საკვანტოდ ჰქონდა გამხდარი, თავად სხვისი დასამტკიცებელი მემკვიდრის აღიარებას ითხოვდა.
პავლე I კი აღარავის დამტკიცებას აღარ აპირებდა, „ყოვლად უგანათლებულესი, უთვითმპყრობელესი დიდი ხელმწიფე იმპერატრიცა ეკატირინა ალექსივნა“-ს მსგავსად, არადა, იწურებოდა წელიწადი ერეკლე მეფის გარდაცვალებიდან. გიორგი ითხოვდა სამართალს სხვისაგან, თუმცაღა თავს მეფედ იწოდებდა და გიორგი XII-ის ნაცვლად, „გიორგი მეათსამეტეს“ წერდა. მისი სამეფო-საბრძანებლის არეალი კი მტკვრის ორთავ სანაპიროს — მეტეხისა თაბორის-ჩრდილებს — არ სცილდებოდა.
ხოჯა-ხან საჭურისის ლაშქრის შემოსევამდე რუსეთიდან არც ავი ისმოდა, არც კარგი, „იმპერატრიცა ეკატირინა ალექსივნას“ საშინაო, საგარეო და ქალური პრობლემები აწუხებდა და არ ეცალა. სანამ ხან-ხოჯა საჭურისმა თბილისი არ მიასარგალ-მიახრესილა, საქართველოსკენ არ გამოუხედავს. მხოლოდ 1799-სა შემოვიდა ქალაქში პოლკი რუსის ჯარისა დროებით და სამუდამოდ. ამას საბჭოთა საქართველოს მეისტორიებმა „ტრაქტატის განახლება“ უწოდეს. ტრაქტატი ავადსახსენებელი კი ღრმად განისვენებდა საიმპერატორო საარქივეთში. სულთმობრძავ მეფეს აღარც ბრძოლის, აღარც მტერ-მოყვრის (მოყვარე მტერზე მტრად გაუხდა) და აღარც რუსის სალდათის მოყვანილი დედალ-მამალი ინდაურის ჭამის თავი ჰქონდა; აღარც ის ახსოვდა, გიორგი მეცამეტე იყო თუ გიორგი მეთორმეტე. დაწერა თუ დააწერინეს, გაგზავნა თუ გააგზავნინეს „აზრი-მოხსენებანი იმპერატორ პავლე პირველისადმი“, საიდანაც აზრის გამოტანა კი შეიძლებოდა, შინაარსს თუ გაიგებდი. რაცა მაქვსო, წერდა, წაიღე, რაცა მყავს, წაიყვანე, წამიღე მეც და თუ რაიმე გემეტება, მიბოძეო. პავლე იმჯერხანობით არც არაფრის წაღებას აპირებდა, არც არაფრის გაცემას; მანიფესტი — ქართლ-კახეთის (პერსპექტივაში დანარჩენი საქართველოს სამეფო-სამთავროების) გაუქმებისა და რუსეთის ტერიტორიებთან მიერთებისა — დაწერილიც იყო და გამოქვეყნებულიც; პავლე I ელოდა საქართველოს ბოლო, ალბათ არა უკანასკნელი, მეფის გარდაცვალებას. ამ ლოდინში მიახრჩვეს თვითონვე და გიორგი მეფის ტანჯულმა სულმაც მოისვენა. დაიდგი გვირგვინიო, აქეზებდნენ მემკვიდრეს, რუსეთის გენერალ-მაიორს — დავითს. არც შეეძლო და არც შეიძლებოდა; ყველაფერთან ერთად, გართულებული ჰქონდა ურთიერთობა ბებიანაცვალთან, ბიძებთან, ცოლთან — სომეხი ვაჭრის ასულთან. უნდა გაგვაცილოთო, მიმართავდა „დიკასტერიას“: მაგ დედაკაცთან თანაცხოვრება აღარ შემიძლია, ყოველ საღამოს ამოლესილ ლობიოში საწამლავს მიყრისო…
და იდგა 1983 წელი, რუსეთის იმპერიის აღმასვლისა და ამოტრიალების ხანა. საქართველომ, უფრო ზუსტად, საქართველოს ცეკას პირველმა ედუარდ შევარდნაძემ გადაწყვიტა (გულში როდის ამოიჭრა, იმის გაგებაც შეიძლება), დიდი სახალხო დღესასწაულით აღენიშნა გაუქმებული ტერაქტის 200 წელი, რომლის არც ერთი პუნქტი, არც ერთი პარაგრაფი და არტიკული რეალიზებული არ ყოფილა, სანამ გაუქმდებოდა, მანამდეც კი. მაინც უნდა გვეზეიმა. სწორიც იყო, თუმცაღა ორიგინალობით, პირველაღმომჩენის პრიორიტეტით ვერ დაიკვეხნიდა. მართალია, უფრო მარტივად, უფრო მოკრძალებულად, მაგრამ პრაქტიკულად მიუდგნენ (უმადურნი არასოდეს ვყოვილვართ) ჩვენი ძველები ამ საკითხს გასული საუკუნის დასაწყისში. მოვუსმინოთ იმდროინდელ მოღვაწეს, ლიტერატორსა და მამულიშვილს, სოფრომ მგალობლიშვილს:
„1901 წ. თავად-აზნაურობამ სულისა და გულის აღტყინებით გამოაცხადა, რომ ენკენისთვის 15-ს გადახდილი იქნება ასის წლისთავის იუბილე რუსეთთან საქართველოს შეერთებისა. ამ ჩვენი გათახსირებისა, დამონებისა, მიწასთან გასწორების დღესასწაულს ბევრნი, როგორც მოგახსენეთ, აღტყინებით შეხვდნენ. ხომ მოგეხსენებათ, მონა შეცაცქანებით გამოელის ზვიადი ბატონისაგან სუფრაზე დარჩენილს ნახორხლებს, რომელსაც ბატონის ლაქია ხანდახან ძაღლებსაც არ აკადრებდა. საქართველო ძაძითა და თავზე ნაცრის დაყრით უნდა შეხვედრიყო თავისი უბედურების ასის წლისთავსა“.
იქ ასი იყო, აქ — ორასი. ერთი ფუმფლო ტრაქტატს ეხებოდა, მეორე ფაიზაღ ფაქტს, თუმცაღა ჩანაფიქრი, მნიშვნელობის, ავის თუ კარგის, მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ერთი და იგივე გამოვა. ისე კი ყოველნაირ მოვლენას ორი სახე, ორი რისხვა და ორი გამართლება აქვს!
ჩვენი ამბავი 1983 წლის შემოდგომაზე, ოქტომბრის უკანასკნელ რიცხვებში მოხდა. მოხდენილს მოსახდენი, შესაბამისად, დიდი სამზადისი უძღოდა წინ. საქმეს, რომელიც ამინდის რყევაზე და ანდროპოვის ჯანმრთელობის ამპლიტუდაზე იყო დამოკიდებული, ხან კაი, ხან ნამეტნავად ცუდი პირი უჩანდა.
ღონისძიების თარიღი, დრო (ადგილი გარკვეული იყო) ამინდივით და იმ ადამიანის ჯანტანმრთელობასავით ცვალებადობდა. თუ იმას თავისი უჭირდა, ამას, ჩვენსას, სხვა დარდი კლავდა: ნერვიულობდა სულისჩამდგმელი იმ ყველაისა, საშვიდნოემბრო მზადება იყო დაწყებული და ტრაქტატი კრემლში ვიღას გაახსენდებოდა. ამდენი თავის მტვრევაც არ იყო, ალბათ, საჭირო. ტრაქტატს ხელი მოეწერა 24 ივლისს ასი წლის წინათ. წელს წელზე, თვეს თვეზე ხომ არ დასვამდით, შუა ზაფხულიც, ივლისი, აგვისტო, დაკარგულად შეიძლებოდა ჩათვლილიყო. სექტემბერში ისევ გაუარესდა იმ კაცის ჯანმრთელობა, 24-მა ოქტომბერმაც ჩაიარა…
შეიძლებოდა გადადებაც, 1984-ში გადახაბაკება. სწორედ 1784 წლის 24 იანვარს მოიწერა და დაამტკიცა მეფე ერეკლემ, რასაკვირველია, ცალმხრივად, წინა საუკუნის დოკუმენტი. იანვარი არ გამოდგებოდა — ლენინის დამარხვის დღეს დაემთხვეოდა ტაშ-ფანდური. თებერვალი ცივია, მარტი — ჭინჭყლი, არაპროგნოზირებადი. 24 აპრილი? დავით კლდიაშვილის გარდაცვალებისა და ჩემი დაბადების დღე? არა? მაინც მაისი? მაშინ 24 და არა 26… იქამდე სული გაძვრებოდა იმ კაცს. მაინც რა მოურჩენელი გრიპი ჭირდა დღენაკლულს. გრიპის ნარჩენი მოვლენებიო, უცხადებდნენ მოსახლეობას. არ რცხვენიათო, წამოიძახა ერთმა ჩემიანმა, ამხელა იმპერიის მეთაურს სურდო ვეღარ მოაშორეს! თქვან — რა ჭირს. მოურჩენელი მტერ და ავ! ჩამოდგება მაშინ ოცდამეერთე საუკუნე, წელი პირველი — 2001. „ჩვენი გათახსირებისა, დამონებისა, მიწასთან გასწორების“ 200 წელი და ვიზეიმოთ! მთლად მასეც არაა საქმე, ბატონო სოფრომ. ასეცაა და ისეცაა, კი, მედალს ორი მხარე აქვს-მეთქი, მეგონა, შევთანხმდით, თანაც იქამდე სულ 18 წელი იყო დარჩენილი. კი არ მეჭორება, მაგრამ მეშორებაო, ნათქვამია. 2001 წლამდე ბარე ორი ტურა იკივლებდა. კიდევაც რომ შეენარჩუნებინა პოსტი იმჟამინდელი სტატუსით (ეს გამორიცხული იყო) ტრაქტატს ტერაქტი შეცვლიდა და „საქართველოს გათახსირების, დამონების, თავზე ლაფის დასხმის“ ახალი, ულტრათანამედროვე საშუალებები გამოიძებნებოდა. ადვილი გასათვლელი იყო. მეორე: ბედშავი იური ანდროპოვი მაისამდე თუ გააღწევდა, რაც ფრიად საეჭვო გახლდა, უტრაქტატოდ, რუსი ხალხის სადიდებელი აქციის მოუშველებლად, საქართველოს იმჟამინდელ ხელისუფლებას და პირადად მას ადგილზე არ დატოვებდა, უკეთეს შემთხვევაში, ან დატოვებდა, ან — არა. აქ მან ზუსტად გაარტყა. იური ანდროპოვი გარდაიცვალა მომდევნო წლის თებერვალში. იმ დროს კი, სექტემბერ-ოქტომბერში, ოქტომბრის ბოლო დღეებში მომჯობინებულიც ჩანდა და ალბათ კიდევ იყო მიზერული იმედი მისი თბილისში გამომგზავრებისა.
29 ოქტომბერს საქართველოს მოსკოვის საქალაქო პარტიული კომიტეტის პირველი მდივანი, პოლიტბიუროს წევრი ამხანაგი გრიშინი გამოეცხადა დელეგაციასთან ერთად. ჩამოვიდა ტრაპიდან დამხვდურთა სიმრავლით არშეჩქვიფებული, თავაზიანად ყურადღებადაფანტული, ტანმორჩილი, პატარა თავით, ზომიერი ბაკებით, საგულდაგულოდ აკრეჭილი თმით, — სამთავრობო სანატორიუმის რიგითი თერაპევტი. ჩამოჰყვნენ: კოსმონავტი პოპოვი, საკავშირო კომკავშირის რომელიღაც, არა პირველი შვიდეულის, მდივანი ორჯონიკიძე, მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის ერთ-ერთი პირველი მოადგილე, უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი თენგიზ მენთეშაშვილი, წასული თუ იყო, რომ არ ახსოვდათ. შემდეგ: ფეხსაცმელების ფაბრიკის „პარიზის კომუნის“ ბრიგადირი ლ. ლ. ოდინოკოვა, სტავროპოლის სატრიკოტაჟო გაერთიანების „მაშუკის“ მოწინავე მკერავი ნ. მ., თუ მეხსიერება არ მღალატობს, ჯერეშტოვა. გამართული სიტყვა თქვა ნოდარ დუმბაძემ საღამოს. თავის გაუნძრევლად გაატრიალა ამოთეთრებული თვალები შევარდნაძემ გრიშინისაკენ — აინტერესებდა, როგორ შთაბეჭდილებას ახდენდა საპატიო სტუმარზე გამართული სიტყვა. სამწუხაროდ, ვიქტორ ვასილიჩი არ ისმენდა. ზოგიერთს რომ ტანში ზრინავდა, იმას სხვა საფიქრალი აწუხებდა, როგორც ჩანდა.
…ამ კაცმა შარშან, 6 ნოემბერს, კრემლში, ყრილობათა სასახლეში საშვიდნოემბრო მოხსენება გააკეთა. პატარა ამბავი არ ეგონოს ვინმეს… იქნებ ეს ისაა… ესა და არა სხვა… ერთ-ერთი ესაა, რა მარჩიელობა უნდა… რა აქვს ამდენი სალაპარაკო მენთეშაშვილს, არ მესმის, აღარც მეზობელი იცის, აღარც უფროსი, ტაშს კი მაგრად უკრავს, ერთი სიტყვა ყურში არ შეუშვია, სხვებიც მოწყვიტა…
დუმბაძე პრეზიდიუმს უახლოვდებოდა, მის ნაცვლად სასიტყველთან სხვა ორატორი იკავებდა ადგილს… იმ ქალს, რა გვარია, ფეხსაცმლების ფაბრიკის მუშას ცრემლები მოადგა თვალებზე. თამბაქოს ფაბრიკის ბრიგადირიო, მე მგონი, ასე გამოაცხადეს, საიდანააო?.. სტავროპოლი… ვასილიჩი გლახად იხედება უკან, შესვენება ხომ არ გამოვაცხადებინო, ამ მენთეშაშვილს ფეხებზე, სხვა ორგანოზე რომ არაფერი ვთქვათ, ჰკიდია ეს ყველაფერი…
საზეიმო საღამოზევე წაიკითხეს, ცენტრალური კომიტეტის, მინისტრთა საბჭოსა და პრეზიდიუმის სახელით მოსკოვიდან მოსული შევარდნაძის მოხარებით, თითქო ცალ-ცალკე გამოგზავნილი, მოსალმება ხალხთა მეგობრობაზე, სოციალისტური წყობის უპირატესობაზე, საბჭოთა სახელმწიფოს სიძლიერეზე, სხვაზე და ტრაქტატზედაც იყო გაკვრით ნათქვამი. შევარდნაძემ განაცხადა (დაიბეჭდა კიდეც რუსულ-ქართულად): მისალმების ტექსტი გამოქვეყნებულია, დილითვე გაეცნო მას ჩვენი ქალაქის მოსახლეობა და ამიტომო:
„..ახლა არ მომყავს მისალმების სრული ტექსტი, არა იმიტომ, რომ იგი გუშინ საღამოს გადაიცა რადიოთი და ტელევიზიით და დღეს კი გამოქვეყნდა პრესაში, არამედ უმთავრესად იმის გამო, რომ თითოეული სიტყვა უკვე ზეპირად იცის მთელმა საქართ¬ვე¬ლომ!..“
ტაშის გრიალში ჩაათავა მოხსენებაც, ერთი შეხედვით, სტანდარტული, თუმც გონივრული, ტყუილ-მართლით შეზავებული, მტრისა და მოყვრის დამაკმაყოფილებელი. უზარმაზარი რომ არ გამოსვლოდა, შეფასებაც ადეკვატური იქნებოდა, არ ჩაეძინებოდა მაინც ზოგიერთს, მთქნარებაზე აღარ ვილაპარაკებ.
31 ოქტომბერი. წიფობისთვე. რესპუბლიკის მო¬ედანი. სამთავრობო ტრიბუნის საპირდაპიროდ ლითონკონსტრუქციებით აჩონჩხილი დასაჯდომები სავსე იყო შავ-თეთრ-წითლად აფერადებული მაყურებლით, მოდიოდნენ დემონსტრაციის, პარადის მონაწილენი მუსიკით, ყვავილებით, ტრანსპარანტებით, პეპლის საჭერ მოწყობილობაზე დამაგრებული პოლიტბიუროს წევრთა სიფრიფანა სურათებით, სპორტსმენები — სამოსელშენაკლულებული გოგონები, ვაჟები, მამები ბავშვებით, დედები ხელჩანთებით, ჩოხოსნები, ცხენოსნები…
სამთავრობო ტრიბუნაზე ბეტონის კარდიოგრამის ძირში იდგნენ: გრიშინი, შევარდნაძე, ინაური, გილაშვილი, მენთეშაშვილი, ორჯონიკიძე, სხვები, სხვა სტუმრები. მათ თვალთახედვას მორკალული ლითონკონსტრუქციები, ხალხი, ხალხს ზემოთ აღმართული ვეებერთელა პორტრეტები — ფერწერული ტილოები ავიწროებდნენ. ნიავი ტილოებს ბერავდა, პარტიისა და მთავრობის წევრების სიფათებს ბრიცავდა, გაურანდავი, თხელი ფიცრის ჩარჩოებს ღუნავდა. იდგნენ და ირხეოდნენ უზარმაზარი სურათები: ანდროპოვი, ალიევი, კუნაევი, უსტინოვი, უსტინოვიჩი (უსტინოვი სხვაა, უსტინოვიჩი — სხვა. ერთმანეთში არ აგვერიოს, შევრცხვებით), გორბაჩოვი, რომანოვი, გრომიკო, შერბიცკი, გრიშინი — მოსკოვის გარეუბნის სამთავ¬რობო-სარეაბილიტაციო სახლის რიგითი ექიმი, ბაკებით, ალოკილი ლოყებით, პატარა თავით, — ვოროტნიკოვი, კაპიტონოვი… რიგითი გრიშინი ორგან იყო: უკან ნამდვილი, წინ და ცისკენ — ხელთუქმნელი. თავისივე პორტრეტი უფარავდა ხედს, ქალაქს ვერ ხედავდა და გრძნობდა…
სასტუმრო „ივერიის“ სალათისფერი, ოცდაორსართულიანი შენობა მთლიანად ძირიდან, ერდო-
ბანამდე ტრაქტატის გადიდებულ (მასშტაბი 1:1001) სიგელშია გახვეული, ბეტონის კარდიოგრამიდან ხელმარცხნივ საცხოვრებელი სახლის ფასადი, მთელი სამი სართული ლენინის მკვრივი ელექტრონული თავითაა დაფარული. მობინადრენი, სასტუმროს მდგმურები მოზეიმე-მოზიმზიმე მოედანს ფარულად, უნებართვოდ გახვრეტილი სიგელ-ელექტროწრედიდან დასცქერიან…
ეგრე იყო.
ტრაქტატს ზეიმობდნენ, ტრაქტატის მონაწილე მხარეები (წევრები) არ ჩანდნენ, ისინი არ ახსოვდათ, არც გახსენებიათ. „იმპერატრიცა ეკატირინამ“, სხვათა რჩევითა და მეცადინეობით, ტრაქტატი დაასამარა, სიგელი არ დააფიქსიმილა ლამაზი ხელწერით, მაგრამ „იდედოფლა“, „იიმპერატორა“ და საქართველოს საკითხები არ დავიწყებია. „დიდი ხელმწიფე იმპერატრიცა ეკატირინა ალექსივნა, მპყრობელი ყოვლისა რუსეთისა, მოსკოვისა, კიევისა, ვლადიმირისა, ნოვღოროდისა, მეფა (არა მეფე. — რ.ჭ.) ყაზანისა, მეფა…“ ამისა, იმისა, დიდისა, მცირისა, „ყოვლისა ჩრდილოეთისა“ და „…ხელმწიფა ივერიის ქუეყნისა, ქართლისა და საქართუელოსა“…
ჩაბარებული ჰქონდა და არ ჩაიბარა იმავ ხელმოუწერელი ტრაქტატით. „საქართველო“, არა მარტო ქართლ-კახეთი — ერეკლე მეფის ნობათი. სხვა რომ არაფერი, იგი, ეკატირინა ნათლია იყო პოეტ ალექსანდრე ჭავჭავაძისა, ნათლიდედა გარსევან ჭავჭავაძისა, იმ ტრაქტატისა და სხვა ხელშეკრულებათა შემდგენელ-გამგებლისა. თუ მოყვრობას ვეშურებოდით, ამაზე, ნათელმირონობაზე, დიდ მოყვრობას სად ვეძიებდით! მერე? მერე ისა, რომ „იმპერატრიცა ეკატირინას“ ერთი სურათიც გამოგვედო სადმე. მეფე ერეკლემ, ცალმხრივად იყო თუ სხვა მხრივად, ხომ დაამტკიცა ის ავადსახსენებელი ტრაქტატი. გამოგვეტანა იმ ბედუკუღმართი მეფის პორტრეტი და თუ ცალკე არა, ამოგვედო ალიევის, კუნაევის, კაპიტონოვის და სხვათა შვიდმეტრიანი პორტრეტების ჩრდილში. რას ვერჩოდით ივანე მუხრანბატონს, დავით ორბელიანს, ქაიხოსრო ჩოლოყოვს (დაწყებული ყოფილა გვარების გარუსულება და დაგვეწყო ბარემ იქიდან!). იმ ნახევრად სულელ პოტიომკინს დავხატავდი საბას არაკისადაგად თოფით, დავუხუჭავდი დაფსილ თვალს, საღს სამიზნედ გავუღებდი, ვითომ სანადიროდ იყო გამოსული. შევარდნაძის მოხსენებისდარად არც მწვადს დავწვავდი, არც შამფურს.
ტრაქტატის მიხედვით, ქართლ-კახეთი შედიოდა რუსეთის მფარველობაში და არა მთლიანი საქართველო, როგორც მოხსენებაშია. ტრაქტატი რატიფიცირებული არ იყო და იგი არ შედგა, არ შესრულდა. არაფერი იცოდნენ იმის შესახებ: ლენინმა, ლიგაჩოვმა, რაშიდოვმა, კუნაევმა, ალიევმა, კაპიტონოვმა, უსტინოვმა, უსტინოვიჩმა და სხვებმა.
დროის ბრალია ყოველიფერი და არა ადამიანების, თუმცაღა ადამიანები ცხოვრობენ დროში და ჰქმნიან დროს.
ქალაქ თბილისში, რესპუბლიკის მოედანზე, 1983 წლის 31 ოქტომბერს, წიფობისთვეს გათამაშდა დიდი წარმოდგენა-ფარსი, დაიწყო და დამთავრდა იქვე სიზმარივით. ისროლეს, ხმა არკი გამოვიდა. მეორე დღესვე ჩამოგორგლეს სიგელი სასტუმრო „ივერიიდან“, გამოახედეს მდგმურებს, გამოაჩინეს სალათისფერი შენობა, დაშალეს ლითონკონსტრუქციები, გახვეტეს ნაფხრეწები, ჩააქრეს ლენინის უზარმაზარი თავი. ჩვენ რა დაგვრჩა, შემოდგომის პირველი, ყვითელი ფოთლების მეტი? — ანდროპოვის ყ-ბი…
ყურები, რასაკვირველია,
ანდროპოვის ყურები!

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები