მოგზაური - Traveller, მხატვარი ალექს ბერდიშევი

ლეო ნაფტა – Leo Nafta

InterzoneShare

გაყინული სახსრებით
და ნაწვიმარი ასფალტის სუნი მერამდენეჯერ შევისუნთქე
(ვინ იცის)
გაზაფხული სიყვარულს არ ნიშნავს
არც ზამთარი
არც ზაფხული
არც შემოდგომა
როცა სახლს ვაგნებდი – ყოველთვის მშურდა ჩემ კორპუსთან მიგდებული
უპატრონო მელოტი – (ან მელოტი არა) – კოსტიუმის ჯიბეში სავარცხლიანი კაცის…

მოდი, ვთქვათ რომ თავზე დავიყარეთ ის აგურები
რომლითაც ჩაქოლვას გვიპირებდნენ და გავიქეცით.
ისიც ვთქვათ – გაქცევა რომ გადაწეულ ფარდაგებს ქვემოთ
უფერო კრუნჩხვამ გვიკარნახა.

ისიც, იარაღის ქონა რომ ბევრჯერ გვინატრია
და ყველას ეგონა ვერავის მოვკლავდით
არადა სერიული მკვლელი მინდა გავხდე
შენც გინდა –
თქვენი და ჩემი ერთნაირი სიცოცხლის
მკვლელი მინდა გავხდე.

ვერ იცოცხლებს ის, რაც გიყვარს –
ის უნდა მოკვდეს.
მას სიცოცხლე არ შეუძლია, მას სუნთქვა
შეუძლია, მიწის სუნთქვა შეუძლია –

ოღონდ ჩვენ არა.
გამოვიგონოთ ახალი სიყვარული
რომლის მოკვლაც დასჯადი არ იქნება
და თუ იქნება,
ნიავი დაგვიბერავს ფერდებზე და
ნეკნებსაც შეეხება მზე.
ვიცი, თუ მოვკვდები ზაფხულში მოვკვდები
როცა მზე იქნება.

გამოვიგონოთ ერთმანეთი
უპარაშუტო
თვითმფრინავებით დასერილ ღრუბლებზე
ვიცი
მოგვწვდებიან უფრო სწრაფი დანარცხებისთვის…

ვიცი. თუ დავეცით ზაფხულში დავეცემით.
როცა მზე იქნება.
უპარაშუტო თვითმფრინავიდან.

პატარა ქაოსი - Litlle chaos, მხატვარი ალექს ბერდიშევი

ლეო ნაფტა – Leo Nafta

იზოლაცია

წამების ათვლა –
ფსკერიდან ცენტრამდე და
ისევ უკან.
ყავარჯნებზე შემდგარი ანგელოზები
გაბუღულ ოთახში იცვლიან ფერებს,
ჩვენი ორგანოები – ფორმებს
დღეები კი უცვლელი რჩება.

არყოფნის გაყინულ განთიადზე,
დაუმახსოვრებელი სიზმრების და
ულიმიტო შობადობის,
კედლებზე მიხატული მომავლის
და…
გაქვავებული ქალაქის ღატაკ ორნამენტებში
უგემოვნოდ ნაშენებ კორპუსებს შორის,
მშიერი ძაღლივით
გამშრალი ენით ვლოკავ საკუთარ ძვლებს
და როცა ერთი ლამპიონი მაინც დაიწყებს ქრობას,
შემეშინდება.

ეს აივანი – ყველაზე პატარა და ყველაზე ხმაურიანი, სადაც მეზობლის სარეცხი წვეთავს და სადაც ვერასდროს ვიტანდი ყოფნას.

და ეს მახინჯი, კუზიანი ჯუჯა გამვლელი (ვისთვისაც არსად, არასოდეს იქნება ადგილი) – ჩემს მიერ გუშინ მიტოვებულ ბოთლებს აგროვებს.

იზოლაცია.
დაუმახსოვრებელი სიზმრების
და ჯერ არ დაძრული მატარებლის
ნაცრისფერ სადგურში და სიჩუმეში –
მისი ოდესმე დაძვრის იმედით
თვლემს მემანქანე.

2008.09.24

ზვიად გამსახურდია

ზვიად გამსახურდია – Zviad Gamsakhurdia (1939 — 1993)

დარეჯან ბაკურაძე – ალიტერაცია ზვიად გამსახურდიას შემოქმედებაში

ზვიად გამსახურდიას პოეზიაში იშვიათია ლექსი, სადაც ბგერწერის რომელიმე სახეობა არ იყოს გამოყენებული, ალიტერაციის “მრავალფეროვნება” არ გვქონდეს. ყველაზე ხშირად ტაეპიდან ტაეპში გადამავალი ალიტერაციებია. ისინი არა მთელ სტროფებს, არამედ მთლიან ლექსებსაც მოიცავენ. მით უფრო თუ ლექსი სამშობლოს მტკივნეულ წარსულს უკავშირდება. მძაფრ ექსპრესიულ განცდათა გადმოსაცემად პოეტს სწორედ ალიტერაციის ფორმა აქვს არჩეული. ეს პოეტის ბუნებრივი სტილია:
“ზრიალი ზუჩთა და ზარადთა
ხმა არი ზოგან და ზარი
ანდეზობს ზაკვილი მარაბდა
ფარციხეს დაეტყო ბზარი
შაშის მოკაშკაშე შიმშერი
გიორგის ელვარე გორდა
შაჰის მოკაშკაშე შიმშერი
გიორგის ელვარე გორდა
მარჯან-მოჯარული გიშერი
შთენია ქართა და ქორთა”
(“მარაბდა”)
“ალიტერაცია თვალსაჩინო და ეფექტურია, როცა მახვილიანი მარცვლის შემადგენელი ბგერები მეორდება: ქართულ ლექსში მახვილი უმეტესად სიტყვის ან ტერფის საწყის მარცვლებზეა და განმეორებადი ბგერებიც უმთავრესად სიტყვების, ტერფების თავშია მოქცეული” (აკ. ხინთიბიძე, გვ. 329).
მართლაც, სიტყვათა საწყისი მარცვლიდან მარცვალთა დინამიურობა ბევრ ლექსშია ვერსიფიკაციულობის ზღვრამდე მიღწეული:
“მარაბდად რაბიგონ-ზარაფთა
სისხლით ისხურება ტბორე
ვაყა ყაითნიან ვარაყთა
შარად ეშურება შორეთს
რბიან დარახტული რაშები
ღვთიან არღავან-რღვარნი
მოიწევს ზღვა დეღბაშების
იჯმნიან ჯინგთან ჯვარნი.
(“მარაბდა”)

როცა ზვიად გამსახურდიას ლექსებს აკვიდრები, ძნელია მოძებნო ბგერა, რომლის ალიტერაციაც არ ჰქონდეს პოეტს მოცემული:
“და ცხრანი ცხენმალნი ცხრებიან
ცეცხლოვან ციგლიგა ცელით
ფარზე-ნისისხლარი ცვრებია
მკერდზე-ნაისრალი მწველი…”
(მარაბდა”)

აქ “ცხ” კომპლექსის განმეორება მოულოდნელ ჟღერადობას იძენს… დანარჩენ
სტროფებში სრლ ალიტერაცია გვხვდება. დასახელებულ სტროფებში კი მჟღერ “ზ”-ს ყრუ “შ” ენაცვლება, მჟღერ “ჯ”-ს ყრუ “თ”, მჟღერ “რ”-ს ყრუ “ს”. სწორედ ეს მონაცვლეობა იწვევს სასურველ ეფექტს, დინამიურ-მუსიკალურობას. ეფექტი არც მაშინ ხუნდება, როცა ყრუ “ც”-ს მჟღერი “რ” ენაცვლება.
პოეტი ღრმა ადამიანური განცდიდან გამოდის, მუდამ თავისი პიროვნების პრიზმაში ხედავს და განიცდის, ეს დიდი მასშტაბის განცდაა, დიდიც და ლამაზიც. მით უფრო, როცა ლექსი ქართველის სულიერების წმინდა ადგილებს ეხება. მოვიტანთ ლექსს “ქაშვეთი”.
“შორია შარიშური შარათა
მიჰქრიან სოველი ქარნი,
ბორიო – ფლოქვების მარაბდა,
ალები ტალებად მდგარნი.
…კანკალებს კილამონ-კანკელი,
ბანი და ებანი ბნელი
ღვთისმშობლის ღიმილი მიტირე,
დამთიე სუდარა დარად,
ამით რამ იდარა მითი რამ
არკადებს აკრია კმარა!
ელიან ლიანს და ლელიანს
ჩუმი სიცოცხლეა მტკნარი
გუღანს ბროლიან-ყელიანს
ხახაში იხერგავს მტკვარი,
ქვიშათა ქუშია ქაშვეთი,
დროთა მარაბდელთა სევდა.
… ან არარატებად არი რად,
კეცტყავი კეცილი კეცად.
მამულო, გაქრობად ლამულო,
მრისხვალი თვალი თუ გეცა?”
ლექსი თავისუფლად იკითხება, მასში დისჰარმონიულ ელემენტს ვერ გრძნობ, მუსიკალურ-აკუსტიკური მთლიანობა მსგავს (თანაჟღერად) ბგერათა კომპლექსების მეტ-ნაკლებ მონაწილეობას ემყარება. ლექსის მთლიან სევდიან, მინორულ ტონალობას ამთავრებს პოეტური მიმართვა, რომელშიც ტკივილთან ერთად პოეტის რისხვაც ჩანს. “მრისხვალი თვალი” სწორედ ასეთ ასოციაციას იწვევს. მით უფრო, მამულის მტერთან ისეთ შეურიგებელ მებრძოლთან, როგორიც ლექსის ავტორი ბრძანდებოდა.
იმის მიხედვით მჟღერი თანხმოვნებია ალიტერირებული თუ ყრუ, ლექსის ტონი განსხვავებულ ელფერს იღებს. ტაეპში: “ზარი ზანდობარად მზარავი”, “ზენ”-ის ძლიერ ჟღერადობას ენაცვლება შესუსტებული, დაყრუებული ხმოვანება: “შვებათა შობად რომ შვავობდა”. გრძელდება ლექსი და გრძელდება ალიტერირებულ ტაეპთა მონაცვლეობაც. უკვე ყრუ “წ”-ს ენაცვლება მჟღერი “ღ”-ს შემცველი ალიტერირებული ტაეპი:
“წამად რად იწამნეს ან წამნი
წარტობილ წარმართთა წანდილო,
ღადრად რად ღვიოდა მონღოლი
ან ნინევ-ნავანი მანდილი
ვით ბედისწერადი სონღული…
(“მთაწმინდა”)
თანხმოვნებში “მ”-სა და “ნ”-ს ტონირება სჭარბობს და ლექსის საერთო განწყობილება არ ეცემა. ხოლო დავით კაკაბაძისადმი მიძღვნილი ლექსის ერთ ტაეპში მჟღერი “ნ”-სა და ყრუ “შ”-ს მონაცვლეობა ლამაზ პოეტურ ფრაზას ქმნის:
“ნამყოში ნაგზნები და ნაკაშკაშები კრთის შორი ოცნება”. მსგავს დასამახსოვრებელ პოეტურ ხატს ქმნის ყრუ თანისა და მჟღერი ვინის გამეორება ტაეპის თითქმის ყველა სიტყვაში:
“სთველი თავ-უთვალავ თაველს თოვს ოქროვანს
სამყარომ იუფლა, ქარგავდა ვინ მთა-ველს
ვინაც მოაცილა ცა იმ საქაროვნეს”…
ხოლო სტრიქონში “შენგნით იშვის სულთა შველა” – ერთ ყრუ “შ” ბგერასთან ორი მჟღერი “ვინისა” და “ლასის” ალიტერაციული მონაცვლეობა ამაღლებულ განწყობილებას ქმნის. ლექსში “ღამე იღვენთება” თითქმის ყველა სტრიქონი ალიტერაციული და დაუვიწყარი პოეტური მღელვარების შემცველია: “თენდება მთვარე იფერფლება ივერცხლება ცა საცაა მერცხლები აცრიან კამარას და სულის ამარა იწვოდი აშალე შრიალით შენი ლები ო ვცოდე ცამ ციურ ცელებმა შხამიან თასებად მიტია…” აქ არსადაა პაუზა, სასვენი ნიშანი, რადგან ექსპრესიულობა, დაძაბულობა მაქსიმუმს აღწევს, ბოლო სტრიქონები კი საოცრად ნაზი და ლირიულია: ის მომიტევე… ეგ შენი ცრემლები”.
ზვიად გამსახურდიას ნებისმიერ ლექსში ადვილად იძებნება ალიტერაციული სტრიქონები: “ბეთენია, ბეთებდა, ბეთსაიდა
ესოდენ დიდი მადლი ღვთისა, გდევთ საიდას”…, ან
“ვის წყალობა ზეცის თან სდევს
მსხვერპლის არდარიდებით,
ის აღდგომის შარავანდედს
შეიმოსავს დიდებით”.
აქ “დ”-ს გამყოლი ალიტერაცია ევფონიურ მოწესრიგებულობას ქმნის, ხოლო “გ”-სა და “ც”-ს მონაცვლეობა სტროფში: “ცხაურით დაცეხვილი ცა გიცქერს ზიზღნარევ ეჭვით, ლოდინმა დარდი გცა უიმედობის ბეჭდით, ხსოვნა კი გაცრიცა მოგონებების ბეჭვით” – სხვადასხვა ინტონაციურ სიმაღლეებს ანიჭებს სიტყვებს: დაცეხვილი, გიცქერს, გაცრიცა…
ლექსში “მარტოობა” იმდენად მძაფრია ალიტერაციით გამოწვეული კეთილხმოვანება, გეჩვენება, შენს მარტოობასაც მტკივნეულად განიცდიდა პოეტი:
“აქ მარტოობა, როგორც ობობა სულს ჩახვევია ბასრი შაშარით,
აქ ჯიუტად სდუმს უსასოობა და იგესლება ფიქრი აშარი”…
როგორ უხდება ამ ლექსს და საერთო განწყობილებას: “ცა გაწეწილა განაწამები”, “შუქი ჩაუქრა შენს შავ უპეებს”, “ბედნიერი ძარ, თუ დრო გათანგე, თუ მის სალესზე სული ალესე”:…
…და ბოლოს: ჩვენ წაგვიკითხავს, მოგვისმენია ავი სიტყვაც ზვიად გამსახურდიას ლექსებზე (სამწუხაროდ, არა მარტო ლექსებზე!). განა შეიძლება პოეტს ყველა ლექსი, ყველა ფრაზა უზადო ჰქონდეს. ზოგჯერ ლამაზ პოეტურ ხატს მიღმა გაუგებარი, არასმთქმელი სტრიქონიც ხომ იმალება?!. რა შეიძლება გავიგო მე, რიგითმა მკითხველმა, ამ ნაწყვეტში:
“ცა ანგელოსებით ივსება, კიღა ალად და კილამან
ლაჟვარდულ ზეფირთა ღირსება კვლავ ააგვირილა დილამან
ვა რომ განრომილან რემანი შავშეთურნი და შავგვრემანნი
ყარყუმთ მაყრევანნი ყრუთანი გრემილ გარდამრიდთა გარება
გრიგალურ გარიზინს გარისად გარდაკურ განმგის ანგარებით
განლევს გრგანთა მონაგარისად…”
(“მთაწმინდა”)
… და ისევ ზვიად გამსახურდიას მოვუსმინოთ: პოეტურ მეტყველებაში უმცირესი დეტალიც გადამწყვეტ როლს ასრულებს. ჩვენმა პოეტებმა ხშირად უნდა გაიხსენონ თეოფილ გოტიეს შეგონება: პოეტმა ლექსიკონები უნდა იკითხოს ყველა წიგნზე მეტად. მან ხშირად უნდა მიმართოს ჩვენი ჰაგიოგრაფიისა და ჰიმნოგრაფიის, ჩვენი კლასიკური ლიტერატურის ულევ სალაროს. ჭეშმარიტი პოეტი არქეოლოგია სიტყვისა და ამავე დროს, მისი იდუმალი ოქრომჭედელი-მოგვი. პოეტი მსახურია ლოგოსის… ლოგოსი ქმნაა და სიბრძნის განცხადება ყოფად. ჩვენი წინაპართათვის ჭეშმარიტი პოეტი იყო “სიბრძნითა გამომეტყველი სულისა საიდუმლო(სა” (იოანე მახარობელი” (ზ. გამსახურდია. გვ. 442)
თავად ბატონი ზვიადი ბრძანდებოდა ასეთი! მას, “მამულის გლოვასა და ნიშატს” “არ შეუბღალავს ფიცი და პოეზიის მანნა”.

დარეჯან ბაკურაძე

გურამ დოჩანაშვილი, შოთა ჩანტლაძე

ზვიად გამსახურდია – Zviad Gamsakhurdia (1939 — 1993)

გურამ დოჩანაშვილი – Guram Dochanashvili (1939)

მერაბ კოსტავა – Merab Kostava (1939-1989)

ლეილა კვირიკაშვილი – რატომ დაჭრეს დანით ზურგში გურამ დოჩანაშვილი?

“ყველა სიახლის” წინა ნომერში 1989 წლის ცხრა აპრილზე ვწერდი და ვიდრე ქრონოლოგიურად გადავალ სხვა უმნიშვნელოვანეს მოვლენაზე, მინდა, 1956 წელში გადავინაცვლოთ და გავაცოცხლოთ ერთი ისტორია, რომელმაც სახელმწიფო უშიშროების არქივებიდან რამდენიმე წლის წინ გამოაღწია. იმხანად ახალგაზრდების იმ ჯგუფს, რომელიც მიძინებულ საზოგადოებაში ანტისაბჭოთა განწყობით გამოირჩეოდა, კომუნისტები სარეველებს უწოდებდნენ.

1956 წლის 15 დეკემბერს საქართველოს სსრ უშიშროების კომიტეტის თანამშრომლებმა დააკავეს თბილისის სკოლის მოსწავლეები. ესენი იყვნენ: 47-ე საშუალო სკოლის მეთერთმეტეკლასელი ჯონდო, იგივე თემურ მეტრეველი, 42-ე სკოლის მეათეკლასელი ანატოლი მიქაძე, თბილისის მუსიკალური სკოლის მეათეკლასელი მერაბ კოსტავა, 42-ე საშუალო სკოლის მეთერთმეტეკლასელი ზვიად გამსახურდია, პირველი საშუალო სკოლის მეთერთმეტე კლასის მოსწავლეები: თეიმურაზ ცერცვაძე, თამაზ გუნჯუა, ვლადიმერ სიხარულიძე.

საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის მეოცე ყრილობაზე სტალინის კულტის დაგმობისა და “დემოკრატიული განვითარების კურსის” აღების გამო, საქართველოში უკმაყოფილების მუხტმა იფეთქა. აქცენტი სტალინის ქართველობაზე იყო გადატანილი და ამიტომ სტალინის კრიტიკა ქართველმა საზოგადოებამ ეროვნულ შეურაცხყოფად მიიღო. 1956 წლის სამი მარტიდან საპროტესტო აქციები დაიწყო თბილისში, რომელიც საბჭოთა არმიის ნაწილებმა სისხლში ჩაახშვეს. რუსთაველის პროსპექტი დაღუპულთა გვამებით რომ არ გავსებულიყო, ისინი მტკვარში გადაყარეს. ოფიციალური მონაცემებით, იმ დღეს თბილისში მოკლეს 150-ზე მეტი ახალგაზრდა და დააშავეს უამრავი ადამიანი.
ამ საზარელი ტრაგედიის გამოძახილი იყო თბილისელი ახალგაზრდების, სკოლის მოსწავლეების მიერ არალეგალური გაერთიანების ჩამოყალიბება. ამ ორგანიზაციას “გორგასლიანი” უწოდეს და მათ მიერ დაბეჭდილი ანტისაბჭოთა პროკლამაციები 1956 წლის ორ დეკემბერს რუსთაველსა და პლეხანოვზე, საცხოვრებელი სახლების კედლებზე გამოიკრა. ამ დღეს “გორგასლიანის” ორ წევრზე – გურამ დოჩანაშვილსა და ჯონდო მეტრეველზე უშიშროების თანამშრომლების ძალისხმევით თავდასხმა მოხდა, რის შედეგადაც დოჩანაშვილი ზურგში მძიმედ დაიჭრა. 15 დეკემბერს კი, როგორც უკვე მოგახსენეთ, “გორგასლიანის” წევრები დააპატიმრეს.

1956 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის მიერ წერილი გრიფით “სრულიად საიდუმლოდ” მოსკოვში გაიგზავნა. ადრესატი სსრ კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის საგამოძიებო სამმართველოს უფროსი, იუსტიციის გენერალ-მაიორი მალიაროვი იყო. თბილისიდან გაგზავნილ წერილში ვკითხულობთ: “1956 წლის ცხრა მარტს თბილისში განვითარებული მოვლენების შემდეგ უკმაყოფილო ახალგაზრდათა ერთმა ჯგუფმა არალეგალური ფორმირება შექმნა, რომლის მიზანს საბჭოთა წყობილების საწინააღმდეგო საქმიანობა წარმოადგენდა. ჯგუფის წევრები ნაციონალისტურად იყვნენ განწყობილი, ამჟღავნებდნენ რუსი ეროვნების ადამიანების მიმართ აგრესიას და მართავდნენ ქუჩებში დებოშს. ერთ-ერთი ასეთი კონფლიქტის დროს მძიმედ დაიჭრა ამ ჯგუფის წევრი გურამ დოჩანაშვილი. რაც შეეხება დანარჩენებს, ისინი დაპატიმრებული არიან. დაიწყო გამოძიება, რომელიც გამოავლენს ამ დაჯგუფების საქმიანობას, სრულ შემადგენლობას და დაადგენს მათ მოკავშირეებს”.

ზურგში დანით მიყენებული ჭრილობის გამო, გურამ დოჩანაშვილი თბილისის მეორე საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებაში დააწვინეს (მკურნალი ექიმი იყო გვარად მესხი). 1957 წლის 30 იანვარს დოჩანაშვილიც დააპატიმრეს, რომლის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კვლავ მძიმე იყო, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ის 31 იანვარს ორჯერ გაიყვანეს დაკითხვაზე. იმის შიშით, რომ ეს ახალგაზრდა საპატიმროში არ მომკვდარიყო, პოდპოლკოვნიკ ნადირაძის ბრძანებით, სასწრაფოდ გაათავისუფლეს “მდგომარეობის გაუარესების” გამო.
სასამართლოს საჯარო სხდომა 1957 წლის სამი აპრილიდან ხუთ აპრილამდე გაიმართა. სასამართლოს თავმჯდომარეობდა გიორგაძე, მსაჯულები იყვნენ: თამაზაშვილი და ჩხაიძე. ბრალდებულებს სასამართლომ ასეთი განაჩენი გამოუტანა: ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს ზვიად გამსახურდიას, ოთხ-ოთხი წელი შეუფარდეს: მერაბ კოსტავას, ანატოლი მიქაძეს, ვლადიმერ სიხარულიძეს. სამ-სამი წელი მისცეს: თემურ მეტრეველს, თამაზ გუნჯუას, თეიმურაზ ცერცვაძეს, გურამ სხირტლაძეს და გურამ დოჩანაშვილს. სასამართლო კოლეგიამ მხედველობაში მიიღო შემამსუბუქებელი და საშეღავათო პირობები და მსჯავრდებულებს განსაზღვრული სასჯელი შეეცვალათ პირობითი მსჯავრით, საგამოცდო ვადით.

ზვიად გამსახურდია - Zviad Gamsakhurdia

“გორგასლიანი” კომუნისტურ ხორცსაკეპში

გაზეთ “კომუნისტის” 1956 წლის 15 დეკემბრის ნომერშივე გამოჩნდა უიშვიათესი წერილი, რომელმაც იმ საშინელი პერიოდისთვის დამახასიათებელი ყველანაირი რეკორდი მოხსნა. რას შეეხებოდა ეს წერილი? უმჯობესია, ჯერ სათაურს გავეცნოთ. “სარეველა” – ასე ერქვა ახალგაზრდების ჯგუფზე, ანუ “გორგასლიანის” წევრებზე დაწერილ საშინელ პასკვილს თუ იდეოლოგიურ “ხორცსაკეპს”, არ ვიცი, რა დავარქვა და რომელ ჟანრს მივაკუთვნო. გადავწყვიტე, შემოგთავაზოთ ნაწყვეტები “კომუნისტის” ამ “შედევრიდან”.
“წარმოიდგინეთ სულისა და გულის გამხარებელი მოხასხასე მდელო, მწვანედ მობიბინე ჯეჯილი, როგორ გატკბობთ იგი! ეს არის ჩვენი ჩინებული ახალგაზრდობა, საბჭოთა ახალგაზრდობა-მშობლიური პარტიისა და მთავრობის მზრუნველობით აღზრდილი. ეს ახალგაზრდობა ახარებს ჩვენს ქვეყანას, ხალხს, ყოველი საბჭოთა პატრიოტის გულს შესანიშნავი თვისებებით, გმირული შრომის, ბრძოლისა და ბეჯითი სწავლის შთამაგონებელი მაგალითებით, შორეულ მელბურნში მოპოვებული ოლიმპიური მედლებით, ჭადრაკის დაფებზე მიღწეული გამარჯვებებით, თეატრის, მუსიკის, ფერწერის, კინოს ნიჭიერი ნაწარმოებებით. და ხალხი ერთნაირი სიყვარულით და სიამაყით ულოცავს შემოქმედებით წარმატებებს ქართველ ჭაბუკ მეფოლადესაც და სცენის ოსტატ ქართველ ქალიშვილსაც. მაგრამ, წარმოიდგინეთ, ამ მდელოში, ამ ყვავილნარში ზოგან მოდებული სარეველა ბალახი, როგორ აფერხებს და ზიანს აყენებს იგი საღი მცენარეების გაშლა-გაფურჩქვნას”.
“მწვანედ მობიბინე ჯეჯილი” და ოაზისი საბჭოთა იდილიაა. ეს სავალდებულო ნაწილია წერილისა. არავის ეგონოს, ამ ქვეყნად სულ ანტისაბჭოთა იდეოლოგიით გაჟღენთილი ახალგაზრდობა ცხოვრობსო.

“სამწუხაროდ, ქვემოთ ლაპარაკი გვექნება სწორედ ამ სარეველაზე, უღირს ახალგაზრდებზე, პირდაპირ ხულიგნებზე, უსაქმურობისა და დებოშის “რომანტიკოსებზე”, ჯერ კიდევ აქა-იქ რომ მოსდებიან ჩვენს ლამაზ ყვავილნარს. მათ არ გააჩნიათ ქცევის რაიმე ნორმა, ერთმანეთს ეჯიბრებიან შორს გადაფურთხებაში, საზოგადოება მათთვის თითქოს კოჭებამდე წყალი იყოს, რომელსაც შეიძლება თავისუფლად გადაახტე, გასტოპო, გასცურო, მკლავის ძალა გამოსცადო.
ადამიანის ქცევის ნორმების განმსაზღვრელი ხომ სინდისია, შეგნებაა, საზოგადოებისა და საკუთარი თავისადმი პატივისცემის გრძნობაა. ამ პრინციპებიდან თავისუფალი, ესე იგი შუბლგარეცხილი კაცი საშიში მოვლენაა, მისი გამოჩენა საფრთხეა.”
ქცევის ნორმები კომუნისტურ იდეოლოგიას დადგენილი ჰქონდა. ადამიანები არ უნდა გამორჩეულიყვნენ სხვებისგან არც საქციელით, არც ჩაცმულობით და არც იდეებით. მხოლოდ კომუნისტური მსოფლმხედველობა უნდა ყოფილიყო საბჭოთა ახალგაზრდების მასაზრდოებელი.
“ვინ არიან ესენი, ადამიანთა რა კატეგორიას განეკუთვნებიან? ესენი სავსებით ნორმალური ადამიანები არიან, თავიანთი სიცოცხლის ნამდვილი გაფურჩქვნის, ნამდვილი გაზაფხულის პერიოდში-ჩვიდმეტი-ცხრამეტი წლის ასაკში, ტანაშოლტილნი, გარეგნული სილამაზით დაჯილდოებულნი, უკანასკნელი მოდის ტანსაცმლით შემკულნი და დამშვენებულნი, წვერულვაშაკოკრილნი.
ეს გარეგნობაა.

ახლა ჩავიხედოთ მათს სულში, მათ შინაგან სამყაროში – რით სუნთქავენ, რა იდეალები ამოძრავებთ, რისკენ მიისწრაფვიან, რით არის გართული მათი გული და გონება?
აქ კი ჩვენ სრულ ქაოსს ვაწყდებით. ლამაზი გარეგნობის მიღმა ვხედავთ მხოლოდ სიცარიელეს, ქარაფშუტა სულს, აღტყინებულ ბუნებას, დახურდავებულ ხასიათს, ყველაფერს, გარდა ნამდვილი, ჭეშმარიტი ადამიანური თვისებებისა”.
იერემია წარბას და ტარიელ მკლავაძის პროტოტიპებად ხატავდა მაშინ კომუნისტთა პარტიული ორგანო იმ ახალგაზრდებს, რომელთაც ხულიგნებად მიიჩნევდნენ და მავნე სარეველას დარად, ამოსაძირკვად ამზადებდნენ. თუ საბჭოთა ადამიანები სადმე, თუნდაც, რუსთაველის პროსპექტზე გადაეყრებოდნენ ამ ჭაბუკებს, მათი ლაღი გამომეტყველების მიმბაძველებად არ უნდა ქცეულიყვნენ, პირიქით, თვალი უნდა აერიდებინათ და გასცლოდნენ აბეზრებსა და გაყოყოჩებულ თავხედებს. მათთან გასაუბრებისა და ურთიერთობის სურვილი არც უნდა გასჩენოდათ ადამიანებს, რადგანაც შესაძლოა, სხვებიც მოეწამლათ ანტისაბჭოთა იდეებით.
“გავხსნათ ფრჩხილები, ვამხილოთ ჩვენი დროის ქუჩის “რაინდები”. ესენი გახლავან: ზვიად გამსახურდია, ანატოლი მიქაძე, თამაზ გუნჯუა, თეიმურაზ ცერცვაძე, თემურ მეტრეველი, მერაბ კოსტავა… თითქმის არ ყოფილა საღამო, რომ მათ ქუჩაში დებოში არ აეტეხოთ, ხულიგნური გამოხდომებით გამვლელ-გამომვლელნი, ჩვენი ქალაქის მშრომელები არ აღეშფოთებინოთ. ამ ხულიგნების თავაშვებულობის გამო ამას წინათ ქალაქის ერთ-ერთ ბაღში სისხლიც კი დაიღვარა. ჩვეულებრივ აყალმაყალს დანის ტრიალი მოჰყვა. დაიჭრა ხულიგნების ჯგუფის წევრი გურამ დოჩანაშვილი, 47-ე სკოლის მეათეკლასელი მოსწავლე. ხულიგნების ჯგუფმა გადაწყვიტა “შური იძიოს ამხანაგისათვის”. გამსახურდიას წინადადებით ისინი იარაღდებიან – ზოგი რეზინის ჯოხით, ზოგიც დანით. ზვიად გამსახურდიამ სპეციალური დიდი საკეცი დანაც კი მოიმარჯვა – “წამოიღეთ რამე, თუნდაც რკინის კეტები, რომ თავში ჩავცხოთო”.

სტატიის ავტორი, როგორც ჩანს, მართლაც სანაქებო კომუნისტი, გვარად ქებაძე, კომკავშირული ორგანიზაციების კრიტიკასაც არ ერიდება და სვამს რიტორიკულ და ზოგადსაკაცობრიო შეკითხვას: “რატომ არ იმაღლებენ ამ ავადმყოფური მოვლენების წინააღმდეგ ხმას კომკავშირული ორგანიზაციები?”
ამის მერე კი ყურადღებას ამახვილებს ახალგაზრდების მშობლების, უფრო სწორად, მამების საქმიანობაზე. ანატოლი მიქაძის მამა – აბესალომ მიქაძე, თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის სექტორის გამგე ყოფილა; ვოვა სიხარულიძის მამა – ვასო სიხარულიძე, პასუხისმგებელი საბჭოთა მუშაკი; თამაზ გუნჯუას მამა – ტარას გუნჯუა, სამედიცინო ინსტიტუტის დოცენტი; თემურ ცერცვაძის მამა – გიორგი ცერცვაძე, საბჭოთა არმიის პოდპოლკოვნიკი; თემურ მეტრეველის მამა – დიმიტრი მეტრეველი, საქართველოს სსრ სახელმწიფო კონტროლის სამინისტროს უფროსი კონტროლიორი; რაც შეეხება მერაბ კოსტავას, წერილის ავტორის თქმით, “განათლების დარგის მუშაკია ვლადიმერ დემურიაც, ვისთანაც იზრდება ამ ხულიგანთა “თაიგულის” წევრი მერაბ კოსტავა, პატივცემული პედაგოგის შვილიშვილი”.
ყველაზე მნიშვნელოვანი ის ნაწილია, სადაც დემოკრატიის კომუნისტური განმარტებაა მოცემული: “თავაშვებული ახალგაზრდები ხშირად “დემოკრატიაზეც” გაჰყვირიან. მათი გაგებით, აი, რას ნიშნავს ეს. თუ მათ სცემეს სუსტსა და უდანაშაულოს, მილიციელს არ უნდა ჰქონდეს საქმეში ჩარევის უფლება, საზოგადოებას არ უნდა მიეცეს დაზარალებულისადმი გამოქომაგების საშუალება.
“ჩვენი ამ წერილის ვაიგმირები მალე წარდგებიან ხალხის სამსჯავროს წინაშე და დამსახურებულ სასჯელს მიიღებენ ხულიგნობისა და სხვა ანტისაზოგადოებრივი მოქმედებისათვის. ხულიგნების ფეხქვეშ მიწა უნდა იწვოდეს!”

გურამ დოჩანაშვილი

მერაბ კოსტავა

“მხოლოდ ერთი კაცი” კი არა, ქართული სიტყვის “ბაქანი”-ა

“სარეველაში” არაფერია ნათქვამი გურამ დოჩანაშვილის მშობლებზე. იმხანად, როცა ეს პასკვილი დაიწერა, დოჩანაშვილი დაჭრილი იწვა თბილისის მეორე საავადმყოფოში და სიკვდილს ებრძოდა. როგორც ჩანს, სუკ-მა საჭიროდ აღარ მიიჩნია მის პიროვნებაზე ყურადღების გამახვილება
გურამ დოჩანაშვილი ექიმ პეტრე დოჩანაშვილისა და გულნარა ემხვარის ოჯახში დაიბადა 1939 წლის 26 მარტს. იზრდებოდა რუსთაველზე, სოლოლაკსა და ვერაზე. ბაბუა – სილოვან ემხვარი, აკაკი წერეთლის დის შვილიშვილი იყო. გGურამ დოჩანაშვილი 1946 წელს მიაბარეს ვაჟთა პირველ სკოლაში, ხოლო 1957 წელს ექსტერნად დაამთავრა 61-ე სკოლა. როგორც თვითონ აღნიშნავს, 1966 წელი განსაკუთრებული იყო, როცა შვიდ აპრილს შვილი – ქეთო შეეძინა და გამოიცა მისი პირველი წიგნი “მთის გადაღმა”. პირველი მოთხრობა ჟურნალ “ცისკარში” 1961 წელს გამოქვეყნდა და მას შემდეგ ერთგული მკითხველი სულმოუთქმელად ელოდება მწერლის ნაწარმოებებს. წელს ქართული პროზის კლასიკოსი 70 წლის შესრულდა. “გორგასლიანი” მწერალი, რომელსაც ლიტერატურა და სამშობლო ძლიერ უყვარს, იმედი მაქვს, რომ კიდევ მრავალი შედევრით გაგვახარებს.

ის დღესაც ისეთივე გულწრფელია, როგორიც მაშინ, ანტისაბჭოთა პროკლამაციებს რომ ბეჭდავდა მეგობრებთან, თანამოაზრე “განსხვავებულ” ბიჭებთან ერთად. “დედამიწას სიყვარული ატრიალებს, დომენიკო. ასე რომ არა, დაიქცეოდა, – მკაფიოდ გაისმოდა ბნელში, – ამდენი ცოდვა დაამძიმებდა, დომენიკო, ვეღარ შეძლებდა ბრუნვას, ზოგ-ზოგებისადმი სიყვარული რომ არა” (რომანიდან “სამოსელი პირველი”), ღრმად სწამს 70 წლის გურამ დოჩანაშვილს.
ხშირად მიფიქრია, ტრაგედია რომ მოხდარიყო და 17 წლის დოჩანას, გურამ დოჩანაშვილის გადარჩენა შეუძლებელი გამხდარიყო, ქართველებს არც “სამოსელი პირველი” და არც “ვატერ(პო)ლო ანუ აღდგენითი სამუშაოები”, არც “ხორუმი ქართული ცეკვაა” და არც “კაცი, რომალსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა” გვექნებოდა. ის “მხოლოდ ერთი კაცი”, “ლოდი ნასაყდრალი”, “ძნელი” და ქართული სიტყვის “ბაქანი”-ა.

ლეილა კვირიკაშვილი

წყარო: http://www.ambebi.ge
11:26 / 23-04-2009

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები