პარსიფალი, 1912, ოდილონ რედონი

პარსიფალი, 1912

გოგი ნარეკლიშვილი – ჰიპერბორიელთა ილუზია ჟამში და ჟამს მიღმა

 მე როგორც ზედმეტად არათავისთავად ადამიანს მუდმივად გამაჩნია უსაზღვრო მოთხოვნილება ყოველმხრივ თავისუფალი და დამოუკიდებელი ვიყო

 ფრანც კაფკა

ოდესღაც გარდასული დროის ადამინებიც თანამედროვენი იყვნენ

აკუტაგავა რიუნოსკე

     სამყაროს პოლიფონიურობისა და ჰიპერბორიელის მარცვლიდან გამომდინარე დასაშვები მრავალი ინკარნაციისა და არსებობის გამო, რომელიც ზოგი ტყუპისცალივით იდენტურია როგორც მრავალჯერ გამეორებული და ერთი  ფონზე არსებული დედამიწა მასში მრავლჯერ გამეორებული და ილუზიათა გასამყარებლად მობინადრე პატიმრებითურთ და ზოგიც არსებითად სრულიად განსხვევებული ერთმანეთისგან. აქ ძირითადი საკითხი ფაქტებისა და საგნების საკრალურ მნიშვნელობას უნდა დაემთხვას დროში და მისი რიცხვითი მნიშვნელობებიც უნდა სავსებით სწორედ იქნეს გათვალისწინებული, რადგან თანდაყოლილ პროცესთან ერთად ფრნაც კაფკას ტერმინოლოგიები რომ მოვიშველიოთ მარადიულად დიდი მნიშვნელობა აქვს მყარი კედლის აშენებას, რათა მასზე დაშენდესსიმბოლური გოდოლირა თქმა უნდა სიტყვა სიმბოლიზმის კლასიკური და წმინდა მნიშვნელობით რომელიც მატერიალიზმს გამორიცხავს და შემდეგ ერთი მდინარების დაძლევით მოიცავს მას და პარალელურად უარყოფს კიდევაც, რაც უფლებას გვაძლევს ორმაგ მნიშვნელობაში გავნაწილდეთ საჭირო რიცხვის რაოდენობით. დავუბრუნდეთ მარადიულად თანმდევ პროცესს და იმ პროცესში ინტეგრალების აბსოლიტურად მაშტაბურ მნიშვნელობას, რადგან პროცესის განვითარებული მონაწილე ლოგიკას მათემატიკით ალაგებს და მათემატიკას ლოგიკით რა თქმა უნდა დროითი სივრცეების ჩარევის აშკარა ამოვარდნებით. ჩვენი დღევანდელი ინკარნაციის სისტემა, რასაც რელიგიური პათოსით ვუწოდეთ ჟამი (სხვათაშორის ამ სიტყვის პირველი მატერილაური განმარტება) მოიცავს ჰიპერბორიელისთვის უმთარეს დამაბრკოლებლებს და ეს უპირველესად გამოსახულებისადმი მისი უარმყოფელი დამოკიდებულლებაა, რაც მისი წინა ინკარნირების შედეგია და არამარტო, ამიტომ a priori ჰიპერი საკუთარი განადგურებაზე აწერს ხელს, როდესაც ამ ჟამში შემოსვლაზე აცხადებს თანხმობას, მაგრამ იყო კი ეს მისი ნება?!. რა მოხდა წარსულში, რომელიც ბაღის მოვლენების ჩრდილით არის შემორჩენილი და მოიცავს მის უკან მიმდინარე უზარმაზარ ინტერესთა კრებულსა თუ კონფლიქტს. ამ საკითხებზე საუბარი ამ ნარკვევისთვის ვფიქრობ გადაჭარბებულია, მაგრამ შეიძლება დადასტურებით განვაცხადო რომ ეს ჟამი განძრახ შექმნილი სისტემაა, რომელიც აშკარა კონფლიქტის ხარჯზე არსებულ ომის ყველაზე სასტიკ გამოვლინებას წარმოადგენს. ჟამში სრულიად გაუთვალისწინბელია ერთი მხარის ინტერესები და სავარაუდოდ არც მთლად დაცული მეორის ანდა რაოდენობა შეგვიძლია საკმარისი ცოდნის არარსებობის გამო უსასრულომდეც კი გავზარდოთ, მაგრამ რა თქმა უნდა ფაქტობრივი სიზუსტის გამორიცხვით. ვინაიდან და რადგანაც პროცესის საწყისი ცნობიერებიდან გამომდინარე, რომელიც არამყარია და ძირითადად ცნობიერებაში მაქსიმალური დამოკიდებულებისა და საკმარისი არაცნობიერის გამო ამ მაქსიმალური დამოკიდებულებების დამოუკიდებელი არჩევანის არ ქონას განაპირობებს პირი, რომელიც ამ ცნობიერით არსებობს პირდაპირ საექსპერიმენტო ვირთხად შეიძლება იქცეს და მისი საწყისი ცნობიერი განძრახ არსებულ დანალექთა მთელი სისტემით გადავიდეს შემდეგ ცნობიერში, როდესაც გამოსახულების უარყოფა მკცრად განსაზღვრული ძიებითი ცნობიერების ხარჯზე თანდათანობით იხვეწება ჭეშმარიტების შემოსვლის ხარჯზე, რომელსაც შტაინერი ზენასამყაროთა მოქმედებას უწოდებდა სულზე. მაგრამ პროცესის მონაწილის არაკეთილგანწყობილთა მიერ ცხადი ხდება რომ იგი უკვე საკმარისად ნაკლულია შემდეგი უფრო ძლიერი ცნობიერის გამომუშავებისთვის, რაც დედამიწას ამეორებს და ამეორებს. საქმე იმაშია, რომ საწყის ცნობიერში მიღებული ტრამვები და საკუთარი არჩევანისა და ცოდნის შეუსაბამოდ არსებული დამოკიდებულებები რომელიც დაილექა არის ძირითადი ხელისშემშლელი პროცესის მონაწილისთვის და მის განადგურებას განაპირობებს. მაგალითად თუ ბავშობაში გქონდა იმის შესაბამისი მონაცემი რომ გარკვეულ ასაკში (მაგ. 18 წელი) მძიმე ლოდი აგეწია ხელის ერთი შევლებით თუ შენ იმ ორგანოებს განძახ გიზიანებენ, რომელმაც ეს ქმედება შესაბამისი მონაცემით უნდა განახორციელოს ან მონაცემი გაიზაროდს იგი ამ ასაკში აბსოლიტურად დეგრადირებული ან მონაცემშემცირებლი რჩება და შესაძლებელია ან ლოდი საერთოდ ვერ აიტნოს ანდა ამისთვის გაცლებით დიდი დრო და შიდამონაცემი დახარჯოს და გამოიმუშავოს, რაც მის ბუნებრივ განვითარებას აბრკოლებს. ასე რომ თანამედროვე პროცესის პირობებში სიზიფეობა არც თუ ისე ადვილია და ალაბთ ამიტომაც მითშიც კი მარცხისთვის განწირული. ასევე შეიძლება მოვიყვანოთ კიდევ ერთი მაგალითი და ეს არის კასრი, რომელიც მაგალითად ღვინით უნდა გაივსოს და ეს არის მისი პირდაპირი მოვალეობა, მაგრამ თუ მას ქვებით ამოვავსებთ და შემდეგ ჩავასხავთ ღვინოს თავისთვად ღვინოც გაფუჭდება და რაოდენობაშიც დაიკლებს. ეს მაგალითები ვფიქრობ კარგად ასახავს იმ ცნობიერებას, რომელიც უზარმაზარ დანალექებს და გამოსახულებით მანქანებს ქმნის იმის ფონზე რომ ნებისმიერი ჰიპერი ფსიქლოგიური პათოლოგიების მიმართ მიდრეკილია და ეს ყველაფერი ქმნის ფაქტობრივად კედელს, რომელის გამოც გოდოლს ვერ აშენებ. რით უნდა მოგვარდეს ეს პრობლებამ თუ შეიძლება საერთოდ მოგავრდეს?!. ეს კიდევ ცალკე საკითხია და ცალკე ნარკვევს მოითხოვს და პირველრიგში სოცილაური სისტემის ცვლას ეფუძნება, რომელიც მარტივად რომ ვთქვათ თანამედროვე ლიბერალიზის მტერია და ბავშვების უცმირესი ასაკიდან რელიგიური, მითოლოგიური და ელოვნების ნიმუშეის ზეგავლენით და პათოსით აღზრდაზე აკეთებს აქცენტს, რათა დანალექები არ იქნას ტრაგიკული და მეორე ცნობიერის მიხედვით ჩამოყალიბდეს პირველიც. თუმცაღა საამ სოცილურ სისტემას ავაშენებდეთ რაც დღევანდელ პირობებში უშორესი პერსპეტქტივისთვისაც კომიკურია აპოკალიპსი თუ არ მოხდა ფრანც კაფკას თუ დავუჯერებთ შენ შენს მტრებს საპირისპირო კეედელი უნდა აუშენო და ეს უნდა გახადო გოდოლის საძირკველად, მაგრამ იმავე ავტორი დანანებით აღნიშნავს რომ ამ კედლის მშენებლობაში უამრავი ამოუვსებელი ადგილი რჩება (ფრანც კაფკას ჩინეთის დიდი კედელი) რაც ადამიანს მუდმივი სატანჯველის მდგომარეობაში ამყოფებს. ახლა ვისაუბროთ თანმადროვე სხეულის პირობებში რით უნდა მოხდეს კედლის აშენება! ნებიმსიერი მოაზროვნე და ფსიქოლოგი აქ გამოიყენებდა ილუზიის მეთო, რომელიც არის დაშვების ხარჯზე არსებული და დაახლოებით ნიშნავს დაშვების შესაძლელობას აზროვნების გაზრდილი მაშტაბებისა და საზღვარების ხარჯზე. რაც უფრო ღრმავდება და იხვეწება ილუზია მით უფრო ფართოვდება სამყაროს თვალსაწიერი შესაძლებელისა თუ შეუძლებელის ფარგლებში და შესაბამისად უფრო და უფრო მძიმდება ცნობიერებაც და ცოდნაც ანდა მსუბუქედება. ილუზია მაშინ იქნება ორგანიზმისთვის დასაბუთებულად მიღებული თუ ის რეალურად დალაგებულ ფაქტობრივ და ლოგიკურ შეცდომებს გამორიცხავს და თან უარყოფს მაგრამ დროის მათემატკურ პრინციპს ანუ ლოგოოს არ არღვევს. აქ ამ შემთხევაში არ გამოგავდგება ტერმინიყველაფერი შესაძლებელია” , რასაც ფიქრობ. აქ ჩვენ ივანე კარამაზოვისყველაფერის დასაშვებია“- საფუძველზე უნდა ავაგოთ გოდოლი, რადგან ყველაფერი დასაშვებია, მაგრამ ამისთვის ჯერ უნდა დაუშვა! ილუზიათა სამყაროში ცხოვრება კი უზარმაზარ ძალას, ენერგიას და აზროვნების სისწრაფეს მოითხოვს, რადგან თუ არ იქნებოდა პროცესი არ იქნებოდა საჭირო ილუზია, რადგანც ილუზია იმიტომ იქმნება რომ პიროვნებამ პროცესიდან თავი შეძლებსდაგვარად გამოინთავისუფლოს, რათა მისი ქმედება გახდეს განვითარებისთვის შესაბამისი. ადამიანი როდესაც პირველი საწყისი ცნობიერიდან მეორეში გადადის ის ფაქტობრივად აკეთებს არჩევანს. ის ან ჟამის წინაღმდეგ იწყებს ბრძოლას ანუ იმ ვიწრო ბილიკზე გადის რაც საკუთარი თავის შეცნობისკე მარადიული ქმედებ და სწრაფვაა ანდა ჟამის ცნობიერებას იღებს და მის კანონებს ემორჩილება, რომელიც მინერალური სამყაროს დროითი კანონის საფუძველზე მას რაღაც გარკვეული საშუალო ვადის შემდეგ ისე შლის როგორც მინერალს და მასში არსებულს სულსაც უკვალოდ აუჩინარებს. მაგრამ აქ კითხვა სხეულის რამდენადმე დანწევრებში იმალება. ფიზკური სხეული მინერალურ კანონებს ემორჩილება, მაგრამ მას  შეუძლია სხვადასხვა სეხული შექმას და იქნებ შექმნილმა შეძლოს მისგან განცალკევებით არსებობა?! გააჩნია სხული ჟამის რა კანონებს დაარღვევს და რა სახის სხეულს გამომუშვებს სხეულში ანდა სხეულებს, რომელსაც შემდეგ ელექტროდენვით განათებს და მასში წარმოშობს საკუძარი ბიძგის მიმცემ ქმნიილებას. მაგრამ სად წყდება მისი ინკარნირება?!. სიზმრებში შეიძლება ვარსკლავები შეიმეცნო, მაგრამ რა არის ის რაც შენს მოგონებებს უშვებს. საიდან მიმდიანრეობს მოგონება და მოგონების ძირითად მასტიმულრებელს ანუ შენსავე მარცალს როგორ ძალუძს ეს მოგონება და სინათლის შედეგი ერთმანეთს შეუსაბამოს და მისგან წარმოქმნას რაღაც სხვა?! ეს შეიძლება ტერენტი გრანელის მესამე გზა იყოს ანდა რც გინდა ის უწოდეთ, მაგრამ თუ მათმა შედეგმა გააქტიროსა რაღაც სხვა სული ზღვასავით ვრცელი შეიძლება გახდეს და ჟამთა სამყაროდან მოგონების სამყაროში გადანაცვლებაც (გარდაცვალება) შეძლოს! ჩვენი სამყაროს ჩვენივე ჟამის სუბიუექტური მოვლენნიდან აღიქმება და თუ ჩვენ გვსურს ამ ჟამის მოვლენა დავძლიოთ უპირველესად მისი კანონები უნდა ამოვახსნათ რომ გავთავისუფლდეთ დამოუკიდებლად და ჩვენმა არსებობამ დამოუკიდებლი საწყისი მიიღოს სხვა ჟამში, რადგანც პრეტენზია და ამბიცია იმდენად ძლიერია დამოუკიდებლობის რომ მისი სხვისი მხრიდან მიღების შემთხევაში არ არის გამორიცხული რომ ჩვენვე შევმქნათ დამტებითი ჟამი რადგან ანაზღაურებადი ქმედების შედეგად წარსული ჟამიდან გავთავისუფლდეთ და ნაკლის გარეშე არსებობა სხვა ჟამში განვაგრძოთ. ამიტომ ჭეშმარიტად არსებული ყოველი თვითმკვლელობა შესაძლებელია აღმოჩნდეს პერსპექტივაში ახალი პათოლოგიური ჟამი ჟამის გადაყვანის შემდეგ თუ ეს მოხდა არა ერთობლივი ფუნდამენტის მეშვეობით და ყველას თანაბარი წილით ვინც გოდოლს აშეენებდა, არამედ მის მეშვეობით ვინც უკიდურესი ვითარების ჟამს სხვის მიერ ვინც მოგონებიდან იღებს სათავეს და შესაძლებელია მოგონებაში არსებულმა ჟამმა სწორედ პერეპექტივის გამო არ მოახდინოს რეაგირება შესაძლებლობის და მიუხდავად რადგან ის უკან ბუმერანგივით შემოუბრუნდეს, რადგან მოგონებათა ზღვარი ცნობიერების იდენტურობას ემყარება და თუ მომგონებელი ვერ აფიქსირებს მოგონების ობიექტს შესაძლებელია ობიექტი აფიქსირებდეს მის ახლანდელ ვითარებასა და ქმედებისა და აზროვნების საფუძველზე a priori მის მომავალსაც და არაფერი გააკეთოს იმისთვის რომ საკუთარი ჟამიდან შეცვალოს სიგნალის მიმწოდებლის ჟამი, მაგრამ პროცესების განვითარების შემდეგ თუ თვად ჟამის სუბიექტი ობიექტის ჟამისთვის მნიშვნელობას და თანაც საფუძვლიან მნიშვნელობას იღებს შეიძლება მოხდდეს დაშვება და პროცესებში მძაფრი ქირურგიული ჩარევა. ასე რომ ნებისმიერი თვითმკვლელობა მნიშვნელოვანია და რაც მთვარია სხვადასხვა ობიექტს იზიდავს და შესაბამისად სხვადასხვა აღქმას, მაგრამ რამდენადაც დიდია ძალა და შესაბამისად მიმღების კეთილშობილება უთუოდ ამიდან გამომდინარე ან წმინდა პრინციპით საწყისშივე ძალაზე დაფუძნებული უფრო ძლიერდება ობიექტის შესაძლებლობაც უანგარო როგორც მიმღების ასევე ჟამის მიმართ, რადგან დაბრუნებული სუბიექტი შესაძლებელია არსებული ჟამისთვის უკვე პათოლოგიის შემთხევაშიც იყოს უხიფათო. ამასთან და ამაზე დაფუძნებით ის მაინც შექმნის დამოუკიდებლ ჟამს, ოღონდ წარსული მოგონების საფუძველზე და სხვა მიმართებით რაც შესაძლეელია ქმედების ტოლსწორობაში მოდიოდეს ილუზიიდან გამომდიანრე ანდა რეალობის ფარგლებში საკუთარივე გადამრჩენელთან და სხვიის მეოხებით ამღლდეს მასზე თუ რა თქმა უნდა წარსულში დაიშვებოდა იდენტური მაგალითი მეტოქეზე და თუ მეტოქეზე ამით წონასწორობაში მოდის. შესაბამისად თვითმკვლელის გამო მაშინ ჩაერევინ რეალური სამყაროდან თუ თვითმკვლელის ცნობიერება რეალურ სამყაროსთან ახლოა და ნაკლებსახიფათოც შესაბამისად. აქ ქირურგიული ჩარევა იმ შემთხევაშიც ნაკლებ სავრაუდოა თუ ძალაზე კონცენტრირება სიკეთეს გამორიცხავს და თვითმკვლელს დროებით პლასტში ამყოფებს შესაძლებლობათა უნარის გამო. აქაც ქირურგიული ჩარევა არ მოხდება რადგან ნდობის საფუძველი სუბიექტის უნარების შეფარდებით შესაძლებელია სხვა ჟამისთვის უკონტროლო აღმოჩნდეს. რაც შეეხება თვითმკვლელობის მეოხებით და მისი მისტერიული ტაძრების შეცნობით თვად ჟამის ნატურალურად შეცვლაზე. აქ უკვე ჩვენ კონკრეტულად უნდა ჟამის ვითარება გავითვალისწინოთ და ამ ჟამში არსებულ პირთა მდგომარეობა რათა შევძლოთ მისი გადალახვა ისე რომ ყველა დაკმაყოფილდეს. მათ შორის ერთობლივი და გოდოლის ყოველი ამშენებელი საკუთარივე მოთხოვნილების შესაბამისად. მიწიერ ცნობიერებაში დასაშვებია ღალატის უმაღლესი ფორმა არსებობდეს, რადგან ჟამის შექმნის მიზეზი მიწის ანუ ყოვლად უნაყოფო ვითარებაში ფიგურირებს და შესაბამისად ყველაზე უძალოა, მაგრამ შესაძლებლობით პირიქით. შემდეგ მოდის ვარკვლავური ცნობიერება, რომელიც უსაზღვროა და სხვადასხვა მეცნიერლ ასპექტებს მოიცავს. ვარკსვლავურს მოსდევს გარდამვალი შემეცნების მდგოარეობა, რომელიც გარდამავლიდან გადადის მაღალი წვდომის არსებებისკენ ვისაც ძალუძს ჟამისთვის უზარმზარი სამსახური გასწოს და ისინი ნებისა და უნებლიეს ღალატს აფიქსირებენ, რადგან მათი ცნობიერებაც მთლიანობის შემცველი არ არის, მაგრამ მთლიანობის უღრმ პრინციპებს ფლობს. მის მაღლა უკვე წმინდა დამცველობითი სისტემაა, რომლის სათავეშიც დგანან პროცესის მწარმოებლები ვინც იციან ინტერსეთა შესახებ იმის ვინც ამ პროცეს აწარმოებს, ოღონდ უდიდესი ჯაჭვისა და უზარმზარი ბიუროკრატის გამო უმრავლესისთვის საწყისები მაინც შეუცნობია. შემდეგი სამყარო უკვე მცველთა სამყაროა, რომლებსაც პროცესზეც არ აქვთ ხელწვდომა, მაგრამ ილუზირებულნი და გონიებრივად მართულნი არიან და უზარმაზარ შესაძლებლობებს მექანიკური წვდომით იყენებენ, რითაც ფაქტობრივად პროცესიდან გამოსულ არსებას ეღობება სასტიკი ძალა მის წინააღდეგ, მაგრამ ამ დროს უკვე იმუნტეტიც უნდა ქონდეს გამომუშავებული და რადგან მცვლები ბიუროკრატებზე ნაკლებნი არიან დაბრკოლებაც რაოდენობის შესაბამისია და ხარისხისაც. ვისიაც ყური აქვს ისმინოს. ამის შემდეგ თვად ზურმუხტის ქვა არის ასე მედგრად დაცული, რომლის მიღმაც მოგონებიდან წამოსული პათოლოგიური ჟამი მეფობოს, რომელიც მეხსიერების უწყვეტ ნაკადს უკავშირდება, რომლის შესახებ ჩვენ მცირე რამ თუ ვიცით ხელოვნების უძვირფასესი ნიმუშებიდან

 

ოდილონ რედონი

მამისა და ცოდვის იდეა ჰიპერის საფუძვლის კანონის განხილვით და ნების თეორია

გოგი ნარეკლიშვილი 

მამისა და ცოდვის იდეა ჰიპერის საფუძვლის კანონის განხილვით და ნების თეორია
ეთიოპმა იცის: მკვლელი – (და ისიც შეწირული) – ოზირისს ვერ იხილავს – თუ მოკლულმა შეუნდო. მაგრამ როგორ?! მკვლელმა თვად უნდა განიცადოს თავის თვაზე მკვლელობა. მოსცილდეს თავის სხეულს. იხილოს მოკლული. სთხოვოს შენდობა.
გრიგოლ რობაქიძე – გველის პერანგი
   საკუთრივ ადამიანური ყოფა სასტიკი ტანჯვაა და შესაბამისად აურაცხელად ძლიერი დრტვინვაც, როგორც მეტაფიზიკური ასევე მატერიალური თვალსაზრისით და მრავალმხრივ განვითარებას ესადაგება რაც ლოგიკურიც არის, მაგრამ ამავდროულად უმთავარესი ნაკლოვანება ამ განვითარებაში მისი არაგონივრულობის დაშვებაა, როგორც ამას კაფკა და კამიუ ჩიოდნენ და როგორც მეფისტოფელი ხშირად იტყვის გოეთესთან. დავუშვათ რომ უპირატესობათა სხვადასხაობის მიხედვით არაცოცხალ საგანს აქვს ყოველ არაცოცხალზე გარკვეული უპირატესობა გარკვეულ მდგომარეობასა და ვითარებაში და ეს ბუნებრივი ლოგოსის ნაწილია. თავად მოცემულობა უსამართლობის საფუძველს იძლევა, მაგრამ საკუთრივ უსამართლობის ვერ აცდენის მიუხედავად ის უფრორე სამართლიანია ვიდრე უსამრთლო. სამყაროც ასეთ გაურკვეველ რეალობაში მარადიულად მოგზაურობს და ამიტომ როგორც ჰეგელი იტყოდა იგი თავის თავთან გაუცხოებულ სულად ყალიბდება. ცოცხალათა შორის ამდაგვარი გადანაწილება სრულიად სამართლინად შეიძლება ჩავთვალოთ, მაგრამ როდესაც შენი სუბიექტური ხედვა შენს მიმართ იცვლება სხვისი სუბიექტური ხედვით და შენ ობიექტად იქცევი უპირატესობის თეორია უკვე არაცოცხალ ბუნებაზეც გადადის და აქ შესაძლებელია სუბიექტის უპირატესობა სუბიექტის მიმართ მკვდარი ობიექტის მოხერხებულად გამოყენება იყოს და ეს ე.წ “უპირატესობა” სულაც არ აკანონებს მისი სამართლიანობის აუცილებლობას, რაც კიდევ ერთი სამტკიცია იმ ფაქტის, რომ ჩვენი აგებულება შესაძლებელია თუ ჩვენზე უპირატესობა ცოცხალი თუ არაცოცხალი ბუნების ნაწილის ხარჯზე იქნეს მოპოვებული ჩვენივე წინააღმდეგ  გამოიყენონ არაცოცხალი ბუნების შესაბამის მექანიზმად გარდაქმნის და საჭირო სათავსოში მისი განაწილებისა და განთავსების შემთხევაში თუ ჩვენი მართვა ჩვენივე მეხსიერების სისუსტის გამო სრულიად დასაშვები გახდება ჩვენივე აზროვნების ქაოსის და შესაბამისად მიუგნებელი იმპულსების გამო. ჩვენი სხეული ჩვენივე საწინაღმდეგოდ არის შექმნილი, რადგან შეიძლება ითქვას, რომ ჩვენი სხეულის გარკვეული ნაწილი შეიძლება ჩვენი სხეული არც იყოს და ჩვენი სხეულის აგებულებაც საწყისი მარცვლის შესაბამისად ჟამის მიერ დამტებით ვითარებას წარმოდგენდეს და სრულიად შესაძლებელია ჩვენი სხეულის უმთვარესი ნაწილები ჩვენ სხეულის გარეთ მატერიაში იმყოფებოდეს ცოცხალი ან სტერიალური და სტატიკური სახით. შესაბამისად შეკავშირებული მექანიზმი მაინც შეკავშირებულია და ამიტომაც ბოლომდე მათი შეკავშირება შეუძლებელია იქნება და სადღაც ყოველთვის დარჩება უფსკრული, როდესაც ბუნებით სხვადასხვა მატერიები ერთმანეთან კავშირს ვერ გააბავენ საკუთარი ინდივიდუალური განსხვებულობის გამო „რასობრივად“, ატომების დონეზე. ეს ე.წ კალამბური შესაძლებელია ყველაზე სწორი ასხახვა იყოს ამ შემთხვევაში რაც ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ. ამიტომაც რადგანაც „რასობრივი“ აცდნების გამო მექანიკური შედედებაც არასრულფასოვანია მათი სასიცოცხლო ქმედება თუნდაც ატომების დონეზე უმართავად შეიძლება დაშორდეს ერთმანეთს გარკვეულ გარემოში გარკვეული მოვლენის ქმედებით, რადგანაც ქმედების აცდენა საკუთარ ობიექტურ ვითარებაში უკუქმედებას გამოიწვევს ან სხვა სივრციდან სადაც ეს ქმედება წავიდა ანდა უკუქმედება იმ სივრციდან იქნება სადაც ის იყო, ოღონდ მოახდენს დისონანს ან სრულ უარყოფას ვითარების და შესაბამისად შესაბამისი იქნება შედეგებიც. ამიტომაც ჩვენი სხეულიც მოწყობილია უამრავი შეუკავშირებელი იმპულსით და ორგანოთი თვით მოლეკულურ და ატომურ დონეზე და თავისთავად აურაცხელად პოლიფონიური ბუნებრივად, რადგან სრულიად დასაშვებია რომ ფუნქცია ითავსებდეს შეერთების ვითარებას, მაგრამ არა მართვის მექანიზმის სრულიად ხელში ჩაგდებას თუ ფუნქციაში არსებული მინაერთი სხვა ფუნქციის ნაწილი იყოს. აქედან გამომდინარე ჩვენი ფუნქცია შესაძლებელია იყოს უსასრულოდ და შესაბამისად უსასრულოდ მიერთებადიც და შესაბამისად გაფანტულიც და ბოლომდე შეუკავშირებელიც, მაგრამ თუ შოპენჰაუერის ტერმინის ვიმხართ მაშინ შესაძლებელია, რომ “საფუძვლის კანონის” პრინციპით არასდროს იყოს საბოლოო წყვეტა უსასრულოდ განფენილ ფუნქციათა შორის თუ იგი ერთი წარმომავლობისაა და ერთ სხეულს ეკუთვნის, მაგრამ თუ საფუძვლის კანონის პრინციპის ატროფირება შესაძლებელია, მაშინ დასაშვებია საფუძვლის კანონის საკუთარი თავის საწინაარდეგო პრინციპითვე მოხდეს ფუნქციის სატისფიკაცია გარკვეულ დროსა და ჟამში მისი არა თუ არასრულფასოვნების ჟამს, არამედ სასიკოვდილო პირობებშიც კი და თუ მოკვდა პრინციპის ის პრინციპი რაც საფუძვლის კანონში დევს საფუძვლის კანონის არსის სახით შესაძლებელია თავად ფუნქცია მოკვდეს და შესაბამისად სულის უკვდევებაზე  ოცნებაც არარეალური გახდება. მაგრამ აქ კიდევ მინდა ყურადღება გავამახვილო არსობრივად პირველადი ცნობიერის მდგომარეობაზე, რომელიც შესაძლებელია აღმოჩნდეს გადამწყვეტი. თუ პირველი ცნობიერება, როგორც განმკარგავი მოკვდა, მაშინ უნდა მოხდეს მისი სხვა სივრცეში გადასვლა, რომელსაც ისე ვერ მონახავ თუ მისი სიკვდილით შეთვისებული ცნობიერება შეინარჩუნე და ახალ სტადიაში არ გადახვედი, რომელიც თვად დაუკავშირდება პირველს და მისდიან მიიღებს სინათლეს როგორც ნებას. აქ თავასდება ქრისტიანული მამის იდეაც, ოღონდ სხვა გაგებით. აქ მამა თვად არის ბავშვი „ზე კაცის“ და იდეა იდეაში მწიფდება საკუთარი სასტიკი ჯვარცმის მყოფობაში. აქ შეიძლება დავუშავათ, რომ ქრისტიანული თავისუფლება მოიცავს მკვლელობის უარყოფას და ბავშვის არ გასვლას ცნობიერიდან დამოკიდებლ ნაწილად, რომელიც ქრისტიანულ მამად ყალიბდება მაშინ როდესაც “ზეკაცი” მისგან ნებას იღებს როდესაც მკვლელს დასძლევს. ქრისტინაული სიყვარული უშვებს მარადიულ გარდაქმნას მარად ერთში და უმთვარეს ცნობიერებაში ხოლო იდეა მეორე უშვებს მრავლის დაშვებას ერთის ნების ხარჯზე, მაგრამ ეს “ნებელობის” დართვის თეორია შესაძლებელია ძიების შედეგად ცვალდი აღმოჩნდეს.

Tengiz Verulava თენგიზ ვერულავა

სამედიცინო ბაზარი: არსი, სპეციფიკა, სტიმულები

თენგიზ ვერულავა

მედიცინის აკადემიური დოქტორი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ჯანდაცვისა და დაზღვევის ინსტიტუტის დირექტორი

სტატია გამოქვეყნდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რეცენზირებად საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალში „ეკონომიკა და ბიზნესი“ 10 (4) 2017

სტატიაში მიმოხილულია სამედიცინო ბაზრის თავისებურებები. დასაბუთებულია განსხვავება სამედიცინო ბაზარსა და ჩვეულებრივ ბაზარს შორის. დახასიათებულია სამედიცინო ბაზრის სოციალურ-ეკონომიკური ბუნება და სამედიცინო მომსახურების მიწოდების სპეციფიკურობა. გამოყოფილია სამედიცინო ბაზრის ძირითადი ნიშნები: რისკები და გაურკვევლობა, არასრული ინფორმაცია (ინფორმაციის ასიმეტრიულობა), საბაზრო ძალაუფლება, შეზღუდული კონკურენცია, გარეგანი ეფექტები, საზოგადოებრივი სიკეთის წარმოება.

საკვანძო სიტყვები: ჯანდაცვის ეკონომიკა; სამედიცინო ბაზარი; ბაზრის ჩავარდნები; სრულყოფილი კონკურენცია; შეზღუდული კონკურენცია; საბაზრო ძალები; თანასწორობა; ეკონომიკური ეფექტიანობა.

ჯანდაცვის სექტორი, ეკონომიკის სხვა დარგებისაგან განსხვავებით, თავისი სპეციფიკურობით ხასიათდება, რაც ეკონომიკური ურთიერთობების განსაკუთრებულ ფორმებს განაპირობებს. ამ მხრივ, საინტერესოა დავადგინოთ თუ რა განსხვავებაა სამედიცინო ბაზარსა და ჩვეულებრივ ბაზარს შორის და რით არის განპირობებული ეს განსხვავება.

ცნობილი ამერიკელი ეკონომისტის უილიამ ჰსიაოს მიხედვით, ჯანდაცვა “პათოლოგიური ეკონომიკაა, სადაც საბაზრო ძალების გავლენა სერვისების მოცულობაზე, მათ ფასსა და ხარისხზე არსებითად განსხვავდება ჩვეულებრივი ბაზრებისგან” [1]. სიტუაციებს, სადაც ბაზარს არ შეუძლია რესურსების ეფექტიანი განაწილება, უწოდებენ ბაზრის ჩავარდნებს. ბაზრის ძირითადი ჩავარდნებია: რისკები და გაურკვევლობა, არასრული ინფორმაცია (ინფორმაციის ასიმატრია), საბაზრო ძალაუფლება, შეზღუდული კონკურენცია, გარეგანი ეფექტები, საზოგადოებრივი სიკეთის წარმოება.

  1. რისკები და გაურკვევლობა

ჩვეულებრივი ბაზრის ერთ-ერთი პირობაა მომხმარებლის გარკვეულობა. ჩვეულებრივ ბაზარზე მომხმარებელი თავისი შესაძლებლობის მიხედვით განსაზღვრავს თუ როდის, სად და რა ფასად იყიდოს საქონელი. სამედიცინო ბაზარზე, ხშირ შემთხვევაში, წინასწარ არავინ იცის თუ როდის წარმოიშობა სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნა. იგი სავარაუდო ხასიათს ატარებს და მას გაურკვევლობის ფენომენს უწოდებენ [2]. მომხმარებლებისათვის გაურკვეველია მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და სამედიცინო მომსახურების საჭიროება დროის ნებისმიერ პერიოდში. ასევე არ შეუძლიათ რაციონალურად დაგეგმონ სამედიცინო მომსახურების ხარჯები, რომლის მოცულობა შესაძლებელია მნიშვნელოვანს შეადგენდეს მისი საჭიროების დადგომისას. მათ არ შეუძლიათ განსაზღვრონ არც მათი მკურნალობის მოსალოდნელი შედეგები. ეს ნიშნავს, რომ მომხმარებლის სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნა, თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, ჩვეულებრივი ბაზრის წესებისგან არსებითად განსხვავებულია.

გაურკვევლობა შეინიშნება სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლების მხრიდანაც. ჩვეულებრივ ბაზარზე მიმწოდებლებმა იციან თუ რა საქონელი ან მომსახურება მიაწოდონ მომხმარებლებს. სამედიცინო ბაზარზე ექიმებს არ შეუძლიათ წინასწარ დაადგინონ მათ მიერ ჩატარებული მკურნალობის შედეგი [2]. სამედიცინო ბაზარზე როგორც მიწოდების, ასევე მოთხოვნის კუთხით არსებული ასეთი სახის გაურკვევლობა, სხვადასხვა რისკის არსებობის გამო, განაპირობებს მესამე მხარის (მაგ., სადაზღვევო კომპანია) არსებობის აუცილებლობას. შედეგად, რადგან სამედიცინო ბაზარზე სამედიცინო მომსახურების უდიდესი ნაწილი ფინანსდება მესამე მხარის (სადაზღვევო კომპანია ან სახელმწიფო) მიერ, და პირდაპირი კავშირი მყიდველსა და გამყიდველს შორის არ არსებობს, “ფასი” გაურკვეველია და ნაკლებად შეესაბამება ჩვეულებრივ ბაზარზე მყიდველსა და გამყიდველს შორის გარიგებით მიღწეულ ფასს. აქვე აღსანიშნავია, რომ სამედიცინო მომსახურების ფასი ხშირად არ გამოსახავს მის წარმოებაზე დახარჯულ რესურსებს და შეიძლება აღემატებოდეს კიდეც. სამედიცინო მომსახურების ფასი უფრო ნდობასა და სამედიცინო პერსონალის პროფესიული ქცევის უწყვეტ ურთიერთობებს ემყარება. გასათვალისწინებელია, რომ სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლები (ექიმები, სამედიცინო დაწესებულებები) რთულ საქმიანობას ეწევიან, რაც ადამიანის სიცოცხლესთანაა დაკავშირებული და შესაბამისად, ასეთი სახის სერვისების გაყიდვა არ არის მარტივი.

სამედიცინო მომსახურების როგორც მოთხოვნა, ასევე მიწოდება არაპროგნოზირებადია, რადგან არავინ იცის თუ როდის დადგება მისი საჭიროება. ამასთან, მისი მიღება, მასზე ხელმისაწვდომობა (როგორც ფინანსური, ასევე გეოგრაფიული) ძალიან მნიშვნელოვანია სწორედ იმ დროს, როდესაც პაციენტს დაუდგება მისი საჭიროება.

ამგვარად, გაურკვევლობა ჯანდაცვის სფეროს გამოკვეთილი მახასიათებელია, რაც განასხვავებს მას ჩვეულებრივი ბაზრისაგან და შესაბამისად, ზრდის სახელმწიფოს როლს ჯანდაცვის სისტემის რეგულირების თვალსაზრისით. ამიტომ მნიშვნელოვანია წინასწარი გადახდის სისტემების (დაზღვევა, სახელმწიფო დაფინანსება) არსებობა.

ჩვეულებრივ ბაზარზე, მომხმარებელსა და მიმწოდებლებს შორის გარიგებისას, მყარდება პირდაპირი კავშირი. ამისგან განსხვავებით, სამედიცინო ბაზარზე არსებული გაურკვევლობისა და რისკებისაგან დასაცავად, ავადმყოფობის შემთხვევაში ერთდროული, დიდი დანახარჯების თავიდან ასაცილებლად ადამიანი წინასწარ ქმნის დანაზოგებს ან მიმართავს დაზღვევას. სამედიცინო ბაზარზე სამედიცინო მომსახურების უდიდესი ნაწილი ფინანსდება დაზღვევისა და გადასახადების მეშვეობით, რის გამოც პირდაპირი კავშირი მყიდველსა და გამყიდველს, გადახდილ და დახარჯულ რესურსებს შორის არ არსებობს. ფაქტობრივად, პაციენტი იზოლირებულია სამედიცინო მომსახურების პირდაპირი ხარჯებისაგან. უმრავლეს ქვეყნაში ჯანდაცვის ხარჯების დაახლოებით 80-85%-ს იხდის მესამე მხარე – სახელმწიფო ან სადაზღვევო კომპანია.

ჩვეულებრივ ბაზარზე საქონლის წარმოებას, დაფინანსებას და განაწილებას თავად კერძო სექტორი ახორციელებს, ცხადია, სახელმწიფოს მცირე მარეგულირებელი როლით. ჯანდაცვის სექტორში სამედიცინო მომსახურების დაფინანსებასა და მიწოდებაში სახელმწიფო უმთავრესი მოთამაშეა. განვითარებულ ქვეყნებში ჯანდაცვის ხარჯებში სახელმწიფო ხარჯების წილი 75%-მდე გაიზარდა. მომხმარებელსა და მიმწოდებლებს შორის პირდაპირი კავშირის არარსებობა ამცირებს ფასის ეფექტს. დაზღვევა ცვლის სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნას, რაც თავის მხრივ, ცვლის პროვაიდერთა ქცევას, მათ სტიმულებს.

2. ინფორმაციის ასიმეტრიულობა

სამედიცინო ბაზარზე საბაზრო ეკონომიკის ეფექტიანი ფუნქციონირების ერთ-ერთი ძირითადი მოთხოვნაა მომხმარებლის სრული და სიმეტრიული (ყველასათვის თანაბარი) ინფორმირებულობა საქონლის (ან მომსახურების) ფასზე, მოცულობასა და ხარისხზე. თუმცა, სინამდვილეში, ადამიანები ფლობენ არასრულ და ასიმეტრიულ ინფორმაციას. შედეგად, მათ, რომლებიც ფლობენ მეტ ინფორმაციას, შეუძლიათ მიიღონ ეკონომიკური მოგება ეკონომიკური საქმიანობის სხვა მონაწილეების ხარჯზე. ეს ის მდგომარეობაა, როდესაც ინფორმაცია პროდუქტზე ხელმისაწვდომია ბაზრის მხოლოდ ზოგიერთი მონაწილისათვის და არა ყველასათვის, რაც ინფორმაციის ასიმეტრიულობითაა ცნობილი.

სამედიცინო ბაზარზე, მისი სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, უფრო რთული მდგომარეობა შეინიშნება, რაც განპირობებულია მოთხოვნასა და მიწოდებაზე სრულყოფილი ინფორმაციის და სამედიცინო მომსახურების ხარისხის განსაზღვრის ზუსტი კრიტერიუმების არარსებობით. სამედიცინო მომსახურების მომხმარებელი არ ფლობს ისეთი სახის ცოდნას, რომლითაც განახორციელებდა სამედიცინო ორგანიზაციისა და ექიმის რაციონალურ არჩევანს და შესაბამისად, მიიღებდა მაღალი ხარისხის სამედიცინო მომსახურებას. ცხადია, ექიმები უფრო მეტად არიან განსწავლულები, ვიდრე პაციენტები, ანუ პროვაიდერებმა უფრო მეტი იციან, ვიდრე მომხმარებლებმა. პაციენტის ინფორმაციულობა უმთავრესად წინა მკურნალობით მიღებული გამოცდილებით ან სხვა მომხმარებლების აზრით, ან ექიმთა თვალსაზრისით განისაზღვრება.

საჭირო ინფორმაციის მოპოვება მოითხოვს დროსა და რესურსებთან დაკავშირებულ გარკვეულ ხარჯებს. მკლევარები მას ძიების დანახარჯებს უწოდებენ და მას უკავშირებენ ექიმთა საბაზრო პოზიციების გაძლიერებას [3]. ცხადია, რაც უფრო ინფორმირებულია მომხმარებელი და ნაკლებია ძიების დანახარჯები, მით უფრო კონკურენტულია ბაზარი [4].

სამედიცინო მომსახურების მოცულობისა და მკურნალობის ღირებულების არჩევანთან მიმართებით პაციენტის განათლება შეზღუდულია. სამედიცინო დახმარება ძლიერ სპეციალიზებულია, შესაბამისად, მასთან დაკავშირებული ხარჯების დადგენა რთულია. პაციენტებმა არ იციან სამედიცინო დახმარების რომელი სახეა მათთვის ყველაზე ეფექტიანი, რა სამედიცინო მომსახურებას საჭიროებენ ან რა სარგებლობას მოუტანს შემოთავაზებული სამედიცინო დახმარება. პაციენტებისათვის სირთულეს წარმოადგენს, აგრეთვე, მათზე ჩატარებული მკურნალობის შედეგის და ხარისხის შეფასებაც. ზოგჯერ ასეთი არჩევანი საერთოდ გამორიცხულია ზოგი სერვისის გადაუდებელი ხასიათის გამო. უფრო მეტიც, მკურნალობის მოსალოდნელი შედეგი სამედიცინო ჩარევის შემდეგ უცებ არ ვლინდება, რაც კიდევ უფრო ართულებს მომსახურების აუცილებელი მოცულობის არჩევანს.

ზოგადად შეიძლება ითქვას, რომ ინფორმაცია თავისი ბუნებით საზოგადოებრივ სიკეთეს წარმოადგენს. ინფორმაციაზე კიდევ ერთი მომხმარებლის ხელმისაწვდომობა არ ამცირებს სხვათა კეთილდღეობას, ამიტომ, ეფექტიანობის გაზრდის მიზნით, აუცილებელია ინფორმაციის გავრცელება უფასოდ (ან გავრცელების ხარჯების შესაბამისი ფასით). საბაზრო მექანიზმი, თავის მხრივ, არ ახდენს საჭირო მოცულობის ინფორმაციით, ისევე როგორც საზოგადოებრივი სიკეთეებით საზოგადოების უზრუნველყოფას, შესაბამისად, სახეზეა არასრული, ასიმეტრიული ინფორმაციის არსებობით გამოწვეული ბაზრის ჩავარდნები.

სადაზღვევო ბაზარზე არსებულ ინფორმაციის ასიმეტრიასთან არის დაკავშირებული არახელსაყრელი არჩევანი. ცხადია, დაზღვეულებმა უფრო მეტი იციან თავიანთი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, ვიდრე სადაზღვევო კომპანიებმა მათ შესახებ. სადაზღვევო ორგანიზაციაში დაზღვევასთან დაკავშირებული პრობლემების თავიდან ასაცილებლად, პაციენტებმა შეიძლება დამალონ საკუთარი ავადმყოფობა. აღნიშნული მდგომარეობა განსაკუთრებით იმ ასაკოვანი ადამიანებისთვისაა დამახასიათებელი, რომლებსაც აქვთ ქრონიკული დაავადებები.

როდესაც სადაზღვევო კომპანია ადეკვატურად აფასებს დაზღვეულთა ჯანმრთელობის მდგომარეობას (ანუ ფლობს სრულ ინფორმაციას), მაშინ იგი მაღალრისკიან პირებისთვის ადგენს მაღალ სადაზღვევო პრემიას, ხოლო ნაკლებრისკიან პირებს – მცირე სადაზღვევო პრემიას. თუმცა, ასეთი შეფასება ყოველთვის არ არის შესაძლებელი. შედეგად, სრული ინფორმაციის არქონის გამო, სადაზღვევო კომპანია ყველა პირისათვის ერთნაირ კონტრაქტს ადგენს. ამ შემთხვევაში ჯანმრთელი ადამიანებისათვის სადაზღვევო პრემია შედარებით ძვირია და ისინი შეეცდებიან საერთოდ არ დაეზღვიონ, ხოლო ქრონიკული ავადმყოფებისათვის იაფი აღმოჩნდება, და ცხადია, ისინი ცდილობენ დაეზღვიონ. ასეთ შემთხვევაში, დაზღვეულები ძირითადად ქრონიკული ავადმყოფები იქნებიან, რომელთათვის სადაზღევო შემთხვევის დადგომის რისკი მაღალია. ამ მოვლენას არახელსაყრელ შერჩევას უწოდებენ: მეტი რისკის ადამიანები ყიდულობენ დაზღვევას, ხოლო ნაკლები რისკის ადამიანები ცდილობენ არ დაეზღვიონ.

3. აგენტური ურთიერთობები

ჩვეულებრივი ბაზრებისგან განსხვავებით, ჯანდაცვაში მომსახურების მოცულობის დადგენაში გადამწყვეტი როლი ენიჭება მიმწოდებელს და არა მომხმარებელს. ჩვეულებრივ ბაზარზე მოთხოვნაზე გავლენას ახდენს მომხმარებელი, მეწარმე, მომსახურების სისტემის გეოგრაფიული განაწილება. მომხმარებელი დამოუკიდებლად, ბიუროკრატიული სისტემის ყოველგვარი ზემოქმედების გარეშე წყვეტს, თუ რა შეიძინოს ბაზარზე. იგი თავადაა პასუხისმგებელი გადაწყვეტილების მიღებაში. ჩვეულებრივი ბაზრისაგან განსხვავებით, ჯანდაცვის სფეროში მომხმარებელი კვალიფიციური გადაწყვეტილების მისაღებად საკმარის ცოდნას და ინფორმაციას არ ფლობს.   ჯანდაცვის სფეროს მომხმარებელი (პაციენტი) იშვიათად ირჩევს მისთვის საჭირო სამედიცინო დახმარებას, რადგან მის მიერ გაკეთებული არჩევანი შეიძლება სახიფათო აღმოჩნდეს საკუთარი ჯანმრთელობისათვის. არაინფორმირებული პაციენტი იძულებულია მთლიანად მკურნალი ექიმის რჩევას დაეყრდნოს. რადგან ექიმი და არა პაციენტი განსაზღვრავს გასაწევი სამედიცინო დახმარების მოცულობას, იგი გვევლინება როგორც პაციენტის მრჩეველი, მისი ინტერესების გამომხატველი, ე. წ. ინფორმირებული აგენტი, რომელმაც საკმარისად კარგად იცის დაავადებისა და მკურნალობის მეთოდების შესახებ. აქედან გამომდინარე, ექიმი განსაკუთრებულ მდგომარეობაში იმყოფება, იგი არის არამარტო სამედიცინო დახმარების მიმწოდებელი, არამედ მოთხოვნის განმსაზღვრელიც. ასეთ მოვლენას საშუამავლო, ანუ აგენტური ურთიერთობები ეწოდება [5].

ექიმებს, როგორც მომსახურების მთავარ მიმწოდებლებს, გარდა პაციენტთა მდგომარეობის შეფასებისა და შესაბამისი მკურნალობის ჩატარებისა, გააჩნიათ ეკონომიკური ინტერესები, რაც ქმნის მომსახურების ჭარბი მოცულობით გაწევის პოტენციურ პირობებს. ეკონომიკური თეორიის მიხედვით, ასეთ სიტუაციას მიწოდებით პროვოცირებული მოთხოვნა, ანუ მიმწოდებლის მიერ სტიმულირებული მოთხოვნა (სუპპლყ ინდუცედ დემანდ) ეწოდება. ამგვარად, ექიმი არ არის პაციენტისათვის სრულყოფილი აგენტი. უმრავლეს შემთხვევაში იგი უარყოფითად იყენებს მის განსაკუთრებულ როლს, განსაზღვროს მოთხოვნა საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.

ჯანდაცვის ეკონომისტის ა. ევანსის მიხედვით, “სრულყოფილი აგენტის ცნობიერება გახლეჩილია. მიმწოდებელს გააჩნია საკუთარი ინტერესები, რაც ნაწილობრივ შესაბამისობაშია და ნაწილობრივ წინააღმდეგობაშია პაციენტის ინტერესებთან. იგი გაორებულ მდგომარეობაშია. ერთი მხრივ, იგი ცდილობს პაციენტს ურჩიოს პაციენტის ინტერესების შესაბამისად, მეორე მხრივ, კი პაციენტთან მოქმედებს საკუთარი ინტერესებისა და კეთილდღეობის გასაუმჯობესებლად. ეკონომიკური ანალიზი, რომელიც ტარდება მიმწოდებლების ინტერესების, მოგებისა და შემოსავლების შესაფასებლად, ბუნდოვნად წარმოგვიჩენს ასეთ გაორებულ მდგომარეობას, ინფორმაციის ასიმეტრიულობის პრობლემას და აგენტურ ურთიერთობას” [6].

ასეთი სახის მოთხოვნა განაპირობებს ჯანდაცვის სექტორში ძლიერ ხარჯვით ტენდენციებს. სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებს საბაზრო გარემოშიც არ გააჩნიათ რესურსების რაციონალურ გამოყენებაზე საკმარისი შეზღუდვები. თუ ეს პროცესები არ იმართება, იზრდება სამედიცინო მომსახურების ძვირადღირებული სახეები და მკურნალობის საერთო დანახარჯები. შესაბამისად, მცირდება დაავადებათა პროფილაქტიკაზე დაინტერესება და შედარებით მარტივი, მაგრამ ეფექტური სამედიცინო ტექნოლოგიების გამოყენება.

მიწოდებით პროვოცირებული მოთხოვნა განაპირობებს ექიმთა საბაზრო პოზიციების გაძლიერებას სამედიცინო მომსახურების ფასებსა და მოცულობასთან მიმართებით, რაც კიდევ უფრო ართულებს მომხმარებელთა რაციონალურ არჩევანს. ექიმი გავლენას ახდენს პაციენტზე ჩასატარებელი სამედიცინო დახმარების რაოდენობაზე, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს პაციენტის რეალურ საჭიროებას. მკვლევართა აზრით, ექიმის უარყოფით სტიმულზე გავლენას ახდენენ ანაზღაურების მეთოდი, სამედიცინო დახმარების ღირებულება და შემოსავლების დონე. ყოველივე ზემოაღნიშნული მოითხოვს სახელმწიფოს როლის ზრდას სამედიცინო მომსახურების როგორც მოთხოვნის, ასევე მიწოდების რეგულირებაში [7].

4. მორალური საფრთხე (Moral Hazard) 

სამედიცინო ბაზარზე პაციენტსა და ექიმს შორის ურთიერთობა არსებითად განსხვავდება ჩვეულებრივ ბაზარზე მომხმარებელსა და მიმწოდებელს შორის არსებული ურთიერთობისგან. სამედიცინო ბაზარზე, ხშირ შემთხვევაში, მოსალოდნელია პაციენტისა და ექიმის ქცევის ცვლილება, რომელსაც ეკონომიკური თეორიის მიხედვით მორალური საფრთხე ეწოდება. მორალური საფრთხე გაცნობიერებულ იქნა 1960-იან წლებში, სამედიცინო ბაზრის ნეგატიური მხარეების კვლევის დროს. მორალური საფრთხის ორი სახე არსებობს: პაციენტის (მომხმარებლის) მორალური საფრთხე და ექიმის (მიმწოდებლის) მორალური საფრთხე.

პაციენტის მორალური საფრთხე ძირითადად ორ ფაქტორთანაა დაკავშირებული. დაზღვევა მომხმარებლის სხვადასხვა სახის არარაციონალურ ქცევას, გარკვეულ უარყოფით სტიმულებს განაპირობებს. დაზღვეული შედარებით ნაკლებად ფიქრობს ავადმყოფობაზე, ნაკლებად ზრუნავს დაავადების პრევენციაზე, ცხოვრების ჯანსაღ წესზე. აღნიშნული ზრდის ავად გახდომის რისკს და შესაბამისად, სამედიცინო მომსახურების მოხმარებას.

დაზღვევის შემთხვევაში, როდესაც პაციენტის მკურნალობის ხარჯებს ნაწილობრივ ან მთლიანად იხდის მზღვეველი, პაციენტს არ აქვს ფასის “სიგნალი”, რომელიც არეგულირებს მომსახურების მოხმარების მოცულობას. შედეგად, წარმოიქმნება “უფასო” სამედიცინო მომსახურების ზედმეტად მოხმარების პრობლემა. პაციენტს უჩნდება ცთუნება ზედმეტად მოიხმაროს სამედიცინო მომსახურება, კერძოდ, ჩაიტაროს სამედიცინო მომსახურება მაშინაც კი, როდესაც იგი არ არის აუცილებელი, მოითხოვოს ძვირადღირებული სამედიცინო ტექნოლოგია, მედიკამენტები და ა. შ.

ექიმი, მეტი ინფორმირებულობისა და ჯანდაცვის სფეროში განსაკუთრებული როლის გამო, ზღუდავს არამარტო პაციენტის სტიმულს, არამედ მის არჩევანსაც. ამასთან, პაციენტის არარაციონალური ქცევა შეიძლება დაემთხვეს ექიმის დაინტერესებას – გაზარდოს მომსახურების მოცულობა, რაც კიდევ უფრო ზრდის შედარებით ძვირადღირებული, მაგრამ შეიძლება კლინიკურად არააუცილებელი მომსახურების მოცულობას. ამგვარად, სახეზეა ჯანდაცვაში ხარჯვითი მექანიზმის ფორმირება: იზრდება სამედიცინო დახმარების ძვირადღირებული სახეების წილი და მკურნალობის შემთხვევაზე დანახარჯები, ხოლო მცირდება დაინტერესება დაავადებათა პროფილაქტიკასა და შედარებით იაფი, მარტივი, მაგრამ ეფექტური სამედიცინო ტექნოლოგიების გამოყენებაზე.

ექიმის მორალური საფრთხე ჯანდაცვის ეკონომიკის ერთ-ერთი ცენტრალური პრობლემაა. საწარმოები ცდილობენ საქონლის ისეთი რაოდენობა აწარმოონ და მასზე ისეთი ფასი დააწესონ, რომლითაც შესაძლებელი იქნება მაქსიმალური მოგების მიღება. მოგებაზე, თავის მხრივ, გარკვეულ გავლენას ახდენს ბაზრის შეზღუდული მოთხოვნა. სულ სხვა მდგომარეობაა სამედიცინო ბაზარზე არსებული “ექიმი-მეწარმის” შემთხვევაში. მოგების მაქსიმალურად მისაღებად ექიმს განსხვავებული სტიმული გააჩნია, ვიდრე ჩვეულებრივ ბაზარზე არსებულ მეწარმეებს. ისინი დაინტერესებული არიან პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობით და საქმიანობას ეწევიან როგორც თავის (შემოსავლების გაზრდა), ასევე პაციენტის სასარგებლოდ.

სამედიცინო ბაზარზე ექიმები ახდენენ ფასის დისკრიმინაციას (პაციენტებთან არაერთნაირი დამოკიდებულება), მაშინ როდესაც ჩვეულებრივ ბაზარზე მეწარმეები მაქსიმალური მოგების მიღების მიზნით ასეთ პრაქტიკას გამორიცხავენ. ეს განპირობებულია ექიმის განსაკუთრებული როლით, რომელიც გვევლინება როგორც მიმწოდებელი, ასევე მოთხოვნის განმსაზღვრელი. ექიმის ასეთი მდგომარეობა მისი ეკონომიკური და სამედიცინო ინტერესების კონფლიქტს იწვევს. ითვალისწინებს რა პაციენტის არასაკმარის ინფორმირებას, ექიმი უარყოფითად იყენებს თავისი ცოდნის უპირატესობას. შემოსავლების გაზრდის მიზნით იგი ცდილობს პაციენტს თავს მოახვიოს ის პროცედურები, რაც მას ნაკლებად ან სავსებით არ სჭირდება, დანიშნოს ძვირადღირებული მედიკამენტები და მომსახურების ის სახეები, რაც სამედიცინო დაწესებულების სრულ დატვირთვას უზრუნველყოფს. ასეთი უარყოფითი მოტივაციის შედეგად ხელოვნურად იზრდება გასაწევი სამედიცინო დახმარების მოცულობა.

სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებთა მოტივაციები დამოკიდებულია სამედიცინო დახმარების ღირებულებაზე, მისი შემოსავლების ზომაზე, ანაზღაურების მეთოდზე, სერვისების მიწოდების სისტემაზე (ფრაგმენტიზებული თუ ინტეგრირებული სერვისები). ძვირადღირებული პროცედურის შემთხვევაში იზრდება სამედიცინო დახმარების რაც შეიძლება მეტი რაოდენობით ჩატარების სტიმული. პირიქით, დაბალი ფასის დროს მცირდება აღნიშნული დაინტერესება [8].

ექიმის მხრიდან უარყოფითი მოტივაცია განსაკუთრებით აღინიშნება მცირე ხელფასის შემთხვევაში. დაბალი შემოსავლებისას იგი დაინტერესებულია საჭიროზე მეტი სამედიცინო დახმარება ჩაატაროს და ამით ხელოვნურად გაზარდოს საკუთარი შემოსავალი.

ექიმის ქცევაზე მნიშვნელოვნად ზემოქმედებს ანაზღაურების მეთოდი. როდესაც ექიმის ანაზღაურება ხდება შესრულებული სამუშაოს მიხედვით, იზრდება მისი მხრიდან “მორალური საფრთხე”, რადგანაც ამ დროს მისი შემოსავალი დამოკიდებულია თითოეული ჩატარებული სამედიცინო დახმარების სახესა და რაოდენობაზე. ქვეყნებში, სადაც ამბულატორიული სამედიცინო დახმარების ანაზღაურება სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდით ხორციელდება, სამედიცინო დახმარების მოცულობა მნიშვნელოვნად აღემატება იმ ქვეყნებისას, სადაც ანაზღაურება ხდება თითოეულ პაციენტზე ფიქსირებული თანხის (ან სულადობრივი) მიხედვით. გერმანიასა და საფრანგეთში, სადაც ანაზღაურება სერვისების მიხედვით ანაზღაურების მეთოდით ხორციელდება, ამბულატორიული მიმართვიანობა შეადგენს შესაბამისად 11,5 და 7,2 თითო სულზე. დიდ ბრიტანეთში, სადაც ანაზღაურების სულადობრივი მეთოდია გავრცელებული, ერთ სულზე საშუალოდ 5,5 მიმართვაა წელიწადში. აშშ-ში, სადაც გავრცელებულია შესრულებული სამუშაოს მიხედვით ანაზღაურების მეთოდი, ექიმები შედარებით ხშირად, ვიდრე სხვა ქვეყნებში, ნიშნავენ ძვირადღირებულ გამოკვლევებს.

სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელთა ქცევაზე, აგრეთვე, გავლენას ახდენს სერვისების მიწოდების სისტემა. ქვეყნებში, სადაც ჯანდაცვის სისტემა ფრაგმენტიზებულია და პირველადი, მეორეული და მესამეული დონის სერვისები ხორციელდება ცალ-ცალკე, თითოეული დონე ცდილობს საჭიროების მიუხედავად თავისთან დააკავოს პაციენტი. პროვაიდერებს შორის არ ხორციელდება კოორდინირებული მუშაობა და როცა პაციენტი გადაინაცვლებს ერთი დონიდან მეორეზე, ისევ მეორდება იგივე გამოკვლევების ჩატარება, რაც ზრდის პაციენტის ხარჯებს.

მორალურ საფრთხეზე ზემოქმედების მეთოდები. სამედიცინო ბაზარზე პაციენტისა და ექიმის გარდა არსებობს მესამე მხარე დამფინანსებლის სახით (მაგ, სადაზღვევო ორგანიზაცია). დამფინანსებელი განსაზღვრავს სამედიცინო დახმარების ფასს, გარკვეულწილად მონაწილეობს ექიმებისათვის ანაზღაურების დადგენის პროცესშიც. ამგვარად, იგი სამედიცინო ბაზარზე მარეგულირებელ ფუნქციასაც ასრულებს და მნიშვნელოვნად ზღუდავს ექიმის გადაწყვეტილებას მკურნალობის პროცესში და შესაბამისად ამცირებს უარყოფით სტიმულს. მორალური საფრთხის რეგულირებაში მნიშვნელოვანია სახელმწიფოს როლი. პაციენტთა ინტერესების დასაცავად სახელმწიფო ადგენს სამედიცინო პერსონალის ლიცენზირებას, მათი საქმიანობის საკანონმდებლო რეგულირებას, პაციენტებისათვის სრული ინფორმაციით უზრუნველყოფას. აშშ-ში, მთავრობის ინიციატივით 1995 წლიდან მოქმედებს სპეციალური ორგანიზაციები, რომლებიც აფასებენ ექიმთა საქმიანობას. ასეთ ორგანიზაციებს შეუძლიათ არაადეკვატური საექიმო საქმიანობისათვის ექიმთა დისკვალიფიკაცია.

პაციენტის მხრიდან მორალურ საფრთხეზე ზემოქმედების შემდეგი მეთოდები არსებობს: სამედიცინო მომსახურების მოხმარებისას თანაგადახდის და თანადაზღვევის გამოყენება, პაციენტის არჩევანის შეზღუდვა (სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლების რაოდენობის შეზღუდვისათვის სტიმულების შექმნა), პროცედურების არაფასისმიერი შეზღუდვა; ცალკეულ სერვისზე მოცდის დროის შემოღება, ხარჯების არასრული კომპენსაცია.

სამედიცინო დახმარების მიმწოდებლების მორალური საფრთხეების კომპენსაციის მეთოდებია: სულადობრივი ანაზღაურების გამოყენება, ექიმების ანაზღაურება ფიქსირებული სახელფასო განაკვეთით, სამედიცინო მომსახურების დაფინანსება გლობალური ბიუჯეტის მეთოდით, დასრულებული შემთხვევების ასანაზღაურებლად DRG (დიაგნოზით შეჭიდული ჯგუფების) მეთოდის გამოყენება, ანუ დასრულებული შემთხვევების ანაზღაურება წინასწარ დადგენილი ტარიფებით, ფონდის მესაკუთრე (ფუნდჰოლდინგ) სქემების გამოყენება (პირველადი ჯანდაცვის ექიმები შეისყიდიან საკუთარი პაციენტისათვის საჭირო სამედიცინო მომსახურებას), პროვაიდერების საქმიანობის კონტროლი, სუბსიდირებული მედიკამენტების ჩამონათვალის შეზღუდვა, რესურსების მართვის ინტეგრირებული სქემების გამოყენება.

5. შეზღუდული კონკურენცია ჯანდაცვის ბაზარზე

საბაზრო ძალაუფლება გულისხმობს ერთი ეკონომიკური აგენტის (ან აგენტების მცირე ჯგუფის) უნარს გავლენა მოახდინოს საბაზრო ფასებზე (მონოპოლია, ოლიგოპოლია). სამედიცინო დაწესებულებებს გააჩნიათ საბაზრო ძალაუფლება. როგორც წესი, ორგანიზაციის საბაზრო ძალა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად განსხვავებულ, დიფერენცირებულ პროდუქციას აწარმოებს იგი. პროდუქციის დიფერენციაცია მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია ორგანიზაციის საბაზრო ძალაუფლებად ჩამოყალიბებაში. მეორე მხრივ, საბაზრო ძალაუფლება ორგანიზაციებს პროდუქციის შემდგომი დიფერენცირების ნაკლებ სტიმულს აძლევს.

შეზღუდული კონკურენცია ვლინდება ერთი ან რამდენიმე საწარმოს არსებობით, რომლებსაც შეუძლიათ გავლენა მოახდინონ ფასწარმოქმნის პროცესზე. ასეთი სიტუაცია უმთავრესად განპირობებულია წარმოების მასშტაბის ეკონომიით, რაც წარმოიქმნება მაშინ როდესაც საწარმოს აქვს მაღალი მუდმივი დანახარჯები. ამ შემთხვევაში წარმოების მოცულობის ზრდისას, საშუალო ხარჯები მცირდება და საწარმოს შეუძლია შეამციროს პროდუქციის ფასი. მომხმარებლის თვალსაზრისით, ეს ხელსაყრელი სიტუაციაა. თუმცა, მოცემულ მოვლენას აქვს უარყოფითი მხარეც. როდესაც ახალი კონკურენტი – საწარმო დააპირებს ბაზარზე შემოსვლას, მას დასჭირდება მსხვილი კაპიტალდაბანდებების განხორციელება, შედეგად მაღალი საშუალო ხარჯების შემთხვევაში იგი არაკონკურენტუნარიანი იქნება. სიტუაციას, როდესაც ბაზარზე უფრო ეფექტიანია მოცემული საქონლის მწარმოებელი მხოლოდ ერთი და არა მრავალი ორგანიზაციის არსებობა, უწოდებენ ბუნებრივ მონოპოლიას. ჩვეულებრივ, ბუნებრივი მონოპოლიები სახელმწიფოს მიერ რეგულირებული ბაზრებია, სადაც წარმოების მასშტაბის ეკონომია იმდენად დიდია, რომ წარმოების კონცენტრაცია ერთი მსხვილი კომპანიის ხელში ხარჯებს მინიმუმამდე ამცირებს. კონკურენტული ბაზარი ზრდის საშუალო ხარჯებს, ამცირებს რესურსების ეფექტიან გამოყენებას. Eს არის ბაზრის ჩავარდნა – ჯანდაცვის სფეროში კონკურენცია ხშირად არ იწვევს რესურსების ეფექტიან განაწილებას.

სამედიცინო ბაზარზე კონკურენციის შეფასებისათვის გამოიყენება შემდეგი კრიტერიუმები: კონკრეტულ გეოგრაფიულ არეალში სამედიცინო დაწესებულებების რაოდენობა, გარკვეულ გეოგრაფიულ არეალზე სამედიცინო დაწესებულებების კონცენტრაცია, სამედიცინო დაწესებულებების დატვირთვის მაჩვენებელი, სამედიცინო დაწესებულებების საწოლთა რაოდენობა, სამედიცინო დახმარების ხარისხი, სამედიცინო დახმარების ფასი.

პაციენტს აქვს უფლება, თვითონ აირჩიოს ექიმი ან სამედიცინო დაწესებულება. შესაბამისად, ექიმებს ან სამედიცინო დაწესებულებებს შორის კონკურენციის მთავარი ფაქტორია პაციენტის დამოკიდებულება მათდამი. თავის მხრივ, ექიმი ან სამედიცინო დაწესებულება დაინტერესებულია რაც შეიძლება მეტი პაციენტი მიიზიდოს, რადგან მისი შემოსავალი დამოკიდებულია მასთან მეთვალყურეობაზე მყოფი ან ნამკურნალევ პაციენტთა რაოდენობაზე.

სამედიცინო დაწესებულებებს შორის კონკურენცია, აგრეთვე, ექიმების გამოცდილებასა და სამედიცინო განათლების დონეზეა დამოკიდებული. სამედიცინო დაწესებულება ცდილობს თავისთან სამუშაოდ მიიზიდოს კონკურენტუნარიანი ექიმი, რისთვისაც მაღალ ანაზღაურებას სთავაზობს. ცხადია, რაც უფრო მეტი მაღალკვალიფიციური ექიმია დასაქმებული სამედიცინო დაწესებულებაში, მით იზრდება პაციენტების მასთან მიმართვიანობა. სამედიცინო დაწესებულებებს შორის კონკურენცია, აგრეთვე, დამოკიდებულია მათი უახლესი, ძვირადღირებული მოწყობილობა-დანადგარებით აღჭურვაზე. თუმცა, უახლესი მოწყობილობა-დანადგარების მიხედვით კონკურენცია ხშირად არაეფექტიანია და ზრდის ხარჯებს. ასე, მაგალითად, თუ ქალაქში მდებარე ორ სამედიცინო დაწესებულებას ერთნაირი სახის სადიაგნოსტიკო დანადგარი გააჩნია, დროის ნახევარზე მეტი ისინი შეიძლება არც იქნეს გამოყენებული.

სამედიცინო დაწესებულებებში პაციენტთა მიმართვიანობაზე ზეგავლენას ახდენს მათი სახელმწიფო პროგრამებში მონაწილეობა. პაციენტთა უმეტესობა მიმართავს მხოლოდ იმ სამედიცინო დაწესებულებას, რომელიც სახელმწიფო ჯანდაცვით ან სადაზღვევო პროგრამებშია ჩართული. შესაბამისად, ჯანდაცვის ბაზარი არასრულყოფილი კონკურენციის ბაზარია. ამასთან, თავისი ძირითადი მახასიათებლებით იგი ახლოს დგას მონოპოლიასთან, რაც გავლენას ახდენს მიმწოდებელთა ქცევაზე, მათ მიზნებზე, ფასთწარმოქმნის სისტემაზე. აღნიშნული მოითხოვს სახელმწიფოს მხრიდან ჯანდაცვის ბაზარზე მიმდინარე პროცესების სპეციფიკურ რეგულირებას.

ჯანდაცვის სისტემაში შეზღუდული კონკურენციის ძირითადი მიზეზებია: სტაციონარული სამედიცინო მომსახურების მიწოდების იერარქიული სისტემა. სამედიცინო ბაზარზე შესვლა შეზღუდულია, შრომითი და მატერიალური რესურსების შეზღუდული ნაკადის, სამედიცინო მომსახურების გასაწევად საჭირო ხარჯებისა და რეგულირების მექანიზმების გამო, სამედიცინო მომსახურების მრავალ სახეს არ გააჩნია მისი შემცვლელი ან შედარებით მცირეა ასეთი სახის შემცვლელები, ჯანდაცვის სისტემაში წარმოების ფაქტორები ნაკლებად მობილურია; სამედიცინო დახმარება არაერთგვაროვანი პროდუქტია.

სტაციონარული სერვისების მიწოდების იერარქიული სისტემა. სტაციონარული ტიპის სამედიცინო წესებულებები დიფერენცირებულია დონეების მიხედვით. საქართველოში ჰოსპიტალური მომსახურების შემდეგი დონეები არსებობს:  დღის სტაციონარი, რაიონული საავადმყოფო, სამხარეო საავადმყოფო, სპეციალიზებული საავადმყოფო, პროფილური სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი. ჰოსპიტალურ შემთხვევათა შედარებით იოლი ფორმების კონცენტრირება ხდება რაიონულ საავადმყოფოებში, რომლებიც პაციენტის საცხოვრებელი ადგილის ახლოს არიან განთავსებულნი. უფრო რთულ შემთხვევებს მკურნალობენ სამხარეო და რესპუბლიკურ საავადმყოფოებში. აღნიშნული დონეები ერთმანეთისაგან განსხვავდება სამკურნალო-დიაგნოსტიკური აღჭურვილობით, პერსონალის კვალიფიკაციით და მომსახურების პაკეტით. ჩხადია, სტაციონარული სამედიცინო დახმარების იერარქიული სისტემა და დონეების მიხედვით ერთმანეთისაგან განსხვავებული საავადმყოფოების არსებობა, მნიშვნელოვნად ამცირებს მათ შორის რეალური კონკურენციის შესაძლებლობას.

კონკურენტთა მცირე რაოდენობა. სამედიცინო მომსახურების ბევრ მიმწოდებელს, მათ შორის საავადმყოფოებს, ოჯახის ექიმებს, სპეციალიზებულ სამედიცინი ორგანიზაციებს კონკურენტების შეზღუდული რაოდენობა ჰყავთ. კონკურენცია განსაკუთრებით დაბალია რაიონებში, სადაც ხშირ შემთხვევაში მხოლოდ ერთი საავადმყოფო ფუნქციონირებს. შედეგად, ირღვევა თავისუფალი ბაზრისათვის აუცილებელი კონკურენციის პირობები და რაიონული საავადმყოფო გვევლინება როგორც მონოპოლისტი. მონოპოლისტური ბაზარი, სადაც მხოლოდ ერთი მიმწოდებელია, ზღუდავს პაციენტების არჩევანს, ამცირებს სადაზღვევო ორგანიზაციის ან ჯანდაცვის მართვის ორგანოების შესაძლებლობას მოახდინოს სამედიცინო მომსახურების შესყიდვა პაციენტების ინტერესების გათვალისწინებით. ბაზრის მნიშვნელოვანი ნაწილის კონტროლი ხდება მცირე რაოდენობით კონკურენტების მიერ, რაც ხელს უწყობს სამედიცინო დაწესებულებების საბაზრო ძალად ჩამოყალიბებას [10].

სამედიცინო ბაზარზე შესვლა შეზღუდულია. კონკურენტუნარიანი ბაზრის აუცილებელი პირობაა საწარმოების დიდი რაოდენობით არსებობა, რომელთაც შეუძლიათ სწრაფად და თავისუფლად შევიდნენ და გავიდნენ ბაზრიდან. ამ მხრივ, ჯანდაცვის ბაზარზე შესვლის გარკვეული შეზღუდვები არსებობს, რაც ამცირებს კონკურენტების რაოდენობას. ბაზარზე შესვლის შეზღუდვა ზრდის კონკრეტული სამედიცინო ორგანიზაციის საბაზრო ძალას.

სამედიცინო ბაზარზე შესვლის ბარიერია სახელმწიფო ლიცენზირება, კერძოდ სამედიცინო პერსონალის რგისტრაციისა და ლიცენზირების განსაკუთრებული წესები. ასეთი სახის რეგულაციები ხელს უწყობს სამედიცინო ბაზარზე არსებული ორგანიზაციების საბაზრო ძალად ჩამოყალიბებას. სახელმწიფო ლიცენზია ლეგალური მონოპოლიის ერთ-ერთი ფორმაა, რომელიც ბაზარზე ცალკეულ საწარმოს, პირდაპირი კონკურენციის გარეშე საქმიანობის უფლებას ანიჭებს.

ლიცენზირება გამოიყენება დაბალი კვალიფიკაციის მიმწოდებლების ბაზარზე შესვლის პრევენციის მიზნით. სამედიცინო პრაქტიკის უფლება აქვს მხოლოდ ექიმებს, რომელთა განათლების დონე პასუხობს დადგენილ მოთხოვნებს. რეგულირების აღნიშნული წესები ამცირებს საექიმო შეცდომებს. დავუშვათ საპირისპირო შემთხვევა, წარმოვიდგინოთ, რომ სამედიცინო ბაზარი თავისუფალია და ყველას შეუძლია მომსახურების მიწოდება, ანუ არაკვალიფიციური პრაქტიკოსები, ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე აწარმოებენ სამედიცინო საქმიანობას, ხოლო პაციენტები სამედიცინო დახმარების ხარისხისა და ღირებულების საკუთარი შეფასების უნარის მიხედვით ახდენენ შერჩევას. ცხადია, ასეთი სამედიცინო ბაზრის არსებობა შეუძლებელია, რადგან არაკვალიფიციური ექიმის მიერ დაშვებულმა შეცდომებმა შეიძლება პაციენტისათვის ფატალური შედეგი გამოიწვიოს. თუ ყველას მიეცემა საექიმო პრაქტიკის უფლება, მაშინ როგორ დაიცვას თავი პაციენტმა არაკომპეტენტური ექიმებისაგან, რომელთაც შესაბამისი არც განათლება და არც გამოცდილება არ გააჩნიათ. პაციენტთა არასაკმარისი სამედიცინო განათლების და ექიმთა განსაკუთრებული როლის (როგორც მიმწოდებელი და მოთხოვნილების განმსაზღვრელი) გამო, იზრდება ჯანდაცვის სფეროს რეგულირების მნიშვნელობა [11].

წმინდა ეკონომიკური თვალსაზრისით, სამედიცინო სპეციალისტისათვის შედარებით იოლია ჯანდაცვის ბაზარზე როგორც შემოსვლა, ასევე გასვლა, რადგანაც სამედიცინო მომსახურების ბევრი სახეების გაწევა არ არის დაკავშირებული დიდ პირველად ხარჯებთან, მნიშვნელოვანი საწყისი კაპიტალის აუცილებლობასთან. მეორე მხრივ, ჯანდაცვის ბაზარზე ახალი მოთხოვნების, მომსახურების ახალი სახეების გაჩენა ხელს უწყობს დარგში ახალი სპეციალისტების შემოსვლას.

ხშირად, სამედიცინო ბაზარზე ახალი მიმწოდებლების შემოსვლას ეწინააღმდეგებიან ექიმთა პროფესიული კავშირები (მაგ. ექიმთა ასოციაციები). მათი აზრით, ბევრი პერსონალის საქმიანობა მათი შემოსავლების შემცირებას გამოიწვევს. აშშ-ში ექიმთა ასოციაციები, რომლებიც აერთიანებენ კერძო პრაქტიკის ექიმების დაახლოებით ნახევარს, ლობირებას უწევენ სამედიცინო ფაკულტეტებზე სტუდენტთა შეზღუდული რაოდენობით მიღებას, სწავლის საფასურის ზრდას. ისინი აკონტროლებენ ექიმ-ემიგრანტების ნაკადს, მათ მიერ სამედიცინო საქმიანობის დაწყებას. ასოციაციის თანხმობის გარეშე არ ხდება სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ინიციატივების წამოწყება. გარდა ამისა, ექიმთა ასოციაციები სპეციალურად ადგენენ საექიმო პრაქტიკის ლიცენზირების ხელოვნურად გაზრდილ მოთხოვნებს. Aსე, მაგალითად, ერთი შტატიდან მეორეზე გადასვლისას ექიმებს მოეთხოვებათ ახალი ლიცენზიის მოპოვება.

სამედიცინო ბაზარზე შეზღუდვები ვრცელდება არამარტო შრომით, არამედ მატერიალურ რესურსებზეც. ყველა დაწესებულებას არ შეუძლია განახორციელოს სამედიცინო საქმიანობა. მათ ამისათვის შესაბამისი პირობები უნდა გააჩნდეთ და ქვეყანაში დადგენილ გარკვეულ სტანდარტებს შეესაბამებოდნენ. ხშირად სტანდარტში შედის ისეთ რთულ საქმიანობებზე მინიმალური მოცულობის მოთხოვნა, რომლებიც განსაკუთრებულ კვალიფიკაციას და მუდმივ პრაქტიკას საჭიროებს. აშშ-ში საავადმყოფოს არ აქვს უფლება ჩაატაროს გულის ქირურგიული ოპერაცია, თუ წინა წელს ჩატარებული გულის ოპერაციათა რაოდენობა 150-ზე ნაკლებია. შესაბამისად, ასეთ საავადმყოფოს არ შეუძლია პრეტენზია განაცხადოს ამ ოპერაციის ჩატარებისათვის კონტრაქტის მიღებაზე [12].

სამედიცინო მომსახურების ცალკეული სახეები შეუცვლელია. მონოპოლისტური კონკურენციის დროს მეწარმეები მსგავსი, მაგრამ არაიდენტური საქონლის ან მომსახურების შეთავაზებისას ხაზს უსვამენ მათ განსაკუთრებულ თვისებებს (მაღალი ხარისხი, ინოვაცია, დიზაინი, საფირმო ნიშანი). ზოგიერთ სამედიცინო დაწესებულებას ბაზარზე აქვს მკვეთრად გამოხატული ძალაუფლება, რადგან მის კონკურენტ სამედიცინო დაწესებულებებს არ შეუძლით იგივე სახის სამედიცინო მომსახურების გაწევა, ან თუ შეუძლიათ, მხოლოდ არასრულყოფილად.

სამედიცინო პროდუქტების შედარება საკმაოდ რთულია. მომხმარებელს უძნელდება შეადაროს ერთმანეთს ჯენერიკები და ბრენდები. შედარების სირთულის გამო, მომხმარებელი, რომელიც პროდუქტით კმაყოფილია, არ ყიდულობს სხვა, უფრო იაფ პროდუქტს. ეს ფაქტორები ართულებს კონკურენტული პროდუქტის შეფასებას, თუ რამდენად ეფექტური შემცვლელია იგი, რაც თავისთავად ზრდის პროდუქციის საბაზრო ძალაუფლებას [13].

სამედიცინო მომსახურება არაერთგვაროვანი პროდუქტია. მედიცინა შემოქმედებითი პროცესია, რომელიც არ არსებობს ერთგვაროვანი სახით. სამედიცინო მომსახურების ხარისხი დიდადაა დამოკიდებული იმაზე, თუ ვინ და რა პირობებში აწვდის მას. ერთიდაიგივე დაავადებას სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებაში განსხვავებული მეთოდებით მკურნალობენ. სხვადასხვაა დაწესებულების შესაძლებლობები (სადიაგნოზო მოწყობილობები, სპეციალისტების კვალიფიკაციის დონე, მედიკამენტებით უზრუნველყოფა და ა. შ). ავადმყოფს, რომელიც გეგმურ ოპერაციას სამხარეო საავადმყოფოში იტარებს, შედარებით ნაკლები რისკი აქვს ვიდრე ავადმყოფს, რომელსაც გადაუდებელი ოპერაცია უტარდება რაიონულ საავადმყოფოში. აღნიშნულის გამო, სამედიცინო დაწესებულებები სამედიცინო დახმარების გარკვეულ სახეებზე გვევლინებიან როგორც მონოპოლისტები [14].

სამედიცინო საქმიანობის მკაცრი რეგლამენტაციის მიუხედავად, ჯანდაცვაში არ არის და არც იარსებებს ყველა პაციენტის მკურნალობაზე ერთიანი მიდგომა, ერთი და იგივე დაავადებების არსებობის დროსაც კი. დიაგნოსტიკურ, ტაქტიკურ და ტექნიკურ ასპექტებში სამედიცინო მომსახურების ხარისხობრივი მახასიათებლები შეიძლება ფართო საზღვრებში შეიცვალოს. სამედიცინო მომსახურების სტანდარტიზაცია ხელს უწყობს ხარისხის ერთგვაროვნობას. სტანდარტიზაცია გულისხმობს სამედიცინო მომსახურების და ხარისხის ტექნოლოგიურ უზრუნველყოფას, ინფორმაციულ ტექნოლოგიებს, პერსონალის კვალიფიკაციას, მედიკამენტების და სამედიცინო ტექნოლოგიების ხარისხს.

ჯანდაცვაში წარმოების ფაქტორები ნაკლებად მობილურია. მაგალითად, ექიმის განათლება მოითხოვს ძალიან დიდ დროს, ხოლო მოსამზადებელ პირთა რიცხვს და სწავლის ფასს აკონტროლებს ცენტრალური ორგანოები – მთავრობა ან პროფესიული კავშირები, ამიტომ, მწარმოებლებს ბაზარზე სიტუაციის ცვლილებისას არ შეუძლიათ დამოუკიდებლად შეცვალონ ფაქტორები.

6. გარეგანი ეფექტები, საზოგადოებრივი სიკეთე

ერთი ადამიანის მიერ წარმოებული საქმიანობის ზემოქმედებას მეორე ადამიანის კეთილდღეობაზე “გარეგანი ეფექტი” ეწოდება. თუ ასეთი ზემოქმედება არასახარბიელოა, ეს უარყოფითი გარეგანი ეფექტია (მაგ., გარემოს დაბინძურება, მანქანის გამონაბოლქვი). საწინააღმდეგო შემთხვევაში ის დადებით გარეგან ეფექტს წარმოადგენს (იმუნიზაცია).

უარყოფითი გარეგანი ეფექტის მქონე პროდუქციის წარმოებისას მიმწოდებელი ხშირად არ ითვალისწინებს მის მავნე ზემოქმედებას საზოგადოებაზე და თავის თავზე არ იღებს მიყენებული ზიანის ხარჯებს, რადგან მისი გათვალისწინება მნიშვნელოვნად ზრდის საქონლის ღირებულებას და შესაბამისად ამცირებს მოთხოვნას. მაგალითად, გარემოს დაბინძურება, რომელიც ადამიანების ჯანმრთელობაზე უარყოფითად მოქმედებს, ხელს უწყობს თანდაყოლილი დეფექტების და სიმსივნეების განვითარებას. საზოგადოების ჯანმრთელობაზე მიყენებულ ზიანზე მწარმოებელი კომპენსაციას არ იხდის. გარემოს დაბინძურებით გამოწვეული დაავადების შემთხვევაში, ხარჯებს დაზარალებული მხარე იხდის. უარყოფითი გარეგანი ეფექტის არსებობისას გარკვეული საქონლის წარმოებისას საზოგადოების ხარჯები აღემატება მწარმოებლის მიერ გაწეულ ხარჯებს.

მეწარმეებს ნაკლებად აინტერესებთ უარყოფითი გარეგანი ეფექტებისგან გამოსავლის მოძებნა. ამიტომ, აქ აუცილებელია ჩაერთოს სახელმწიფო. საქონლის ან მომსახურების გარეგანი ეფექტით მიღებული ხარჯების საკომპენსაციოდ, სახელმწიფო მასზე გარკვეულ გადასახადს აწესებს, რაც მწარმოებლებს უბიძგებს გაითვალისწინონ მათი საქმიანობის გარეგანი ეფექტები.

დადებითი გარეგანი ეფექტის შემთხვევაში საქონლის წარმოებას სარგებლობა მოაქვს საზოგადოების სხვა წევრებზე. ასეთ შემთხვევაში სახელმწიფო ხელს უწყობს საქონლის დიდი რაოდენობით წარმოებას. იგი თავად მონაწილეობს ასეთი საქონლის წარმოების ნაწილობრივ ან მთლიანად დაფინანსებაში. ჯერ კიდევ ადამ სმიტი თავის შრომებში – “ეთიკური გრძნობის თეორია” და “ერის კეთილდღეობა”, დიდ ყურადღებას უთმობდა სახელმწიფოს მხრიდან ადამიანთათვის დახმარების გაწევის აუცილებლობას ისეთ საკითხებში, როგორიცაა განათლების მიღება, მართლმსაჯულების სისტემის უზრუნველყოფა, გზათა მშენებლობა, ღარიბთათვის დახმარების გაწევა, მუშებისათვის “კულტურული” ღინისძიებების ჩატარება. ამ დროს იგი ითვალისწინებდა იმ დადებით ეფექტს, რომელიც ასეთი სახის ღონისძიებებმა შეიძლება განაპირობოს [15].

ჯანდაცვის სისტემაში, ვინემ ეკონომიკის სხვა სფეროში, უფრო მეტად დადებითი გარეგანი ეფექტები გვხვდება. მაგალითად, დიფთერიის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია სასარგებლოა არამარტო ერთი ადამიანის, არამედ მთელი საზოგადოებისათვის, რადგანაც მნიშვნელოვნად მცირდება ამ დაავადების გავრცელება.

გარეგანი ეფექტები ბაზრის ჩავარდნებია, რადგან არ ხდება საწარმოს ხარჯებში მისი გათვალისწინება. ამის მიზეზია საკუთრების უფლების გაურკვევლობა. როდესაც სუფთა წყალზე საკუთრების უფლება გაურკვეველია, მაშინ საწარმომ შესაძლოა ვინმესთან ანგარიშვალდებულების გარეშე დააბინძუროს მდინარე. მოცემულ შემთხვევაში დაბინძურების ხარჯები არ შედის წარმოების ხარჯებში. დადებითი გარეგანი ეფექტის დროს რთულია მისი სარგებლიანობის, ერთი ადამიანის იმუნიზაციით სხვა ადამიანისათვის დაავადების ალბათობის შემცირების შეფასება. ამასთან წარმოიქმნება „უბილეთო მგზავრის“ პრობლემა. დადებითი გარეგანი ეფექტის დროს ადამიანის სარგებლიანობა იზრდება, იგი მოგებული რჩება, მაგრამ თუ მას დაავალდებულებენ გადასახადის გადახდას სარგებლიანობის გაზრდისათვის, მან შესაძლოა თავი აარიდოს გადახდას.

“საზოგადოებრივ სიკეთე” გულისხმობს ისეთ საქონელს, რომელიც არც გამორიცხვადია და არც მეტოქეობისუნარიანი. არამეტოქეობისუნარიანობა გულისხმობს, რომ ერთი პიროვნების მიერ საზოგადოებრივი საქონლის მოხმარება ვერ შეამცირებს მეორე პიროვნებისთვის ამავე საქონლის მოხმარების შესაძლებლობას. ამგვარად, საზოგადოებრივი სიკეთე კოლექტიური მოხმარების ობიექტია. მეტოქეობისუნარიანობა კი საქონლის ან მომსახურების თვისებაა, რომელიც გულისხმობს, რომ ერთი პიროვნების მიერ საქონლის ან მომსახურების გამოყენება ამცირებს მეორე პიროვნების მიერ მისი გამოყენების შესაძლებლობას.

არაგამორიცხვადობა გულისხმობს, რომ საზოგადოებრივ სიკეთეზე არ ვრცელდება მის მოხმარებაზე საზოგადოების, თუნდაც ერთი წევრის გამორიცხვის პრინციპი, ანუ შეუძლებელია მისი მოხმარებისაგან საზოგადოების წევრების გამორიცხვა. მაგალითად, ქუჩის განათებით შეუძლია ისარგებლოს ყველა გამვლელმა და შეუძლებელია მათი გამორიცხვა. შესაბამისად, გამორიცხვადობა გულისხმობს ბარიერებს, რაც სხვა პირებს არ აძლევს მისი მოხმარების შესაძლებლობას. ასეთი ბარიერებია: ფასების დადგენა, პატენტი, კერძო საკუთრებაზე უფლება. მეტოქეობისუნარიანობის და არამეტოქეობისუნარიანობის, გამორიცხვადობის და არაგამორიცხვადობის მიხედვით საქონელი და მომსახურება შეიძლება იყოს საზოგადოებრივი (არამეტოქეობისუნარიანი და არაგამორიცხვადი), კერძო (მეტოქეობისუნარიანი და გამორიცხვადი) და შერეული (ერთ-ერთი ნიშანი არ არის).

საზოგადოებრივი სიკეთეა ჯანდაცვა. იგი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სიცოცხლის ხარისხზე და შესაბამისად შრომისუნარიანობაზე, ამიტომ სახელმწიფო დაინტერესებულია მთელი მოსახლეობისათვის ხელმისაწვდომი იყოს სამედიცინო მომსახურების მინიმალური საბაზისო პაკეტი. ჯანდაცვის სექტორში საზოგადოებრივი საქონლის მაგალითებია სანიტარულ-ჰიგიენური ღონისძიებები, სუფთა ჰაერი, ყვავილის საწინააღმდეგო აცრა, პენიცილინის გამოგონება და ა. შ.

საზოგადოებრივი სიკეთე, რომლისთვისაც დამახასიათებელია არაგამორიცხვადობის თვისება, ქმნის „უბილეთო მგზავრის“ პრობლემას. საზოგადოებრივ სიკეთე ყველასათვის ხელმისაწვდომია, მიუხედავად იმისა, დააფინანსა თუ არა ვინმემ მისი მოხმარება. ამიტომ, კერძო ორგანიზაციას უძნელდება ამოიღოს საზოგადოებრივ სიკეთზე გაწეული ხარჯები. აღნიშნულის გამო, საზოგადოებრივი სიკეთეს მიიჩნევენ ბაზრის ჩავარდნად. ამ შემთხვევაში სახელმწიფო, რომელსაც აქვს იძულების კანონიერი უფლება, ახდენს გადასახადების შეგროვებას, რომლითაც ფინანსდება საზოგადოებრივი სიკეთე [16].

დასკვნები და წინადადებები

ჯანდაცვის სექტორი ეკონომიკის სპეციფიკური დარგია. სამედიცინო ბაზარსა და ჩვეულებრივ ბაზარს შორის განსხვავება განპირობებულია სამედიცინო ბაზრის სოციალურ-ეკონომიკური ბუნებით და სამედიცინო მომსახურების მიწოდების სპეციფიკურობით, კერძოდ, მოთხოვნა სამედიცინო მომსახურებაზე ხშირად ატარებს არა მხოლოდ ინდივიდუალურ, არამედ სოციალურ ხასიათსაც (“საზოგადოებრივი სიკეთეები” სამედიცინო ბაზარზე) და მოითხოვს ცალკეულ მომხმარებელთა სახსრების გაერთიანებას. სამედიცინო ბაზრის ჩავარდნები (რისკები და გაურკვევლობა, ინფორმაციის ასიმატრია, საბაზრო ძალაუფლება, შეზღუდული კონკურენცია, გარეგანი ეფექტები) ქმნის ეკონომიკური ურთიერთობების განსაკუთრებულ ფორმებს, რაც მოითხოვს სათანადო რეგულირების მექანიზმების შემუშავებას.

 ლიტერატურა:

  1. Hsiao, W.C. The Chinese Health Care System: Lessons for Other Nations. Social Science and Medicine, vol. 41, pp. 1047-1055.
  2. Folland, Sherman. The Economics of Health and Health Care. 6th ed. 2010.
  3. Dranove, D., & Satterthwaite, M. A. (2000). Chapter 20 The industrial organization of health care markets. Handbook of Health Economics, 1(PART B), 1093-1139. DOI: 10.1016/S1574-0064(00)80033-5.
  4. Mcpake, B., Kumaranayake, L., Normand, C. Health Economics: An International Perspective, by. Routledge, London and New York, 2003, vol. 12 (5), 429-429.
  5. ვერულავა თ. ჯანდაცვის ეკონომიკა. საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა. თბილისი, 2009.
  6. Evans, R.G., 1984, Strained mercy: The economics of Canadian medical care. Toronto, Butterworths.
  7. გერზმავა ო. საზოგადოებრივი ჯანდაცვა და მენეჯმენტი, თბილისი 2016 წ.
  8. ვერულავა თ. ჯანდაცვის პოლიტიკა. თბილისი. 2016.
  9. ვერულავა თ. არამომგებიანი საავადმყოფოების როლი ჯანდაცვის სისტემაში: მსოფლიო გამოცდილება და საქართველო. “ეკონომიკა და ბიზნესი”, 2017. X (3). გვ. 100-110.
  10. Winnie Yip, William C. Hsiao, The Chinese Health System At A Crossroads, Health Affairs- Volume 27, Number 2, March/April 2008.
  11. Liu X., Mills A., “Evaluating Payment Mechanisms: How Can We Measure Unnecessary Care?” Health Policy and Planning 14, no. 4 (1999): 409–413.
  12. Getzen, Thomas E. Health Economics, Fundamentals and Flow of Funds. Temple University, 2007
  13. Wagstaff, A., E. van Doorslaer, and P. Paci. 1989. “Equity in the Finance and Delivery of Health Care: Some Tentative Cross-Country Comparisons.” Oxford Review of Economic Policy 5(1): 89–112.
  14. Hsiao, William C. Abnormal economics in the health sector. Health Policy. 04.1995; 32(s 1–3):125–139. DOI: 10.1016/0168-8510(95)00731-7.
  15. Witter S. and Ensor T. Health economics for Developing Countries. The University of York, Centre for Health Economics International Programme. Macmillan, 2000.
  16. ვერულავა თ. ადამიანის ჯანმრთელობა – ეკონომიკური ზრდის საფუძველი. „გლობალიზაციის გამოწვევები ეკონომიკასა და ბიზნესში“, საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის შრომათა კრებული. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2016.

სტატიის ელექტრონული მისამართი:

https://burusi.files.wordpress.com/2018/01/health.pdf

 

ციტირება:

თენგიზ ვერულავა. სამედიცინო ბაზარი: არსი, სპეციფიკა, სტიმულები. ეკონომიკა და ბიზნესი, 10 (4), 2017.

კახაბერ ჯაყელი

კახაბერ თენგიზის – ძე ჯაყელი

ამერიკაში მომენატრა ჩემი საფარა

ლექსად თქმული დარიგება ამერიკული ჯორჯიიდან – კენესოს სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან

 

ამერიკაში მომენატრა ჩემი საფარა,

არწივის ბუდე, ურაველის ხედები შორი,

წმინდა ბერების თაფლის სანთელს სულს რომ მინათებს,

მისჩერებიან იმედებით მომდგარნი დრონი

წმინდა სანთელო, საფარელი ბერების მადლით

მთელს საქართველოს მოუვლინე ახალი აზრი

როგორც სამყაროს, და სამების ძალა ერთია

ქართველისათვის სატარებლად სამი ხვედრია:

პირველი არის, თავად შექმნას სამომავალო,

კვლავ აღიდგინოს რწმენისა და შრომის სამყარო,

„ხვალ“, ამოიღოს ხმარებიდან დაიწყოს ამ წამს

ილოცოს შექმნას, დაიბრუნოს, ისწავლოს გარჯა

მეორე არის დაიკარგოს სხვისი იმედი

თავისით შექმნას გაიმარჯვოს ღმერთით და ღმერთით

მესამე არის გზა დაუთმოს ნიჭსა და მშრომელს,

შვილს ნუ დანიშნავს, დირექტორად, ნუ იტყვის ჭორებს,

უფლის რჩეული აირჩიოს მანაც თავისად,

და გაიმარჯვებს, უძველესი ერი

ქართლისა

 

კ.ჯაყელი

კენესოს უნივერსიტეტის პროფესორი

ატლანტა 2018 წელი

 

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები