გიორგი ლეონიძე

გიორგი ლეონიძე

,,გიორგი ლეონიძის პოეზია იმ ომახიან, მყინვარ სიმღერებსა ჰგავს, ბრძოლაში რომ უძღოდა წინ მტრის დასათრგუნად აბორგებულ ქართველთა მხედრიონს.

ამ სიმღერასმშობელი ერის სიყვარული და მტრის სიძულვილი ასაზრდოებს, ქართული სიტყვის მირონითაა იგი განათლული და ჭეშმარიტი პოეტური შთაგონებით უკვდავყოფილი”, – წერს ბესარიონ ჯორბენაძე.

და მართლაც, მისი ლექსების კითხვისას, არ შეიძლება, აღტაცებაში არ მოგიყვანოთ მისმა უნარმა (საოცარი ხატოვანებითა და მძაფრი ემოციით გადმოსცეს სათქმელი) რომლის მეშვეობითაც მისი ლექსები განსაკუთრებული ექსპრესიულობით ხასიათდებიან.

“დასავლეთის ყვავილები გიორგი ლეონიძემ გურამიშვილისა და ბესიკის ტოტებზე, ვაჟასა და ხალხურობის ძირებზე დაამყნო და ახალი ქართული პოეზიის ხის ნაყოფი თავისებური გემოთი და სურნელებით გაავსო,“ – გრიგოლ აბაშიძის ამ სიტყვებს ჩვენ უბრალოდ დავამატებდით, რომ გიორგი ლეონიძემ იმ ჯიშის ნაყოფი გამოზარდა, რომლის გემოც ყველა ქარველმა უნდა დაიგემოვნოს, შეითვისოს, შეიყვაროს, აიტაცოს.

მოვუსმინოთ, როგორ ახასიათებს გიორგი ლეონიძის შემოქმედებას სარგის ცაიშვილი:

,,მისი პოეტური ხილვები ფერადოვანია და სხვადასხვაგვარ ფერს გამოსცემს…

მისი შედევრები თითქოს ერთი ამოსუნთქვითაა შექმნილი და მკითხველიც ამ პირველქმნილობას განიცდის სიხარულით აღვსილი…

გიორგი ლეონიძე კი არ გვიამბობს, არამედ, პოეტურ სურათებად ალაგებს ცალკეულ ნახატებს’’.

გიორგი ლეონიძე უდიდესი პოეტი იყო და ზედმიწევნით კარგად გამოხატავდა სათქმელს, იგი ხან გულს უპობდა მკითხველს თავისი ექსპრესიული ფრაზებით და შვებითა და სასიამოვნო ემოციით ავსებდა. ასეთი პოეტური ფრაზების შესაქმნელად კი გოგლა იყენებდა ტროპის სახებს, როგორიცაა შედარება, მეტაფორა, გაპიროვნება. ქმნიდა ახალ სიტყვებს და ამით კიდევ უფრო საგრძნობს ხდიდა მისეულ სტილს.

ჩვენი მცირე დაკვირვება სწორედ იმას ისახავს მიზნად, ვაჩვენოთ, თუ როგორ ახერხებს მწერალი სათქმელის მკითხველამდე მიტანას; რა სამკაულებს იყენებს ლექსისათვის; რა საშუალებებით აღწევს გამომსახველობის სიმძაფრეს; რით ამახსოვრებს თავს მკითხველს.

რა თქმა უნდა, ეს ამოუწურავი თემაა და გიორგი ლეონიძის შემოქმედება ზღვა მასალას იძლევა ამ საკითხებზე სასაუბროდ. ჩვენ გავბედავთ და მისი პოეზიის მხოლოდ რამდენიმე წახნაგს შევეხებით.

ა) შედარება

ტროპის სახეებს შორის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული შედარება. ამ დროს ორი საგანი ერთმანეთთანაა შედარებული რაიმე ნიშნით. ერთი შეხედვით, ძალიან იოლია შედარების შექმნა, ჩვენ ხომ ყოველდღიურ საუბარშიც ხშირად ვიყენებთ ამ ხერხს, მაგრამ თვითმყოფადი მწერლისათვის აუცილებელია, შედარება, ისევე როგორც სხვა ტროპის სახეები, ორიგინალური და უცხო იყოს და არა სხვათა მიერ უკვე ნათქვამი, ნაპოვნი, შეიძლება ითქვას, გაცვეთილი. ამ მხრივ გიორგი ლეონიძის შემოქმედება, მით უმეტეს პოეზია, მეტად მდიდარ მასალას იძლევა.

გიორგი ლეონიძე შესანიშნავ შედარებებს ქმნიდა და ამით მეტ გამომსახველობას სძენდა ლექსებს. საილუსტრაციოდ მოვიყვანთ რამდენიმე მაგალითს:

„ფასკუნჯის ფრთებქვეშ ვეფხვი მწოლარი,

ჩასაფრებული, როგორც ფირალი“ .

საოცარი შედარებაა – ვეფხვი ელის თავის მსხვერპლს – ყაჩაღივითაა ჩასაფრებული. თითქოს გოგლაც ამ ვეფხვივით იყო ჩასაფრებული, რომ თავისი ექსპრესიული გამონათქვამებით მკითხველის გული განეგმირა.

გიორგი ლეონიძის პოეზიაში მრავლადაა ფრაზები, სადაც რამდენიმე პოეტური სახეა დაჯგუფებული:

„ცისარტყელა ბრიალებდა ვით ხოხობის ყელი“ .

,,ვით ხოხობის ყელი’’ – შედარება და მოულოდნელი სიტყვათშეხამება – ,,ცისარტყელა ბრიალებდა’’ – მართლაც მოულოდნელად შეუერთებია ავტორს, რამაც ექსპრესა საგრძნოლბლად გააძლიერა. ფრაზაში ასევე შეინიშნება პოეტური ლიცენციის მაგალითი – უნდა ოყოს ,,ხოხბის’’ და არა – ,,ხოხობის’’, მაგრამ პოეტმა საგანგებოდ დაარღვია გრამატიკული წესი და ლექსის რიტმის შესანარჩუნებლად არ შეკუმშა სიტყვა. გარდა ამისა, უნდა ითქვას, რომ ლექსს გამომსახველობას ჰმატებს ის, რომ იგრძნობა, თუ როგორაა პოეტი აღტაცებულია ამ მოვლენით. ეს უშუალობა, გრძნობების თავისუფლად გადმოცემა გიორგი ლეონიძის სტილის ერთ-ერთი უმთავრესი მახასიათებალია. სწორედ ამ თვისების წყალობითაა, რომ მკითხველს არ უჭირს მის პოეტურ სამყაროში შეღწევა, მისი ემოციების, ფიქრების, გრძნობების გაგება.

გიორგი ლეონიძე, როგორც ჭეშმარიტი პოეტი, იმას წერდა, რასაც ფიქრობდა და თან უამრავი პოეტურია სამკაულით ამკობდა თავის აზრებს, რაც ზემოთაც აღვნიშნეთ.

საინტერესოა შემდეგი მაგალითებიც:

წყნარი იყო მტრედივითა,

თბილი, როგორც კვარი’’.

,,შენი ბრდღვიალა კალმახი,

აცვია თითქოს ჩითები’’.

,,ცხვრის ფარასავიტ რიყე ეყარა’’.

,,ღვინიან ჯამში

ნარგიზივით მთვარე ცავარდა’’.

,,შენი ფშანების ნაჟური

ლექსში სჩქეფს, როგორც მაჭარი’’.

„თითქოს თავს ოქრო გადამაყარეს,

ვარ თეთრ ვაშლის ქვეშ გაღვიძებული“.

ამ ფრაზაში იგრძნობა ავტორის განცვიფრება და სიამოვნება, რაც განთიადმა მოჰგვარა. ეს არაჩვეულებრივი შედარება განთიადის გადმოსაცემად შექმნა ავტორმა და როგორც ვხედავთ, მკითხველსაც მიანიჭა იგივე განცვიფრება, რაც ოდესღაც თავად იგრძნო.

„და გამოჩნდება სამშობლო ჩემი

როგორც მოჭრილი ჩუქურთმა“.

სამშობლო ჩუქურთმასაა შედარებული. ამით ავტორმა ძალიან ბევრი რამ გვითხრა. თითქოს ერთი ფრაზებით დაახასიათა საქართველო, გვაგრძნობინა მისი მნიშვნელობაც და უდიდესი კულტურაც. სამშობლოს სილამაზის გამოსახატავად უამრავი შედარება შეუქმნია არაერთ პოეტს, მაგრამ ჩუქურთმასთან შედარებული სამშობლო სულ სხვა ეფექტის მატარებელია. იგი თითქოს სიძველესთნ ასოცირდება და თან ხაზს უსვამს იმას, რომ როგორც ოსტატის მიერ მოჭრილი ჩუქურთმა, ისე სამშობლოც განუმეორებელია.

,,ცას ვარსკვლავი ანათებდა,

ვით კამეჩის თვალი’’.

ნუთუ შესაძლებელია ვარსკვლავის სიდიდის უფრო ეფექტურად დახატვა?

„როგორც ფანდური უზარმაზარი

გოლიათისგან აჟღერებული

მღერის შავი ზღვა მკერდის ზანზარით

აჩქეფებული, აღვირებული.“

მართლაც მეტად ექსპრესიული ნათქვამია! ნათქვამს თავისებურ ხიბლს სძენს ეპითეტების მთელი წყება, მაგრამ მთავარი მაინც შედარებაა. სწორედ შედარება აძლიერებს ემოციას.

როცა ამ სტროფს ვკითხულობ, ვფიქრობ, რომ თავად გოგლა ჰგავდა გოლიათს, რომელიც მთელი სიცოცხლე ფანდურს აჟღერებდა და მისი სიმღერა შავი ზღვის მკერდის ზანზარს ჰგავდა, ულევი იყო, აჩქეფებული და აღვირებული, როგორც შავი ზღვა.

„მე გული წმინდა ვერცხლივით

ხალხის წინაშე ვატარე“.

ეს შედარება ნათლად გვაგრძნობინებს, რომ გოგლა მუხთალ ბედს არ ურიგდებოდა და გულს ტალახში არასოდეს სვრიდა, არამედ მას წმინდად ინარცუნებდა, შურსა და ბოროტებას იქ არ გააჭაჭანებდა და რაც მთავარია ამ ყველაფრს შესანიშნავად გამოხატავდა სიტყვებით.

გიორგი ლეონიძის პოეზიაში მრავლადაა გულისმომკვლელი და შემძვრელი ფრაზები. ტკივილის გადმოცემას სწორედ შედარების მეშვეობით ახერხებს პოეტი:

„გათქერეს ქართლი

როგორც ტრამალი“.

სტრიქონებიდან შემაძრწუნებელი წარსული იმზირება – ქართლი გათქერეს, გადაუარეს, აღგავეს პირისაგან მიწისა. მსგავსი სიმძაფრისაა შედარება:

,,შავი დროშები ნისლივით

სამშობლოს დაეფინება’’.

მეტად მტკივნეული განცდა იღვრება შემდეგი ფრაზიდანაციდანაც:

„ახლაც თავს მადგას შენი აჩრდილი,

თითქოს ხმალი გაქვს გულში გაჩრილი“.

გოგლას პოეზიაში გამომსახველობითი მუხტით გამოირჩევა სტროფები, რომლებშიც ერთმანეთის მიყოლებით რამდენიმე შედარება გვხვდება:

„და სიყვარული არი…

არც არი…

ხან შეივსება, ვით ჯამში ღვინო,

ხან იფანტება, როგორც ნაცარი,

ხან აყვავდება, როგორც ღიღილო;

ხან ჩამოდნება, როგორც ანჩარი“.

სიყვარული ამოუხსნელი რამაა. მიუხედავად იმისა, რომ მასზე მრავალ მწერას, ფილოსოფოსსა და მოაზროვნეს უწერია, მაინც რთულია მოკლედ და კონკრეტულად თქვა, რა არის სიყვარული. სწორედ ეს სირთულე, მრავალფეროვნება თუ სიყვარულის უცნაური ბუნებაა გადმოცემული ზემოთმოყვანილ მაგალითში. ავტორს არ ეყო აზრის გამოსახატავად უბრალო შედარება და რთული შედარება შექმნა – ერთი საგანი რამდენიმე რამეს შეადარა.

შედარების მაგალითები იმდენად უხვადაა გიორგი ლეონიძის პოეზიაში, რომ მათ დაძებნაც კი არაა საჭირო, საკმარისია, უბრალოდ, გაიხსენო, რომელიმე ლექსი, რომელიმე სტროფი:

მთვარე შრიალებს ფიჭვივით

დაუსრულებელ ოხვრაში,

ამოდის კოხტა ბიჭივით

ცისკარი ახალ ჩოხაში’’.

,,ელვარებს ხვავი, თითქოს ლამპარი’’.

,,ისევ აყვავდა გული ვარდივით’’.

,,როგორც ხმალი, ძმებო, ტამერლანისა,

სიყვარული ისე დამჯახებია’’.

,,როგორც საძროხე ქვაბს ოხშივარი,

ქართლის ხეობებს ასდის ნისლები’’.

,,მშობელ მიწაში მიდგას ფესვები,

როგორც წყალში დგას წნორის ძირები’’.

ვფიქრობთ, ეს ფრაზები ყველასთვის ზედმიწევნით კარგადაა ცნობილი და ისინი კომენტარს არ საწიროებენ.

ამრიგად, გიორგი ლეონიძე ხშირად მოუხმობს შედარებებს და მათი საშუალებით აძლიერებს ფრაზის გამომსახველობას. გოგლასეული შექმნილი შედარებები გამოირჩევა სიმძაფრითა და ორიგინალურობით.

ბ) მეტაფორა

მეტაფორა შედარებაზე არანაკლებ ლამაზი და ექსპრესიული ხერხია. ის იმით განსხვავდება შედარებისაგან, რომ მოკლე და სხარტია. გიორგი ლეონიძე ხშირად მიმართავს ამ ხერხს და რაც მთავარია, მეტად ოსტატურად იყენებს. მაგ.:

,,ქარი სტამბოლს მიდიოდა –

ქაჯავეთის ქაჯი’’.

,,უკან მოსდევენ ეჟვნებიანი

მათ ვარსკვლავები – ლურჯი კვიცები’’.

„გახსოვთ ჩემი სიჭაბუკე

ახ, როგორი? – მართლაც ქარი“.

აქ მეტაფორა მარტო ექსპრესიას კი არ აძლიერებს, არამედ სიჭაბუკის არსს გამოხატავს, ხოლო პირველ მაგალითზე ასკარად მიგვანისნებს ქარის ბუნებაზე.

,,ცაა ფირუზის თლილი ფიცარი’’.

ცის ფირუზთან შედარება ახალი არ არის, მაგრამ გიორგი ლეონიძე ამ თითქოსდა ნაცნობ პოეტურ სახესაც ახალ ჟღერადობას სძენს – ,,თლილი ფიცარი’’ – ეს სიტყვათშეხამება სრულიად სხვა ეფექით ტვირთავს ნათქვამს და ჩვენ მხოლოდ ცის ფერს კი არა, მის სრიალა, სწორ ზედაპირსაც ვგრძნობთ, რაც იმის მანიშნებელია, რომ ცა უღრუბლოა.

ეფექტურია შემდეგი მეტაფორებიც:

მთვარე გომბორზე წაიქცა –

რძით გავსებული ტაგანი’’.

„შენ, პოეზიის ნაზო გრიგალო,

შენგან აროდეს მომესვენება“.

ეს პოეზიის ნაზი გრიგალი XIX საუკუნის პოეტების მუზა ნინა ჭავჭავაძეა. სწორედ მის სილამაზეს უმღერის გოგლა და არნახული მეტაფორებით ამკობს მშენიერებას ქალისას, რომლის სიკეკლუცესაც საუკუნეებმაც კი ვერაფერი დააკლო. მთელი ლექსი მეთაფორათა ჯაჭვს წარმოადგენს:

,,თუ დაგამქრალი შენ ხარ ვარსკვლავი’’…

,,თავშესაფარი რამდენ ოცნების,

იყავ ბანაკი გაზაფხულისა’’.

გიორგი ლეონიძე, ხშირად ტკივილიან და შემზარავ სურათებს ქმნიდა, მაგრამ, ძირითადად, მისი ლექსები დადებითი ემოციის მატარებელია და ყურადღება გადატანილია სიყვარულის, მეგორბობის, მშვენიერების უკვდავებაზე.

„ბრწყინავს ქართლი – ვარდის ბაღი

შეფრქვეული მინანქარით“.

მთავარი კი მაინც ისაა, რომ პოეტი სიხარულისა თუ ტკივილის გადმოსაცემად ოსტატურად იყენებდა ტროპის ერთ-ერთ სახეს – მეტაფორას.

ხშირად პოეტი ვერ კმაყოფილდება ერთი მეტაფორით და ნათქვამის გასამზაფრებლად მეტაფორათა მთელ რიგს მოუხმობს:

,,გაშალე… ყველა ფურცელი

არის ფოლადის ნაცარი,

დამსხვრეულ ხმალთა ჟღრიალი,

დევკაცთა ნამამაცარი.

გაშალე… ყველა ფურცელი

გულზე ნაწოლი ლოდია’’…

ვფიქრობთ ამ ფრაზებს ბადალი არ მოეპოვება. ,,ქართლის ცხოვრების’’ ტრაგიზმი, ეს ტკივილიანი, სისხლიანი ისტორია ამგვარი სიმძაფრითა და სიცხადით სხვას არავის დაუხატავს, როგორც ეს გიორგი ლეონიძემ მოახერხა. მეტაფორებით გვითხრა სათქმელი, დაგვანახა წარსული, გვაგრნობინა მისი სიმძიმე და მტკივნეულობა.

ექსპრესიულია შემდეგი მეტაფორებიც:

,,ალაზნის ველი – ხოხბის ყელი’’.

„სიყვარულის მზით ჩახჩახებს გული “.

,,მთები… მთები…

ბუმბერაზთა საშინელი მხედრობა’’ .

რა შეედრება შემდეგ პოეტურ სტრიქონებს:

,,ხატი იყავ – ვეფხი დაქალებული’’.

,,ცა ატმებით მსხმოიარე, ჩახჩახა,

და გაზაფხულს რზის სული ასდიოდა’’.

,,შორს ალავერდის გედი მიცურავს’’ .

ასე რომ, გიორგი ლეონიძე ხშირად იყენებს მეტაფორას ექსპრესიის გასაძლიერებლად. მისი მეტაფორები გამოირჩევა ორიგინალობითა და გამომსახველობით.

გ) გაპიროვნება

გაპიროვნება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პოეტური სახეა, რომელიც გულისხმობს უსულო საგნების გასულიერებას, რაც გამომსახველობას აძლიერებს ფრაზაში ან მთლიანად ლექსში. ამ ხერხს გიორგი ლეონიძე ხშირად იყენებდა თავის პოეზაში.

გოგლა კალმით ხელში ყოველგვარ საზღვრებს სცილდება. გაპიროვნებათა მრავალფეროვნებითა მაღალმხატვრულობით იგი შეიძლება თავისუფლად გავუტოლოთ ვაჟა-ფშაველას. ამის დასტურია შემდეგი მაგალითები:

„მე თავს მიხრიდნენ ქართლის ციხენი

მატიანეში ნახეტიალი“.

„სალამს მაძლევენ ალერსით

ტანჯავარ ხეთა რხევანი“.

გიორგი ლეონიძე ბუნების არავეულებრივ სურათებს ხატავს. მისი ფრაზები მკითხველის თვალწინ აცოცხლებენ ბუნების მოვლენებს, მოძრაობას, სურნელს, ფერს. ამ ყოველივეს გადმოცემაში ავტორს ყველაზე მეტად სწორედ გაპიროვნება ეხმარება.

„საზანდარმა ღამე ააცახცახა.

,,ტყვე გეზახის მწვანე მხრიდან,

თავქოჩორა რელე;

ტყეს უნდიხარ დიდი ხნიდან,

გიქნევს ათას ხელებს’’.

,,მტკვარზე წნორები უკრავენ თარებს’’.

,,ნიავზე ყანა ქალივით

მოსახვევნად რომ წამოვა’’.

შეიძლება ითქვას, რომ ეს ფრაზა ერთდროულად შედარებაცაა და გაპიროვნებაც, რაც უფრო ეფექტურს ხდის ნათქვამს.

ისევე როგორც შედარებისა და მეტაფორის, გაპიროვნების მაგალითებიც უხვად გვხვდება გიორგი ლეონიძის შემოქმედება, მაგრამ, ვფიქრობთ, საილუსტრაციოდ ესეც კმარა. ლეონიძის ლექსების უბრალოდ გახსებნებაც კი ნთელყოფს, რომ პოეტი ხშირად ქმნიდა გაპიროვნებებს. ჩვენ, უბრალოდ, შევეცადეთ, დაგვენახა გაპიროვნების სამყარო, რომელიც გოგლას შემოქმედებაში ბუდობს.

დასკვნის სახით ვიტყვით, რომ გიორგი ლეონიძის პოეტური ენა გამოირჩევა მძაფრი ექსპრესიით, რასაც ავტორი აღწევს ტროპის სხვადასხვა სახეების გამოყენებით. სწორედ ამითაა მისი ხელწერა ყველასაგან გამორჩეული, სწორედ ამიტომაა, რომ ლეონიძისეულ ფრაზას განსხვავებული სურნელი სდევს.

,,ო, მას აქეთ ვარ მსურველი,

მტანჯოს დამფერფლოს ძიებამ,

მაფრქვიონ შუქი, სურნელი

პატარძეულის იებმა“.

და მართლაც, გიორგი ლეონიძე თითქოს მთელი ცხოვრება რაღაცას ეძიედა, რათა უფრო მძაფრად გადმოეცა ნანახი და ნაგრძნობი, რათა ზედმიწევნით ზუსტად დაეხატა გარემომცველი თუ შინაგანი სამყარო; ეძიებდა და პოულობდა კიდეც.

,,ეს სიტყვები იმ ლურჯთვალა იებში მიპოვნია, ჩვენს მიდამოებში რომ ვკრეფდი, იმ ყაყაჩოგარეულ ჯეჯილებში, მზით ამოვსებულ თავთავებში, შეთქვირებულ ყანებში რომ დგანან სხივმოსილი სიტკბოებითა და იდუმალებით.

ვერცხლულა იორი მიმღერდა ამ სიტყვას, ვენახებიანი, ხილნარიანი, ბარდნარ-ჭალებიანი, ჯალჯიან-შამბნარიანი…

იქ რიყიანი და ხმიანი იორი მასწავლიდა ქართული ლექსის მუსიკას!’’ – წერს გიორგი ლეონიძე და ჩვენ, მისი შემოქმედების სიღრმეების ხილვით გაოგნებულებს, ისღა დაგვრჩენია, დავეთანხმოთ, როგორც თავად იტყოდა, ,,ოქროს მდნობელ’’ პოეტს.

თეთრი ფარა

თეთრი ფარა, მხატვარი თენგიზ მირზაშვილი

ეს პატარა წიგნი,-ჩემი ყრმობის მოგონებანია. მაშინდელი განცდილი, დანახული ქართულ სოფელში.

მინდა მკითხველს გავუწოდო, როგორც სახილე ტაბაკი თუ ხახალი და მით ჩემი ბავშვობის მოგონებათა ხილი მივუწილადო.

კი არ უნდა ვწერდე, ყვავილებით უნდა ვწნავდე,ჩემი სოფლის ყვავილებით უნდა ვქსოვდე ამ წიგნს კაბადონებს.შიგ ჩემი ცისა და მიწის ღიმილია ჩართული, შიგ ჩემი ყრმობის სუნთქვაა!

რა ტკბილი იყო შუქელვარა დილა პატარძეულში!ოქროვანი ხმით მოწკრიალე გაზაფხულის დღეები, როცა ჩვენც ნუშებივით ვყვაოდით, როცა ფეხქვეშ მიწა გრიალებდა, გული გვედგა ოქროს ბურთისა და თავს ოქროს წვიმა გვაწვიმდა.

ეს ჩემი სიტყვაც იმ გაზაფხულის დილიდან არის გამონაწური, იმ წყაროებიდან გამონაჟონი, რომელთა თავზე მდგარ ნიგვზნართა ხეივანში გულყვითელა ,,ბიჭო გოგიას“ მომძახოდა, როგორც თანამოსახელესა და მეგობარს…

ეს სიტყვები იმ ლურჯთვალა იებში მიპოვნია, ჩვენს მიდამოებში რომ

ვკრეფდი, იმ ყაყაჩოგარეულ ჯეჯილებში, მზით ამოვსებულ თავთავებში,

შეთქვირებულ ყანებში რომ დგანან სხივმოსილი სიტკბოებითა და იდუმალებით.

ვერცხლულა იორი მიმღერდა ამ სიტყვას, ვენახებიანი, ხილნარიანი,

ბარდნარ-ჭალებიანი, ჯალჯიან-შამბნარიანი.

ივრის თვალსამოთხე ნაპირები – ალაგ ქვიშრობში გამონაჟური

ფშებით, სველი ღვინჭრობებით, ხასხასა მდელოთი, იყო ჩემი ყრმობის ემბაზი, ჩემი პირველი პოეტური საასპარეზო.

იქ ივრის წნორებს ვუკითხავდი ჩემს პირველ ლექსებს.

იქ რიყიანი და ხმიანი იორი მასწავლიდა ქართულ ლექ-

სის მუსიკას!

დღესაც იქით არის ჩემი მუდმივი მისახედავი,იქიდან ველოდები ჩემი სიმღერის ხმებს.

ისევ იქა დგას ჩემი მშობელი დედა ვაზებით გარმოდგმული,ქართულკაბიანი,იქიდან მეღიმილება!

დილის სხივთა სიმღერაში ფუტკრის ზუზუნი მიყვარდა!

რა კარგი იყო ჩვენი წყნარი საფუტკრე!-აპრილის დილით რომ შევიდოდი,ატმის ქვეშ ვარდისფერი თოვლი რომ იდო!ნიავს თუ გაევლო წუხელ ჩვენს საფუტკრეში!ნეტავ კიდევ გამარბენინა ჩვენი იასამნის ქვეშ!

…ჩვენი დაბადაგებული ცაცხვები,ზედ შესეული ფუტკარი…ჩემი შრომის მაგალითი ჯერ ფუტკარი იყო, მერე დედაჩემი და სოფლის ხალხი!

ამ წუთშიც ისევ მომესმის ჩვენი კალოს სევდიანი ოროველა,საწნახლის სამაჭრე ღარის შხრიალი,ჩვენი ბოსტნის მწვანილეულის ფშვინვარება.

ისევ მეზმანებიან ჩემი ალ-ავარდნილი ვარდები,სამასწლოვანი ფშატი,რთვილივით რომ ჩამოჰყრიდა ყვითელ ყვავილს…ყრმობისას დაკმეული მისი სურნელი დღესაც გულზე ტკბილად მომებოლება.ჩვენი რქაგალაღებული ვაზები,თავთავდაწმენდილი,აყრილი ყანები!

ეს სიტყვები იქა მაქვს აკრეფილი, იქ მაქვს ნაპოვნი-იმ მოოქროვილ დღეთა ყვავილსურნელება ახლაც ისევ მესალბუნება!

და ისევ… დაყანებული, ყვავილოვანი მინდვრები…ტყეების ბურვილი თავგუმბათი… ნუშის, ატმის და ვაშლის, ტყემლის გამოფეთქილი ნამქერი,-ბუნების მადლიანი,შეუზომელი სილამაზე!

…ისევ იორის ლაჟვარდული ჩაღიმილება, მისი სადაფური აელვარება, ქვიშასა და კენჭებზე გადამავალი ტბორი ფაშაწყაროსი, უწმინდესი კამკამა ჭავლებით.

ჩემი მეორე მშობელი – იორია!

როგორ მიყვარდა ივრის ბროლნამსხვრევი, დაიისფერებული ზვირთები, მუდამ მჩქროლავი,მთრთოლავი ტოროლას ფრთებივით, მხიარული, მოსიყვარულე!

ახლაც ისე ვერ შევხედავ იორს, რომ გული არ ამიჩქროლდეს!

ისევ ჩემი სამწყურვალოა იორი!

მთელი ჩემი ბავშვობა მის ერთ ციმციმა ზვირთზე იყო აკიდებული და იმ ზვირთმა დიდი ხანია ჩაიქროლა, ჩაიგრიალა!

რა კარგი იყო ივრის მურწა, ნაფოტა, ჭანარი! მიყვარდა ჩანგლის ჩაყრა დილით, ბადის მოსმა, ხოლიხი, ივრის ტოტის დაწურვა, დაწყვეტა, მერე ქვებში ხელაობა.

ხან მორევში ჩახერგილ კამეჩის გახრეშილ ქედზე ყინჩად ჯდომა. ხან მორევის ძირში ყურყუმელაობა. დავრბოდით,დავკუნტრუშობდით ბასრი ეკლით მოკირწყლული ტერფებით ჭყანტობ-ჭაობნარში. ეჰ, ვინ იცის რამდენჯერ შემჭრია ფეხისგული ფესვის ამონახეთქზე? ვინ ჰგრძნობდა ტკივილს?

ლურჯად ციმციმებდა იორის თვალი. საამო იყო ცვართა გადაშხეფება, ნიავზე ჩალების სისინი, თევზის ვერცხლური შეციმციმება ზვირთის ქეჩოზე!

აქ, ივრის ჭალებში, ფშანებსა და ლერწებში ვიდექ სმენად ყურდაპყრობილი, რომ ოქროს ჩიტის ხმა გამეგონა, ბავშვობიდან რომ ამდევნებია.

ზამთრობით, როცა ვაშლის გორა დაეყრებოდა ჩვენს ძირა ოთახებში, ჩემთვის იმაზე საყვარელი არა იყო რა!ვაშლის საამო სურნელით გაჟღენთილი იყო ჩვენი სახლი!

ვაშლის ნაფცქვენს არ გადავყრიდი. დედამ მასწავლა:ვაშლის ქერქი უთუოდ ცეცხლში უნდა ჩაყაროო, ერთი ჩიტი მაგისი სურნელით ცხოვრობსო!ეს სწორედ ის ჩიტია, დღემდის რომ არ მაძლევს მოსვენებას, მივდევ და ვერ დამიჭერია!

მიყვარდა მაისში ვარდმოფენის დღე! დილიდანვე დავიწყებდით სახლის მორთვას ვარდით, სოსანით, ფშატის აყვავებული ტოტებით, მინდვრის ფერადფერადი ყვავილებით. მთელი ურემი ყვავილი მოგვქონდა მინდვრიდან.განსაკუთრებით ირთვებოდა სახლის წინამოაივანი, სარკმელები, სვეტები:თვითეულ სვეტს შემოვაწნავდით ვარდს, სოსანს, ღიღილოს, გვირილას,შალგას…

იატაკსაც მოვფენდით ფოთლებით და ყვავილებით.

ეს დღე მიყვარდა ბუნების დიდი სიყვარულით. ვარდმოფენობას

ჩვენი კერა არასოდეს მოსცდებოდა დედაჩემის პოეტური ბუნების წყალობითა.

ის ფერადი ყვავილები გამოჰყვა ჩემს სულს, ჩემს სიტყვას! დღესაც ყველაზე მეტად მინდვრის ყვავილი მიყვარს!

დედაჩემი ყოველ გაზაფხულზე წაგვიყვანდა ხოლმე ყანის დასახედად:

ვიდექით, ვუმზერდით მოღაღანე ყანას და თვალს ვერ ვაშორებდით.

მომხიბლავი იყო თავანკარა,დათავთავებული ,მზითამოვსებულიმაძღარი ყანა ,ცხრაფრად რომ ლივლივებს ნიავის შექროლებაზე. მზეეკაბანი ჰქვიან ყანაზე მზიან ნიავის გაადაცურებას-გადალივლივებას, მზის ათასფერი კაბა ფრიალებდა საავსე მინდორზე!

მოწიწებით ვიდექით ჩუმად გარინდებულები, ადამიანისა და ბუნების შრომისა და შემოქმეედების ამ საოცნებო ზღვის წინაშე, შევყურებდით, ვხაარობდით, ამაგს ვგრძნობდით და გულში კაცობის ნათელი დგებოდა.

მახსოვს, საახალწლო თონეში ჩემთვისა და ჩემი ძმებისთვის ნაზუქთან ერთად ცხვებოდა:ბასილა,პურის გუთანი,ბარები,წალდები,ცულები,ჭიგოები!_მაგრამ ყველაზე მეტად კი პურის ხმლები!გოგოებიც არა რჩებოდნენ უპატიოდ:მათთვისაც აცხობდნენ:პურის ჯარას,თითისტარს,ფურის ძუძუს,კათმის კლანჭს.

ყოველივე ეს ბავშვობიდანვე შთაგვაგონებდა შრომის სიყვარულს.

თუმც ჩემთვის დედას კალამი არ გამოუცხვია, მაგრამ ასე მგონია, პურის კალამი მიჭირავს ხელთ და იმ ქართული პურის მადლითა და სიმართლით ქაღალდზე გადამაქვს ის, რაც დამავალა დედამ და ჩემმა მშობელმა ხალხმა!

ისევ პატარძეულში აივანზე ვდგავარ…

ჩვენს შარაზე მიდი – მოდიან წარსულის აჩრდილები, ჩითისკაბიანები, თავშალიანები, ფარაჯიანები, ტყაპუჭებიანი, ქალამნებიანი.

გადავძახი:

– გამარჯვებათ, მეგობრებო, მეზობლებო, გამარჯვებათ! ვეღარ მიცანით? მე ხომ

ის პატარა ბიჭი ვარ იისთვალება, ყვითელქოჩორა, ლოყებ-ატკრეცილი თქვენს შორის რომ დავრბოდი! მე ისა ვარ, თქვენს კევრზე რომ ვიჯექი, თქვენი გუთნის საყევარის უღელზე, თქვენს ურემზე რომ დაგდევდით მინდორსა თუ ვენახში!

მე ის ვარ, წიგნებს რომ გიკითხავდი; თქვენგან რომ ვიწერდი შაირებს, გამოცანებს, სიმღერებს!

-აღარ გახსოვართ?

-ამოდით, ამოდით ჩემსას, აივანზე, ნუ გერიდებათ!

ამოდით აჩრდილებო, თამამად და თქვენი მძლავრი სიტყვით მომიყევით ყველაფერი!

მე ხომ თქვენ უბირ ცხოვრებასა ვწერ და ამ წიგნში გამოუცდელი პროზაიკოსის ხელით; მე ხომ მხოლოდ თქვენ გიგონებთ…

ამოდით, ამოდით. მეზობლებო, მეგობრებო! ვიცი, აღარ ხართ, მაგრამ როდი წარეცხილხართ ჩემი გულიდან, ისევ მეცნაურებით!

ყველანი მახსოვხართ!

მე ხომ თქვენით გავეცანი ცხოვრების სიტკობასა თუ სიმწარეს!

თქვენ იყავით ჩემი პირველი მასწავლებელნი!

ოჰ, თქვენც აქა ხართ, ნინუცი, გაიანე, მაგდა, მართავ, – ჩემო მეზღაპრეებო! რა უცნაურად გაიპარენით: რა უნანებლად დასტოვეთ აკვანი და ჯარა, ბოსტანი და თონე, ვენახი და მინდორი! დამიწებულებო, უღმერთო ჯაფით და დაწრეტილებო, როგორც მკერდს ჩაიკრავდით თქვენს ბალღებს, ახლა ისე მიჰკრიხართ მშობელ მიწას! თქვენც ხომ მისი ნაწილი ხართ!

თქვენ აღარა ხართ ,მაგრამ ისევ იცინის დილა პატარძეულში:

ისევ იპენტებიან ნუშის, ატმის, ვაშლის, მსხლისა და ტყემლის ყვავილები!

თქვენს ეზოებში ახლა სხვა დიასახლისები ფუსფუსებენ თქვენს ნაცვლად და არც კი იციან რომ ოდესღაც აქ შრომობდით, ჩემო საყვარელო ადამიანებო!

-ამოდით, ამოდით, ჩემთან აივანზე, მეგობრებო, მომაგონეთ, შთამაგონეთ!

* * *

ხელჩქარათ მომიხდა ამ წიგნის წერა, სულ რამდენიმე თვეში!

ღოლოს უთქვამს: ნეტავი ჩემს პატრონს ათი წლის უნახავი ძმა მოუვიდეს, რომ ცოტა ხანს კიდე ვიხარშოო!

მე ვინატრებდი: ნეტავ ჩემს გამომცემელს ქაღალდის მოსვლამ შეუგვიანოს ზღვითა თუ ხმელით, რომ ნება-ნება, მყუდროებითა და სიტკბოებით ვწერო, რათა ჩემი სიტყვა გავფურჩქნო, გავჩახრო, გავაკამკამო და ისე წარვდგე მკითხველის წინაშე, გულითა წრფელითა და სიტყვითა ნათელითა!

ო,როგორ მიყვარს მუხლადი, ბედაური, მაძღარი სიტყვა!

მშვენიერი ხარ ხოხობო,

ბოლო რომ გამოგიჩნდებაო,-

-ამბობს ხალხი.

ვნახოთ, რა ბოლო გამოაჩნდება ამ ჩემს პატარა წიგნს ვაზფურცელას.

19 ივნისი

1961წ.

სოფ.პატარძეული

ნიტას პირველი გაკვეთილი

ნიტას პირველი გაკვეთილი

მიხეილ ჯავახიშვილი – წერილი ქალიშვილისადმი

1. შენ ხარ მარადიული, განუყრელი და ერთგული წევრი და მსახური შენი მშობელი საქართველოსი.

2. შენი სამშობლოს მტერი შენი პირადი მტერია, ხოლო მისი მეგობარი, შენი პირადი მეგობარი.

3. ყველაფერი, რაც გაქვს და გექნება, შენი სიცოცხლეც კი, შენს მამულს ეკუთვნის. შენ ხარ მისი მუდმივი მოვალე და განუყრელი შვილი.

4. მიეცი მას წრფელი გულით ყოველივე და ისიც მოგცემს ყოველივეს.

5. მაინც მუდმივ მხოლოდ შენი თავის იმედი იქონიე. ისე იცხოვრე, ვითომ ამ ქვეყნად არც მოვალე გყოლია და არც მშველელი.

6. განაგე თავი შენი და დაუმორჩილე გონებას შენი ჟინი, კერპი გული და ურჩი სურვილები.

7. გზის გაკვლევა და გამარჯვება შეიძლება მხოლოდ შრომით და პატიოსნებით. ზარმაცობა, ცუღლუტობა, სიცრუე და სიყალბე ადამიანს ადრე თუ გვიან უეჭველად დაღუპავს.

8. სანამ საკუთარ ფეხზე არ დამდგარხარ, მშობლებს ყველაფერი დაუჯერე. იმათ შენთვის მხოლოდ სიკეთე უნდათ. ჯერჯერობით საკუთარ ჭკუას, ჟინს და გულის ზრახვას ნუ აჰყვები.

9. თავმოყვარეობა შეიძინე და თავის თავის ფასი ისწავლე, მაგრამ ნუ გადააჭარბებ. არ გაამაყდე.

10. ბოლოს და ბოლოს, ყოველთვის სჯობს სამი რამ: პირველი – შრომა, მეორე – შრომა და მესამე – შრომა.

ზემონათქვამი დაიხსომე და შეითვისე.

მიხეილ ჯავახიშვილი – წერილი ქალიშვილისადმი

გორის ჩრდილო აღმოსავლეთი ნაწილი, გორის ციხიდან

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები