ნიკო სამადაშვილი

ნიკო სამადაშვილი – Niko Samadashvili (1905 – 1963)

“იმას სიკვდილიც არ ჩააცეცხლეს, კუბოში კიდევ ნატრობდა სიკვდილს…”
ნიკო სამადაშვილი

ნიკო სამადაშვილის სახელი პირველად არჩილ სულაკაურისაგან გავიგე ამ ჩვიდმეტი წლის წინათ. მაშინ ჩვენ ახალგაზრდები ვიყავით და მოგვწონდა მისი ცხოვრების ბოჰემური მხარე, რასაც სხვათა მეშვეობით ვიგებდით. ამავე ხანებში მითხრა არჩილმა ნიკო სამადაშვილის ერთი სტროფი, რომელიც სამუდამოდ ჩამრჩა ხსოვნაში:

მათხოვარი ზის როგორც ობობა, მყრალ ჯოჯოხეთის მოხდილი პკეა, არც ზღაპარია, აღარც მოთხრობა, ის თითქოს ჩიტებს აუკენკიათ…

ჩვენ მაშინ გაგვაოცა ამ სახეების ბრწყინვალებამ და ორიგინალობამ, თუმცა არ ვიცოდით და არ გვესმოდა მისი ავტორის ტალანტის მთელი სიღრმე და სერიოზულობა. მარტო პირველი სტრიქონი იკმარებდა მათხოვრის ნიშანდობლივი სურათის დასახატავად, მათხოვრისა, რომელიც გატვრინული და უსახურია და ნაწყალობევს ხარბად აცხრება. მეორე სტრიქონი პირველის ფსიქოვიზუალურ სურათს ყნოსვისმიერ შეგრძნებასაც უმატებს, ამავე დროს ფსიქოლოგიურად კიდევ უფრო აღრმავებს ამ სურათს. ჯოჯოხეთი თავისთავად საშინელი და შიშის მომგვრელია. სიმყრალე ამძაფრებს და ზიზღის ნიუანსს უმატებს ამ ნიშანს. მოხდილი პკე დაღვლარჭნილობის, საძაგელი სისველის განცდას იწვევს, პკე – ღვინის ობი – ავადმყოფობაა და იგი, როგორც უვარგისი, არასასურველი რამ, მოსაშორებელი და გადასაგდებია. მესამე სტრიქონში მათხოვარი საკვირველად არის წარმოსახული. იგი არ არის მკვეთრად გარკვეული რამ, არც ცხადლივია, არც სიზმარეული, არც ნამდვილი, არც მოჩვენებითი. იგი თითქოს წაშლილი და ბოლომდე შეუცნობელია. მეოთხე სტრიქონი ფანტასტიკურია. ეს ადამიანთათვის უვარგისი, საზიზღარი არსება გადაგდებულია და მას ჩიტები კენკავენ, როგორც დამპალ ნაყოფს ან ცხოველთა სკორეს. ეს ასოციაცია აუცილებლობით იბადება, თუმცა ეს არ არის თქმული. მეოთხე სტრიქონი ფაქტიურად მესამეს ხსნის. მათხოვარი იმდენად უსახო, გაურკვეველი რამ არის, რომ ჩიტების აკენკილ რასმე ჰგავს. ეს სტროფი ამომწურავად, უჩვეულოდ თვალსაჩინო და ხელშესახებ, ფსიქოლო-გიურად ღრმა და მართალ სურათს იძლევა. მაგრამ მთავარი ეს არ არის. იგი ჩვენში იწვევს რაღაც საშიშროების თუ საზარლობის განცდას და მკითხველში ავტორის ჩანაფიქრისათვის სასურველ განწყობილებას ჰქმნის… უფრო გვიან ნიკოს ამბებს იმ წრიდან ვგებულობდი, რომელიც ნიკო სამადაშვილთან, ჩვენი ცნობილი სწავლულის, ერეკლე ტატიშვილის მეშვეობით იყო დაკავშირებული. ერეკლე ტატიშვილი იყო დიდი ერუდიციის კაცი, ევროპული კულტურისა და ლიტერატურის შესანიშნავი მცოდნე, მეტად საინტერესო პიროვნება, რომლისთვისაც, მე ვიტყოდი, უცხო არ იყო ერთგვარი დემონიზმი (ნიკოს ლექსებში იგი მოხსენიებულია როგორც “კაცი ფასკუნჯი”). ეს მოაზროვნე კაცი, თავისი ბრწყინვალე განათლებისა და პიროვნული მომხიბვლელობის წყალობით, დიდ გავლენას ახდენდა შედარებით ახალგაზრდა, ზოგჯერ სავსებით ყმაწვილ მეგობრებზე. ნიკო სამადაშვილი მოწაფე და მეგობარი იყო ერეკლე ტატიშვილისა, რომელიც მას რაღაც უცნაური ძალით უყვარდა თავისი სიცოცხლის ბოლომდე. ჩვენი მეგობრობის მანძილზე მე არ მახსოვს არც ერთი შეხვედრა ღვინისმიერი თუ უღვინო, რომ მას გულისშემძვრელი სიყვარულითა და თაყვანისცემით არ მოეგონებინოს ამ კაცის სახელი. ეს მართლაც საოცარი იყო და ჩემზე წარუშლელ შთაბეჭდილებას ახდენდა. მე მინდა ვთქვა, რომ რამდენადმე ამ ძლიერ პიროვნებასთან ურთიერთობამ განაპირობა ნიკო სამადაშვილის პოეტური ბიოგრაფიის თავისებური გეზი. ნიკო სამადაშვილმა იცოდა ეს. მეგობრისა და მასწავლებლის სიკვდილის შემდეგ იგი ცდილობდა გამოენახა გზები (როგორც შინაგანად, ისე გარეთ) იმ მარტოობის დასაძლევად, რაც ქართულ ლიტერატურულ ცხოვრებასთან მისმა უკონტაქტობამ გამოიწვია. უკანასკნელ ხანს იგი თითქოს ძალიან ახლოს იყო სანუკვარ მიზანთან. რუდუნებით მუშაობდა, დაიმედებული იმით, რომ გადალახავდა თავის თავში და თავის გარეთ იმ დაბრკოლებებს, რომლებიც მას ხალხის დიდ აუდიტორიას აშორებდა. მე მინდა მწამდეს, რომ ეს ასეც მოხდებოდა, სიკვდილს რომ არ მოესწრო მისთვის…

* * * * * * * * * * არასოდეს დამავიწყდება ამ ბავშვურად გულწრფელი კაცის მამობრივად მზრუნველი გული, ამ უცნაურად მოსიყვარულე, წერით ატანილი, დატანჯული მარტოკაცის ცხოვრება. არასოდეს დამავიწყდება მასთან გატარებული საღამოები, ღვინის სმა და ჩემდამი სიყვარული, თუმცა მისი სიყვარული მარტო ჩემზე არ გადმოღვრილა, ის იძლეოდა ბევრს და იმკიდა ცოტას – ასეთი ხვედრი ჰქონდა. მეხსომება მისი უცნაურად თქმული: მიკვირს, რა უჯიგრო ხარ, – და ერთხელ ჩემთან ვითომ შეშფოთებით მოსვლა, – კარდიოლოგიურში წამომყევიო. – რა მოხდა ბატონო ნიკო! – წამომყევი, უნდა გავასინჯინო. გული გაქვს თუ არაო… სულის მობრუნება უნდოდა და პოეზიაზე საუბარი. სწყუროდა ეს, გიჟდებოდა. ეს ფაქიზი სულის კაცი ბუღალტერი იყო და ყოველდღიურ ცხოვრებაში პოეზიისადმი გულგრილ ხალხში ტრიალებდა. ჩემთან საუბარში ხშირად მოიკითხავდა ხოლმე ვახუშტი კოტეტიშვილს, რომელზედაც ამაგი ჰქონდა და რომლის მამასაც სიყვარულით ახსენებდა: დიდებული ვაჟკაცი იყოო. სიამოვნებით იგონებდა მასთან პურმარილით დატვირთული ეტლით ასვლას ატენში; ვახტანგ კოტეტიშვილს შეეთვალა თურმე – ხალხი მყავს სამუშაოდ ატენში და შიმშილით სული გვძვრებაო. მისი დავალებით შეუკრებია ქართლის ფალიკური სიმღერები. ეს ნაშრომი დაიკარგა. სიამოვნებით იგონებდა აგრეთვე იმას, თუ როგორ წაიყვანა ერეკლე ტატიშვილი დუქანში და არღანზე აქეიფა. ჰყვებოდა თავისი ჭაბუკური დროს ტარების ამბებს, ტაბახმელაზე ბოშა ქალებთან ნადიმს და სხვა პიკანტურ შემთხვევებს. ამ ამბებს თითქმის ყველა სერობაზე იმეორებდა რაღაცნაირი სინანულითა და ნაღვლით. მისტიროდა თავის ახალგაზრდობას, ენანებოდა, ნაღვლობდა გზა რომ გაუმრუდდა, მერე თავის საყვარელ ლექსებს იტყოდა. ამ ლექსებს დიდის გრძნობით და თავდავიწყებით კითხულობდა. კი არ კითხულობდა – გიყვებოდა, რაღაც სხვას გეუბნებოდა, თითქოს მწარედ ტიროდა, გულს იოხებდა:

შენ ჩემში უსტვენ ვით საყდრის ჩიტი, შენა ხარ ჩემი ნუგეშის დარი. სულ კარგად მახსოვს, შენ რომ გამიჩნდი გარეთ ძაღლივით ყმუოდა ქარი.

ვერ გიპატრონე მე, ლაზღანდარამ, შენ სხვა მხევალი უნდა გყოლოდა? ზეცა სივრცეებს აზანზარებდა და მზე ყვიროდა ქვეყნის ბოლოდან.

შენ გადარებდნენ ბინდების ჭრიჭინს, თუმცა სულ მუდამ ტოტს გცემდა ქარი, ავადმყოფობა ეგონათ, ბიჭო, ლექსები ტანზე გამონაყარი.

ჩემი ძაგძაგი, თრთოლვა და სუსხი, ტანის მერქანში თითქოს ძვლებსა ხრავს, ღვინომორეულს, ოხშივარასხმულს ბინაში ბევრჯერ დამიკოცნიხარ.

იქამდე სანამ დათეთქვილ ტუჩებს არ გალხობიათ ბუერა სევდა, შენ ძუძუს წოვდი გაშლილ ალუჩებს და ღვთისმშობელი აკვანს გირწევდა.

ლექსების ჯღაბნა წამებად გექცა, ჯობდა ვენახის კვალი გებარა, ვის რად უნდოდა ეს თვალთმაქცობა, ნეტავი ქარში გადაგეყარა.

ქარები უფრო წაიკითხავდნენ, ჩაბჟირდებოდნენ სადმე სიცილით, ჩემი ცრემლებით ღამეს ხატავდი და ბეთანიას მაისის დილით.

ვერ გაოკებდი, დაგდევდი კეტით, ხან მელეოდა მუხლებში ძალა; ზარივით გასკდა ამდენი რეკვით ზედ რომ მამხია, ეს თავის ქალა.

ვერ მოგიარე, რა გიყო ძმაო, ორივე შემკრთალ ბუჩქის ჩრდილს ვგავდით, შენ კიდევ მაინც ფიქრში მძუნაობ, მე კი ბუწუწიც გამცვივიდა დარდით…

უცნაურად ამბობდა, ბიჭური ხმით და მიმიკით, გაოცების ინტონაციით. თითქოს უკვირდა, ასე უგზო, ასე უბედო კაცი რომ არსებობდა და თვითონ რომ იყო ეს კაცი. მართლაც საკვირველი იყო.

* * * * * * * * * *

ნიკო სამადაშვილის უბედურება ის იყო, რომ მისი პოეტური მოწიფულობისა და დადგინების ხანა შესაფერის ლიტერატურულ ატმოსფეროს არ დაემთხვა. გასათვალისწინებელია აგრეთვე ის გარემოება, რომ იგი არ გაჰყვა პროფესიული ლიტერატურული ცხოვრების გზას. ამ გზას მან ჩრდილში დარჩენა ამჯობინა, რაც საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის, როგორც პოეტისათვის… იგი სიკვდილამდე რევიზორ-ბუღალტრად მუშაობდა, რათა შეენახა თავისი დიდი ოჯახი და – ვიყოთ პირდაპირნი, – ამ პროფესიასთან დაკავშირებული ბევრი უსიამოვნება იწვნია. იყო მის ცხოვრებასა თუ ბედში რაღაც ფრანსუა ვიონისებური; რაღაცნაირი, თითქოს ერთმანეთის გამომრიცხველი საწყისების ფანტასტიკური თავმოყრა, რომელთა მწვავე დაპირისპირება და შეჯახება უცნაურად მტკივნეულ ექოს გამოსცემდა მის ლექსებში. მე ვერ ვიტყვი, რომ მისი ცხოვრების ეს ყოფითი მხარე ყოველთვის უმწიკვლო ან შეუსვრელი ყოფილიყო (“მე ჩემს ცხოვრებაში, ნებსით თუ უნებლიედ, შეიძლება ბევრი ცუდი საქციელი ჩამიდენია, მაგრამ ჩემს პოეტურ შემოქმედებაში არასოდეს მითქვამს უმართლო სიტყვა. იგი წმინდათა წმინდაა, სადაც ივანებენ უღრმესი ჭეშმარიტებანი ჩემი სულისა; რ. თაგორი), მაგრამ იმ ამარტის მსგავსად, რომელსაც, ერთი ძველი პოეტის თქმით, ტალახში ჰქელავენ გამვლელები, ნიკო სამადაშვილს, როგორც ადამიანსა და პოეტს, შენარ-ჩუნებული ჰქონდა გულის შეუბღალავი სიწმინდე და წრფელი უშუალობა, რომელსაც იგი პოეზიაში და თავის უახლოეს მეგობრებთან ავლენდა. ბედისაგან მიგებულმა ამ უკუღმართობამ დიდად განაპირობა ნიკო სამადაშვილის პოეზიის როგორც საერთო გეზი, ისე ზოგიერთი სპეციფიკური მხარე, მით უმეტეს, რომ მისი ბიოგრაფიის ადრინდელი პერიოდის მრუმე, მაგრამ ძლიერი შთაბეჭდილება ხელსაყრელ ნიადაგს იძლეოდა ამისათვის. ამ ინტიმურ შთაბეჭდილებათა ქვეცნობიერი დინება ძალუმად იგრძნობა მხოლოდ მისთვის ნიშანდობლივი სახეების რთულ კომპლექსში. ყველაფერი ეს უცნაურად დრამატულ იერს აძლევს მის პოეზიას. თამამად ვიტყვი, ქართულ პოეზიაში სხვას არავის ჰქონია ესოდენ გამახვილებული, წინათგრძნობის საზღვრამდე მისული მტკივნეული განცდა ცხოვრების სიცარიელისა, მიუსაფრობისა და განწირულობისა. მის მიმართ დ ე – კ უ ი ნ ს ი ს სიტყვები იქნებოდა ზედგამოჭრილი: “ამრიგად, მან იხილა საგნები, რომელთა ხილვა არა ხამს. მან იხილა გულისამრევი, ამაზრზენი სანახაობა და ენით უთქმელი საიდუმლოება. მან წაიკითხა უძველესი ჭეშმარიტებები, დამაღონებელი ჭეშმარიტებები, დიადი და შემზარავი ჭეშმარიტებები”. ნიკო სამადაშვილის პოეზიას უცვლელად გასდევს ერთი ძირეული განცდისაგან მოგვრილი ხილვა, რომელიც სახეების მრავალფეროვანი ვარიაციით მეორდება. თავდაპირველად ეს განცდა ემბრიონალურად ვლინდება და მეტნაკლები სიმწვავის დრამატურგიულ სახეებს მოიცავს, მაგრამ ყველგან ჩანს ან იგულისხმევა სიცარიელე და სიფუტუროვე: “ტაძრის ფუტურო ქერქში ჭრიჭინებს ვიღაც უძეგლო ხუროთმოძღვარი”. საოცარია, როგორა ჰგავს ეს სტრიქონები შუასაუკუნეების ერთ იაპონურ ხაიკუს:

ჰოი განგებავ, უმოწყალო; ამ დიდებული მუზარადის ქვეშ ახლა პატარა მწერი ჭრიჭინებს.

თუმცა აქ გარეგნული მსგავსების ფონზე არსებითი განსხვავებაა. ნიკო სამადაშვილთან ეს მწერი თავად ადამიანის სულია, რომელიც თავის ქმნილებაში ისე ხმიანებს, როგორც უსაზღვრო ღამეში ჭრიჭინას გალობა. ეს საოცარი ჭრიჭინა და სტვენა პოეტისათვის დამახასიათებელი მსოფლშეგრძნების გამოხატულებაა:

და ჭრიჭინები ორღობეებთან უძახდნენ ხნიერ გამოქვაბულებს.

გამოღმა განგებ მძლავრად დამისტვენ, მე კი ამ სტვენას ქარს დავაბრალებ.

ეს სიტყვები უსასრულობისა და უდაბურობის შემცველ სივრცობრივ განზომილებას გულისხმობენ და ამდენად ესადაგებიან სამყაროს უგულო ფუტუროების თავისებურ კონცეფციას. სამყაროს ბნელი და უდაბური ი ნ ტ ე- რ ი ე რ ი კიდევ უფრო მკაფიოდ ჩანს შემდეგ სტრიქონებში: “და კიაფობენ შორს ვარსკვლავები, მარადისობის ჭუჭრუტანები”. ეს ინტერიერი – შიგნითა სივრცე – ყველგან იგრძნობა. ქვეყანა ვრცელი და ფუტუროა და მას კოდალასავით უკაკუნებენ ადამიანები, რომლებიც თავის მხრივ გამოქვაბულებს ჰგვანან. ფიქრებს სკადა აქვს თავის ქალა, რომელშიც ხან მინდვრის ბალახი ამოჰყოფს თავს, ხან კი გველი შედის სისინით. თავის ქალა ზარივით ამხია ადამიანს და იგი გამუდმებული რეკვისაგან სკდება. და აქ შეუძლებელია არ გაგვახსენდეს თ ო მ ა ს ე ლ ი ო ტ ი ს “ფუტურო ადამიანები”:

ჩვენ ვართ ფუტურო ადამიანები, ჩალით დატენილი ადამიანები და ერთმანეთს ჩუმად ვეტმასნებით. ჩვენს თავის ქალაში თივა ხრაშუნობს და ფუყე მკერდით ვეჩურჩულებით ერთიმეორეს, და ამ ჩურჩულის უაზრო ფაჩუნი ბალახებში ქარის შრიალივით იკარგება, როგორც გატეხილი შუშის შარიშური, როცა სარდაფში თაგვები შლიგინობენ. უსახო ტანი, უფერო ლანდი, შებორკილი ძალა, უმოძრაო მიმოხვრა. თქვენ, – თვალის გაშტერებით სიკვდილის საუფლოში გადასულნო, მოგვიხსენეთ ჩვენ, არა როგორც სულნი, რომელთაც დაღუპვა თავისი ნებით დაიმკვიდრეს, არამედ უბრალოდ, როგორც ფუტურო ადამიანები, ჩალით დატენილი ადამიანები.

ეს შედარება მხოლოდ ერთ რამეზე მეტყველებს – ნიკო სამადაშვილის ინტუიციის ფართო დიაფაზონზე, მის ღრმა პერცეფციაზე. ამ ასპექტში მათი თანხვდომა მით უფრო საოცარია, რომ ნიკო სამადაშვილი არსად არ გადის კონკრეტულად მოხაზული ქართული ველტბილდის საზღვრებიდან; ამავე დროს, ნიკო სამადაშვილის ფუტურო ადამიანი ჩალითა და თივით არ არის დატენილი:

ფუტურო სხეულს გულის სიზმარი შერჩება როგორც გოლგოთის თხრილი…

აქ ტანჯვითა და წამებით სიცოცხლეამომშრალი ადამიანი დგას. “გულის სიზმარი” ხორცშეუსხმელის სიცოცხლეა, რომელიც გოლგოთის თხრილად იქცევა (არამეულად: გ უ ლ გ უ თ ა – თავის ქალა). ეს ნიუანსი აქ ჩანს და თავის ქალაც ამიტომ გვხვდება ასე ხშირად მის ლექსებში. ამ თავის ქალაში გონების შემარყეველი რეკვა, იდუმალი სტვენა და ჭრიჭინი გაისმის. ნი კ ო ს ა მ ა დ ა შ ვ ი ლ ი ს ლექსებში ხშირად გვხვდება ღვთისმშობელი და დედა. ისინი ზოგჯერ გაიგივებულნი არიან. ქრისტეს, რომელსაც აგრეთვე ახსენებს პოეტი, კოსმიური ღმერთის მნიშვნელობა არსად არ ახლავს, ასეთი ღმერთი, უფრო სწორედ, “ვიღაცა”, მხოლოდ ერთი-ორჯერ ჩნდება როგორც “ჩაფიქრებული მისანი”, ისიც, როგორც ისეთი ვინმე, ვ ი ნ ც ს ა მ ყ ა რ ო ს გარეთ “ჩაივლის”. უღმერთობის ასეთნაირი განცდიდან მოდის თვითშემუსვრის, სიცოცხლის ზვარაკად გამეტების პირქუში მოტივი, რაც ნიკო სამადაშვილის პოეზიას მ ს- ო ფ ლ მ ხ ე დ ვ ე ლ ო ბ რ ი ვ განზომილებას აძლევს. “უკანასკნელ ქრისტიანებში” უკვე გვხვდება სტრიქონები, რომლებიც საზარელი მსხვერპლ-შეწირვის ჩვენებას აღძრავს:

“ხევში მდინარე შემოგვეფეთა – შეწირულ ბავშვთა ცრემლები იყო. ჩვენ მივდიოდით აღმართზე ერთად, რატომღაც ჩუმად, რაღაც უიღბლოდ”.

ანდა:

აკლდამის ჭოჭში დახოცილთ ძვლები ეყარა როგორც მოჭრილი ფიჩხი…

ბეთანიის აღმართი მათთვის გოლგოთაა და პოეტის წარმოსახვაში, ეს ქრისტიანული ტაძარი – სათნოების, დიდებისა და მორჩილების სახლი – აცტეკურ თეოკალის ემსგავსება, სადაც ადამიანთა სიცოცხლე მსხვერპლად ეწირება მძვინვარე, გამოუცნობ და უჩინარ ღვთაებას:

ნეტავი, დედა აქ შეგეწირე, თავი დამედო და დაგეკალი…

ან:

ასე მგონია, თითქოს დედაც გადამემტერა, გორიჯვრის ნიშთან დღეს თუ არა, ხვალ მაინც დამკლავს.

ნიკო სამადაშვილის ეს პირქუში განწყობილება გულის შემაღონებელი დეტალიზაციით აღბეჭდილ სახეებს ბადებს: ძვლებს უკეთებდი ქვაბის ზედადგარს, შიგ ჩემი სისხლის ზედაშე დუღდა (ზედაშე – შეწირული ღვინო), თითქოს მე ვიყო გამოქვაბული და ჩემს ქვეშ სისხლის მდინარე ქუხდეს, ვინც თვალის ჩინი ამოგიძოვა, შეგასხა კედელს როგორც ზედაშე და სხვ. და ამ ხაზით ვაჟასეული “დევების ქორწილის” ხილვებს ენათესავება (ვაჟადან უნდა იღებდეს სათავეს ფსიქოლოგიური შინააარსით დატვირთული “ნისლი” ნიკო სამადაშვილთან: “და მოგონება ნისლივით გრილი”, “ნისლივით იდგა უმეგობრობა”, “ნისლი დაფარავს აპყრობილ ხელებს”) ამ განწყობილებებს სიცოცხლის მომნიჭებელი საწყისის უჩინარობის, დაკარგულობის განცდა უდევს საფუძვლად. ღმერთი არა ჩანს თავის ქმნილებაში და ეს იწვევს სამყაროს ფუტუროობის, სიცოცხლის უაზრობისა და ამიტომ უფასურობის, ზედმეტობის გრძნობას. ნიკო სამადაშვილი გროტესკულად ზუსტ სახეებს ძებნის ამ ს ი კ ვ დ ი ლ ი ს მ ა გ ვ ა რ ი ს ი ც ო ც ხ ლ ი ს გამოსახატავად. “ისე დავდივარ ამ ქვეყანაზე, თითქოს საკუთარ ცხედარს მივყვები”. Uუცნაური ის არის, რომ თავად სიკვდილშიც არ თავდება სიცოცხლე, სიკვდილშიც არ არის საშველი და მოსვენება. არის რაღაც საშინელების მომგვრელი გრძნობა ამ ხილვაში, რომელიც ეპიგრაფად არის წამძღვარებული, ან ასეთ სტრიქონებში:

ღრუბლის ნაწოლი სივრცე უყვარდა და დაქექილი ბაღების თმები, გული ტირილით ამოუვარდა, როცა მიწაში ჩაფლეს ნიჩბებით.

ეს გული, რომელიც კუბოშიაც კი სიკვდილს ნატრობს, საფლავში სიმსივნით იბერება”. თვითონ საფლავები ჰკივიან, სიბნელე იღრინება, ხოლო “სანთლების შუქზე აჭრილი მკვდრები” თვალებს ახელენ და სამძიმარს ავრცელებენ. ყველა ეს შთაბეჭდილება თავს იყრის ვაჟასებური ვიზიონერობით დაწერილ ლექსში (“დამშვიდობება და სინანული”), სადაც წაშლილია ზღვარი სიცოცხლესა და იმქვეყნიურ არსებობას შორის. აქ, უცნაურ ჰადესში, პოეტს ვირგილიუსივით ხვდება თავისი საყვარელი მასწავლებელი და ინსპირატორი…

შენ დაგმარხავენ ბინდების ლხინით, სამრეკლო აშლის მთვლემარე მტრედებს. დაუშენს წვიმა, შორს ბალდახინი დიდხანს იკვნესებს და იჩერჩეტებს.

ფუტურო სხეულს გულის სიზმარი, შერჩება, როგორც გოლგოთის თხრილი, სისხლზე შემხმარი ძვლების ჩინჩხვარი და მოგონება ნისლივით გრილი.

სოფლის წისქვილთან რუ ადიდდება, ქუხილი მთებში ჩაისვრის აჩრდილს, შენ კი მიწის ქვეშ შემოგაგდებენ ხელიღლიაში კუბოამოჩრილს.

მოიღრუბლები, მკერდში ჩაიტვრენ, ფრთხილად ჩაყვები უღრან ნაპრალებს, გამოღმა განგებ მძლავრად დამისტვენ, მე კი ამ სტვენას ქარს დავაბრალებ.

წყვდიადი მძიმედ დაუშვებს ფარდებს, შეწყდება ფერად ჭინკების ბრძოლა. სულს შეგიხუთავს ძეძვივით დარდი და ჯოჯოხეთის პირქარი ხრჩოლა.

დაუხვევ ბილიკს ზურგატრუსული, თვალს შეგავლებენ ქვესკნელის წყლები. წინ ჩაგივლიან მკვდრები კრუსუნით, როცა ქვებს შორის წამოგაწყდები.

გვირგვინს დამადებ, რთვილს მიმამსგავსებ, ბედმომკილ დღეებს დიდხანს იჯავრებ. პირქვე დამხობილ საყვარელ გვამზე ქარები ტანჯვით აგაგლიჯავენ.

“გარეთ გადაყრილ ნაცარსა ვგავდით”, თან იტყვი: “იქნებ ღმერთმა ინება”. ჩაიქნევ მკლავებს და იქვე, გვერდით, ცრემლებთან ერთად ჩაგეძინება”.

“გარეთ გადაყრილ ნაცარსა ვგავდით” – აქ არის ნიკო სამადაშვილის პოეზიის სუბსტრატი. სხვა ლექსში ამ ზუსტ ფორმულას სხვა მოდუსს უძებნის: “ვ ი ნ ც ჰ გ ა ვ დ ა თ ო ვ ლ ზ ე გ ა – დ ა ღ ვ რ ი ლ ღ ვ ი ნ ო ს” – და მით ქართული სულის ფეროვნებით გამოხატავს თავისი პოეზიის ეგზისტენციურ ხასიათს.

* * * * * * * * *

ნ ი კ ო ს ა მ ა დ ა შ ვ ი ლ ი ს პოეზია უსათუოდ საპატიო ადგილს დაიჭერს XX საუკუნის ქართულ პოეზიაში. მისი პოეზიის ფორმისმიერი მასალა ან გარეხედი ფესვეულად ეროვნულია (ეთნიკურიც კი) უმცირეს დეტალებამდე და იგი სათავეს ხალხური აზროვნების წიაღიდან იღებს, რომელშიც ორგანულად იყო შერწყმული წარმართული კოსმიზმის წარმოდგენები და ქრისტიანული დღესასწაულებისა და ზნე-ჩვეულებების პათეტიკური სილამაზე, ხოლო შინაარსი უნივერსალური, ამავე დროს, უაღრესად თანადროულია და ზოგად ხაზებში დასავლეთის ახალ პოეზიას ენათესავება. მთლიანობაში იგი განუმეორებელ შთაბეჭდილებას ჰგვრის მკითხველს, მით უმეტეს, რომ დიდი პოეზიისათვის დამახასიათებელი ორივე ეს ასპექტი უჩვეულოდ ორიგინალური მსოფლშეგრძნებით არის აღბეჭდილი. ტ რ ა გ ი კ უ ლ – გ რ ო ტ ე ს კ ულ ი ა და თვალისმომჭრელი სახეებით ცნაურდება. ნიკო სამადაშვილი თავანკარა ქართულს ფლობდა. მისი ენის მოდულაციები შეურყვნელია, როგორც ინტონაციურად, ისე სინტაქსურად, ლექსიკა – მდიდარი და სურნელებით დაყურსული. იგი იშვიათად ხმარებული სიტყვებისა და ქართლურიდან შემოტანილი არაერთი მნიშვნელოვანი სიტყვის მეშვეობით განუმეორებელი, თავისებური ელვარების პოეტურ ფრაზებს ქმნიდა თავისი უჩვეულო ხილვების გასამჟღავნებლად. Mმისი სიტყვა პირველქმნილების პოხიერებით სუნთქავს. იგი ხაოიანია, ხვიფლიანი და ფეროვანი, მაგრამ მოკლებული კლასიკურ დაკრისტალებასა და რაფინირებას. ეს ყველაზე კარგად მის რაღაცნაირად შეშფოთებულ, დისონანსურად ალუფხულ რითმებში ხდება საცნაური. არის რაღაც ხასიათისმიერი ანგრეულობა, რაღაც შინაგანი მოუწესრიგებლობა მის ლექსებში, რაც უცნაურ სიცოცხლისუნარიანობად თუ იმპულსურ ძალმოსილებად განიცდება. მისი ბევრი ლექსი მე მაგონებს გაუცრელი თიხისაგან გამომწვარ ასიმეტრიულ დოქებს, რომელთაც ამჩნევიათ კოჟრები და ზოგჯერ მომტვრეული აქვთ ტუჩი ან ყური, მაგრამ რომელშიც შეურყვნელი, მაგარი ძელგი ღვინოა ჩასხმული.

* * * * * * * * * *

1963 წლის აპრილის პირველ რიცხვებში ნიკო სამადაშვილი დაქირავებულ ბინაში მეწვია. კარის გაღებისთანავე თავისებური უხეში დაყვავებით (რომ ოდნავ მაინც დაეფარა შეხვედრის სიხარული) შემძახა: კარგი რა, რამდენი ხანია გიყვირი, სად ხარო! მარცხენა ხელში ჩანთა ეჭირა და ორი მშვენიერი იორდასალამი, მაგრამ ჩემი გაოცებული ყურადღება მისმა სიარულმა მიიპყრო იმ წუთში. იგი მოკლე ნაბიჯებით მიჩოჩავდა თითქოს. კარგა ხანია არ მენახა და შემაძრწუნა ამან. ნიკომ ჩანთიდან ყველი, მწვანილი, კონსერვები და არყის ბოთლი ამოალაგა. მე თუ არ გნახე, მოსვლა არ იკადროთ (ოთარაანთ ქვრივისებურად), ბაზარში გავიარე, – მშვენიერი ყველიაო, – ვითომ ეს იყო მთავარი. ჩემთან ორი ახალგაზრდა იჯდა, არ ეპრიანა, მაგრამ თავაზიანად მიმართა: – აბა, ყმაწვილებო, მიირთვით, მე ვერ დავლევ, თქვენ სვითო. ასეთი სიარულით როგორ წავიდა ბაზარში, ან ჩემთან როგორ ამოვიდა-მეთქი, ვფიქრობდი. სულ მისი ჩოჩვით სიარული მელანდებოდა. მერე ქუჩაში გავედით, ყმაწვილები გამოგვემშვიდობნენ. იმათ ხომ არ გაყვებიო, – ტაქტიანად შემეკითხა. ასე ჩოჩვით მოდიოდა. ბელინსკის ქუჩის კუთხეში გასვენებაში მიმავალი პიერ კობახიძე შეგვხვდა. მოიკითხეს ერთმანეთი. რაღაც წნევის განმკურნავ იაპონურ სამაჯურზე ილაპარაკეს (ორივეს სიკვდილი ეწერა იმ ზაფხულს). შემდეგ დაბლა დავეშვით, – რუსთაველის მოედანთან მთხოვა: წამო, რესტორანში ჩავიდეთო, `გემოში~ ჩავედით. პაპიროსის მოწევა მოუნდა, არ მივეცი. ბალღივით შემეხვეწა – ერთს მოვწევო, – არა-მეთქი! ასე ვისხედით. მითხრა: ჩემი სახლი ხომ აქვეა, ღვინოცა მაქვს, მაგრამ რესტორანში ჯდომა მიყვარსო. რომ გამოვედით, თქვა: აღდგომამდე თუ არ მოვრჩი, მაინც დავლევ ღვინოსო, ექიმებს ყური რომ ვუგდო, მომკლავენ ეგ შეჩვენებულებიო. იქვე, მოედანზე დავშორდით, ასე ჩოჩვით მიდიოდა, საწყალობლად. ღმერთს ვუმადლი, რომ მაისამდე ნიკოსთან შევიარე, ხმელ ხილზე მიმიპატიჟა – ჩემი საკუჭნაო მაქვსო, ოთახი თვითონ გავდა საკუჭნაოს, ისეთი პატარა იყო. თავისი ლექსები მომცა და ხმამაღლა მაკითხა. ასეთი რამ უყვარდა, როცა შევივლიდი, ასე მაკითხებდა ხოლმე. ნიკოს სიკვდილი მისი გარდაცვალების მეორე ღამეს გავიგე, ნაშუაღამევს მივედი, მაგრამ კარი ჩაკეტილი დამხვდა. ნიკო სამადაშვილს სამი შვილი დარჩა და ეს კარი ჩემთვის არასოდეს იქნება დაკეტილი… სხვა კარი მიიხურა, სამუდამოდ ჩაიკეტა… ასე მოკვდა ეს კაცი, ბრწყინვალე, მძაფრი და უჩვეულო ლექსების ავტორი. კაცი და პოეტი. დიდი გულის კაცი, ნამდვილი პოეტი. ჩემი მეგობარი.

1964

მზია სამადაშვილი - ნიკოს ქალიშვილი

ნიკო სამადაშვილი – Niko Samadashvili (1905 – 1963)

სოფელ სადგერში

დამთავრდა სტუდენტობის ტკივილიანი,მაგრამ მჩქეფარე წლები მამამ 1928 წელს თბილისი დატოვა და გაემგზავრა ბორჯომის რაიონის სოფელ სადგერში, სადაც დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა სოფლის ოტხკლასიან სასწავლებელში. იგი სკოლის დირეკტორიც იყო და იმავე დროს ყველა საგნის მასწავლებელიც მამას ჩამოუყალიბებია მოზრდილთა და მოხუცებულთა ღამის სკოლა, სადაც ყველა საგანს უსასყიდლოდ ასწავლიდა

ნ. სამადაშვილის ერთ-ერთი მოსწავლე, სოლო სტეპანიძე, რომელიც ღამის სკოლის მსმენელი იყო, იგონებს; ნიკო დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა მოსახლეობაში. მაშინ ჩვენი გლეხობა წერა კითხვის უცოდინარი იყო. ღამის სკოლის გარდა, სადაც ასწავლიდა, მოხუცებთან ოჯახებშიც დადიოდა.

ნიკო ხშირად სპეკტაკლებსაც დგამდა. მსახიობები სოფლის მკვიდრნი იყვნენ. დეკორაციებს მეგობარი დურგალი ნიკალა ხაჩიძე ამზადებდა. ის რეპერტუარში ხშირად იყო ერისთავისა და ცაგარლის პიესები სოგჯერ ნიკო ტვიტონაც დგამდა პიესებს. თეატრის მაგივრობას ეკლესიის გალავანი სწევდა. სცენა ხალიჩებითა და ფარდაგებიტ იყო შემოსაზღვრული.

ნიკალა ხაჩიძე იგონებს; ნიკოს რომ ერთი არა ეთქვა ხალხი ნაბიჯს არ გადადგამდა დაუზარელი კაცი იყო ზედმეტს არ იტყოდა. ბევრს გვიკითხავდა- ხშირად ალექსანდრე ყაზბეგს და ვაჟა ფშაველას. ჩვენთვის წიგნები მოქონდა. ჩვენ მანამდე წიგნები არ გვქონია

ალექსანდრე ჩხაიძე მოამბობდა; ნიკო სამადაშვილი ჩემი პედაგოგი იყო. იგი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ლიტერატურის კითხვას. ნიკო წიგნებს რიგ რიგობით გვაკითხებდა ხოლმე. ხშირად ატარებდა გაკვეთილებს ბუნების წიაღში. ამაყი იყო ხალხს აფასებდა და ხალხიც აფასებდა სოფელს დიდი ამაგი დასდო

სადგერის მკვიდრმა მინადირა სტეფანიძემ მითხრა; ყველა საგანს გვასწავლიდა გვიკითხავდა მხატვრულ ლიტერატურას, სპექტაკლებს დგამდა თვითონაც ხშირად უთამაშია ალ. ყაზბეგის მამის მკვლელში მანდილოსნებში დიდი პატივისცემით სარგებლობდა

1929-36 წლები

1929 წლის ზაფხულში მამა თბილისში დაბრუნდა. ამ წელს გარდაიცვალა მისი უნშვენიერესი ელენე რომელიც ძალიან უყვარდა, როცა დის ავადმყოფობა გაიგო სასწრაფოდ წავიდა ბაქოში მატარებელმა დაიგვიანა და ელენეს ცოცხალს ვეღარ მიუსწრო. შესანდობარს რაღაც განსაკუთრებულად სვავდა ჩემი ელენე ასე მოიხსენიებდა ხოლმე თავის დას, რომელიც სიცოცხლეში მხოლოდ რამდენჯერმე ყავდა ნანახი. ელენე ბაქოში იზრდებოდა დედასთან დედის ალერს მოკლებული პოეტი კი მამისეული სახლიდანაც გამოაგდეს
მამაჩემის ბავშვობის მეგობარი ლეო ხარატიშვილი იგონებდა; ნიკოს ბევჯერ დაუჩივლია რომ დედა არ ზრდიდა მიუხედავად ამისა ის სათუთი და მოალერსე გულის პატრონი იყო. მას ქათამიც კი არასოდეს დაუკლავს საოცარი სიხარული და მწუხარება იცოდა

1929 წელს ნიკოს შეუყვარდა ულამაზესი ბერძენი ქალი ევა ჩაკალიდი. რომელსაც გასაოცარ სამიჯნურო წერილებს წერდა მას ევა ჩაკალიდიმ პოეზიაზე მაღალ ბედნიერებად მიაჩნდა ეს ქორწინება ხანმოკლე ამღოჩნდა სულ რამოდენიმე თვეს გასტანა.

ევა ჩაკალიდის და თინა ამბობდა: ჩემი საყვარელი სიძე ნამდვილი რაინდი იყო ქალბატონმა თინამ ჩვენს ოჯახს გადმოსცა ზოგიერთი ნივთი, რომელიც თავის დროზე ნიკომ ევას უსახსოვრა მან სიკვდილის წინ გაანადგურა თავის და ნიკოს სურათები. გადარჩა რამდენიმე საოჯახო ფოტო ევა რამდენიმე წლის წინ გარდაიცვალა ქალბატონმა თინამ გვითხრა, რომ ევას ნიკო მთელი სიცოცხლე უყვარდა და მის დაბრუნებას ელოდებოდა. ნიკოსთან განშორების შემდეგ იგი აღარ გათხოვილა.

საინტერესოა პოეტის მეგობრობა ქალბატონ თამარ ლომიძესთან, რომელსაც მიუხედავად ასაკისა, სილამაზე და ეშხი არც ახლა აკლდა. ქალბატონი თამარი დაიბადა წინანდლის მამულში. მისი დედა სოფიო ანდრონიკაშვილი, ელენე ბატონიშვილის შთამომავალი იყო. ქალბატონი თამარი ხშირად მეუბნებოდა ხოლმე ნიკო ბუმბერაზი პოეტი იყო. მე მას ვერ ვწვდებოდი როგორ ვნანობ, რომ მისი მარგალიტები, მძივებად შემოთავაზებული ლექსები, ყველა არ ჩავიწრე..

ნიკო გამუდმებით საქართველოს კეთილდეობაზე ფიქრობდა და ამიტომ ისჯებოდა. ხშირად უთქვამს: ვერც კი წარმოიდგენ რა საშინელებაა, რომ საქართველოს მშვენიერება სხვის ხელშია საჯიჯგნად, დღე დაძაბული ვარ, მხოლოდ ღამე ვარ თავისუფალი, რომ ჩემს ფიქრებს მივეცეო.ქალბატონი თამარ ლომიძე წუხდა, რომ სამწუხაროდ არ შეარჩინეს ნიკოს გამოგზავნილი წერილები რომლებიც 1937 წელს ბინის ჩხრეკვისას წაიღეს.

ნიკოს ცხოვრებაში ღირსშესანიშნავი თარიღი იყო 1932წელი, როცა ბაქოდან ჩამოიყვანა თავისი დედა ოლღა რომელიც გვერდიდან აღარასოდეს მოუშორებია. ეს ტრაგიკული ბედის მქონე ქალი ისე წავიდა ამ ქვეყნიდან, რომ სამი შვილის სიკვდილს მოესწრო. ის 1968 წელს გარდაიცვალა. ოლღა განათლებული კეთილი და ტკბილი ქალი იყო. დამთავრებული ქონდა გიმნაზია და საბავშვო ბაღებში მუშაობდა აღმზრდელად.

1936 წელს პოეტმა მარიამ ნიკოლოზის ასულ ამანათაშვილზე იქორწინა. მარიამი იყო პოეტის მუზა, ქალი რომელიც სიკვდილამდე უყვარდა და რომელთანაც ოცდაშვიდი წელი გაატარა. მარიამი სოფელ სადგერის
მკვიდრი იყო მშვენიერი გარეგნობის თხუთმეტი წლის ყმაწვილი ქალი. სწორედ მას უძღვნა სტრიქონები:

მე შენ მიყვარხარ ისე კი არა,
ხალხმა რომ იცის,
ანდა წიგნებში როგორც სწერია,
მიყვარხარ ისე, როგორც იციან,
ტყის მოჭიკჭიკე ცის ფრინველებმა…

მარიამისაგან სამი შვილი შეეძინა – თამაზი, მზია და ნუგზარი. განსაკუთრებით უყვარდა უმცროსი, ნუგზარი, რომელსაც ყოველთვის უზომოდ ანებივრებდა. საოცარია ბოლო წერილიც ნუგზარს გაუგზავნა 1963 წლის 21 აპრილს: შენ რომ წახველ, მე ვეღარ ვისვენებ,აღარ ვიცი რა ვქნა…ეცადე, მანდ კარგად ისწავლო და არ შემარცხვინო.თამაშს მოესწრები და სწავლას კი ვეღარ… სწორედ ეს იყო ნიკოს ბოლო წერილი.

დაპატიმრება, დევნა, გაჭირვება

როგორც შესანიშნავმა ჟურნალისტმა ლია მაჭუტაძემ მიამბო, თურმე მამა ხშირად სტუმრობდა ხოლმე მათ ოჯახს. ნიკო ლექსებს კითხულობდა, ლიას დედა, პროფესორი გაიანე მაჭუტაძე კი როიალზე უკრავდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს თბილისში ევაკუირებული იყო მრავალი სახელგანთქმული ხელოვანი. ზოგი მათგანი მაჭუტაძეების ოჯახში დადიოდა სტუმრად. მათ შორის იყვნენ ჰენრიხ ნეიგაუზი და სვიატოსლავ რიხტერი. ნეიგაუზის სტუმრობისას მამაჩემი შემოსწრებიათ. ჰენრიხი თავისებური ხასიათის კაცი ყოფილა. თუ განწყობაზე არ იყო, როიალს არ მიეკარებოდა. იმ დღეს თურმე ნეიგაუზი ორმოცი წუთი შოპენის ნაწარმოებებს ასრულებდა. როცა პიანისტს დაკვრა დაუმთავრებია, მამას გაიანე მაჭუტაზისათვის უკითხავს: ერთი ბოთლი ღვინო ხომ არ გექნებაო. ქალბატონ გაიანეს მიურთმევია ქართული თეთრი ღვინო და ნიკოს ნეიგაუზის სადღეგრძელო შეუსვავს: როგორც ქართული ღვინოა განუმეორებელი თავის გემოთი, ფერით, გამჭვირვალობითა და სურნელებით,ასეთივე განუმეორებელია თქვენი ხელოვნება. მე ვიხილე შოპენი,რომელსაც ვერც ერთ კონცერტზე ვერ მოისმენ!

ორიოდე წლის შემდეგ ჩვენს ოჯახს დიდი უბედურება დაატყდა. 1943 წლის 12 იანვარს მამა დააპატიმრეს,ხოლო იმავე წლის 28 აგვისტოს გაასამართლეს, როგორც საზოგადოებისთვის საშიში ელემენტი და ხუთი წლით პატიმრობა მიუსაჯეს. ( საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 58 .1.0 მუხლით)

დედამ მიამბო: ნიკო დააპატიმრეს 1943 წლის თორმეტ იანვარს ბორჯომის რაიონის სოფელ სადგერში. იქ ბინა გვქონდა დაქირავებული. ოთახი სახლის პირველ სართულზე იყო. იმ ავადსახსენებელ დღეს, საღამო ხანს ჩექმების ბრაგაბრუგი შემოგვესმა. მოგვიკაკუნეს, შემოვიდნენ და განაცხადეს, ბინა უნდა გავჩხრიკოთო, თან ნიკოს მიმართეს: დაპატიმრებული ხართ! ნიკოს ხმა არ ამოუღია. მოსული იყო ოთხი კაცი,მათ შორის ბორჯომის რაიონის სამხედრო კომისარი საფონოვი. სახლიდან წაიღეს ნიკოს ნაწერები. იკო ჩუმად იყო, არც კი დაგვემშვიდობა. მეორე დღეს მე და მამაჩემი ჩავედით ბორჯომში და მილიციის განყოფილებას მივაკითხეთ. იმხანად მილიციაში მუშაობდა სოფლის მკვიდრი მიშა გეგეშიძე, რომელმაც გვითხრა, ნიკო წუხელ წაიყვანესო.

ნიკოს დევნა სიცოცხლის ბოლომდე არ შენელებულა. ჩვენს ოჯახს ხშირად აკითხავდნენ უშიშროების სამსახურის წარმომადგენლები, მათი ვიზიტის შემდეგ კი მამა ხშირად კარგავდა სამსახურს.

ერთ-ერთი ასეთი ვიზიტის შემდეგ დიდედა ოლღას ვკითხე: ვინ დადის ჩვენ სახლში? მან დაუფიქრებლად მიპასუხა: კაციჭამიები! ვიდრე წამოვიზრდებოდი, მართლა მჯეროდა, მეგობარს ვუმტკიცებდი, ჩვენს სახლში ნამდვილი კაციჭამიები დადიან მეთქი. ის ჩემს ნათქვამს ეჭვის თვალით უყურებდა და მეუბნებოდა, კაციჭამიები მარტო ტყეში ცხოვრობენო. ასეთი იყო ჩვენი ოჯახის ცხოვრება, რამაც დაღი დაასვა ჩვენს ბავშვობას. ზოგჯერ ვიგონებ ჩვენი ოჯახის სტუმრებს – ტყავქურთუკიან მამაკაცებს, რაღაც წიგნაკს რომ აჩვენებდნენ დედას და დიდედას. რატომღაც ეს წიგნაკი ჩემს მეხსიერებას შემორჩა არა როგორც წითელი არამედ ყავისფერი.

მამა სამუშაოს სამუშაოზე იცვლიდა, რომ თავისი დიდი ოჯახი ერჩივნა ხან რევიზორ-ბუალტრად, რევიზორ-ექსპერტად და სტილისტად მუშაობდა. ერთხანს გორში პედაგოგობდა კიდეც. ღოგორც რევიზორს მივლინებებში სიარული ხშირად უწევდა. ბევრჯერ უთქვამს, რაიონებში ხეტიალი მომბეზრდაო. საბუღალტრო განათლება არა ჰქონია, თუ მხედველობაში არ მივიღებთ მოანგარიშის კურსებს სადაც მისი მასწავლებელი ტერ – აბრამიანი იყო, რომელიც მოწაფეებს პატიოსნებას უნერგავდა.

მამას არქივში მისი შრომის წიგნაკია დაცული, სადაც ნათლად სჩანს რომ ცხოვრების დიდი ნაწილი უმუშევარი იყო.

1947 წელს პოეტი კვლავ დააპატიმრეს. საპატიმროში თითქმის ერთი წელიწადი დაყო. მიუხედავად მძიმე ცხოვრებისა, ნიკო სამადაშვილი არასოდეს წუწუნებდა. ყოველთვის რაინდი, გაუტეხელი და ამაყი იყო.

იგი მთელი თავისი არსებით ვერ ეგუებოდა კომუნისტურ რეჟიმს, რომელიც თავისუფალ პიროვნებას სულიერად და მორალურად ანადგურებდა.
ნიკო სამადაშვილი ვერ იტანდა თავისი ქვეყნის გავერანებას, დამცირებასა და შეურაცხყოფას.
განუწყვეტელმა დევნამ, სამსახურიდან უსამართლოდ დათხოვნამ თავისი ნაყოფი გამოიღო – იგი ჰიპერტონიით დაავადდა.
მამას არქივში დაცულია სხვადასხვა სახის განცხადებები, სადაც ძირითადად სამსახურში აღღგენას ითხოვს.

დედაჩემი იგონებს: ერთ-ერთი რევიზიის დროს ლაგოდეხში ნიკომ დიდი გაფლანგვა აღმოაჩინა. მას ქრთამი შეაძლიეს, რომელიც არ აიღო. სამაგიეროდ ის თანხა მაშინდელი ცეკავშირის გამგეობის თავმჯდომარესთან ჩამოიტანეს. ნიკო კი, როგორც უხარისხო რევიზორი სამუშაოდან დაითხოვეს.

ჩვენს საოჯახო არქივში დაცულია ცეკავშირის გამგეობის დადგენილების ამონაწერი: ცეკავშირის საორგანიზაციო – სარევიზიო განყოფილების ინსტრუქტორ – რევიზორი. ამხ. სამადაშვილი სისტემატურად არასრულყოფილად დოკუმენტალური რევიზიების ჩატარების გამო მოიხსნას სამუშოდან.
ამ საბუთების თარიღებსა და ავტორთა გვარებს შეგნებულად არ ვასახელებ.

არის დადებითი დახასიათებაც:тов. Самадашвили Н.М. 1938 г. По
1940г. Работал руководителем ревизионной группы. Тбил – трестсбыта который выявил способность и знание дела
Тов. Самадашвили боролся против растрат и чищенийю К виду его деательности прекращались хищения.
Тов. Самадашвили был многокротно награжден приказом и месячным окладом.
Начальник ШШ – ой категории.
Столовых Тбилтрестсбыта Хухунашвили.

დედამ მიამბო ორმოციან წლებში ნიკო კვების სამინისტროში რევიზორ – ექსპერტად მუშაობდა. სამინისტროს მესვეურებმა მწერლებთან და მსახიობებთან მოაწყვეს შეხვედრა. ნიკო საღამოზე მოიწვიეს, მაგრამ არ დასწრებია. მეორე დღეს უფროსმა უსაყვედურა: კარგი კაცი ხარ, მაგრამ პოეზია და ხელოვნება რომ არ გიყვარს, ეგ ცუდიაო.

ასეთი გახდათ პოეტის მოღვაწეობა, როგორც რევიზორ – ბუღალტრისა. ნიკო სულიერ სიმშვიდეს მხოლოდ უახლოესი მეგობრების წრეში გრძნობდა. მათ უკითხავდა თავის ლექსებს, ესაუბრებოდა. ეს მისთვის უდიდესი ბედნიერება იყო.

მიუხედავად დიდი გაჭირვებისა, დედაჩემს არასოდეს გამოუთქვამს საყვედური. მამას მთელი არსებით თანაუგრძნობდა. ნიკო პირველად ლექსს მარიამს უკითხავდა ხოლმე კაბინეტში. ის კაბინეტი ოთხი კვადრატული მეტრი ფიცრული ოთახი იყო. იქ თაგვი კუდს ვერ მოიქნევდა. ძლივს ეტეოდა ტახტი, საწერი მაგიდა და წიგნების კარადა, რომელიც მამამ სპეციალურად გააკეთებინა. იმ კარადაში წიგნები თითოეულ თაროზე სამ მწკრივად ეტეოდა. საწერ მაგიდასთან მისვლა ბავშვებს აკრძალული გვქონდა. ვიცოდით, რომ იქ მამას ნაწერები იყო და ვერიდებოდით.

დედა იგონებს: ნიკო უმეტესად ღამით წერდა. წიგნებსაც ღამე კითხულობდა. ერთი ღამე განსაკუთრებით დამამახსოვრდა. კვალის ქუჩაზე ვცხოვრობდით, 9 კვადრატულმეტრიან ოთახში. შუაღამისას გამეღვიძა. ნიკო წერდა. დავუძახე: – ნიკო! ჩემი დაძახება არც გაუგია. იგი თავის სტიქიაში იყო. სახეზე ღიმილი დასთამაშებდა და თავზე თითქოს ნათელი ადგა.

საოცარი მეხსიერება ჰქონდა ხშირად ყიდულობდა წიგნებს ბუკინისტურ მაღაზიაში ვერაზე, სადაც გამყიდველად მისი ნათესავი ტიმოთე მახაური მუშაობდა. ტიმოთე დიდ პატივს სცემდა ნიკოს და საჭირო წიგნებსაც უნახავდა.

მე გაჭირვებაზე არასოდეს მიწუწუნია. ვცდილობდი, გული არ სტკენოდა. მხოლოდ ერთი შემთხვევა იყო ასეთი. ნიკო თავის სამუშაო ოთახში წერდა, მე შევედი და მოკრძალებით მივმართე: ნიკო. როგორ შეგიძლია ლექსების წერა, როცა პურის ფული არა გვაქვს? მან თავი ასწია, იდაყვით დაეყრდნო მაგიდას, ხელი შუბლთან მიიტანა, შემომხედა, მაგრამ პასუხი არ გამცა. მე ჩამოვჯექი ტახტზე და როცა პასუხი ვერ მივიღე უკან გამოვტრიალდი, თვითონ შემრცხვა. ასე დამთავრდა ჩემი წუწუნი. ეს იყო პირველი და უკანასკნელი, მას შემდეგ არასოდეს მიცდია მისთვის მსგავსი შეკითხვით მიმემართა.

1945 წლიდან გარდაცვალებამდე პოეტი თავის ოჯახთან ერთად ზემელზე, ეკატერინე გაბაშვილის ქუჩაზე 14 სახლში ცხოვრობდა. ბინა პატარა და უბადრუკი იყო. ამ სახლში შეიქმნა არაერთი შედევრი ქართული პოეზიისა. ეს პატარა ჩიხი საინტერესო მცხოვრებლებით გამოირჩეოდა. მთელი ქუჩა ეზოს წააგავდა. ქუჩის პირველ სახლში ბატონი ვალიკო გამყრელიძის ოჯახი ცხოვრობდა. ამ სახლიდან ხშირად შოპენის მუსიკის ჰანგები იღვრებოდა. უკრავდა ბატონი თამაზ გამყრელიძე. მე ახლო და თბილი ურთიერთობა მქონდა ოჯახის დიასახლისთან ქალბატონ ლიპა (ოლიმპიადა) ასათიანთან. პატარა ვიყავი და ქალბატონი ლიპა ხშირად ტკბილეულობით მიმასპინძლდებოდა. ამ ოჯახში აღიზარდა ორი აკადემიკოსი – რეზო და თამაზ გამყრელიძეები.

ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა ანდრო და ნინო შილაკაძეების ოჯახი. ბატონი ანდრო ერთობ განსწავლული პიროვნება იყო. იგი უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა, ხოლო შემდგომში პირველი საშუალო სკოლაში ლათინურს ასწავლიდა, ქალბატონი ნინო კი ამავე სკოლაში – ფრანგულსა და რუსულს. ამ ქუჩის თავში კი ცხოვრობდნენ ლეო და დალი ბაქრაძეები. ლეო დოკუმენტური ფილმების ცნობილი რეჟისორი გახლდათ.

ჩვენს ეზოში ცხოვრობდა ცნობილი მთამსვლელი ივანე (კაკო) მარი, გეოგრაფიული საზოგადოების აქტიური წევრი, საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე. ჩვენს გვერდით ეზოში ქურთების ოჯახი ცხოვრობდა. აქ აღიზარდა ქურთი პოეტი ტახირ ბროევი. აქვე ცხოვრობდა ცნობილი ექიმი, პროფესორი გიორგი მესტიაშვილი და ცნობილი საგუნდო დირიჟორი დათუნი ბალანჩივაძე. ჩემი ბავშვობის მეგობრის დარეჯან ბალანჩივაძის ძმა, რომელიც ეგვიპტეში დაიღუპა. ქუჩის დასაწყისში მწერალ ეკატერინე გაბაშვილის სახლი იყო. ამიტომ დაერქვა ამ ქუჩას მისი სახელი.

მამა მეგობრობდა გამოჩენილ ქორეოგრაფ ჯანო ბაგრატიონთან, რომელიც მაშინდელი ლენინის ( ამჟამინდელი კოსტავას) ქუჩაზე ცხოვრობდა. იმ ადგილას სადაც ახლა მეტრო რუსთაველია. მამა დიდად აფასებდა ჯანო ბაგრატიონის ხელოვნებას. მას ხშირად უთქვამს: ჯანო გენიოსია. გვარი ხელს არ უწყობს ამ დროში. ვინ გაუშვებს უცხოეთში, თორემ მთელ მსოფლიოს მოივლიდა ტრიუმფითო. უმცროსი ჯანო ჩემი ძმის თამაზის თანაკლასელი იყო ზოგჯერ მეც დავდიოდი სტუმრად ამ ოჯახში. ექვსიოდე წლის ვიქნებოდი როცა ჯანომ ცნობილი სიმღერა ყვავილების ქვეყანა შემასწავლა. ჩემს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. როცა ჩვენს სახლში სტუმრები იკრიბებოდნენ ამ სიმღერას ვმღეროდი ხოლმე. პოეტი მეგობრობდა პეტრე სარაჯიშვილთანაც. ბატონო პეტრე ცნობილი მოღვაწე გახლდათ. მამას ხშირად უთქვამს, პეტრე კონიაკის დიდი სპეციალისტია, რასაც ის დეგუსტაციას გაუკეთებს, იმას წყალი არ გაუვაო. ბატონ პეტრეში ვანო სარაჯიშვილისა და დავით სარაჯისვილის სისხლი ჩქეფდა. მისი უფროსი ქალიშვილი ლია ჩემი თანაკლასელი იყო. ის თავისი თანატოლებისაგან მშვენიერი გარეგნობით გამოირჩეოდა. სამწუხაროდ რამდენიმე წლის წინ ლია გარდაიცვალა. პეტრეს უმცროსი ქალიშვილი ნანული თეატრისა და კინოს ცნობილი მსახიობია. ცოტა ხნის წინ ვესტუმრე ბატონ პეტრეს მეუღლეს, მშვენიერ და სითბოთი სავსე ქალბატონ ქეთოს. მიუხედავად დიდი მწუხარებისა იგი მხნედ გამოიყურებოდა. სამწუხაროა, რომ ბატონი პეტრეც უდროოდ გარდაიცვალა.

ნიკო სამადაშვილი – Niko Samadashvili (1905 – 1963)

პოეტის სიკვდილის მერე გამოქვეყნდა მისი ლექსების უკვე მეორე კრებული. ახლა ძნელია წარმოდგენა იმისია, თუ როგორ შეხვდებოდა ქართული ლიტერატურის ამ მნიშვნელოვან ფაქტს განსვენებული პოეტი, – წიგნში დაბეჭდილი ბევრი ლექსი ხომ მისი სულის აღსარებაა, უკიდურესად გულახდილი და დაუნდობელი. აქ ვერ ვნახავთ ვერც ერთ უფერულ ლექსს, უბრალო საბაბით დაწერილს, უღიმღამოს და არაფრისმთქმელს.
პოეზია არ უნდა ყოფილიყო მისთვის მარტოოდენ “ტკბილ ხმათა” სიმღერა; ნაღვერდალში, მუდმივ ცეცხლში აქტივობდა მისი სული და შემდეგ მწველ, აფორიაქებულ, ზოგჯერ მოუწესრიგებელ სტრიქონებში რეალიზდებოდა. თუმცა ამ საქმიანობას სინანულის ჟამს “ჯღაბნას” არქმევდა:

“ლექსების ჯღაბნა წამებად გექცა,
სჯობდა ვენახის კვალი გებარა,
ვის რად უნდოდა ეს თვალთმაქცობა,
ნეტავი ქარში გადაგეყარა”.

მაგრამ ტრაგიკული სწორედ იმის შეგნება უნდა ყოფილიყო, რომ იგი ვერასოდეს დააღწევდა თავს ამ “თვალთმაქცობას”, რადგან შემოქმედება _ თქმის ჟინი _ სისხლხორცეული იყო მისთვის, ძვლამდე გამჯდარი (“რა ექნა იმას, მგზავრო, მითხარი, ვინც ძვლების ცეცხლი ვერ დაიყოვნა”), იგი თითქოს სხეულის ფორებიდან დენიდა გარეთ სათქმელს, აუცილებელს და ეს იყო მისი ერთადერთი ნუგეში, სულის დაამება, გულზე მომშვები კათარზისი…
ამ ეზოტერულ საიდუმლოებას შემოქმედებისას თავად ამხელს იგი საკუთარი თავისადმი მიმართულ ლექსში (“ნიკო სამადაშვილს”): “ავადმყოფობა ეგონათ, ბიჭო, ლექსები ტანზე გამონაყარი”.
ნიკო სამადაშვილი განსაკუთრებული მოვლენაა ქართულ პოეზიაში. პირველ ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს მისი ლექსების გარეგანი მხარე, კერძოდ, პროსოდიული სახე. მისი ლექსის გამო მოხდენილად თქვა თ. ჩხენკელმა: “მისი ბევრი ლექსი მოგვაგონებს გაურელი თიხისგან გამომწვარ ასიმეტრიულ დოქებს, რომელთაც თუმცა კი ამჩნევიათ კოჟრები და ზოგჯერ მომტვრეული აქვთ ტუჩი ან ყური, მაგრამ რომელშიც პოეზიის შეურყეველი, მაგრამ, ძელგი ღვინოა ჩასხმული”.
საგანგებოდ უნდა ითქვას, რომ სამადაშვილი უპირველესად პოეტი მხატვარია, მის პოეზიაში სრულიად გამოუვლენელია ყოველი დროის ქართული პოეზიისთვის ეგზომ დამახასიათებელი ჰიმნური, ანუ ხოტბური ელემენტები.
პოეტის თვალით დანახული და მისი გეშით განცდილი სოფელი მისი სამშობლოა, ერთი კუთხე ქვეყნიერებისა, დაუვიწყარი ქართლი, უფრო ხშირად ერთი კონკრეტული ლოკალი _ ტანას ხეობის ერთი სოფელი, რაიც დიდი სოფლის, წუთისოფლის ხატად არის წარმოსახული.
მაგრამ მანმადე უნდა ვახსენოთ ლექსი “ჩემი სოფელი”, სადაც ერთმანეთს მისდევს საკვირველი პლასტიკურობითა და ლაკონიზმით დახატული ყოფითი კადრები, აქ უჩვეულო არაფერი არ მომხდარა (ლექსი მოგონებაა) და არც რამეა უცნაური სანახავი. სურათები სტატიკურია (ზმნა არსად არის ნახმარი), თითქოს ელის მათ გამხსენებელს (უძრავი ტახტი, წალო, ზანდუკი, ფერიცვალობა, საფრავზე ხილი”. “კერძით გასრილი ჯამი თაროზე და ძველი სახლი წისქვილის წინა” , “მთებზე ზოზინი სოფლის ნახირის, მდინარის გაღმა ვეება ქორი”). მთელი ლექსი გამსჭვალულია შინაგანი “ფათფათით”, ნაღვლიანი სიყვარულით, თუმცა ეს სიტყვა ერთადერთხელ არის ნახმარი ლექსის ბოლოს: “როგორ მიყვარდა ჩემი სოფელი, როგორ მინდოდა იქ მომკვდარიყავ”.
“უკანასკნელი ქრისტიანები”, “ბეთანია” მთლიანად გასენილია ტრაგიკული განცდით და ასოციაციებით, რასაც თავად ბეთანიის მიწა ინახავს. იქ მიმავალ პილიგრიმთა ხედვაში იღვიძებს ლეგენდა თუ ისტორია, ტაძრის სანახებს შენივთებული: “ხევში მდინარე შემოგვეფეთა _ შეწირულ ბავშვთა ცრემლები იყო,” ამოტომაც “ჩვენ მივდიოდით აღმართზე ერთად, რატომღაც ჩუმად, რაღაც უიღბლოდ”, ისტორია: “აქ დანდობილი გლეხი სახრეზე, აქ შესწრებია ორშაბათ დღეს”. ორშაბათში განსაკუთრებული სიმბოლო მარხია, რაღაც ხალხურ-ტრადიციული: “კვირაძლის მწუხრზე ჰგავდა ორშაბათს და გულის კვამლი უწვავდა თვალებს” (ლექსიდან “დაითენთა”), ის ორი სტრიქონი ასე გაგრძელდება: “ახლაც კი ვამჩნევ ლაშას სახეზე _ ჯალალედინის შემოკრულ სილას”. ლაშა _ საქრთველოს პერსონიფიკაცია, ჯალალედინი _ “საქართველოს უკვდავი მტერი”. და ეს ფრაგმენტი გულისმომკვლელი ლეგენდისა თუ მითისა: “აქ თავისი თათით ითხრიდა საფლავს მწყემსდაღუპული სოფლის ნახირი”, რასაც არაორაზროვნად ეხმიანება პილიგრიმთა ბედი. “ძლივს ვამშვიდებდით შემკრთალ მაცხოვარს რჯულდაწყვეტილი ექვსი ქართველი”, ამავე დროს, აქ ცხადად გამოსჭვივის სიმბოლიკა კეთილი მწყემსისა და მისი სამწყსოსი.
ყველა ამ სასოწარკვეთილ სურათს აბოლოვებს შემზარავი სანახაობა, ერთ სტროფში გადმოცემული. რაც სავსებით ავლენს სამადაშვილისეულ თვალს და მანერას წერისას: “მათხოვარი ზის როგორც ობობა _ მყრალ ჯოჯოხეთის მოხდილი პკეა, არც ზეღაპარია აღარც მოთხრობა ის თითქოს ჩიტებს აუკენკიათ”.
მაგრამ არის სხვა ხილვაც, იმედიანი ასოციაციებით შენივთული. ხილვა მკაცრი და დიდებული დღესასწაულისა ატენის სიონში, რომლის არემარე არაამქვეყნიური შუქით არის განათებული (“უფლის ნათელი დაბარბაცებდა გაუთენარი გზების ბოლომდე”) ამ მისტერიულ ღამეს, როდესაც ეს კონკრეტული ლოკალი რაღაც ყოველდროულ ადგილად წარმოუდგება პოეტის თვალს. ეს ადგილი თითქმის ქვეყნიერების ჭიპია, არც მდინარე ტანაა მცირე ნაწილი, არამედ “სოფლისა წყალნი” (რუსთაველი) ან იორდანე, ყოველთა მდინარეთა ხატი. ეს ოთხი სტრიქონი , რომელიც მნიშვნელოვანი სიმბოლოებით არის შეძერწილი, მისტიურ შუქში ახვევს დახატულ პეიზაჟს და ამბავს, რეალობას გვერდზე გადაანაცვლებს, თითქოს გადასწევს ფარდას, ჭეშმარიტი სურათის დამფარავს, არც მას მოჰყვება, იმედია და წყნარი სიხარულის შუქით არის მოქსოვილი: “ დრო იყო, როცა ბნელ სასუფეველს მდინარე ტანა ჩაუდიოდა, საიქიოდან წუთისოფელი როგორც მამალი ისე ყიოდა”. ამ ზერეალური სურათის მხილველი პირისპირ დგას უაღესი საიდუმლოების წინაშე _ ქვეყნიერების ახალი დღის გათენების, ანუ ქვესკნელს ჩასული წუთისოფელის მკვდრეთით აღღგომისა. მამალი _ მზის სიმბოლო, გათენების გათენების მაუწყებელი დღევანდლამდე. ძველ ქრისტიანთა თქმულების მამლის პირველ ყივილზე ამდგარა ქრისტე, ამიტომაც მამალს პირველი ქრისტიანები ახატავდნენ საფლავის ქვებზე.
სამადაშვილის ყოველი ლექსი მისი სულიერი აპოკალიფსია, _ საკუთარ თავთან ჭიდილსა დამ ის მეურვე უარყოფილი ქვეყნების წინაშე პირისპირ დგომის დოკუმენტი. პირქუშ ხილვეთან ერთად მასში აღნუსხულია მისი შინაგანი ცხოვრების ბევრი ნათელი წამი.
მრავალფეროვანი ქართული პოეზიის ხომლს ნიკო სამადაშვილის ხმაც უერთდება, _ ტრაგიკული, მაგრამ სინათლისკენ გამყივარი ძახილი.

ნიკო სამადაშვილი – Niko Samadashvili (1905 – 1963)

ფრთხილად, ხალხი მიწიდან არ გადაცვინდეს!

ამოვარდნილი ქარიშხლები ზათქით, წუილით და ღრიანცელით მიერეკებოდნენ შემზარავ ღრუბლების ჯოგს ევროპის გაცრეცილ სივრცეებში. ორტოტა ელვა და ჭექ-ქუხილი, დელგმა და ბდღვირი შემაძრწუნებლად მოიგელვებოდა რუსთა-ველის და დანტეს, შექსპირის და გოეთეს, ჰიუგოს და პუშკინის სამშობლოს მიწა-წყალზედ. დედამიწა უკუნეთის ქარაფების წინ ინჯღრეოდა. ხუფაყრილი ვულკანები ყვიროდნენ. უსაზღვროების გაუვალ ხრიოკებში ელდანაცემი პლანეტები ბღაოდნენ… პირველი მსოფლიო ომის აუწერელი უბედურება დასტეხოდა ქვეყნიერებას. დიდი და პატარა ფეხზე წამოჭრილიყო. განწირულ ხალხთა დაუსრულებელი ნაკადი ჭირხლივით მიიწევდა კაცობრიობის სასაკლაოზედ, სადღაც ალქაჯების ცეცხლის კოცონი ენთო და გერმანელების იმპერატორი ვილჰელმ მეორე თავიდან ფეხებამდე იარაღასხმული ჯარით, ლენცოფანაჭამი ნადირივით დარეოდა ფრანგებს, რუსებს, ბელგიელებს…
ზარბაზნები გრგვინავდნენ, სისხლის მორევში იკეცებოდნენ მშვიდი სოფლები, მიწის პირიდან იღგვებოდნენ საუკუნეთა ჯაფით აღმართული ქალაქები, ნადგურდებოდა ხუროთმოძღვრების დიადი ძეგლები, ნაცარტუტად გადაქცეულიყო ერების აურაცხელი ქონება და სიმდიდრე, ბრწყინვალე ქმნილებანი გადანჩრეულიყო თოფის კონდახებით, ხელთუქმნელი საგანძნრები ლაფში ამოეთხარათ. ლუვრის კიბეზე ხელებმოკვეთილი მილოსელი ვენერა იდგა და გამვლელ-გამოვლელს ბედის უკუღმართობას შესჩიოდა.
დიახ, შავი ღრუბლები ტრამალებს, გზაჯვარედინებს და მთელ არემარეს მოაბნელებდნენ. ქვემეხები გრიალებდნენ, ტყვიამრფქვევები დღედაღამ უყეფთდენ. სეტყვასავით წამოსულ ტყვიის თავსხმაში, ბათქაბუთქში, გაოგნებული მოსახლეობა სად გარბოდა თვითონაც არ იცოდა. ასე გასინჯეთ, ვეებერთელა კვამლის სვეტებით ცის კაბადონებიც იჭვარტლებოდნენ და კაცს აღარ ეგონა, თუ გამურულ ტატნობებს შხაპუნა ავდრები ოდესმე გაგვირეცხავდნენ. კამარებს ზევით აზიდულიყო: გამსკდარ ყუმბარებისგან გამოფუღრული მთის ორწოხების ბუღი, ძირფესვიანად ჰაერში ატყორცნილ შესანიშნავ ნაგებობათა შედედებული მტვერი, აფეთქებულ არსენალების ღრიანცელი, დანგრეული სახლების, ხიდების, ქოხმახების ანარეკლი, მართლაც, გველეშაპებს ალყა შემოერტყავთ წუთისოფლისთვის.
დღე ერთი იყო და საგანგაშო საყვირების ათჯერ ზრიალი. სამარქაფო ჯარისკაცების ჭაჭანება აღარსად სჩანდა. სახანძრო რაზმში ქალები ეწერებოდნენ.
მტარვალების გამოისობით რა წვერამწვანებული ახალგაზრდობა ისხიპებოდა. ღმერთო, როგორ ნაქუჩებივით ისროდნენ ყმაწვილ კაცობას გამძვინვარებულ ჭიაკოკონაში, რა უწყალოდ იჟუჟებოდა მთელი ქვეყანა.
გაძვალტყავებული ლტოლვილებით გაჭედილიყო რკინიგზის სადგურები, ტურტლიანი და მოხუხული ბაქნები. შიმშილისაგან დასუსტებულ და ხმამიკნავებულ ბავშვებს, შეწუხებულ დედებს, შრატისფერი დასდებოდათ; ერთ ადგილზე ჯდომით მუხლები დაბუჟოდათ; ხმაურს და ჟრიალს, ნაგავს და ჩეჩქს, თუთუნის და ყლარტის სუნს, კარფანჯარებჩამტვრეულ დარბაზებს, ბამბის პატრუქამოჩრილ ჭრაქებს, ცარიელ თვალებადღა გადაექციათ უსახლკაროდ დარჩენილი ადმიანები; ლტოლვილები იმდენად სასომოხდილები გამოიყურებოდნენ, რომ შეგებერათ, წაიქცეოდნენ.
შარა-გზებზე შიშიანობა იდგა: ძარცვა და რბევა გახშირებულიყო. ამას სისხლად ფასობდა კვნიწი მარილი და შავი პურის ნატეხი. ბალბის და ნაცარქათამას კერძის სანუკვარ საჭმელად ითვლებოდა; თუ ღრინჭველას და მაჩიტას ვინმე მიაგნებდა, სიხარულით ცას ეწეოდა.
გამალებულ ომს ბოლო არ უჩანდა. საზღვრები ხელიდან-ხელში გადადიოდა. ფრონტები ამინდებივით იცვლბოდნენ. ხიშტჩართული ბრძოლებით, ცხენოსანი მხედრების თქარათქურით, ამართული ხმლების ჭახაჭუხით, გამარჯვებულთა საიერიშო ყიჟინით და დამარცხებულთა უკან დახევით. თავში კეტდარტყმული კაცივით ბარბაცებდა ქვეყნიერება. ევროპის ხმელეთი შემოხვეული ურჩხულის სიმძიმით იზნიქებოდა. ჩახერებული დედამიწა მკვდრებს ძლივსღა აუდიოდა, სასაფლაოებს ვეღარ ინელებდა, სისხლა აღებინებდა, სუნთქვა ეკვროდა, მზად იყო ზეცის ბადიმი აენგრია და სადღაც შორს, შორს… თუ გნებავთ სინათლის იქით გადახვეწილიყო, ოღონდ მსოფლიო უსიამოვნებას , გაუნელებელ შფოთვას, ადამიანთა ხოცვა-ჟლეტას განშორებოდა… განშორებოდა ცოდვილ ქვეყანას.
შებოლილ სივრცეებში ფრინველებსაც სული უგუბდებოდათ. ღა ვუყოთ, თუ მხოლოდ ლეშით გამაძღარი ჭილყვავები მეტიჩრობდნენ, აუგს ყბედობდნენ. სამაგიეროდ ბრძოლის ველზე ცოდვის კითხვა ტრიალებდა: აჩეხილ და წელებგამოფატრული მებრძოლთა ზედახორა, დასახიჩრებულ მოკლულებით ამოვსილი ჭაობები; ხრამში და ღრეებში გადაჩეხილი საზიდრები, ავტომანქანები, ტყვიით დაცხრილული ჭაბუკები, თავგაპობილ პირუტყვებთან ერთად ერთიმეორეში აზელილიყვნენ; მინდვრები მოდებული იყო გაფშეკილი და გახრწნილი მკვდრებით,უყურადღებოდ მიტოვებული დაჭრილებით; წყლით სავსე ორმოები, ხომ საშინლად ყარდა ნაიარევი და ჩირქგამხმარი გვამებით. ხევში თავდაყორა გადავარდნილი ჯავშნიანი მატარებლები, ნაპირზე გარიყულე დამხრჩვალი მეომრები გამობერილი მუცლებით; პირქვე გადმობრუნებული ნავსადგურებთან ღუზაჩამოყრილ და ცხვირშეჭყლეტილ ხომალდების შიშინი; ჩაძირულ გემების ალაგას მეზღვაურთა ქუდების, ბავშვთა სათამაშოების, დამსხვრეული კარჭაპების, ნავების, ნიჩბების ტივტივი – კაცობრიობის ჭკუაზედ შერყევის უტყუარი ნიმუში იყო.
სახიფათო კუნძულის მობინადრენი – ტარტაროზი ინგლისელები, გამოჩერჩეტებულ და ხეკაკუნა ნიკოლოზ მეორეს აქეზებდნენ, ზოგჯერ კიდევაც აიძულებდნენ, რომ ურიცხვი ლაშქარი მიეყარა ევროპის და მცირე აზიის სანგრებთან.
უდედმამოდ დარჩენილი, თვალებშეშუპებული ბალღები, შერცხვენილი გოგონები ერთი ქალაქიდან მეორეში დაძრწოდნენ და ცრემლმორეულნი ეხეთქებოდნენ ალაგმულ სიცოცხლის გადამწვარ მარგილებს.
მდუღარე სისხლის ნიაღვრებში ლპებოდა: მიქელანჯელოს, დოსტოევსკის, ბაირონის, ბარათაშვილის, პუშკინის, ჰიუგოს სამშობლო. საფრანგეთის სატახტო ქალაქში გერმანელების ყუმბარები წიოკობდნენ, პარიზი ღველფში და ღადარში იკრუნჩხებოდა. მის ქარაშოტი საბერველივით უბერავდა, წალეკილ ხალხთა საუნჯეს დაუზოგავად ანიავებდა. დედამიწა კოკისპირულ ტანჯვის სადღვებელში ჩაეგდოთ, მართლაც გავარვარებულ საკირეში იწვოდა ახლადფეხადგმული მეოცე საუკუნე.
თუჯისფერი ღრუბლები ისე ეკიდა, თითქოს ზეცას სარჩული გამოსჩროდა.
წელმოწყვეტილი და გამოთაყვანებული მეფეები, აბრეშუმის შარიშურში ჩაფლული ქარაფშუტა და თოქშო დედოფლები, უფლისწულებს ბაჭიებივით უფრთხილდებოდნენ, სეფე-ქალებს და ძიძებს დღეში ათჯერ უტატანებდნენ; თაღლითი და ყოყოჩი პრემიერ-მინისტრები, ფხუკიანი და ჩხაკუნა დეზებიანი მთავარსარდლები, განიერ რუკებს გამადიდებელი შუშებით წაყუდებოდნენ, მტრის სტრატეგიულ გეგმებს ფუშავდნენ, ერთმანეთს ფეხებში ბრიყვი ჩოჩრებივით ეხლართებოდნენ, თან გაცხარებული კამათით და ყვირილით ჭიჭინაზე სივდებოდნენ…
გაიძვერა ელჩები და გაქნილი დესპანები ერთ შეხლა-შემოხლაში და ჩოჩქოლში იყვნენ: შიკრიკებს სინსილას უწყვეტავდნენ, ხან სად აფრენდნენ, ხან საით; ეთი მეორეს ლაყე კვერცხივით ასკდებოდნენ, თეთრ ხელთათმანწამოცმულ ხელებს იქნევდნენ, მუშტებს მაგიდაზე უტყაპუნბდნენ, მეტისმეტი სიანჩხლით სისხლი თავში უვარდებოდათ, ოფლი წურწურით ჩამოსდიოდათ. საიდუმლო მიმოწერების, მლიქვნელი პირობების, ფარატინა ქაღალდის ფასად რომ ღირდა. სახელდახელოდ შეთითხნილ აზრების კისრის ტეხვა და კორიანტელი იდგა, დაგეშილ ჯაშუშებს თავის საჩხერკედელაო ამინდი დასდგომოდათ: მტრის ზურგს უკან დაეხეტებოდნენ, მიბობღავდნენ. ჯარის განლაგებას ზვერავდნენ, სამხედრო ბაზებში ნიღაბამოფარებული მიძვრებოდნენ; საეჭვო რესტორნებშ მიმტანებად ეწყობოდნენ, რომ ყბედი და ბახიბუხა გენერლებისთვი განგებ ყური წაეყრუებინათ, თუმცა ბევრ მათგანს ჯილდოს სანაცვლოდ სახრჩობელას ყულფზე კონწიალი დაჰბედებოდა.
ტყვეებს ეკლიან მავთულით შემოვლებულ ბანაკებში ერეკებოდნენ. შიშდარეულებს სახეზე კაცის ნასახი ძლივსღა ემჩნეოდათ. იყვნენ ისეთი ყლიფის წუნწკლიანი ბედოვლათებიც, რომ ტყვედ ჩავარდნილების წამოყვანა ეზარებოდათ, იქვე ხვრეტამდნენ, ან ცოტას გაიტყუებდნენ და სადღაც უწყალოდ სპობდნენ. იმ უბედურთა არც მუდარა, არც ტირილი, არც მუხლებზე ხელების შემოხვევა მათ გულს არ უჩვილებდა, არ ულბობდა. მართლაც. რომ ომი ლმობიეებას აქრობს, ააბრაგებს, ამხეცებს ადამიანებს.
ჩულიან და ცინგლმოუწმენდავ სულთანის თურქეთს ამიერკავკასიის დაპყრობა განეზრახა: ჭოროხის ნაპირიდან, არსიანის ქედიდან, გაღმა არაქსიდან ჯაჭვაწყვეტის ნაგაზივით იღრინებოდა და ჰამბურგის ბაზარზე შესყიდულ დურბინტით ათვალიერებდა აჭარის, მესხეთის, ალექსანდრეპოლის მიდამოებს.
ოდესღაც სათათრეთში გადახვეწილ სომხებს ნახევრად ველური ასკერები ანატოლიის ხრიოკებშI ულმობლად ჟუჟავდნენ, ანკარელი ნადირები უდანაშაულო ხალხის სისხლში ამოთხვრილ ხელებს, ვერც ციხის წყევლას ხონთქარის ჩამომავალნი განა ოდესმე მოინელებდნენ?
თურქეთში გატაცებულ ქართველს პოეტი სწერდა:

რუხი მეჩეთი ცაზე აყრილ ღრუბლებს იცოხნის,
ზოგჯერ ამთქნარებს ყურანივით ტლანქი, ტიალი.
შენ კი ჩადრივით მოგისხია მხრებზე სიცოცხლე,
მიჰყვები ბურანს და გიყურებს მთა თრიალეთი.

ვიცი მოკეთევ, უცხოეთი გღრღნის და გაწამებს,
გატაცებული ნაფუძვრები, ქედი, მინდორი,
დახედავ ყვავილს, ვით მძინარე ბავშვის წამწამებს,
თავს დატოტვილი რო ადგია ხნიერი წნორი.

ოშკის სამრეკლოს ჩუქურთმებში ბუდობს სიმღერა,
ეგ იავნანაც თამარ მეფის სახის ხალია,
ჩაფიქრებულხარ გზიდან-გზაზე ბედამღვრეული,
და ქართულ ჰანგებს შენს მკერდის ქვეშ უფართხალიათ.

დრო რას დახეთქავს სწრაფ ჭოროხის ზვირთების ყავარს,
ზედ გადახვეწილ ქართველების ფიქრები ყრია.
რა დაავიწყებს ჩემი ერის დიდების მაყარს,
ვინც საქართველოს დერეფანი ჩამოანგრია.

ხრიოკ სივრცეში მდინარეთი მძიმეთ ახველებს,
ხედავ, უბედურს ჭლექი როგორ შეუნახია?!.
მანდ რჯულშეცვლილი დაემხობი მეჩეთის ხვრელთან,
მესხეთში შენი ქრისტიანი დედა მარხია.

ავსტრიის მხარეზე გააფთრებული ბრძოლები სწარმოებდა, იქ, სადაც ხრიკიანი რედლის ღალატმა კინაღამ სულერთიანად არ დაღუპა ფრანციოსების მიწა-წყალი, ჩაუხა პრეზიდენტაბის და მილიონერების წასისინებით მთელი დასავლეთი ცათამბჯენ ჭიაკოკონაში ათქვეფილიყო, ცეცხლის ნაპერწკლების ტკაცატკუცი და ტკრციალი ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანედან ალჟირის ნაპირებამდე სწვდებოდა.
ღვედაწყვეტილი დედამიწა წაპანს ვეღარ ეწეოდა და ისტორიის აოხრებულ გზებზე გულსაკლავად ბღაოდა. აოშვნილ უბედურებას გაპარპაშებული მტარვალები დახაროდნენ, ძვირფას ნადავლს, დოლარებს, სტერლინგებს და ეკატერინე მეორის სურათმიტყეპებულ ათთუმნიანებს სეიფებში ინახავდნენ. დასწყევლოს გამჩენმა, რაღაც ბრმა-ყრუობა ბატონობდა, გიჟები მართავდნენ ქვეყნიერებას. სიბნელის ბათქაშით შემოლესილი სამფლობელო გეგონებოდა, სადაც შმაგების გაუგონარი უტიფრობა და გონებამიუწვდომელი ბოროტების კუნტრუში მეფობდა.
ილაჯგაწყვეტილი ხალხი მოითხოვდა უთანასწორობის განადგურებას, ზავს, მშვიდობას, რომანოვების, ჰოგენცოლლერების, ჰაბსბურგების დინასტიის დამხობას.
რუსეთის მხნე და მედგარი ჯარისკაცები თოფებს უღერებდნენ ორთავიან არწივს, რომლის ყივილს ბანს აძლევდა დახავსებული იმპერიის კედლების ჭრიალი.
ჩემმა მეგობარმა თავისი თვალით იხილა: ომის აუტანელი ქარცეცხლი. გაფიჩხებულ ჭაბუკებზე, კრიჭაშეკრულ და განგმიულ ვაჟკაცებზე ჯიქივით ნამქერის ბრთებგაშლილი ბუქნა; სასოწარკვეთილი ადამიანები როგორ მირატრატებდნენ ომის ნიაღვრებისგან წალეკილ გზებზა, დანაღმულ მინდვრებზე და ისე იღუპებოდნენ, რომ მათი ხორცის ნაფლეთებიც აღარსად სჩანდა.
გულდანაკრულებული ხალხი ბორგავდა… მოთმინების ფიალა ევსებოდათ. ხსნისკენ ლამობდნენ. წყალში დამხრჩვალი მოხუვებით, ჭაბუკებით, ბალღებით, მდინარეები შეგუბებულიყვნენ, სრუტეები პირქვეამობრუნებულ კრეისერებით გატიხრულიყვნენ; ზღვებს შუაზე გაგლეჯილი ჯებირები გადმოელახათ და ხმელეთზა კბილებდაკრეჭილი მდევებივით მოიწევდნენ.
თებარვლის რევოლუცია შემოდგომის დარივით დაიწყო. ის თითქოს თაბაშირიდან იყო ამოქნილი. დაღლილი და დაქსაქსული ჯარი მორღვეული ფრონტიდან შინ ბრუნდებოდა ვაზნებდაცლილ პატრონტაშით, ჩამოშვებული თმებით, გაბარჯღული წვერ-ულვაშით, დაცხავებული ფარაჯით, ჩამოდღლეზილი სამხარეებით, ბაწარამოკრული ჯღანებით, დაძონძილი ტოლაღებით, ზოგს ტალახში ამოსვრილი ჩანთები და კორპდაკარგული მათარები აეთრია. ზოგიერთს თავის ჭრილობა ჭუჭყიანი ბანდით შეეხვია, ზედგამონაჟონი სისხლი რო შეხმობოდა.
საბარგო მატარებლების ვაგონები, ბანები, ასე გასინჯეთ ორთქმავალიც მეომრებით იყო გაჭედილი, ამას ზედ ერთვოდა ჩხუბი, მუჯლუგუნი, ალიაქოთი, ლანძღვა, მუქარა; ზოგს ფეხი უცდებოდა და გაქანებულ მატარებლიდან სასიკვდილოდ ენარცხებოდა მიწაზე. იყო ერთი ჭყლეტა, თავ-პირის მტვრევა და აყალმაყალი.
არაქათგამოლეული და შეფიქრიანებული მემანქანეები ოფლად იღვრებოდნენ, ცხვრის ნესტოები, სახის ნაოჭები, ყურები ჭვარტლით გამოსტენოდათ, თავიდან ფეხებამდე მურში ისე იყვნენ ამოსვრილები, რომ აამიანის გარეგნობის ნასახი დაჰკარგოდათ; გეგონებოდა შავ ტანისამოსზე ძალათი მიეკრათ თვალის კაკლები და ოდნავ მოთეთრო კბილები. ორთქმავლები, როცა უახლოვდებოდნენ სახიფათო მოსახვევებს და დაზიანებულ ლიანდაგს, განსაცდელში ჩავარდნილ მგზავრებივით კიოდნენ, აღმართზე მძიმე ტვირთს ვეღარ ეწეოდნენ, ჩერდებოდნენ და საცოდავად ქშინავდნენ.
ორიოდე გადარჩენილი საბადრაგო გემი ეზიდებოდა: დაჭრილებს, ხეიბრებს, ავადმყოფებს, ფეხებმონჩხვრეულებს, ჭაპანწყვეტიტ მიარღვევდა ზღვის აქოჩრილ ზვირთებს, ხან გზადაბნეული კამეჩივით დაიყროყინებდა, ხოლმე, თვალუწვდენელ ტალღების უდაბურებაში.
მიუტევებელი მსოფლიო ომი დასასრულს უახლოვდებოდა.
ფეხათრეული გერმანელები ვერსალის სასახლის წინ ღრიალით დააჩოქეს. გაუგონარმა ხარკმა ხომ ტევტონების მოდგმას წელი ჩასწყვიტა.
ონავარმა ვილჰელმ მეორემ, თავიდან წვეტიანი გვირგვინი მოიძრო და უცხოეთის ქანდარას შეეხიზნა.

დიდი დავიდარაბის და თავპირისმტვრევის შემდეგ, როგორც იყო მგოსანი თბილისში ჩამოვიდა. ბინად თავის მეგობარ მხატვართან მოეწყო. ომის ჭირ-ვარამს თავისი დაღი დაემჩნია პოეტის ხასიათზე, ძილში მალმალ შეხტებოდა: ,,უშველე, ცოდოა, ცოდო!” _ ყვიროდა ბედშავი სიზმრებით დატყვევებული.
მხატვარი ელდანარევ მეგობარს მზრუნველობას არ აკლებდა, ჯანს არ ზოგავდა, იმის გატეხილ ჯანმრთელობის აღდგენაზე ფიქრობდა. პოეტს გამუდმებით აწუხებდა ფეხის ჭრილობა, ეტყობოდა, გასაოხრებელი ყუმბარის ნამსხვრევები რბილში ჩარჩენოდა.
_ რა ამბავია ჩვენში? _ ხშირად ეკითხებოდა მგოსანი დაღონებულ მხატვარს.
_ გაიხედე რა არეულობაა! ყველაფერს ნატისუსალი ასდის, ძაღლი პატრონს ვეღარა სცნობს, ჩვენი სამშობლო სულს ღაფავს, საქართველოს დოვლათიან ფიჭაში კრაზანებმა დაიბუდეს…
მხატვარი ვიღაც რეტიან მევახშეს სახლის კედლებს უთეთრებდა, ოთახის ჭერზე თაიგულებს უხატავდა, იატაკს ოდნავ გამომწვარ აგურისფრად ღებავდა, რადგან სამუშაოს თავს ვეღარ ართმევდა, შინ გვიან ბრუნდებოდა. მგოსანიც რომელიღაც კერძო სტამბაში ამკინძავად მოწყობილიყო, ის აღარ უხვევდა ღვინის სარდაფებში, აღვირახსნილ ცხოვრებისათვის თავი დაეკრა.
პოეტი ვახშამს ამზადებდა როცა დაღლილმა მხატვარმა ოთახის კარი შემოაღო.
_ თუ წაიკითხე ფარფლაძის ლექსები? – შეეკითხა მხატვარი.
_ არა! – უპასუხა ლექსისმოყვარემ.
_ აბა, ერთი გადახედე. – მხატვარმა ყვითელყდიანი წიგნი მიაწოდა მგოსანს ისეთი ქცევით, თითქოს ხელში რაღაც საწამლავი ეჭირა. პოეტმა წაიკითხა რამდენიმე ფუქსავატი ლექსი, სადაც პოეზიის გარდა ფაფანაჭამ სტრიქონებზე და მჩატე ფიქრებზე ყველაფერი უშნოდ ეყარა. რაღაც მყრალი სუნი ასდიოდა დახავსებულ რითმებს, კბილმოცვეთილ სახეებს და პოეტურის უჯიათო ღრეჭას, კუს ნაბიჯებს ჰგავდნენ ქილიკა, ბლაგვი კარები. ამ დაგვალულ ნაჩხაპნებს რომ წაიკითხავ, ასე გგონია რუსთაველის სამშობლოში კი არა, ავსტრალიელ ველურებთან იმყოფები. ღმერთო! გვიხსენი ამ უწმინდურებისაგან, ჯვარი აქაურობას! ასეთ ბჟიტ ლექსს, თუ გინდა ცისმარე დღე შემოუბარე, შემოუთოხნე, მორწყე, მაინც გახმები.
– წამოიძახა აღშფოთებლმა მგოსანმა.
– ეგ ხომ თავის მოჭრაა! ანგლო-საცსების რასას აქებს და მერე როგორ უსირცხვილოდ!
– ამ უნუჭო მელექსეს, რომ ჰკითხო, ალბათ გიპასუხებს: მე სრულიად ახალი მიმდინარეობა შემომაქვს ლიტერარურაშიო.
– ასე ემართება ზოგიერთ მუსიკოსსაც კაკბების კაკანის მაგივრად რაღაც ყროყინს გადმოგვცემს, ნაკადულის რაკრაკის სანაცვლოდ წვიმის წუმპებს შეგიშხაპუნებს სახეზე, ყურთა სმენას გიხშობს და სჯერა, რომ ახალ ჰანგებს ნერგავს ხელოვნებაში, ნაცარქათამა სამეფო ვარდი ჰგონია.
– პირფერობა უმწეო მწერლების მოგონილია.
– იმის მაგივრად, რომ საწყალ ფიროსმანს შემწეობა მისცენ, დაეხმარონ, საცოდავი ავად ყოფილა…
– სადა სცალიათ რეგვენ მინისტრებს, ასეთ პირუთვნელ ადამიანებს მიხედონ, ისინი ბანქოს თამაშში აგირავებენ ამიერსა და იმიერს, ისინი ხალხის სისხლში კოჭაობენ, ყურს არაფერზე არ იპარტყუნებენ, – მიუგო მგოსანმა.
_ როცა სახელმწიფოში ასეთ დაქუცმაცებას და არევ-დარევას ხედავ, უნებლიედ გული გადმოგიცვივდება ეს ოხერი, აბა რა არის? – თითქოს თავისთვის წარმოსთქვა მხატვარმა და მძაღე მჭადის ნატეხი ბადიაში ჩაიფხვნა.
ორმა მეგობარმა ძუნწი ვახშამი დაამთავრა. გარეთ შხაპუნა წვიმამ დაუშვა, ახმაურდნენ სახილს ბანები, არახრახდნენ თუნუქის მილები, ენები გარეთ რომ გადმოეგდოთ, თითქოს ხახაში ხელი ჩაეყოთ და წვიმის უმარილო წყალს აღებინებდნენ. შეხტნენ და შემოხტნენ ქვაფენილებიც, კაკუნი ასტეხეს ფანჯრებმაც…
მგოსანმა მეგობრის თხოვნით თავისი რვეული გადაშალა.

დარდი კვამლივით მედება ყელზე,
ირგვლივ რიყეა, უდაბნოს ქვები,
ისე დავდივარ ამ ქვეყანაზე,
თითქოს საკუთარ ცხედარს მივყვები.

თითქოს ქადაგად დავცემულიყვე,
საკუთარ ბედის ანთებულ ხატთან,
და ალიონზე, მამლის ყივილზე
ავგზნებულიყავ ქარში თანდათან.

გარეთ წვიმა იალქნებიან ქარს ებღლაძუნებოდა, პოეტის გულზე მეორე ლექსი შვავდებოდა:

სულს როცა ლევდა, უკანასკნელად
ბოროტ თვალებით გახედა ველებს,
გაღმით უკუღმა ეგდო ქვესკნელი
და შიგ სისინი გაჰქონდათ გველებს.

დაუმარხავი გვამივით ყარდა,
ხვლიკი სუნავდა ხანგამოშვებით,
წარმავალობის ტიალ ყორესთან
ქარი ცეკვავდა თეთრი ქოშებით.

ჩაბნელებულ ხსოვნაში რაღაც ინთებოდა და ისევ ქრებოდა.
წვიმა თავსხმას უმატებდა. კამეჩივით გალაჯულ ღამეს აბანავებდა, სამურველით ხეხავდა. ქარი კი ნაგიჟარივით დარბოდა: ხან ტელეგრაფის მავთულებზე უსტვენდა, ხან ქუჩებში მოვარდნილ ნიაღვრებში შიშველ ფეხებს ყოფდა და ქალივით კიოდა, ხან კარებებს აწვებოდა, კარებები დაღლილ ადამიანებივით ძლივს რომ სუნთქავდნენ; ხან ფიცრულ სახლებს აჭრაჭუნებდა, ხან რომელიღაც შენობის სხვენზე აიჭრებოდა, აქეთ-იქით კრმიტს ყრიდა, ხან მოგლეჯილ ყავარს გაწუწულ მგზავრებს უშენდა.
მხატვარი სდუმდა და თხელი თუთუნის კვამლი კედლის ლურსმანზე ჩამოკიდებულ ლამფის შუქს ევლებოდა. პოეტი განაგრძობდა:

სად, ვინ ჩაგიხსნის აფიცრულ სარკმელს?
სად, ვინ იპოვნის უძეგლი ცხედარს?
ვისაც სიცოცხლე სიკვდილისაკენ
მიჰქონდა როგორც უგრძნობელ ცხედარს.

და სულ არაფერს არ დაგიდევდა,
არც რიჟრაჟს, არც ბინდს, არც შუაღამეს,
ვინც არ იცოდა, ვინ იყო დედა,
იქნებ ანდერძად ეტყოდა რამეს.

_ ,,ცაცხვის ხე” წაიკითხე, _ სთხოვა მხატვარმა. პოეტმა მელნით ნაწერი გადამქრალი რვეული შუქის ქვეშ მომარჯვა:

ყვავებს შეუტევ, მყიარი რისხვას,
რადგან მხოლოდ შენ შეგებრალები,
ფოთლებს დამაყრი შემოდგომის ხანს
და ეს იქნება შენი ცრემლები.

თუ ზამთრის ღამეს, ოდესმე წამლად
მთვარე კრიალით გამოჰყვეს ქაოსს,
უთხარი: დიდხანს ნურსად ნუ წავა
და შენს ტოტების გარს იტრიალოს.

მოუყე: როგორ მტკიოდა გული,
ძვლებს როგორ მღრღნიდა მთელი ქვეყანა,
როგორა მძულდა მიწის გუგუნი
და საუკუნე ბრიყვი, კაკანი.

მეტს ნუღარაფერს ნუღარ უამბობ,
თორემ მთვარის ხმას ვერ გაიგონებ,
ის მწუხარეა როგორც ობლობა,
ის სიცოცხლეში ერთხელ ღუღუნებს.

ცაცხვი ფერს შესცდა, რა ამბავია?!
იტყვის სოფელი ერთ სისხამ დილით,
,,აქ ხე მარხია პოეტის გვამით
– სახადშეყრილი და მოთენთილი”.

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები