ვასილი ვერეშჩაგინი – Vasily Vereshchagin

ალექსანდრა თოიძის პორტრეტი. ირაკლი თოიძე. 1925

ირაკლი თოიძე – Irakli Toidze

გიორგი ლეონიძე – Giorgi Leonidze (1897-1966)

გოგოლას ადრეც ვიცნობდი. თავდაპირველათ იგი ვნახე 1912 წელს თბილისის სასულიერო სასწავლებლის პანსიონში, სადაც გოგოლა, როგორც მამით ობოლი, სახელმწიფო ხარჯზე იზრდებოდა. აქ მის მასწავლებლად იყო ბიძაჩემი, მღვდელი არჩილ გორგაძე, რომელიც გოგლას დიდად აფასებდამ, როგორც ნიჭიერ მოწაფეს და ქართული ენისა და ისტორიის მოყვარულ ახალგაზრდას.

სემინარიაში შემოსვლისას გოგლა იქნებოდა თხუთმეტი წლისა, გარეგნულად იგი იყო მოხდენილი სახის, ტანადი, ჰქონდა მარჯვნიდან მარცხნივ შუაზე გაყოფილი, ხშირი თმა, სწორი ცხვირი. წვრილი და მოკლე წარბები, მიხრა-მოხრა დინჯი. იცოდა სწრაფი სიარული, ხმა ჰქონდა ჩახლეჩილი, რის გამო ხშირად ერიდებოდა ამხანაგებში ლექსის ხმამაღალ კითხვას. მას ეცვა სემინარიის ფორმის ტანისამოსი: შავი მაუდის ქურთუკი – საყელოზე მარჯვნივ და მარცხნივ ლურჯი საღილეებით და დიაგონალის შარვალი.

მაგრამ ყველაზე მიმზიდველი ახალგაზრდა სემინარიელის გარეგნობაში იყო მისი გამოხედვა. ოდნავ დაფიქრებული, ცისფერი თვალებითა და უაღრესად თავისებური გამომეტყველებით. გოგლას ათას ტოლში ადვილად გამოარჩევდით; ჩუმი და წყნარი, ოდნავ გაუბედავი, მოკრძალებული ხასიათით – იგი თავიდანვე იპყრობდა როგორც უმცროსი ისე უფროსი ამხანაგების ყურადღებას.

გოგლა ამ დროს ლექსებს უკვე წერდა. ზოგიერთს კიდევაც აქვეყნებდა…

ორივე, მე და გოგლა, ვკითხულობდით წიგნებს რიგრიგობით. შემდეგ, დანიშნულ დროზე, ვუბრუნებდით ბიბლიოთეკას.

ყოფილი სემინარიელები დღესაც დიდი სიყვარულით იგონებენ ზაქარია ჭიჭინაძეს, ცნობილ ბუკინისტს, ქართული წიგნის დიდ მოამაგეს, მწერალს, წიგნების შემდგენელ-გამომცემელსა და გამავრცელებელს. მისი გამოცემული წიგნებით ვეცნობოდით და ვსწავლობდით ქართულ ლიტერატურას და ისტორიას…

სემინარიაში ყოველწლიურად, ძველი სტილით, 30 ნოემბერს(ანდრია პირველწოდწბულის საეკლესიო დღესასწაულის გამო)იმართებოდა ლიტერატურულ-ვოკალურ-მუსიკალური საღამო. იგი ეწყობოდა ხოლმე მეორე სართულზე მდებარე სააქტო დარბაზში. საღამოში მინაწილეობას ღებულობდნენ მხოლოდ მოწაფეები. ამ საღამოზე ვასილ ბარნოვი მოლექსე ახალგაზრდებს, ვისაც ატყობდა პოეტურ ნიჭს, ავალებდა წაეკითხათ საკუთარი ლექსი.

სემინარიაში მიღების პირველ წელს ვერასგზით ვერ დავითანხმეთ გოგლა, წაეკითხა საღამოზე ლექსი: – ,,ვერაფერი მხატვრული მკითხველი ვარო“ – ამბობდა მაგრამ მომდევნო წლებში, როგორც იქნა, დავითანხმეთ და ისიც თამამად გამოდიოდა სემინარიის მოწაფეთა, მასწავლებელთა და მრავალრიცხოვან სტუმართა წინაშე თავისი შესანიშნავი ლექსების კითხვით.

პირველი ლექსი, რომელიც მან ასეთ საღამოზე წაიკითხა, იყო ,,შემოდგომა“.

ჩვენ, პანსიონერი სემინარიელები, როგორც ზემოთაც ვთქვით, ვცხოვრობდით სასწავლებელში, ვიზრდებოდით სახელმწიფო ხარჯზე, ჩვენს დროს, პანსიონშივე იყვნენ გოგლას ორი უფროსი ძმა – ლევანი და სიმონი…

რექტორის, ინსპექტორისა და მორიგე ზედამხედველის თვალის ასახვევად გოგლას მერხზე ეწყო სახელმძღვანელოები, ხოლო უჯრაში – ზაქარია ჭიჭინაძის მიერ გამოცემული ,,ქართლის ცხოვრება“, ,,საქართველოს გეოგრაფია“ (ვახუშტისა), ,,ვისრამიანი“, ა. ხახანაშვილის ,,ქართული სიტყვიერების ისტორია“. ტ. I-II, რომლებიც ჩვენ და საბედნიეროდ, 1914 წ. გამოვიდა, შავთელი, ჩახრუხაძე, საბა-სულხან ორბელიანი, ,,გურამიან-დავითიანი“, შოთა რუსთაველი ხომ მუდამ წინ ედო!

მაგრამ ყველაზე მეტად გამაოცა, როცა გოგლამ ერთხელ პანსიონში მოგვიტანა წასაკითხად 1910 წელს გამოცემული ნიკო მარის: ,,Вступителъные и заключителъные строфы“ და ,,Грузинская поема ,,Витязъ в барсовой шкуре“(სამეცნიერო აკადემიის გამოცემა) ასევე ,,Древне – грузинские одописцы (Тексты и разыскания, 1902)“ აქ იყო მოთავსებული შავთელის ,,აბდულმესიანი“, ჩახრუხაძის ,,თამარიანი“ და სხვ.

მიუხედავად სასწავლებელში გამეფებული სასტიკი, რაექციული რეჟიმისა, სემინარიელები დიდ სიყვარულს იჩენდნენ ქართული ენისა და მწერლობისადმი, ცდიდნენ კალამს, ემზადებოდნენ ლიტერატურული მოღვაწეობისათვის. მოწაფეებში იმ დროს დიდი პოპულარობით სარგებლობდნენ ხელნაწერი ჟურნალები: ,,გვირგვინი“ და ,,ფანდური“. პირველს რედაქტორობდა ნიჭიერი ახალგაზრდა მ. ჭრელაშვილი (შემდგომ ცნობილი ექიმი). ,,გვირგვინი“-ს მხოლოდ ორი ნომერი გამოვიდა. ერთ ნომერში მოთავსებული იყო მოწაფის, ირაკლი დამრეკელის (შემდეგში გამოჩენილი მხატვრის) მეგობრული შარჟი გოგლაზე, ხოლო მეორეში ყველაზე საყურადღებო მასალას წარმოადგენდა ფსევდონიმით ხელმოწერილი გოგლას ლექსი: ,,მე და ტაძარი“.

რაც შეეხება ,,ფანდურს“, მას რედაქტორობდა ჩვენი გოგლა და, როგორც თვითონ მიამბო, ამ ჟურნალშივე მოათავსა მან ვაჟა-ფშაველასადმი მიძღვნილი თავისი ცნობილი ლექსი…

თავის მოგონებაში გოგლა თბილი გრძნობით ახსენებს ვასილ ბარნოვს. მართლაც, ჩვენმა სახელოვანმა მწერალმა და პედაგოგმა დიდი კეთილის მყოფელი როლი შეასრულა გოგლას აღზრდისა და პოეტური ჩამოყალიბების მხრივ, მან სიყვარულით წაახალისა მოღვაწეობისათვის დამწყები პოეტი და როგორც ვაჟამ, თავიდანვე გზა დაულოცა სამწერლო ასპარეზზე.

ამას გარდა, ბარნოვი არა მარტო შემოქმედებითად უწყობდა ხელს გოგლას, არამედ, როგორც ჩვენს დრომდე შემონახულ სემინარიის არქივად ჩანს, -რევოლუციამდე ორი წლით ადრე, – მანვე გადაარჩინა გოგლა სასწავლებლიდან გარიცხვას…

გასაბჭოებამდე ჩვენში არ არსებობდა ლიტერატურული მუზეუმი. ამ საქმის მოწყობას გოგლამ დიდი ამაგი დასდო. გარდა იმისა, მუზეუმი დააარსა, თანამშრომლებთან ერთად, თვითონ პოეტიც დადიოდა ოჯახებში, აგროვებდა საჭირო მასალებს: ნივთებს, საბუთებს, ხელნაწერებს, წიგნებს და ჟურნალ-გაზეთებს – ზოგს ფასით, ზოგს უფასოდ.

ერთხელ ჩემთანაც მოვიდა ბინაზე ოცდაათამდე ძველი ქართული წიგნი და ხელნაწერი, მისი შერჩევით, გავატანე, რათქმაუნდა, უფასოდ.

ლეონიძის მეცადინეობითვე ჩამოყალიბდა ილია ჭაჟჭავაძის მემორიალური მუზეუმი საგურამოსა და ყვარელში.

ვასო გიორგაძე

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები