ჯაყელები, საფარას მონასტრის ფრესკა

კახაბერ ჯაყელი – Kakhaber Jakeli

ფარადავლა ახალციხელი-თორელი
ეძღვნება უცხო ომებში და უცხოეთში დაღუპულ ქართველებს

პოემა

თავი პირველი

„ჰომი“ არაბთა სიტყვაა ძველი,
ნიშნავს კაცის კვლას, კაენის ცოდვას,
ფარადავლაა რაინდი ქველი!
და ვაჟკაცობა გუარიდან მოსდგამს,
მოყმეს უძველეს სახლით ქებულსა,
თავად ხალიბთა ფოლადით ნაჭედს,
რკინაში ჩამჯდარს და თავად რკინას,
სიტყვით და საქმით რჩეულს და ნარჩევს!
აზიას უდგას ტაიჭი შავი,
რუმის სელჯუკთა სასულთნოს იცავს,
ჰალისის პირას ციხე აქვს მყარი,
და ფარადავლა შავ აბჯარს ისხამს,
როდესაც გადის რაინდთ საკლავად,
კაენის ცოდვის არ აქვს რიდი,
ნილოსის პირას ის ასპარეზობს,
დღეს ფარადავლას მოუკლავს შვიდი,
მის კარავს უხვი ალაფი ამკობს,
შვიდი მახვილი გართხმული მიწად,
ოქრო და ვერცხლი თავადვე ამბობს,
რუმის სულთანის რაინდის ქებას,
გამჭრიახობას, უზომო ძალას,
მაგრამ სულთანი აშკარად ხედავს,
შავი რაინდის მწე გამოცანას,
რომლის შეცნობის მწვავე სურვილი,
ეჭვიან სულთანს აღარ ასვენებს,
ამიტომ იწვევს ასპარეზობებს,
ფარაი-დავლა არც ვის ანებებს,
პირველობას და ჩვეულ სიქველით,
მუსლიმთა პირველ მხედრებს ანარცხებს,
მიწაზე დასცემს ძვლებ-გადამტვრეულთ,
მაშრიყ-მაღრიბელთ მწარედ ამარცხებს!
„მადლობა ალაჰს რომ ფარადავლა,
რაინდი ჩემგან გამორჩეული,
კვლავაც პირველობს მოყმეთა შორის,
და მას მივართვათ ჯილდო რჩეული“
დაშაქრულ ბაგით ამბობს სულთანი,
ეგვიპტელ არაბთ უმზერს ამაყად,
ძალაუფლების მისი მახვილი,
ისე მყარია, როგორც არასდროს!

***
დაღამდა სულთნის სრა-სასახლეში,
მაშრიყისა და მაღრიბელთ სტუმართ,
უხვად მასპინძლობს თავად სულთანი,
ხორცის და გემოს უთვალავ გურმანთ!
თავად სასახლე ოქროს და ვერცხლის,
სპილოს ძვლის მდიდრულ გვირგვინს წააგავს,
თვალ-მარგალიტით, ძოწით, ლალებით,
ერთი დარბაზი სხვას არ დაჩაგრავს!
დინჯად იღვრება ცეცხლის ალები,
ვერცხლის ჭაღებით მოფენილ ჭერში,
„ჩრდილთა ლაშქარი კედლებს ჩაყლაპავს,
გმირსაც ვერ იცნობ ამ ჩრდილთა ტევრში“-
ფიქრობს რაინდი სულთნის მარჯვენით,
დინჯად, ამაყად, მოხდენით მჯდარი.
„ლოტოსის ღვინით აფაფრულ ფიქრებს,
ვერც ხმლით გაკაფავ ვერ იცავ ფარით“.
მაგრამ რაინდი ფიქრთა მდინარეს,
თითქოს მსუბუქი ნავით გადივლის,
წარმოსახვიდან ამოჭრილ ნაპირთ,
რაინდის ნავი ყველას განდევნის,
სამშობლოს ტევრი უეცრად ჩნდება,
ფიქრთა მდინარე იქით მიაქცევს,
სამშობლოს კოშკი იელვებს ბინდში,
და ფარადავლა მამას შეამჩნევს!
„სად ზიხარ შვილო?“ – იყივლებს მამა
და მყის ღრუბლებში უჩინარდება,
ციხის კედლებში ჯვარი დგას მყარი,
და თავად ციხეც ბინდში გაქრება…
მამის თვალები გულს უწვავს რაინდს,
ფიქრთა მორევი სიღრმისკენ ითრევს,
ლოტოსის წყეულ ღვინოთი მთვრალი,
ფარაი-დავლა თვის აზრებს იკრებს.
ჩრდილების როკვა კედლებს კვლავ იპყრობს,
სულთანის ტაში ყველას აფხიზლებს,
ქალწულთა დასი ვნების ამშლელი,
რაინდის ახლოს სტუმართ აგიჟებს.
სტუმრები ამაყ რაინდს ზვერავენ,
თითების ლოკვით უმზერენ ქალებს,
ჯეირნებივით რომ ნავარდობენ,
არაბულ თარის, დაირის ჰანგზე.
თარი და ჩანგი ტვინს უდნობს სტუმართ,
თეთრი და შავი მჩქეფარე მკერდნი,
ერთმანეთში რომ აირევიან,
ვნება მატულობს, ვისია ხვედრი?
დაეპატრონონ მჩქეფარე ქალთა,
ირმებივით რომ ხტიან, ლაღობენ,
ლოტოსის ღვინით გადამთვრალ სტუმართ,
გარშემო როკვით დანავარდობენ…?

…აფრიკის ველურ სანაპიროდან,
სტუმარნი სურვილს ვეღარ მალავენ,
თეთრ ქალებს ითხოვს ბელადი შავი,
ლიბიელთა და ქალაქ მარანდის,
შავ ქალებს ვნებით შეჰყურებს ერთი,
ვარიაგია თუ ესპანელი?
„ამ ქაჯთა ზეიმს თვალს ვერ უსწორებ“
ფიქრობს თავისთვის სულთნის რაინდი.
ეგვიპტის კარი, სოდომის მსგავსად,
საცაა ცოდვის კარად გახდება,
და ფარადავლა აწყობს იმ მიზეზს,
რასაც რომ იტყვის როცა ადგება,
მაგრამ უეცრად ყივილი უცხო,
სულთანს და სტუმართ შორის ამტყდარი,
გულში ჩაეჭდვის ომების მომგებს,
და ხედავს ის რომ ერთი ახმახი,
მახვილით მისდევს მშვენიერ ქალწულს,
რომელსაც ხელში ჯიბის ხანჯალი,
სისხლში მოთხვრილი ჩაუბღუჯია,
ალბათ თავს იცავს ეს მონა ქალი!
და ფარადავლა სულთნის რაინდი,
ერთი ნახტომით ქალთან გაჩნდება,
როგორც ჯეირანს მას ხელში იპყრობს,
ქალი კი მასაც ხანჯლით დაჩხვლიტავს,
„იყუჩე წამით საბრალო ქალო“
რაინდი უცებ იტყვის ქართულად,
„თუ ქართველი ხარ, მაშ ეხლავ მომკალ“
ქალი ჩურჩულებს და თრთის პასუხად…
„მომეცი მონა, იგი ჩემია
ჩემი სისხლია მაგის ხანჯალზე“
ამბობს ახმახი ბრაზმორეული
სულტანს მიმართავს ამბობს საძრახისს!
„მონა მისია, ვის ხელშიც არის“
წყნარად მიუგებს ახმახს რაინდი.
სულთანს შეჰყურებს და ხელში ქალი,
სულმთლად მთრთოლვარე აღუძრავს ფიქრებს…

„შენ ფარადავლავ მგზნებარე გმირო
თავად თვითონ ხარ მისგან დაჭრილი
მიუგდე მონა, რა თავში იხლი,
ხვალვე გიბოძებ ვისიც გაქვს ხიბლი!“
„მომკალ ეხლავე, მაგას ნუ მიმცემ,
ქართველი ხარ თუ ვიღაც არაბი
კაცი ხომ გქვია? დედამ ხომ გშობა?“
„არავის მიგცემ – დაო გამაგრდი!“
ჩაიჩურჩულა ომების გმირმა,
რაინდმა ქალი მკლავით დაფარა!
შემდეგ სულთნისკენ შებრუნდა უმალ,
მდაბლად დაუკრა გამგებელს თავი:
„ნება მომეცით დიდო სულთანო,
ომის კანონით ვარჩიოთ დავა,
ამ მონა ქალმა ორივე დაგვჭრა,
მაგრამ ჯერ მას და შემდეგ მე დამჰკრა,
ჩემი ნაკაწრი ბავშვს გააცინებს,
მაგრამ სისხლი, ხომ თუნდ ერთი წვეთი,
ახალციხელთა გვარის შვილების,
აიწონება ისე ვით მეფის!“
ამას რომ ამბობს ფარაიდავლა,
სულთანის სახე ფოლადის ფერი,
წითლად შეფერდა და განრისხებას,
უმალ მიუხვდნენ მეფეს მხლებელნი.
„რას ამბობ გმირო? მამაშვილურად
მე შენი თავი გულს მიმინდვია,
სამსახურს შენსას ვერც დაგიფასებ,
მაგრამ საფასურს -რომ მიგიღია,
სულთნის ოქროთი აღვსილი ხარ დღეს,
სასახლე-ციხე ყოველი შენ გაქვს,
ქალი დათმე და დაითმენ სული,
ჩემი სიტყვაა კანონის ნება!“
„დამთმე და ეხლავ ჩამეც ხანჯალი“
ქალი დაემხო რაინდის ფერხთით,
გუშინ ცხოვრება იყო მარტივი,
ომი და დავლა მსახვრალი ხელით,
მაგრამ ეხლა კი რაინდს დიდებულს,
მსახახვრალი ხელი არად უღირდა,
ფარადავლური სამხედრო სიბრძნე,
რაინდს თვითონაც აღარ უკვირდა!
„დათმე ეგ მონა ახალციხელო,
დიდი შალვას ძევ, ქველო და მოყმევ,
შენ გურჯისტანის ბოლო იმედო,
ქალი დათმე და საბრძოლად მომყევ.“
სულთნის ნათქვამმა, ოდნავ ვერ დასძრა
ომებს ჩვეული ახალციხელი,
ჩაფიქრებული გაჰყურებს მთვარეს,
ქალი და მთვარე საქმე რომელი,
კვლავ რისხვით აღვსილ სულთანს მოუხმოს?
თუ მხოლოდ თავის სიქველეს ენდოს,
დაღათუ იყოს სიკვდილი -მიწამ,
მოყმე და ბერი შეჰყაროს ერთდროს.
„რუსთველის წიგნით გაზრდილი მე ვარ,
მამაი ჩემი – დიადი შალვა,
არც პურს გატეხდა ამათი გვერდით,
ჩაგრულს ვინც გასცემს, ის კი ხომ წახდა!“
და ფარადავლამ იბღუჯა ხმალი,
ერთ დროს სულთანის მტერთა მმუსრავი,
სამარადისოდ გასწიროს თავი,
იყოს რაინდი არ სამდურავი,
„მოყმეა იგი თუ ძაღლის კუდი?
რომელიც სიტყვას თვისას გადავა,
საბრალო ქალსაც დაუთმობს ბოროტს,
შემდეგ წავა და მტერი გალახავს,
თუნდ ბრძოლის ველზე მან გაიმარჯვოს,
უკან მომავალს დასცინებს ერი,
ველზე დაჭრილს მას ყორანი შავი,
გულს დაუკორტნის, ეშმაკის ფერი,
ყოველი კაცი თუნდაც მცოცავი,
მოყმეს გალახულს, სინდის შებღალულს,
ფურთხის ღირსადაც კი არვინ ჩასთვლის,
ძაღლის კუდს, არც რას სახელ შელახულს.“
ამას რომ ამბობს ახალციხელი,
მარჯვედ ხმალს მისას ელვით აკვესებს,
სულთნის მონანი ვეფხვს წრეს უვლიან,
ახალციხელი თვალებს აელვებს:
„ცხენზე რომ ვიყო ერთი ნახტომით
ამ ერთ მუჭა ხალხს უმალ გავსრესდი,
შემდეგ თვით პონტოს ნაპირებს ვკითხოთ,
ფარადავლური ხმალის ნაკვეთი,
მაგრამ არც ეხლა არა ვარ მარტო,
ეს მამის სული მიმაგრებს მხარბეჭს,
მარტო შევები ამ ძაღლის ნაშობთ,
აბა გაუძლონ მათ მესხურ კამეჩს!“
ამას რომ ფიქრობს ახალციხელი,
თავის გაწირვა ისე უხდება,
რომ სიჭაბუკის მშვენიერ ყვავილს,
ქალი ვნებით და ტრფობით უმზერდა:
„ჩემთვის იღუპავ შენ საბრალო თავს?
ჰოი მე კახპას და არ გასაჩენს,
რაინდო შეგთხოვ დამთმე და მიმეც,
დამთმე და მიმეც თორემ გასაჭირს,
იქნებ სიკვდილსაც, მიქელ-გაბრიელს,
შენ დასაღუპად არ ემეტები,
ჩემს თავს ოხვრა და ვაება მხოლოდ,
რომ გადაგიჭერ სიცოცხლის გზები!“
ასე სტიროდა ასული გზნებით,
ახალციხელის ხმლის ქვეშე მყოფი,
ცრემლით ალტობდა გმირის წინ მიწას,
სიკვდილის წრეში იყვნენ ეს ორნი!
***
თვალმარგალიტით მოოჭვილ სარტყელს,
ჯიქად შობილი მჯიღზე დაიხვევს,
სალმასური ხმლით არვის იმეტებს,
და სულთნის დაცვას მუშტით დაეძებს.
მის წინ უმწეოდ დგანან რაზმელნი,
ვითომ თავიანთ მეხმლეს უტევენ,
უნიათოდ და უგვანო ბრძოლით,
ერთმანეთს რაინდს მხოლოდ უსევენ…
***
… უეცრად თითქოს უდაბნოს ქარი,
ბორეასივით შემოიჭრება,
შავი ტაიჭით მოყმე დაჭრილი,
სულთნის სასახლედ ცხენით იჭრება,
„მალემსრბოლია სპარსეთით მოდის!“
„რა მოაქვს ნეტავ სელჯუკისათვის?“
სულთანის კარი გაფაციცებით,
შეჰყურებს გზავნილს გულმოდგინებით,
„რა მოგაქვს ჩვენთან, რა ხდება სპარსეთს?
მშვიდობის მაცნეს არ გავხარ მოყმევ!!!“
სულთანი თავად დაჰკითხავს მაცნეს,
„ელჩო ნუ ჰყოვნი, ამბავი მოჰყევ!!!“
„ელჩი არა ვარ, ასისთავი ვარ,
აჰარის ციხეს მონგოლი ამტვრევს,
უთვალავ ჯარით აქეთ მოიწევს
ქალაქებს წვავს და ქვეყანას არბევს!“
სულს ძლივს მოითქვამს დაჭრილ ქორივით,
აჩანჩხლულ ჯაჭვით ეს ასისთავი,
მონგოლის ისრით დაკოდილია,
ჯერაც სისხლს აქცევს ის რუმისათვის.
„მონგოლი გვიტევს? ჯარი სასწრაფოდ,
ფარადავლას და დარდინსაც უხმეთ!!!“
გრგვინავს სულთანი ყიასედინი,
და ფარადავლას ტახტიდან უმზერს…
„შენ გაიმარჯვე როგორც ყოველთვის,
მე შენი თავი ომში მჭირდება,
დე შენი იყოს ეგ მონა ქალი
სასწრაფოდ ჯარებს ცოდნა – მიგნება,
მონგოლთა ურდოს, მრავალი მტერი,
ციხე-ქალაქი შეუმუსრია,
და ფარადავლავ დღეს ჩვენი ერი,
აშკარად გეტყვი, რომ შენს ხელშია!“
„და კიდევ ერთი სათქმელი დამრჩა,
დიდო სულთანო, გთხოვ მომისმინეთ…“
ამოიგმინა დაჭრილმა მყისვე
და სათქმელს ამბობს თანაც იფიცებს:
„მონგოლთა წყეულ ჯარების გროვას,
ამ ლაშქრობაში სარდლობენ ორნი,
არა მონგოლნი არიან ტომით,
მაგრამ განმგებნი არიან ომის.“
„და რა ხალხია მონგოლთ ბელადნი?
რამ შეგაშინა შენ ასისთავო?“
სულთანი კჰითხავს დაჭრილს ამაყად,
რუმელთა ჯარმა უნდა იხაროს!
„მონგოლთა ჯარის ბელადი არის,
მის მოადგილეს კი რაღაც ერქვა,
ჰო მომაგონდა – ერთი არს სარგის,
ხოლო შვილს მისსას ჰქვიანო – ბექა“.
„სარგის და ბექა? მომესმა ნუთუ?
ციხისჯვარელთა საქმის ბელადნი,
იესოს ჯუარის ერთგული ყმანი,
ქართველ მეფეთა, მტკიცე მხედარნი…
მათ მამის ჩემის შეფიცულებმა,
თორელთა სახლის ძმური შენდობით,
ჯერ კიდევ ბალღი შემიფარეს და,
ჯაყელთა სახლმა თვისებრ შენდობით,
მხარგრძელისაგან გადამარჩინეს,
რომლის მტავრალი რკინის თითები,
შალვას უმწეო ბალღს ყელში მიწვდნენ,
…მახარგრძელნო ვეღარ გადამირჩებით!“
დაფარადავლას ბავშვობის განცდა,
სულთანის სიტყვამ მყისვე გაჰფანტა,
„ამაღამვეო უნდა შევკრიბოთ,
ჩვენ მშვილდოსანნი, მონგოლთ ანაზდად,
ვარანგნი ჩვენი კვლავ მივუსიოთ,
და ჩვენ როქის სპა ვცადოთ წყალგაღმა,
ხოლო წყალს აქეთ არაბნი ჩავსხათ,
მაგრამ არ ვიყოთ ჩვენ მათ ამარა,
და ნუბიელთა, ბერბერთა, ქურთთა,
რაზმები სწრაფად დავიქირაოთ,
შენ ფარადავლავ ხვალ მზის ამოსვლას,
მონგოლთა სარდლებს უნდა მიაგნო!!!
როგორც გჩვევია გინდ ჯიქურ მიდი,
სარდლები მათი გამოიწვიე,
ველს გამოსული, შენთან შებმული
სარდლები მათი შენ მოილიე!
მოჰკალ მონგოლთა სარდლები ფარა,
და დავლა მათი შენზედ ახია,
ეს რა სახელი დაგარქვა მამამ,
და დაგილოცო უნდა ნათლია,
მართლაც პირველი რაინდი შენ ხარ,
ვინ უნდა იყოს წინ რომ დაგიდგეს,
მონგოლთა სარდლებს ინდაურივით,
თავებს დააყრი, ჯარი არიე,
შემდეგ მისდიე წვრილთვალა მონგოლთ,
ჰხოცე და ჰხოცე წაასწრო ვისაც,
უნდა გავდევნოთ მონგოლთა ურდო,
და დავიფრინოთ იკონიიდან!!!

„…ერთს კიდევ გეტყვი ახალციხელო
პონტოს ევქსინოს ნაპირებს შემდეგ
ძლევამოსილი ლაშქარი ჩემი,
შენი სარდლობით ივერთ სამეფოს,
ჰო ივერიას დავეცეთ ფარა,
კატაპულტებით მივადგეთ თბილისს,
და ივერიის ქებული ტახტი,
მე შენთვის მინდა და არა სხვისთვის!!!“

***
უკვე თენდება ჰალისის პირას,
თურქთა ლაშქარი მოედინება,
ყოველი მხრიდან მოიწევს რაზმი,
ჯაჭვთა და შუბთა ტყე გადიდდება,
სარდალი თავის კარავში ფიქრობს,
გაჰყურებს ნაპირს საიდან თითქოს,
მონგოლთა ურდო მოიწევს სწრაფად,
გამთენიისას მოაღწევს ვიწროს,
ხმელეთის იმ ზოლს სადაც დგას ფარა,
რუმელთა ყელი ჰქვია სახელად,
ყანჩას კისერს ჰგავს ეს გამოცანა,
მონგოლი ვერსად დაიმალება,
და როცა ყანჩის კისრის შუაგულში,
მონგოლთა ურდო მწყობრად შეაღწევს,
ფარაიდავლა დაჰყივლებს მყისვე,
ბრძანებას მისცემს თავის შევარდნებს,
და დაიწყება სვრა მონგოლთ წყობის,
ეს არის გეგმა რასაც სარდალი,
დიდი ხანია ინახავს გულით,
მაგრამ მას კიდევ სხვა გამოცანა,
ამოუცნობი და განსაჭვრეტი,
ამძიმებს სულით!!!

თავი მეორე

„პატრონო, ვაჟი უწვერულვაშო,
ივერიიდან გადმოხვეწილი,
ტირილით შენთან შემოსვლას ლამობს,
ვერ ავიტანე მისი ჩივილი,
ამბობს, რომ იცნობ და თანაც ისე,
რომ უსაჩუქროდ მას არ გაუშვებ,
ვინც ამ ვაჟს მოგგვრის შენთან კარავში,
იქნებ გავაგდო? თვალიც დაუდგეს…“
„შემოიყვანეთ, ვნახოთ ვინ არის,“
ფარამ გახედა ნაპირს ლოდინით,
„მონგოლთა ჯარი აყოვნებს რაღაც,
იქნებ უომრად კიდეც მოვრიგდით!
ვინ იცის, იქნებ სულთანის ელჩი,
მჭერმეტყველებით ხალიჩებს უქსოვს,
მონგოლთა საქმეს ადარებს სპილოს,
ვისაც ხორთუმში შეუძვრა კოღო!
მაგრამ სარგის და ბექას მხედრობა,
სულაც არ არის მოსული უქმად,
სწორედ ამ სარდლებს, იციან მონგოლთ,
რომ არ სჩვევიათ დახევა უკან!
ამიტომაც მე არ მჯერა ზავის,
ქორი ტყუილად არ გაირჯება,
ამ ვიწრო ხმელეთს თუ შემოაღწევს,
ოთხივი კუთხით ის გაიჭრება!
სწორედ მაგიტომ დღეს ცხელი კუპრი,
წუნწუბა ცხელი გამდნარი ტყვია,
უნდა ვაფრქვიოთ მონგოლთა ურდოს,
თორემ სარდლებო იქნება გვიან!!!
ხვალინდელი დღის გმირობა თქვენი,
რაც მტერს მრავალჯერ გამოუცდია,
ერი და ბერი ამ ჯებირთან დგას,
სასულთნოს საქმე მასზე ჰკიდია!
ქურთთა შეიხო ბენ ისმაილო!
ჩემო გამზრდელო, მამად მეკუთვნი,
მარცხენა ფლანგზე რჩეული რაზმი,
განალაგე და მე დროს შევურჩევ!
დარტყმის ნიშანი იქნება ცეცხლი,
აგიზგიზდება შუქურის თხემზე,
ქურთნი ყიზინით მონგოლთ შეუტევს,
მოქნილი, მსუბუქ ცხენოსანს დაჰგლეჯს,
როგორც ველური ყვითელი ჯიქი,
მონგოლი ქურთთა რაზმებს მისწვდება,
სწორედ მაგ წამებს ველით ყოველი,
მეორე ცეცხლი აგიზგიზდება…
დიდ მინარეთზე, ვერცხლისფერ ქუდით,
ალის დანახვა ნიშნავს შეტევას,
ყოველი მხრიდან ნავებით, ფლოტით,
ჩვენი ლაშქარი მომხვდურს ებმება,
წინ წავლენ მძიმე ვარიაგები,
„არაყად“ ცნობილ მოთეთრო სითხეს,
რომ გადაჰკრავენ გაგიჟდებიან,
გამოიჩენენ მათ ჩვეულ სიმხნეს,
სწორედ მაგ წამში ქურთთა მხედრები,
ბენ ისმაილო უკან გაიხმე,
ტყუილი მსხვერპლი დამარცხებას ჰგავს,
სარდლებო ჯარი თქვენი დაინდეთ,
ქურთების ადგილს სიკვდილის ველზე,
სელჯუკთა მძიმე ჯარი დაიჭერს,
ფლოტი, ჯარები, ფლანგიდან დაჰკრავს,
გარწმუნებთ ურდო ტვინს არ აირევს,
ნუ ელოდებით რომ მონგოლთ ჯარი,
ასე ადვილად დათმობს ამ მიწებს,
თუ გაიქცევა ეს დიდი ურდო,
„მანგუდაის“ ჰგავს უნდა შემპირდეთ,
რომ ლტოლვილ რაზმებს არ უწყებთ დევნას,
მანამ სანამ ჩვენ ნებას არ მოგცემთ,
სიხარბის ნაცვლად სიბრძნით იჭურვეთ,
უცებ ალყაში რომ არ აღმოჩნდეთ!
ეხლა სარდალნო მიმართეთ ჯარებს,
ჩემს წინ ფუჭია მჭერმეტყველობა,
ბრძოლა გვაჩვენებს სიმართლის წამებს,
და არ დაგვერღვას ჩვენი ერთობა!“
სარდლებმა ჩუმად დასტოვეს სტოა,
ფარაი-დავლას დაუკრეს თავი,
ყოველი გრძნობდა რომ მათი „ტროა“
განსაცდელს ელის, შეიბნეს ხმალნი,
როცა გავიდნენ სპასპეტნი მწყობრით,
კარავში მგზავრის ხამლით მოსილი,
თავსაბურველით სახეს იფარავს,
ნეტავ ვინ არის? მტერი? ძმობილი?
და ფარადავლამ მძიმე მარჯვენა,
მხარზე დაადო მის ახალ სტუმარს,
ღიმილით უმზერს მორცხვად თავ-დახრილს,
მრისხანე სარდალს სიცილი ჰგუდავს,
„რაო ჭაბუკო, ომს მოაშურე თუ უნებურად
გზები დაგებნა?
რუმის სულთნისთვის თავის გაწირვა, ყოველი
მამრის არის განგება!“
„მე ეხლა წავალ დიდო სარდალო
ცუდ დროს გაწუხებ ჩემი აქ ყოფნით,
სელჯუკთა ენას ჯერ ვერ ვფლობ კარგად,
და დამავიწყდა მე მშობლიურიც
არ ვიცი რომელ ენაზე გებჭო,
მე მინდა შენი ბედის ზიარი,
ვიყო და ვიცი ვიქნები კიდეც,
მეყვარები და მუდამ მიყვარდი,
ვაჟო უებრო პატრონო გულის,
შენი ღიმილით მე ცა მეხსნება,
საოცარი ხარ და კაცთა შორის,
შენებრი მამრი არ მეგულება,
გუშინ მე სიკვდილს გადამარჩინე,
და ამით შენი გმირის სახელი,
ყოველ ქალს გულში იმედს აღუძრავს,
ჩემო რაინდო მომხვიე ხელი“,
ეს თქვა სტუმარმა უგვანო ხამლი,
უეცრად ერთი ხელის გაქნევით,
მიწად დააგდო და ფარადავლას,
წინ აღიმართა ასული ვნებით,
თვალები თვალებს ისე ვით ხმლები,
გარდაეჭვდნენ და ვაჟმა უებრომ,
ნუშის თვალება დალანდა ქალი,
მანაც ცრემლებით სთხოვა „ჰო მზეო!“,
„ვარდო შობილო ამ ქვეყნად კაცად,
მოყმეთა შორის გმირო საქებოვ,
ეს ჩემი გული შენია მარად,
და შენ სვეტი ხარ ჩემთვის საერო!“
დუმილით ნათქვამს რომ უფრო მეტი,
ვნების ცეცხლი აქვს უტყუარია,
ფარაიდავლას მხედრულმა სიმხნემ,
დღეს სიყვარულის სირჩა დალია,
რაინდმა ქალი უეცრად მაგრად,
ღონივრად, ცეცხლით გულში ჩაიკრა,
გარდაჭდობილი ვაჟი და ქალი,
თავად ბუნების მაქებარია!

სიყვარულისთვის ჩვენ ვიბადებით,
მაგრამ ის მოდის ჩახერგილ გზებით,
მათ მიეცემათ ვინც რთულ ბილიკებს,
აირბენს სრულად და მწვერვალს ზევით,
მის წინ გადაშლილ სივრცეს დალანდავს,
სიყვარულს იგრძნობს ნაზი ხევებით,
და ბოროტების ნისლებს გაჰფანტავს,
ყურში ჩაესმის „დრო დანებების“!
გარდაჭდობილი ვაჟი და ქალი,
უეცრად ვნების ცეცხლით დაიწვნენ,
ფარამ მონახა ასულის ბაგე,
ამბროზიის და თაფლის ნაპირზე,
ქალმა და კაცმა სწრაფი ამბორით,
ეროსისა და დიანას მსგავსად,
ამირანის და ყამარის ცეცხლით,
ტარიელის და ნესტანის დარად,
„შენი მახვილით გუშინ მე ქაჯეთს,
ვით ტარიელმა ნესტან დამიხსენ,
მე ნესტანობას კი არ ვიჩემებ,
მაგრამ შენ გმირო…ჰოი…გამიგებ,
საქართველოდან გადმოხვეწილი,
ათი წლის ვიყავ რომ მამამ ჩვენმა,
ანატოლიას დაიდო ბინა,
მას შემდეგ მესმის ქართველის ქება,
და როცა მამა გარდამეცვალა,
თექვსმეტის ვიყავ სულთნის მოხელემ,
ასულთა შორის ყველაზე ტურფა,
ამარჩია და უკვე ყოველდღე,
სულთნის სასახლეს მე ვართობ ცეკვით,
ვიწვები ბრაზით საკუთარ თავზე,
ყველა მიყურებს მე მუშტრის თვალით,
მაგრამ ნამუსი ჩემი არ დავთმე!
მამის ხანჯალი მიწევს მამობას,
იგი სულ თან მაქვს დღისით და ღამით,
დარბაზის სტუმრებს, უფალს მადლობა,
არ უმარჯვიათ საბრალო ქალზე
არც მე არავის უყურებ გმირო,
მე შენთვის ვცოცხლობ დღისით და ღამით,
მახსოვს რომ ერთხელ გასულ წელს ამ დროს,
შენს წინ ვცეკვავდი, მაგრამ შენ თვალი,
უგუნურ მხევალს არც კი შემავლე,
მაშინ გავიგე ზიზღის ღირსი ვარ,
ღამით …ოჰ როგორ ვქვითინებ მზეო…
შენს თავს ვთხოვ განმგებს! ალბათ გიჟი ვარ!“
ამას ამბობდა ასული თრთოლვით,
და სიტყვებს შორის ვაჟს ცეცხლით დამწვარს,
ტუჩებს და თვალებს ვნებით უკოცნის,
და ეტრფის გულით სელჯუკთა სარდალს…
***
უეცრად დაჰკრეს ბუკი ნაღარა!
ფარაიდავლამ მანტია სარდლის,
და მუზარადი დაირქვა მყისვე,
„მონგოლი ორმხრივ დაგვესხა ღამით!!!“
გაჰკივის ვიღაც და მონგოლთ ჯარი,
ქალაქის მხრიდან მოიწევს სრბოლით,
ვიწრო ყელშიც კი მონგოლი მოდის,
„ყანჩის კისერი“ აივსო მძორით!
ფარამ დასჭექა – „სასწრაფოდ ორ მხრივ,
გაიყვეთ, ჯარის მარცხენა რაზმი,
ქალაქზე მთიდან მომხვდურებს დახვდეს,
ხოლო მარჯვენას „კისერი ყანჩის“!
ატყდა ყიჟინა გაჰყვირის ბუკი,
რუმის ლაშქარი გაიყო ორად,
„ყანჩის კისერზე“ მოწოლილ მონგოლთ,
ბენ ისმაილი შეება ქურთთა,
დაცხეს მონგოლთა ისრები ქურთებს,
მძიმე ორკაპა ქეიბურები,
ქურთთა აჯობეს სწრაფად მივარდნენ,
მონგოლთა ჯარი გატყდა ბორგვებით,
„გაიქცევიან ეხლა მონგოლნი“,
ღიმილით ამბობს კარავში ფარა,
„მე შენი თავის არც კი მაცალეს,
ჩემო სარდალო მიახლე თანა.“
ამბობს ქალწული ყელმოღერებით,
ზურგიდან ეკვრის რაინდს აღმართულს,
ჩუმად უკოცნის ვეება მახვილს,
დიდ შალვას ცნობილ „მბრწყინავ დამასკურს“,
და მართლაც გატყდნენ მონგოლნი უცებ,
ზურგი აქციეს ქურთთა ბებუთებს,
„ბენ ისმაილო არ დაედევნო!“
ჩურჩულებს ფარა და თან ვესთგუთებს,
ბრძანებას აძლევს ცეცხლის დანთებით,
ყველა გალერა, კაპარჭა, ნავი,
„ყანჩის კისრისკენ“ დაძრნენ მწყობრით,
უნდა დამრთონ მონგოლებს ავი!
„აქ იყავ ქალავ, მაგრამ რა გქვიან?
მითხარ! უჩემოდ ომი ძნელია.“
ფარაიდავლა შეჰყურებს ასულს,
თორელთა ვაჟკაცს ომში ელიან,
„ოჰ მზეო ჩემო, ჩემი სახელი,
მხოლოდ შენს ბაგეს უნდა აღმოხდეს,
ნათია მქვია, გაფიცებ დედას,
თავს გაუფრთხილდი, თორემ ამ ორ დღეს,
მჯერა რომ რაღაც უსაზღვროდ შავი,
ბედი დაატყდა რუმელთა მიწას,
საზარელ სიზმარს ვხედავდი ღამით,
ერიდე სულთნის უსაზღვრო რისხვას!“
ქალი დაეცა მუხლებზე უცებ,
თითქოს დუშმანის ხმალმა მოცელა,
ტირის საბრალო და უმზერს რაინდს,
ის აღიმართა ცხენზე ამხედრდა!

***
რაინდებს შვენით სიკვდილის საფრთხეს,
თვალში შეხედონ პირდაპირ მზერით,
რა მშვენიერი არის ის წამი,
როცა შენებრი რაინდი გელის!
სწორედ ამ ჟინით და შემართებით,
ფარაიდავლამ აღმართა დროშა,
რუმის სასულთნოს დაეწყო ჯარი,
მონგოლისაკენ დაიძრა ლოცვით.

ავტორის კომენტარი – თქვენ გაეცანით ჩემი პოემის პირველ და მეორე თავს, თავად პოემა შედგება 7 თავისაგან, ისტორიას და წყაროებს შალვა ახალციხელის ვაჟის – ფარადავლას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ მივაგენი ქალაქ ჰანოვერის ლაიბნიცის ბიბლიოთეკაში, სადაც გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახურის მიერ ეკონომიკისა და მენეჯმენტის საკითხების კვლევისა და სემინარების
ჩასატარებლად ვიყავი მიწვეული, ქართველი გმირის დრამატულმა ისტორიამ ჩემზე დიდი ემოციური გავლენა მოახდინა, რაც სულ მალე პოემად იქცა. შემდეგ თავებში მრავალ საინტერესო და უცნობ ამბებს გპირდებით. მთლიანი პოემა „ფარადავლა ახალციხელი-თორელი“ ასევე იქნება გამოცემული წიგნის სახით 2010 წელს.

ფულბრაიტისა და დაად-ის პროფესორი კახაბერ თენგიზის-ძე ჯაყელი

2010 წელი, ქვემო საქსონია – ჰანოვერი, გფრ

They sent Baiju-noyin who took with him the very greatest princes of Georgia. When they reached the countries of Sebastia and Erznka, they started to loot”. The sultan approached the Mongols with an army of 400,000 (!) commanded by two Georgians, “Sharvarshisje of Abxazia called Dard who had great renown from the very first for his bravery and had remained firm in the faith; and with him was P’ardavlay son of Shalva Axalc’ixeli-T’oreli, who had fled to the sultan and was a brave man renowned in warfare” (KC pp. 191-92; Mur. pp. 76-77). The KC then describes the boasting of Mongol subject Sargis Jaghel, Ghvarghvare’s grandson, before Baiju. The Georgians were all appointed as advance-attackers. “Now the Georgians fought better and more bravely than any. A fierce battle ensued and countless men were killed on the sultan’s side, including Sharvarshisje called Dard Abxaz, their general. The sultan’s army took to flight and the Tatars and
Georgians pursued, killing countless warriors and taking captives. But Axalc’ixel was killed by the sultan for revenge against the Georgians…The Georgians and Tatars swelled up with all sorts of extraordinary cloths and clothing, and so many horses, asses and camels that it is impossible to count them” (KC p. 194; Mur. p. 78).

პლატონ იოსელიანი

გიორგი ლეონიძე – Giorgi Leonidze (1897-1966)

როდესაც გატაცებით ვკითხულობ სტრაბონის წარმტაც სტრიქონებს, როდესაც ვუკვირდები ჰეროდოტეს და ტაციტის დარბაისლურ კილოს − მაგონდება ამ დროს იოსელიანის ”შავი წიგნიც” − წიგნი წითელი ასოებით.

არ ვიცი რად ვარ ასეთი თავხედი, როდესაც ოქროს ხანის მწერლებს შევუდარე ”ბახუსის ხანის” მწერალი, როდესაც ოლიმპის თამაშზე ”დადაფნულ” ელლინთ გვერდით ამოვუყენე ”ვიღაც” იოსელიანი, მხოლოდ წყევით დაგვირგვინებული თვისტომთა მიერ.

არ, ვიცი, არა! ხოლო ახლა კი ისე მწყურიან მისი სტრიქონები, მისი ვნებით სავსე პათოსი, რომ მისი დაწაფება მირჩევნია ყველაფერს.

ხან, ვით მწირი მეუდაბნოელი − საღვთო სიტყვათა წარმომთქმელი, ხან ვით სარდალი, შორს გამწვრეტელი, ხან ვით მგოსანი ჰანნგად და კითხვად გადაქცეული − მიდგება თვალწინ.

და ასე თვალწინ მიდგება ის ადამიანი, რომელიც სწერდა იმ წყეულ წუთებში, როცა საქართველოს კუბოს დასტიროდა მხოლოდ ველური ზურნა.

არა, მას ვერ წარმოვიდგენ საქართველოში! არა, მე ის ელლინად მიმაჩნია პერიკლოსის ხანაში, მისი ელლინობა ამოვიკითხე მის სევდიან სახეზე, მის ასკეტურ ცხოვრებაში…

არა, იგი ქართველი არ არის, თასით ხელში, ბაღდადშემოხვეული რაინდი მე-30-ე წლებისა.

აი, მე ნათლად მაქვს წარმოდგენილი, თუ ვით ისმის დუდუკის ტკბილი ხმა არაგვ-ალაზნის ველებზე, თუ ვით ისმის უზრუნველი ”მრავალჟამიერი” − ეს ”სულთა თანა” საქართველოსი. ხოლო ამავე დროს სევდით მოცული პლატონი წარსულის ნანგრევებზე, თუ ვით დასტირის თვითოეულ ქვას, როგორ შესჩივის მათ სულით ობლობას, რადგანაც მას ტოლი არ ჰყავს, რადგან ის ფრაგმენტია ციდან ჩამოტეხილი.

მისი ძახილი ამაოა, ვით შორეული კვნესა ნიკოსი, ამავე წყვდიადით მოცულ ღამეში.

იგი უყივის წარსულის რაინდთ და ვერ ისმენს მათგან გამოძახილს − ეს მარტოობის სევდა გადააქვს ცეცხლის სტრიქონებში.

და მთელს ისტორიას ივერიისას, თუ გინდ მხიარულ კაბადონებსაც, იგი მოსავს სევდის საბურველით. ოჰ როგორ მენანება, რომ არ იყო იგი თამარის ხანაში, მაშინ ხომ სხივებით შემოსავდა თავის სტრიქონებს.

…. და ვკითხულობ მის ”შავ წიგნს” და თვალწინ მიჰქრიან საუკუნენი, მიჰქრიან რაინდნი და მეფენი ისტორიისა და თვითეულს მათგანს პლატონი სდებს მსჯავრს და ისტუმრებს მარადისობის წიაღში.

წყდება წიგნი და თვითაც ებარება სევდიან ქაოსს, რათა სხვამაც დასდოს მსჯავრი მის მოწყენილ სახეს, მის ცეცხლეულ სტრიქონებს.

გოგლა ლეონიძე

ჟურნალი ”თეატრი და ცხოვრება”, 1915, № 47

თავმოკვეთილი მეუღლე. ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili. 1942

გიორგი ლეონიძე – Giorgi Leonidze (1897-1966)

შემომეყარა ყივჩაღი

შემომეყარა ყივჩაღი
სამზღვარსა მუხრანისასა.
პური მთხოვა და ვაჭმიე,
ვურჩევდი თავთუხისასა.
ხორცი მთხოვა და ვაჭმიე,
ვურჩევდი ხოხობისასა.
ღვინო მთხოვა და ვასმიე,
ვურჩევდი ბადაგისასა.
ცოლი მთხოვა და ვერ მივეც
მიმყავდა სიდედრისასა, –
ან კი ცოლს როგორ მივსცემდი,
შვილსა გაზრდილსა სხვისასა.
ხელი მოჰკიდა, აკოცა,
მოზიდნა ნაწნავს თმისასა.
შესტირა საბრალო ქალმა:
“ვაი, ცოლს ცუდის ყმისასა”.
მეც გულმა ვეღარ გამიძლო,
მოვზიდნე ვადას ხმლისასა,
უმალვე იმან დამასწრო,
ელვასა ჰგვანდა ცისასა, –
ახლა მე შემოვუქნიე,
ვენდვე მადლს ლაშრის ჯვრისასა.
გავჭერი ცხენი და კაცი,
წვერიც ვუწვდინე ქვიშასა, –
არ იყო ღირსი, მოშორდა
ცქერას წითელის მზისასა.
აქეთ მე ვკვდები, იქით – ის,
ქალი წავიდა სხვისასა.

ხალხური

სწორედ ეს უკვდავი ხალხური ბალადა გახდა ერთგვარი წყარო გიორგი ლეონიძის ლექსისა «ყივჩაღის პაემანი». ლექსი ამ შედევრის სტროფებით იწყება:

…ერთი მეც გადავუქნიე, წვერიმც ვუწვდინე მიწასა…

«წ» – თითქოს წამღერებასავით ისმის ეს თანხმოვანი და «წამის მარადიულობას მიგვაახლოვებს». «ყივჩაღი» – «ყ», «ჩ», «ღ», ძალისა და ენერგიის მფრქვეველი ბგერები ხვდება ჩვენს სმენას.

«პაემანი ყივჩაღთან» – შეხვედრა სიყვარულთან, საბედისწერო შეხვედრა, შეხვედრა წარსულთან.

«ყორღანებიდან გნოლი აფრინდა» – გნოლი სიცოცხლის, თავისუფლების, სიყვარულის სიმბოლოა. ყორღანი – საფლავზე დადგმული ქვაა. მაგრამ, თუ მსოფლიო ხალხთა მითოლოგიურ სიმბოლიკას გავითვალისწინებთ, ყორღანი არის ცთუნების, თვალთმაქცობის, ორპირობის, ამასთანავე ვნებისა და ჟინის სიმბოლო.

«ისევ აღვსდექი!» – პოეტი ხაზს უსვამს ყივჩაღის უკვდავებას, რადგან ამ შემთხვევაში იგი უკიდეგანო სიყვარულის მატარებელია. სიყვარული კი არ კვდება.

«მუხრანის ბოლოს ჩასაფრებული ვსინჯავ იარაღს» – მუხრანის ბოლოს ჩასაფრებული ყივჩაღი მზადაა საყვარელი ადამიანის მოსაპოვებლად, სიყვარულის მოსაპოვებლად ყველა წინააღმდეგობა დაძლიოს.

«ქსანზედ, არაგვზედ ისევ ჰყვავიან ხოდაბუნები თავთუხებისა, შენი ტუჩებიც ისე ტკბილია, როგორც ბადაგი დადუღებისას».

ხოდაბუნი – დიდი ფართობი, სახნავ-სათესო მიწა. თავთუხი – ხორბლის ერთ-ერთი სახეობა, აქვს მკვრივი, მსხვილი მარცვალი. ბადაგი – მაჭარი, ახლად დაწურული ყურძნის წვენი.

ლექსში გაზაფხულია. ყვავილები ხელ-მეორედ ამოდიან, არღვევენ მიწას. ე.ი. მცენარეებს ჟამი უდგებათ აღორძინებისა. ეს იმას ნიშნავს, რომ სიცოცხლეს სიცოცხლე უყვარს და ის მუდამ იმარჯვებს სიკვდილზე. ლექსში დომინირებს ოქროსფერი. ოქროსფერშია ქსანი და არაგვი გახვეული. ოქროსფერი ღვთიური შარავანდედით მოჰფენია არე-მარეს, რაც მიგვანიშნებს: სიყვარული ღვთის შექმნილია, იგი არ იფერფლება, მარადიულია. გაზაფხულის ეს სურათი ლირიკულ გმირს აგონებს სატრფოს ტუჩებს, რომელიც «ისე ტკბილია, როგორც ბადაგი დადუღებისას».

«ხოხბობას გნახე, მიწურვილ იყო როცა ზაფხული რუსთაველისა»

სტროფი ეხმაურება «ვეფხისტყაოსნის» გმირის – ავთანდილის პაემანს. რუსთაველი წერს: «მოწევნილ იყო ზაფხული, ქვეყნად ამოსვლა მწვანისა»

სტრიქონი «ნეტამც ბადაგი არ დამელია და იმ დღეს ხმალი არ ამელესა» – გამოხატავს ლირიკული გმირის განწყობილებას.

«ტრამალ და ტრამალ გამოგედევნე, შემოვამტვერე გზები ტრიალი, მცხეთას ვუმტვრიე საკეტურები, ვლეწე ტაძრები კელაპტრიანი!»

სტროფში გამოყენებულია ალიტერაციის მხატვრული ხერხი – თანხმოვანი «ტ», რაც კიდევ უფრო აძლიერებს იმ აზრს, რომ ყივჩაღი მზად არის დაბრკოლების გადსალახავად, სასურველი ადამიანის მოსაპოვებლად. თუმცა ყივჩაღი გადამთიელია, მისთვის არაფერია სხვა ხალხის სულიერი სიწმინდის, ფასეულობის მსხვრევა, ზნეობრივი ღირებულების ხელყოფა. იგი ბარბაროსია, «მაგრამ თვითონაც დაილეწება, დაბადებულა ვინც კი ყივჩაყად».

«მუზარადიან შენს ქმარს შემოვხვდი, თავი შუაზე გადამიჩეხა!»

მუხრანელი ისევ გამოჩნდა ლექსში, ამჯერად მუზარადით. მუზრადიანი გმირი სამშობლოს დამცველ ვაჟკაცთან ასოცირდება, ვაჟკაცთან, რომელიც თავის საკუთრების ხელყოფის უფლებას არავის მისცემს. მუზარადი – ღვთის მფარველობის ქვეშ მყოფი ქართველი ხალხია, რომელიც «კელაპტრიან ტაძრებს», «მცხეთის საკეტურების» ხელყოფის უფლებას არ მისცემს.

ტრაგიკულია საბედისწერო სიყვარულის დასასრული. «მოდი, მომხვიე ხელი ჭრილობას, ვეღარა გხედავ, სისხლით ვიცლები»…

პოეტი ნისლებს საძროხე ქვაბიდან ამოვარდნილ ოხშივარს ადარებს: «როგორც საძროხე ქვაბს ოშხივარი, ქართლის ხეობებს ასდით ნისლები…». ამით იგი გვიხატავს ყივჩაღის სიკვდილის სცენას, რომელიც პირუტყვივით შეეწირა სიყვარულს.

მაგრამ სიყვარული არ კვდება, ათასი წლის შემდეგაც მწველი და მგზნებარეა, მტკივნეულია. პოეტი ამბობს: «მოდი! გეძახი ათას წლის მერე». პაემანი კვლავ უნდა შესდგეს, ყივჩაღის სიკვდილით სიყვარული არ დამთავრებულა, ათას წლის შემდეგ პირველქმნილი ძალით ცოცხლობს. «დამნაცროს ელვამ შენი ტანისა», რაც მიგვანიშნებს, რომ ათასი წლის შემდეგაც «სიყვარულით კვლავ დავიფერფლებით».

ლექსი მთავრდება რუსთველური სტრიქონით: «ვარდის ფურცლობის ნიშანი არი და დრო ახალი პაემანისა!…» ეს ფრაზა ლექსის სამკაული არ არის მარტო, იგი არის ლექსის მთავარი სათქმელი, ლექსის თემაც და იდეური ჩანაფიქრიც. ზღვარგადასულია ყივჩაღის სწრაფვა სურვილის ასახდენად და თავგამეტება სიყვარულისთვის. ყივჩაღი სიყვარულისათვის თავგანწირული მებრძოლი, ტრაგიკული სიყვარულის მსხვერპლია.
…და ამიუხედავად ამისა, სიყვარული ძალაა, რომელიც დედამიწას აბრუნებს, სიცოცხლეს აზრს მატებს. იგი მსხვერპლს მოითხოვს, ზოგჯერ სიცოცხლესაც კი. სიყვარულისთვის შეგიძლია ყველაფერს წინ აღუდგე, ყველა დაბრკოლება გადალახო და ვერავინ მოახერხოს შენი დამარცხება, რადგან მისთვის ყოველთვის ღირს ბრძოლა. სიყვარული ყველაფრის დასაწყისი და დასასრულია. სიყვარული უკვდავია, ისე, როგორც ღმერთი, რადგან ათასწლეულებს ამარცხებს.

ლიტერატურა:
http://skola.edu.ge/Lemill/

მხატვარი ელგუჯა ბერძენიშვილი

გიორგი ლეონიძე – Giorgi Leonidze (1897-1966)

ყივჩაღის პაემანი

…ერთი მეც გადავუქნიე,
წვერიმც ვუწვდინე მიწასა…

მუხრანელი

ყურღანებიდან გნოლი აფრინდა,
ყაბარდოს ველი გადაიარა,
ისევ აღვსდექი! მუხრანის ბოლოს
ჩასაფრებული ვსინჯავ იარაღს.

ქსანზედ, არაგვზედ ისევ ჰყვავიან
ხოდაბუნები თავთუხებისა,
შენი ტუჩებიც ისე ტკბილია,
როგორც ბადაგი დადუღებისას.

ხოხბობას გნახე, მიწურვილ იყო
როცა ზაფხული რუსთაველისა,
ნეტამც ბადაგი არ დამელია
და იმ დღეს ხმალი არ ამელესა!

ტრამალ და ტრამალ გამოგედევნე,
შემოვამტვერე გზები ტრიალი,
მცხეთას ვუმტვრიე საკეტურები,
ვლეწე ტაძრები კელაპტრიანი!

მაგრამ თვითონაც დაილეწება,
დაბადებულა ვინც კი ყივჩაყად,
მუზარადიან შენს ქმარს შემოვხვდი,
თავი შუაზე გადამიჩეხა!

მოდი, მომხვიე ხელი ჭრილობას,
ვეღარა გხედავ, სისხლით ვიცლები…
როგორც საძროხე ქვაბს ოშხივარი,
ქართლის ხეობებს ასდით ნისლები…

მოდი! გეძახი ათას წლის მერე,
დამნაცროს ელვამ შენი ტანისა,
ვარდის ფურცლობის ნიშანი არი
და დრო ახალი პაემანისა!..

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები