დავით მელიქიშვილი – David Melikishvili

დავით მელიქიშვილი – David Melikishvili

“ადამიანი ჰგავს უფსკრულს, რომელშიც ჩახედვისას თავბრუ დაგეხვევა“

ბიუხნერი

Posted by: burusi | 02/06/2010

Eugène Delacroix

Liberty Leading the People (La liberté guidant le peuple), Eugène Delacroix. 1830

ეჟენ დელაკრუა – Eugène Delacroix (1798 – 1863)

“The Magic Mountain“ - Thomas Mann, 1924

გოგი გვახარია – Gogi Gvakharia

თომას მანი – Thomas Mann (1875 – 1955)

ნაწყვეტი “ცრემლიანი სათვალე”-დან

“რასაცა გასცემზე” გამახსენდა. “ცხელნი ცრემლნი მოიწურნა” – წერდა რუსთაველი. ამ ფრაზის მნიშვნელობა პირველად “ლენინის მთებზე” გავიაზრე. პირველად ვიგრძენი, რომ ცრემლი ისეთი ცხელია, რომ შეიძლება გაგათბოს კიდეც და ბევრად უფრო სასარგებლო აღმოჩნდეს, ვიდრე, თუნდაც, შავი ხიზილალა.

ცრემლი როცა მოგადგებათ, შეეცადეთ გაიხსენოთ, რაოდენ მდიდარია ეს “ნივთიერება”, რამდენი რაღაც შედის მასში: ვიტამინები, მიკროელემენტები, ანტისხეულები, ფერმენტები. ანდა თუკი ხედავთ, რომ “ცხელნი ცრემლნი” თქვენს ახლობლებს, თქვენს მშობლებს “მოეწურნათ”, ხედავთ, მაგალითად, მამას, რომელიც საოპერაციოში გაცილებთ და არ იცის, ცოცხალი დაბრუნდებით იქიდან თუ მკვდარი, ვიტამინებზე დაელაპარაკეთ, უყვირეთ, “გადაყლაპე, გადაყლაპე, მამიკო, სასარგებლოა ეგ სითხე და, ძალიან გთხოვ, ნუ მიმალავ ამ ცრემლებს!”

მაგრამ როგორ უნდა მოწმინდო ცრემლი ახალგაზრდა ქალს, როცა ექიმი გვერდზე გაიყვანს და დიდ-დიდი პაუზებით ეტყვის: “თქვენს მეუღლეს სარკომა აქვს. სამწუხაროდ, ოპერაციამ არ გაამართლა, ახლა დასხივება უნდა ვცადოთ!”

ასე უთხრეს სწორედ, დიდ-დიდი პაუზებით, უდმურტეთიდან ჩამოსულ მარინას, რომლის მეუღლე, რაშიდი, პალატაში გვერდს რომ მიმშვენებდა და 1979 წლის ოქტომბერში ძალიან რომ დამიმეგობრდა, იქ გაჭრეს სწორედ, სადაც “ლენინის მთის” ყველა პაციენტი უნდა გაეჭრათ – ზედ მკერდში! თანაც ჩემამდე ერთი კვირით ადრე.

მერე იტყვიან, სოციალისტი და მემარცხენე რატომ ხარო! ამ ახალგაზრდა კაცმა, საშუალო განათლებით, არასდროს რომ არ დაუტოვებია უსახური და ნაცრისფერი ქალაქი იჟევსკი, სადღაც, მშენებლობაზე მტვირთავად რომ მუშაობდა, მერე დაავადდა და თავისი ლამაზი ცოლის, მარინას სათრევი გახდა, ამ წვრილთვალება უდმურტმა მარტო ხიზილალის გემო როდი დააფასა; იზაბელ აჯანის სურათი ვუჩვენე და მითხრა, ვოტ ეტა დაო; ფრანსუა ტრიუფოზე ვუამბე და მთხოვა, სად შეიძლება ვნახო ამ კარგი კაცის ფილმებიო. ოპერაციამდე ცოტა ხნით ადრე კი, “ჯადოსნური მთა” მივეცი. წაკითხვა ვერ მოასწრო, მაგრამ დასაწყისით აღფრთოვანდა! სასაცილოაო, მითხრა! გესმით? სასაცილოაო!

რაზე გაეცინა? თუნდაც იმაზე, რომ ამ “სამედიცინო რომანის” გმირები ბედნიერად გრძნობენ თავს არა ამ დამპალ სამყაროში, არა ჯანმრთელი ადამიანების გარემოცვაში, არამედ ტუბერკულოზით დაავადებულებისთვის აშენებულ სანატორიუმში. აქ ხომ ყველა პირობაა შექმნილი იმისთვის, რომ მიხვდე, რამდენად უაზრო ხდება კულტურა და ცივილიზაცია, როცა სხეულს საშიშროება ემუქრება… თუმცა, ჰანს კასტორპისა არ იყოს, “ლენინის მთის” პაციენტებსაც გვენატრებოდა ხოლმე სამოთხის ბაღები. უძლურებსა და დავრდომილებს გვესიზმრებოდა, როგორ ავრბოდით კიბეზე, როგორ ვცეკვავდით, ვცურავდით, თხილამურზე ვიდექით… ძალიან ტკბილი იყო ეს სიზმარი. მაგრამ როგორც კი გვეღვიძებოდა, ვხვდებოდით, რომ ეს კლინიკაც ცოტათი სამოთხის ბაღს ჰგავდა. აქ აღარავის აინტერესებდა, რას უპირებდა მსოფლიოს მარგარეტ ტეტჩერი. არც იმ ირანელი ქალების ბედი ანაღვლებდათ, რომელთაც რევოლუციის შემდეგ, ჩადრებში სიარული უბრძანეს. აქ ფეხებზე ეკიდათ სამყაროს ბედი!

“ჯადოსნურ მთაში” სილამაზე და კულტურა უმოძრაოა, რადგან ყველაფერს სიკვდილის ბეჭედი ადევს, სიკვდილის მოლოდინი. ასეთ უმოძრაობაში ლივლივი კი მართლაც ძალიან სასაცილოს ხდის ადამიანს.

უმოძრაობის ეს სიტკბო ერთხელ თუ მაინც იგემეთ, ჯერ ყველაფერი ამაოებად მოგეჩვენებათ… მერე კი, თუკი გადარჩით, აუცილებლად გაგეცინებათ “ჯადოსნური მთის” გმირების დეკადენტურ ვნებებზე, მათ თვითკმაყოფილებაზე, მათ სურვილზე, როგორმე გაამართლონ თავიანთი ავადმყოფობა, ჭლექიც კი ღვთაებრივ მადლად მონათლონ და დაჟინებით ამტკიცონ, რაში მენაღვლება მარგარეტ ტეტჩერი და ირანი, როცა ღვთაებრივი სილამაზით შემიძლია დავტკბე, ეშმაკსაც წაუღია ბრეჟნევი და მოსკოვის ოლიმპიური თამაშები, როცა არსებობს ვაგნერის მუსიკა!

ძალიან სასაცილოები ვართ წყალწაღებული ესთეტები, ხავსმოდებულ კულტურას რომ ვეჭიდებით ხოლმე. ამიტომაც დაგვცინის ეგრეთ წოდებული ხალხი. გერმანისტები თავს იკლავდნენ და მაინც ვერაფრით ადგენდნენ “სამედიცინო რომანის” ჟანრის თავისებურებებს. იჟევსკელმა მშრომელმა კაცმა კი იმდენი იცინა, თითქოს ჟურნალ “კროკოდილში”, საბჭოთა ბიუროკრატებისადმი მიძღვნილ კარიკატურას ეცნობოდა. რაშიდი განსაკუთრებით თერმომეტრმა გაართო, რომელიც თომას მანის კალამმა ძვირფას ქვად აქცია – “ჯადოსნურ მთაში” თერმომეტრი ხომ ალმასივით ბრწყინავს.

ეს წიგნი ყველა პაციენტს უნდა დაურიგო კლინიკებში. სიცილის ხასიათზე მოვლენ.

Thomas Mann in davos. 1921

რაშიდს, მაგალითად, ეგრევე სიცილი აუვარდებოდა ხოლმე, როცა პაციენტებს ერთსა და იმავე დროს გვთხოვდნენ სიცხის გაზომვას; ან კიდევ, კროსვორდის ამოხსნას რომ ვიწყებდით მთელი საავადმყოფო. “ჯადოსნური მთის” პირველივე გვერდებმა მიახვედრა, რომ “ლენინის მთაზე” რაღაც რიტუალს ვასრულებდით, თავად გადავიქეცით ლიტერატურულ პერსონაჟებად. ამას მიხვდა და სიცილი აუვარდა. ამის მერე, მაშინაც კი ეცინებოდა, როცა ჭამის დროს პირის კუნთები ეღლებოდა და ვეღარ ღეჭავდა. “ჩვენებურები” ასე იცინიან, ჯოკონდასავით! ხალხს ჰგონია, რომ ბოროტად ვიღიმებით. მაგრამ სხვანაირად სიცილი არ შეგვიძლია! ჩვენ თქვენნაირები არ ვართ და ეს ძალიან სასაცილოა. სასაცილოები ვართ ჩვენ, ასე ძალიან რომ გვინდა დაგემსგავსოთ და თქვენც სასაცილოები ხართ, რადგან ეჭვის თვალით გვიყურებთ, გვათვალიერებთ, ჩვენზე ჭორაობთ; გგონიათ, რომ ყველაფერი იცით. არა, ბატონო. აზრზე არა ხართ. და სასაცილოები დარჩებით, სანამ რენუარივით არ აღიარებთ, რომ ეს სამყარო – დიდი, დიდი საიდუმლოა.

როცა ოპერაციის მერე შემოიყვანეს, ვეღარც იცინოდა და ვეღარც ლაპარაკობდა. ყელი გაუჭრეს და ნერწვის ამოსაღებად უზარმაზარი რკინის კათეტერი ჩაუდგეს. ცოლი გვერდზე ეჯდა და თავს იკატუნებდა, თითქოს ყველაფერი წარმატებით დასრულდა. კროსვორდებს ხსნიდა მასთან ერთად, დროდადრო მე გამომხედავდა ხოლმე თავისი საწყალი, წვრილი თვალებით, თითქოს უნდოდა ეთქვა, “შე საბრალო, შენც რომ აღმოგაჩნდეს ძალაუფლების მოყვარული, იმპერიალისტური ვნებებით მოცული სარკომა, ამას ვინ გეტყვის… ერთი კვირის შემდეგ, შენც მოგატყუებენ”.

ეს ერთი კვირაც მალე გავიდა. ლაპარაკი ჯერ კიდევ საოპერაციო მაგიდაზე დავიწყე. მე რა გამაჩერებდა! საკუთარი ხმა რომ გავიგონე, გავიღიმე კიდეც და ასე, სიცილ-სიცილით გამომიყვანეს საოპერაციოდან. მხოლოდ დერეფნის ჭერს ვხედავდი; ვიცოდი, რომ ჩემი ახლობლები სადღაც დერეფანში იდგნენ. ტყუილად რომ არ ეყლაპათ ვიტამინიანი და მარილიანი ცხელი ცრემლები, სრულიად უაზროდ დავიწყე ლაპარაკი. ხომ უნდა სცოდნოდათ, რომ რკინის კათეტერს გადავურჩი!

მაგრამ საბოლოო და დამაგვირგვინებელი “ჰეფი ენდისთვის” კიდევ ერთი რამ იყო საჭირო – უნდა დაგვედგინა, ჩვენც ხომ არ გვატყუებდნენ მშობლები და ექიმები, როცა გვეუბნებოდნენ, ყველაფერი კარგადააო (სიტყვა “OK” იმხანად ჯერ არ იყო დამკვიდრებული). “ჩვენო”, რომ ვამბობ, იმ ერთი კვირის მანძილზე გაჭრილ და გაკერილ პაციენტებს ვგულისხმობ – 12 წლის გოგონას, წამლების გადაჭარბებული დოზისგან ერთხელ გული რომ აერია; უზბეკ ბიჭს, ჯარში რომ გახდა ავად და ოფიცრებმა რომ სცემეს, სიმულაციას თავი დაანებე, მიდი, ირბინეო; ძალიან ქერად შეღებილ მურმანსკელ ქალბატონს, ფეხმძიმობის შემდეგ რომ დაავადდა.

იდეის ავტორი მე ვიყავი. მთავარი ექიმის გასაღები უნდა მოგვეპარა და მის კაბინეტში ღამით როგორმე უნდა შეგვეღწია. მერე, ფარნის შუქზე (ფარანი იმ ბავშვს ჰქონდა), ჩვენი “ავადმყოფობის ისტორია” დაგვეთვალიერებინა, რათა დავრწმუნებულიყავით, რომ ახლობლები სიმართლეს გვეუბნებოდნენ.

“ძმობა, ერთობა, თავისუფლება!” და კიდევ ბევრჯერ ნათქვამი სიტყვა “სისხლი”.

ფრანგებმა იცოდნენ, რომ სიკვდილი ყველას ათანაბრებს. სოციალური თანასწორობის იდეაც აქედან გაჩნდა.

“ლენინის მთების ბასტილია” ძალიან ადვილად ავიღეთ. ღამის დარაჯს, გასაღებებს რომ ყარაულობდა, რა თქმა უნდა, ღრმად ეძინა. არ გაუგია, როგორ ავაცალეთ გასაღები, როგორ შევედით მთავარი ექიმის კაბინეტში, როგორ გადავქექეთ ჩვენი სხეულის “ისტორიები”. სამედიცინო ტერმინების ბევრი არაფერი გაგვეგებოდა. ამიტომ, იმ მურმანსკელი ქალის რჩევა გავითვალისწინეთ – რაშიდის დოსიეს შევადარეთ! სიტყვა “სარკომა” მხოლოდ მის “ისტორიაში” აღმოვაჩინეთ.

“ჰეფი-ენდი”! გადავრჩით!

ერთ რამეში კი თომას მანი ნამდვილად შეცდა, როცა დაწერა, მიუხედავად იმისა, რომ მედიცინა ავადმყოფობას და სიკვდილს იკვლევს, მისი მიზანი ყოველთვის ჯანმრთელობა და სიკეთე იქნებაო. არ არის ასე! რა სიკეთე? ვისღა ახსოვს ადამიანურობა და სიკეთე, როცა საკუთარი ტყავის გადარჩენის საკითხი დგება? ხო, გადაგვარჩინეს, გაგვჭრეს, რაღაც ქონიანი და ხალადეცივით ლიპლიპა ამოგვიღეს და რა, მერე? უკეთესები გავხდით? ხო, ვღვარეთ ცხელ-ცხელი ცრემლები, როცა გაირკვა, რომ ამ საწყალმა იჟევსკელმა პროლეტარმა, დიდი-დიდი, ერთი წელი შეიძლება იცოცხლოს. ვის რაში სჭირდება ჩვენი ცრემლები? ვინ იდარდებს გულწრფელად ახალგაზრდა კაცის სიკვდილს, მისი ახლობლების გარდა?

ალბათ ის წვრილთვალება მარინაც გათხოვილია უკვე და შესაძლოა, აღარც მას ახსოვს, როგორ ხსნიდა კროსვორდებს თავის მოტყუებულ ქმართან ერთად.

არ ვიცი, ამ ოჯახს აღარ გამოვხმაურებივარ. არ მინდოდა გამეგო ამ კარგი ბიჭის სიკვდილი. გამომშვიდობებისას ერთი კი ვიფიქრე, “ჯადოსნურ მთას” ვაჩუქებ-მეთქი, მაგრამ საყვარელი წიგნი ვერ გავიმეტე (თომას მანის ათტომეული მაშინ ორას მანეთად იყიდებოდა გადამყიდველებთან).

მე, რა თქმა უნდა, მასზე ადრე გამწერეს. მისამართები და სურათები გავცვალეთ. ის-ის იყო პალატა უნდა დამეტოვებინა, როცა თავისი ხრინწიანი ხმით დამიძახა: “Оставь мне на память эту французскую девушку!”. რომელიღაც პოლონური ჟურნალიდან ამოჭრილი იზაბელ აჯანის ფოტო მომთხოვა. საწოლთან, იქ, სადაც ნახევრადშევსებული კროსვორდების გაზეთები ელაგა, ჩემს სურათთან ერთად დადო და ხელი ოდნავ მოუცაცუნა. იცოდა, ის გოგო მომწონდა, თბილისში იზაბელ აჯანის რომ ამსგავსებდნენ და ამიტომ მითხრა: “Вот видишь, я вас соединил”. შევხედეთ სურათებს და გაგვეღიმა. ჯოკონდასავით.

ასე გავცვალეთ ჩვენებური ღიმილი, რომელსაც ჯანმრთელი და სპეტაკი ხალხი “ბოროტ ღიმილს” ეძახის ხოლმე…

ერთხელ, ჩემმა მეგობარმა, კაკი ბოკუჩავამ შენიშნა, როგორ “უსინჯავდა” სახელგანთქმული თბილისელი ოფიციანტი ქალი, ჯუნა დავითაშვილი წყალ-წყალა ყავის დასალევად “მეტროში” მიბრძანებულ კლიენტებს ეგრეთ წოდებულ “აურას”; როგორ აგიჟებდა უსაქმურ თბილისელებს თავისი გრძელი და თბილი ხელებით და მთელი “მეტროს” გასაგონად გაჰკიოდა, ჩემში ისეთ ენერგიას ვგრძნობ, რომ კიბოს დამარცხებაც შემიძლიაო. ჯუნას შესახებ კაკიმ ბიძამისს, მოსკოვში მცხოვრებ აკადემიკოს მიხეილ ბოკუჩავას (ქართული ჩაის სახელგანთქმულ ტექნოლოგს) უამბო. ოფიციანტი ჯუნა, რომელიც ამტკიცებდა ასირიელი ვარ, ეს ნიჭი თავად უფალმა მომცაო, მოსკოვში წაიყვანეს, “ენერგია” გაუსინჯეს და დაასკვნეს, რომ ამ შავ-შავ ქალს ხელების ცაცუნით მართლაც შეუძლია რაღაცეები.

ჩემით დაიწყო და ბოლოს კრემლში მოხვდა – ბრეჟნევს მოუცაცუნა ხელები და ისეთი ენერგიით დატვირთა, რომ ლეონიდ ილიჩმა ავღანეთში ომის დაწყებაც კი გაბედა.

მე ვერ მიშველა. სრულიად არადამაჯერებლად ჟღერდა მისი სიტყვები, გაიხსენე გოგი, როგორ გაიარა ქრისტემ ზღვაზე და შენც გაივლიო; ექიმების ნუ გჯერა, თავი არ გააჭრევინო, სისხლი არ გამოაშვებინოო. არადა, სისხლის გამოშვება ხომ დიდი ხნის განმავლობაში, უნივერსალურ სამედიცინო ხერხად ითვლებოდა. ფრანსუა ტრიუფოსა და იზაბელ აჯანის სიყვარული არ მალაპარაკებს ახლა; უბრალოდ ფაქტია – სისხლის გამოშვებით ავადმყოფის მკურნალობა სწორედ საფრანგეთში იყო გავრცელებული. როცა დეკარტი შვედეთში გაცივდა, ადგილობრივმა ექიმმა მისი მკურნალობა სისხლის გამოშვებით გადაწყვიტა – “არ გაბედოთ ფრანგული სისხლის დაღვრა!” – პატრიოტულად შესძახა ფილოსოფოსმა.

მოკლედ, ეს დალოცვილი ფრანგული “ვიტალურობის განცდა” ყოველთვის სისხლის სიმბოლოში გამოიხატებოდა. ამიტომაცაა ასეთი “სისხლიანი” საფრანგეთის ეროვნული ჰიმნი – “მარსელიოზა”; სიტყვა “სისხლს” ამდენჯერ ხომ ვერცერთ ჰიმნში ვერ შეხვდებით.

Liberty Leading the People (La liberté guidant le peuple), Eugène Delacroix. 1830

მაგრამ რას გვაგონებს სისხლი თუ არა ღვინოს, და რა არის ღვინო თუ არა თრობა და დროსტარება? თუ არა ისეთი თავდავიწყება, როცა ფეხებზე გკიდია ყველაფერი?

დეკადენტური ლივლივი სისხლსა და ღვინოში მაშინ იწყება, როცა ადამიანები უსაქმურობით ტკბებიან. უსაქმური კაცი ყოველთვის ჯანმრთელად გრძნობს თავს. უსაქმურობაც მკურნალობის ფორმაა. სწორედ ისეთი, თომას მანმა რომ აღწერა “ჯადოსნურ მთაში”.

თომას მანი ფრანგებს ყოველთვის შურით უყურებდა. ერთ თავის წერილში ბალზაკი გაიხსენა, გერმანელებზე რომ წერდა, გერმანელებს არ შეუძლიათ თავისუფლების ინსტრუმენტებზე დაკვრა, მათ მხოლოდ მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე დაკვრა ეხერხებათო. მიუხედავად ამისა, იმავე “ჯადოსნურ მთაში”, მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე აღზრდილი გერმანელი ჰანს კასტორპი ბედნიერების ჟამს, როცა უსაქმოდ ყოფნა და შვეიცარული სუფთა ჰაერი ისე დაათრობს, რომ ჭლექიანსა და დავრდომილს ფრენის სურვილი გაუჩნდება, არა ბეთჰოვენსა და ვაგნერს, არამედ ჟორჟ ბიზეს დაამღერებს, კარმენის სიტყვებს გაიმეორებს: “მხოლოდ მთაშია თავისუფლება!”

მთები თუ არა გაქვს, უნდა შექმნა, ააშენო რაღაც, მთის მსგავსი (როგორც ამსტერდამში); ან ბორცვები, უფრო სწორად, “ბორცვუკები” იპოვო სადმე და ლამაზი სახელი დაარქვა. როგორც მოსკოვში – “Воробьевы горы”. მერე რა, რომ ბორცვუკებია? მთავარი ხომ სიმაღლე არ არის? ლენინიც არ იყო მაღალი, მაგრამ რევოლუცია მოახდინა. ამიტომაც “ბეღურების მთებს” სახელი შეუცვალეს და “Ленинские горы” დაარქვეს.

70-იანი წლების დასაწყისში, ამ ბორცვუკებზე მაღალი მინის სახლი აშენდა – სამედიცინო ინსტიტუტთან არსებული ქირურგიის ცენტრი. ადამიანებს აქ იმდენად წარმატებით ჭრიდნენ და კერავდნენ, რომ რამდენიმე ხანში, კლინიკამ საერთაშორისო სტატუსი მოიპოვა. რამდენად უცნაურიც არ უნდა იყოს, “ლენინის მთაზე” გასაჭრელად უცხოელებიც კი ჩამოდიოდნენ. კარმენის სიტყვებს – “მხოლოდ მთაშია თავისუფლება” აქ არავინ იმეორებდა, მაგრამ ქირურგიის ინსტიტუტის პალატები და სასადილო რაღაცით მართლაც ჰგავდა ბერგოფის სანატორიუმს. ჩემს პალატაში, მაგალითად, აბაზანაც იყო და ტუალეტიც. პატარა მაცივარიც იდგა, რომელშიც მთელი თარო დაიკავა უზარმაზარმა ქილამ შავი ხიზილალით.

ხიზილალა, ცხადია, მე მეკუთვნოდა – იმხანად ჯერ კიდევ ყველაზე მდიდარი საბჭოთა რესპუბლიკის, საქართველოს მკვიდრს. იმდენი იყო ეს ხიზილალა, მთელ კლინიკას ეყოფოდა! ყველას ვაჭმევდი! იმიტომ კი არა, რომ სკოლაში გვასწავლეს, “რასაცა გასცემ შენია”; არც იმიტომ, რომ განსაცდელის წინ, განსაკუთრებით კეთილშობილი და სულგრძელი უნდა გახდე (იქნებ ამან მაინც გადაგარჩინოს!)… უბრალოდ, სასიამოვნო იყო იმის ყურება, თუ როგორ მიირთმევს საბჭოთა პროლეტარიატი ქართველის შეძენილ ხიზილალას და კმაყოფილი ამბობს, როგორი გემრიელი ყოფილაო.

წყარო: http://www.shokoladi.ge

The Magic Mountain (Der Zauberberg) by Thomas Mann . Director: Hans W. Geissendörfer, 1982

თომას მანი – Thomas Mann (1875 – 1955)

The Magic Mountain (Der Zauberberg) by Thomas Mann (1982)

Director: Hans W. Geissendörfer

http://www.imdb.com

***

Part 1

***
Part 2

***
Part 3

***
Part 4

***
Part 5

***
Part 6

***
Part 7

***
Part 8

***
Part 9

***
Part 10

***
Part 11

***
Part 12

***
Part 13

***
Part 14

***
Part 15

***
Part 16

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები