%e1%83%97%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%92%e1%83%98%e1%83%96-%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%a0%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%90-2


საყოველთაო ჯანდაცვაშ მიმდინარე ცვლილებები მსოფლიოში არსებულ გამოცდილებას უნდა დაეყრდნოს

მედია-კავშირი ობიექტივის გადაცემა

4 მარტი 2017 წელი

გადაცემის სრული ვერსია http://www.obieqtivi.net/tv1.php?id=30671

მთავრობას განზრახული აქვს საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამაში ცვლილებების განხორციელება. იგი გულისხმობს კერძო დაზღვევის როლის მკაფიოდ განსაზღვრას საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამაში. მთავრობის ეს ნაბიჯი მისასალმებელია. თუმცა, აღნიშნული საკითხი საჭიროებს უფრო ღრმა შესწავლას.

სახელმწიფოს განზრახული აქვს კერძო სამედიცინო დაზღვევის ჩანაცვლებითი ფორმის გამოყენება. კერძო სამედიცინო დაზღვევის ჩანაცვლებითი ფორმა გულისხმობს, რომ მოსახლეობის გარკვეული ჯგუფები არ არიან მოცულნი უნივერსალური, საყოველთაო ჯანდაცვით. ასეთი ადამიანებისათვის უნივერსალური, საყოველთაო ჯანდაცვა მთლიანად ჩანაცვლებულია კერძო სამედიცინო დაზღვევით. ამრიგად, კერძო სამედიცინო დაზღვევის ჩანაცვლებითი ფორმა მოსახლეობის გარკვეული ჯგუფისათვის წარმოადგენს ქვეყანაში არსებული უნივერსალური, საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემის ალტერნატიულ (ჩანაცვლებით) ფორმას.

თავისთავად, ჩანაცვლებითი ფორმის გამოყენება მისაღებია. მაგრამ ჩვენს ქვეყანაში განზრახულია კერძო სამედიცინო დაზღვევის მხოლოდ ჩანაცვლებითი ფორმის გამოყენება, რაც არ შეესაბამება მსოფლიოში მიღებულ პრაქტიკას. მსოფლიოში არსებული პრაქტიკით, გამოცდილებით, ჩანაცვლებით ფორმასთან ერთად, უფრო მეტად გამოიყენებენ შემავსებელ კერძო სამედიცინო დაზღვევას. ამ შემთხვევაში ქვეყანაში არსებობს სახელმწიფოს მიერ დადგენილი უნივერსალური ბაზისური პაკეტი, რომელიც საყოველთაოა მთელი მოსახლეობისათვის. მისი მეშვეობით შესაძლებელია სამედიცინო მომსახურების იმ სახეების ნაწილობრივი, ან მთლიანი დაფინანსება, რომლებსაც საერთოდ არ მოიცავს (მაგ., სტომატოლოგიური სერვისები), ან ნაწილობრივ მოიცავს (მაგ., თანაგადახდა) საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემა. მაგალითად, საყოველთაო ჯანდაცვის (ან საყოველთაო დაზღვევის) სისტემაში თანაგადახდის არსებობისას, მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი ცდილობს დამატებით დაეზღვიოს კერძო სამედიცინო დაზღვევის ფონდში, რითაც ავადმყოფობის შემთხვევის დადგომისას თანაგადახდისაგან თავისუფლდება.

აქედან გამომდინარე, იმ პირებს, რომელთაც არ აქვთ კერძო დაზღვევა და ჩართულნი არიან საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამაში, უნდა მიეცეთ სახელმწიფო პროგრამით მოუცველ ან ნაწილობრივ მოცულ სერვისებზე კერძო სამედიცინო დაზღვევით სარგებლობის შესაძლებლობა (კერძო სამედიცინო დაზღვევის შევსებითი ფორმა). კერძო სამედიციო დაზღვევის შემავსებელი ფორმას უმთავრესად გამოიყენებენ სახელმწიფო ხარჯების შესაკავებლად. იმიტომ რომ სახელმწიფო თანაზიარად იყენებს კერძო დაზღვევას და ის სერვისები, რომლებიც არ არიან მოცულნი სახელმწიფო პროგრამით, აფინანსებს კერძო დაზღვევა. ამრიგად, ამოსავალი წერტილი უნდა იყოს სახელმწიფო და კერძო სადაზღვევო პროგრამების ეფექტური თანაარსებობა.

შემავსებელი კერძო სამედიცინო დაზღვევ ეფექტურობის კარგი მტკიცებულებაა ისეთი ქვეყნები, როგორებიცაა: საფრანგეთი, სადაც შევსებითი კერძო სამედიცინო დაზღვევით მოცულია მოსახლეობის 86%, სლოვენია – 70%, კანადა – 60%, ავსტრალია – 40 %, ირლანდია – 40 %, ფინეთი – 40 %.

ყურადსაღებია, რომ საქართველოში საყოველთაო ჯანდაცვაში ადამიანების გაწევრიანება განისაზღვრება იმის მიხედვით, მათ აქვთ თუ არა კერძო სამედიცინო დაზღვევა. ასეთი მიდგომა არ შეესაბამება მსოფლიოში მიღებულ პრაქტიკას. საყოველთაო ჯანდაცვაში ადამიანების გაწევრიანება უნდა განისაზღროს შემოსავლების მიხედვით.  პირები, რომელთა შემოსავალი აღემატება გარკვეულ ზღვარს შესაძლებელია გამოირიცხონ საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამიდან და დაეზღვიონ კერძო სამედიცინო დაზღვევით (კერძო სამედიცინო დაზღვევის ჩანაცვლებითი ფორმა).

კერძო სამედიცინო დაზღვევის ჩანაცვლებითი და შემავსებელი ფორმების დანერგვით გამონთავისუფლებული თანხებით შესაძლებელია მოწყვლადი ფენების სადაზღვევო პაკეტის გაფართოება, კერძოდ მედიკამენტებით უზრუნველყოფა.

კერძო სამედიცინო დაზღვევის მხოლოდ ჩანაცვლებითი ფორმის გამოყენება გაზრდის კერძო დაზღვევის პაკეტის ღირებულებას, რადგან შემცირდება კერძო დაზღვევის მოცული ადამიანების რაოდენობა. აღნიშნული განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ დაზღვევის ფუნქციონირება ემყარება პულინგს, სადაზღვევო აუზს, დაზღვევით მოცულთა რაოდენობას, რაც გულისხმობს, რომ რაც უფრო მეტია დაზღვევით მოცულთა რაოდენობა, მით მცირდება სადაზღვევო პაკეტის ღირებულება და პირიქით.  რაც უფრო მეტად გაიზრდება კერძო სამედიცინო დაზღვევის პაკეტის ღირებულება მით უფრო შეეცდებიან დაზღვეულები დატოვონ კერძო სამედიცინო დაზღვევა და შეუერთდნენ საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამას. შესაბამისად, მით უფრო მეტი ხარჯები დააწვება საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამას. ამრიგად, კერძო სამედიცინო დაზღვევის მხოლოდ ჩანაცვლებითი ფორმის გამოყენება არ არის ჯანდაცვის ხარჯების შეკავების მექანიზმი, პირიქით ამან შესაძლოა უფრო გაზარდოს ჯანდაცვის ხარჯები.

ამრიგად, ამოსავალი წერტილი უნდა იყოს სახელმწიფო და კერძო სადაზღვევო პროგრამების ეფექტური თანაარსებობა.

მთავრობის მიერ განზრახულია სამედიცინო დაწესებულებების სელექტიური, ანუ შერჩევითი კონტრაქტირება. იგი გულისხმობს, რომ სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამის განსახორციელებლად კონტრაქტი იდება იმ სამედიცინო დაწესებულებებთან, რომლებიც ფუნქციონირებენ განსაზღვრული სტანდარტებით. სელექტიური კონტრაქტირება მსოფლიოში მიღებული პრაქტიკაა და უმთავრესად მიმართულია სამედიცინო მომსახურების ხარისხის ასამაღლებლად. ამ მხრივ, სახელმწიფომ უნდა განსაზღვროს თუ რა კრიტერიუმებით შეარჩევს სამედიცინო დაწესებულებებს. ეს კრიტერიუმები შეიძლება იყოს სამედიცინო დაწესებულების დატვირთვა, პაციენტის კმაყოფილება, პაციენტის უსაფრთხოების დაცვა, ნოზოკომიური ინფექციების გავრჩელების მაჩვენებელი და სხვა.

სელექტიური, ანუ შერჩევითი კონტრაქტირების მიზეზია სამედიცინო ბაზრის თავისებურებები. სამედიცინო ბაზარი არ არის ჩვეულებრივი ბაზარი. ჩვეულებრივ ბაზარზე მომხმარებელი განსაზღვრავს მოთხოვნას, იგი ირჩევს იმ საქონელს რაც მას მოეწონება. სამედიცინო ბაზარზე პირიქით ხდება, ანუ ეკონომიკის უმთავრესი პრინციპი არ მოქმედებს. სამედიცინო ბაზარზე პაციენტს არ აქვს ინფორმაცია სამედიცინო სერვისების შესახებ, იგი მთლიანად დამოკიდებულია ექიმზე, ანუ ექიმი, მიმწოდებელი განსაზღვრავს მიწოდებას. სამედიცინო ბაზრის აღნიშნული თავისებურება მოითხოვს მის რეგულირებას. სელექტიური კონტრაქტირება წარმოადგენს რეგულირების ერთ-ერთ ფორმას.

სამედიცინო დაწესებულების მიერ ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების მონიტორინგის თვალსაზრისით მსოფლიოში არსებობს ორი მიდგომა. ერთი გადამხდელის დაფინანსების სისტემაში (საქართველო დაფინანსების ამ სისტემით მოქმედებს) სახელმწიფო სტრუქტურები ახორციელებენ სამედიცინო დაწესებულების მიერ ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების მონიტორინგს, მოთხოვნილი თანხების შესაბამისობას… მონიტორინგის მეორე მიდგომა გულისხმობს კონკურენტული სამედიცინო დაზღვევის სისტემის, ანუ მრავალი გადამხდელის დაფინანსების სისტემის გამოყენებას. მრავალი გადამხდელის დაფინანსების სისტემაში სამედიცინო დაწესებულების მიერ ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების მონიტორინგს ახორციელებენ კერძო დაზღვევის კომპანიები. როგორც კვლევები ადასტურებენ, კერძო დაზღვევის კომპანიები უფრო ეფექტურად ახორციელებენ სამედიცინო დაწესებულების მიერ ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების, თითოეული შემთხვევის მონიტორინგს. ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა გერმანია, ნიდერლანდები, შვეიცარია, ჩეხეთი, ისრაელი, სახელმწიფო ჯანდაცვით პროგრამებით გამოყოფილ თანხებს მართავენ სადაზღვევო კომპანიები. თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ ამ ქვეყნებში არსებობს სადაზღვევო კომპანიების როგორც კერძო მომგებიანი ასევე კერძო არაკომერციული ფორმები. ყურადსაღებია, რომ საქართველოში გავრცელებულია მხოლოდ მომგებიანი კერძო დაზღვევის კომპანიები, რაც გარკვეულწილად ამცირებს კონკურენტული სამედიცინო დაზვევის ეფექტურობას.

ამგვარად, საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამაში ცვლილებების განხორციელებისას მიზანშეწონილია მსოფლიოში არსებული პრაქტიკის გათვალისწინება. ამ მხრივ, საქართველოში მთელი 25 წლის მანძილზე მიმდინარე რეფორმებს რომ გადავხედოთ, უფრო მეტად ხდება ახალი ბორბლის გამოგონება, ან რეფორმების ვიწრო პოლიტიკურ მიზნებთან მისადაგება და არა მსოფლიოში არსებული გამოცდილებაზე დაყრდნობით განახორციელება.

თენგიზ ვერულავა

მედიცინის აკადემიური დოქტორი

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი

ჯანდაცვისა და დაზღვევის ცენტრის დირექტორი

რეცენზირებადი სამეცნიერო ჟურნალის „ჯანდაცვის პოლიტიკა, ეკონომიკა და სოციოლოგია“ რედაქტორი

http://jandacva.ge/

4 მარტი, 2017 წ.

 

Àíòîí Ïàâëîâè÷ ×åõîâ

ანტონ ჩეხოვი – მეზონინიანი სახლი

I

       მხატვრის მონათხრობი. ეს იყო ექვსი-შვიდი წლის წინათ, როცა ტ-ის გუბერნიის ერთ-ერთ მაზრაში, მემამულე ბელოკუროვის მამულში ვცხოვრობდი. ის ახალგაზრდა კაცი იყო, დილაადრიან დგებოდა, ხიფთანმოცმული დადიოდა, საღამოობით ლუდს სვამდა და სულ იმას შემომჩიოდა, რომ თანაგრძნობას ვერსად, ვერავისთან პოულობდა. ის ბაღში მდებარე ფლიგელში ცხოვრობდა, მე – ძველი საბატონო სახლის უზარმაზარ სვეტებიან დარბაზში, სადაც არანაირი ავეჯი არ იდგა, გარდა ფართო დივანისა, რომელზეც მეძინა და ერთი მაგიდისა, რომელზეც პასიანსს ვშლიდი. აქ მუდამ, კარგ ამინდშიც კი, ძველ ამასოვისეულ ღუმელში რაღაც გუგუნებდა. ავდარში მთელ სახლს ისეთი ზრიალი გაჰქონდა, გეგონება, სადაცაა ნაწილებად დაიშლებაო. ეს, ცოტა არ იყოს, შემაძრწუნებელი იყო, განსაკუთრებით, ღამით, როცა ათ დიდ ფანჯარას ელვა ერთდროულად ანათებდა. ბედის წყალობით ნიადაგ უსაქმურად მყოფი, მთელი დღეები, ფაქტიურად, არაფერს ვაკეთებდი. საათობით გავყურებდი ჩემი ფანჯრიდან ცას, ჩიტებს, ხეივანს, ვკითხულობდი ყველაფერს, რაც ჩემთვის ფოსტიდან მოჰქონდათ, ხან დღისითაც მეძინა. ზოგჯერ სახლიდან გავდიოდი და გვიანობამდე დავყიალობდი გარეთ.
       ერთხელ, შინისკენ რომ ვბრუნდებოდი, შემთხვევით უცნობ მამულში ამოვყავი თავი. მზე ჩადიოდა და აყვავებული ჭვავის თავთავებს საღამოს ჩრდილები დასთამაშებდა. ორ რიგად მჭიდროდ ჩარიგებული ბებერი, მაღალი ნაძვები აქეთ-იქით კედლებივით იდგა და ჩაბნელებულ ლამაზ ხეივანს ქმნიდა. ადვილად გადავძვერი ღობეზე და ხეივანს გავუყევი; ნაძვის წიწვებზე, რომლებიც აქ თითქმის გოჯის სიმაღლეზე დაფენილიყო, ფეხი მისრიალებდა. ირგვლივ ბნელოდა, სიჩუმე იდგა, მხოლოდ სადღაც ხის კენწეროებზე ციმციმებდა ოქროსფერი შუქი და ობობას ქსელებში ცისარტყელის ფერებად იღვრებოდა. ირგვლივ წიწვების მძაფრი სუნი იდგა, სულისშეხუთვამდე მძაფრი. გზამ ცაცხვების გრძელ ხეივანში შემიყვანა. აქაც ყველაფერს სიძველისა და უდაბურების ელფერი ედო. შარშანდელი ფოთლები სევდიანად შრიალებდნენ ფეხქვეშ და ხეებშორის ჩამოწოლილ ბინდში ჩრდილები იმალებოდა. მარჯვნივ, გაპარტახებულ ხეხილის ბაღში უნიათოდ, სუსტი ხმით გალობდა მოლაღური. ალბათ, ისიც ბებერი იყო. აი, ცაცხვების ხეივანიც დამთავრდა; მეზონინიან და ტერასიან თეთრ სახლს ჩავუარე და უეცრად თვალწინ გადამეშალა საბატონო ეზო, სადაც ფართო ტბორზე საბანაო ადგილი მოეწყოთ. ეზოში მწვანე ტირიფები ლივლივებდა, წყალგაღმა სოფელი მოჩანდა მაღალი, ვიწრო სამრეკლოთი, რომელზეც ჩამავალი მზის ანარეკლისგან აელვარებული ჯვარი მოჩანდა. წამით დამატყვევა რაღაც მშობლიურის, კარგად ნაცნობის შეგრძნებამ – თითქოს სწორედ ეს პანორამა ბავშვობაში უკვე სადღაც მქონდა ნანახი.
თეთრი ქვის ძველებურ, მასიურ ჭიშკართან, რომელიც ეზოდან მინდორში გადიოდა და ლომების გამოსახულებით იყო დამშვენებული, ორი ყმაწვილი ქალი იდგა. ერთი მათგანი, რომელიც უფროსი ჩანდა, ტანწვრილი, ფერმკრთალი და ძალიან ლამაზი იყო, მუქი წაბლისფერი გრუზა თმა ჰქონდა და ჯიუტად მოკუმული პატარა პირი. მთლიანობაში, მკაცრი შესახედაობისა იყო და ჩემთვის არც მოუქცევია ყურადღება. მეორეც, ჯერ კიდევ სრულიად ნორჩი, – ჩვიდმეტ-თვრამეტ წელზე მეტისა არ იქნებოდა, – პირველივით ტანწვრილი და ფერმკრთალი იყო, დიდი პირი და დიდი თვალები ჰქონდა. მან გაოცებულმა შემომხედა, როცა გვერდით ჩავუარე, რაღაც ჩაილაპარაკა ინგლისურად და დაირცხვინა. მე მომეჩვენა, რომ ამ ორ სანდომიან ყმაწვილქალსაც დიდიხანია ვიცნობდი. სახლში ისეთი გრძნობით დავბრუნდი, თითქოს სასიამოვნო სიზმარი მენახოს.
მალევე ამ შემთხვევიდან, დაახლოებით შუადღისას, როდესაც მე და ბელოკუროვი სახლის ახლოს ვსეირნობდით, მოულოდნელად, ბალახის შარიშურით ეზოში რესორებიანი ეტლი შემოვიდა. მასში ერთ-ერთი გოგონა იჯდა. ეს იყო უფროსი. მან სახლ-კარდამწვართა დასახმარებლად ხელმოსაწერად ფურცელი მოგვიტანა. სახეში არც შემოუხედავს, დინჯად და დაწვრილებით გვიამბო, რამდენი სახლი დაიწვა სოფელ სიანოვოში, რამდენი კაცი, ქალი და ბავშვი დარჩა თავშესაფრის გარეშე და რის გაკეთებას აპირებდა ის კომიტეტი, რომლის წევრიც თავად გახლდათ. როგორც კი ხელი მოგვაწერინა, ფურცელი შეინახა და მაშინვე დაგვემშვიდობა.
– სულ დაგვივიწყეთ, პიოტრ პეტროვიჩ – მიმართა მან ბელოკუროვს და ხელი გაუწოდა. – აუცილებლად გვინახულეთ და თუ monsieur-ი (აქ ჩემი გვარი დაასახელა) მოისურვებს, ნახოს, როგორ ცხოვრობენ მისი ნიჭის თაყვანისმცემლები და პატივს დაგვდებს თავისი სტუმრობით, მე და დედას ძალიან გაგვიხარდება. მე თავი დავუკარი. როცა წავიდა, პიოტრ პეტროვიჩმა შემდეგი მიამბო: ეს გოგონა, მის სიტყვებს თუ გავიმეორებ, კარგი ოჯახიდან იყო, ლიდია ვოლჩანინოვას ეძახდნენ. მამულს კი, სადაც ის დედასთან და დასთან ერთად ცხოვრობდა, და წყალგაღმა სოფელსაც, შელკოვკო ერქვა. მამამისს თავის დროზე საკმაოდ მაღალი თანამდებობა სჭერია მოსკოვში და საიდუმლო მრჩევლის ჩინით გარდაცვლილა. დიდი შემოსავლის მიუხედავად, ვოლჩანინოვები ზამთარ-ზაფხულ ამ სოფელში ცხოვრობდნენ და არსად მიემგზავრებოდნენ. ლიდია შელკოვკოს საერო სკოლაში მასწავლებლად მუშაობდა და თვეში 25 მანეთს იღებდა. იგი თავისთვის მხოლოდ ამ ფულს ხარჯავდა და ამაყობდა, რომ საკუთარ თავს თვითონ ირჩენდა.
– საინტერესო ოჯახია. ავდგეთ და ვეწვიოთ, ძალიან გაახარებთ თქვენი დანახვა, – მითხრა ბელოკუროვმა. მართლაც, ერთ უქმე დღეს, ნასადილევს გაგვახსენდა ვოლჩანინოვები და მათკენ გავწიეთ შელკოვკოში. დედა და ორივე ქალიშვილი სახლში დაგვიხვდა. დედა, ეკატერინა პავლოვნა, ერთ დროს ლამაზი ქალი იქნებოდა, ახლა კი ფაშფაშა, თუმცა არც ისე ხნიერი იყო, ქოშინი აწუხებდა; სევდიანი და დაბნეული ჩანდა, ცდილობდა ჩემ გასართობად მხატვრობაზე ესაუბრა. შვილისგან რომ გაიგო, შეიძლებოდა შელკოვკოს ვსტუმრებოდი, საჩქაროდ გაეხსენებინა ჩემი ორი-სამი პეიზაჟი, რომლებიც მოსკოვში გამოფენაზე ენახა და ახლა მეკითხებოდა, რის გადმოცემა მსურდა მათში. ლიდია, ანუ, როგორც მას სახლში ეძახდნენ, ლიდა, ძირითადად ბელოკუროვთან საუბრობდა; გაუცინარი, სერიოზული სახით ეკითხებოდა, ერობას რად არ ემსახურებით და საერო კრებებს რად არ ესწრებითო.
– არ ვარგა ასე, პიოტრ პეტროვიჩ, სირცხვილია. – საყვედურობდა იგი.
– მართალია, ლიდა, მართალი, – ეთანხმებოდა დედა, ასე არ შეიძლება.
– მთელი ჩვენი მაზრა ბალაგინის ხელშია, – ახლა მე მომიბრუნდა ლიდა. – გამგეობის თამჯდომარეა და ყველა თანამდებობა ამ მაზრაში თავის დისშვილ-ძმიშვილებსა და სიძეებს ჩამოურიგა. თავს გაუვიდა – რასაც უნდა, იმას აკეთებს. უნდა ვებრძოლოთ. ახალგაზრდებმა ძლიერი პარტია უნდა შევქმნათ, მაგრამ ხედავთ, როგორი ახალგაზრდებიც გვყავს. სირცხვილი თქვენ, პიოტრ პეტროვიჩ! უმცროსი და, ჟენია, სანამ ერობაზე საუბრობდნენ, ლაპარაკში არ ჩარეულა. ის სერიოზულ საკითხებში მონაწილეობას არ იღებდა, ოჯახში ჯერ კიდევ არ ითვლებოდა სრულწლოვნად და როგორც პატარას – მისიუსს ეძახდნენ, რადგან თურმე „მის“-ს ეძახდა ის ბავშვობაში თავის ახალგაზრდა გუვერნანტ ქალს. მთელი საუბრის განმავლობაში ცნობისმოყვარეობით შემომცქეროდა და როცა ალბომში ფოტოებს ვათვალიერებდი, მიხსნიდა: “ეს ბიძაჩემია… ეს ჩემი ნათლიაო“, თითს აყოლებდა პორტრეტებს და თან ამ დროს ბავშვურად მეხებოდა მკლავზე. მაშინ ახლოდან ვხედავდი მის სუსტ, ბავშვურ მკერდს, ვიწრო მხრებს, დაწნულ თმასა და გალეულ ტანს, მჭიდროდ შემოსალტულს ქამრით. ვითამაშეთ კროკეტი, lawn-tennis, ვისეირნეთ ბაღში, ვსვით ჩაი, მერე დიდხანს გაგრძელდა ვახშამი. ჩემი უზარმაზარი სვეტებიანი დარბაზის შემდეგ თავს უხერხულად ვგრძნობდი ამ პატარა, მყუდრო სახლში, რომლის კედლებზეც არ ეკიდა ოლეოგრაფიები და მსახურებს თქვენობით მიმართავდნენ. აქ ყველაფერი სპეტაკი და ცინცხალი მეჩვენებოდა ლიდას და მისიუსის წყალობით. ირგვლივ, მართლაც, ყველაფერი რიგიანად გამოიყურებოდა. ლიდა ვახშამზეც სულ ერობაზე, ბალაგინსა და სკოლის ბიბლიოთეკაზე ელაპარაკებოდა ბელოკუროვს. ის სიცოცხლით სავსე, გულწრფელი, თვითდაჯერებული ახალგაზრდა ქალი იყო, საინტერესო იყო მისი მოსმენა, თუმცა ერთობ ხმამაღლა და დიდხანს კი გამოდიოდა სიტყვით – ალბათ, სკოლაში თუ შეეჩვია ამას. სამაგიეროდ, ჩემი სახლის მეპატრონე ბელოკუროვი, რომელსაც სტუდენტობიდან შემორჩენოდა ჩვევა, ყოველგვარი საუბარი კამათად ექცია, მეტყველებდა მოსაწყენად, გაბმულად და უხალისოდ, აშკარა განზრახვით – ეჩვენებინა, რა ჭკვიანი და მოწინავე ადამიანი ვარო. ლაპარაკში ჟესტიკულაციას იშველიებდა და, შემთხვევით, სატყემლეს გაჰკრა ხელი, რამაც სუფრაზე საწებლის კარგა მოზრდილი გუბე დააყენა, მაგრამ, მგონი, ეს ჩემს მეტს არავის შეუნიშნავს.
როცა შინ ვბრუნდებოდით, ბნელოდა და სიჩუმე გამეფებულიყო.
– კარგი აღზრდა ის კი არ არის, რომ სუფრაზე საწებელი არ დაგეღვაროს, არამედ ის, რომ არ შეიმჩნიო, როცა ამას შემთხვევით ვინმე გააკეთებს, – მითხრა ბელოკუროვმა და ამოიოხრა. – მართლაც შესანიშნავი, ინტელიგენტური ოჯახია. ეჰ, დავშორდი კარგ ხალხს, სულ ჩამოვშორდი. სულ ამ საქმეების ბრალია!
შემდეგ მიყვებოდა იმაზე, თუ რამდენი შრომაა საჭირო, თუ გსურს სამაგალითო მამულის პატრონი გახდე. მე ვუსმენდი და ვფიქრობდი: რა ზანტი და მძიმე ვინმეა-მეთქი! როცა რამე სერიოზულზე ლაპარაკობდა, ბგერებს გაჭიანურებით წარმოთქვამდა, მუშაობითაც ისე მუშაობდა, როგორც ლაპარაკობდა – ზოზინით, ყოველთვის აგვიანებდა და ვერაფერს ასწრებდა. არც მისი საქმეებისა მჯეროდა რამე, რადგან ფოსტაში გასაგზავნად გატანებულ ჩემ წერილებს მთელი კვირაობით ჯიბით დაატარებდა.
– ყველაზე აუტანელი ის არის, რომ ამდენს მუშაობ და ვერსად პოულობ თანაგრძნობას. – ბუტბუტებდა იგი, როცა ჩემ გვერდით მოაბიჯებდა. – არანაირი თანაგრძნობა!

II

       ვოლჩანინოვების ხშირი სტუმარი გავხდი. ჩვეულებრივ, ტერასის ქვედა საფეხურზე ჩამოვჯდებოდი ხოლმე. მტანჯავდა საკუთარი თავით უკმაყოფილება, მენანებოდა საკუთარი სიცოცხლე, რომელიც ასე სწრაფად და უინტერესოდ მიჰქროდა. სულ იმაზე ვფიქრობდი, რომ შემძლებოდა, რა დიდი სიამოვნებით ამოვიგლეჯდი მკერდიდან გულს, რომელიც ასე მამძიმებდა. ამ დროს კი ზემო ტერასაზე საუბრობდნენ, ისმოდა კაბების შრიალისა და წიგნების გადაფურცვლის ხმა. მივეჩვიე იმას, რომ მთელი დღის განმავლობაში ლიდია ავადმყოფებს იღებდა, წიგნებს არიგებდა და ხშირად მიდიოდა სოფელში თავშიშველი, ქოლგით ხელში, საღამოს კი ისევ ხმამაღლა ლაპარაკობდა ერობასა და სკოლაზე. ეს გამხდარი, ლამაზი, ერთთავად მკაცრი გამომეტყველების ახალგაზრდა ქალი ყოველთვის, როცა საქმიან საუბარს წამოიწყებდა, საგანგებოდ მომიბრუნდებოდა ხოლმე თავისი პატარა და უნაკლოდ გამოკვეთილი პირით და მეუბნებოდა: – ეს თქვენ არ გაინტერესებთ. მე მას თვალში არ მოვდიოდი. არ ვუყვარდი, იმიტომ რომ პეიზაჟისტი ვიყავი და ჩემი ნახატებით ხალხის გაჭირვებას არ გამოვხატავდი, და რომ მე, როგორც მას ეჩვენებოდა, არ მაღელვებდა ის, რაც მას მთელი შეგნებით სწამდა. მახსენდება, ერთხელ, ბაიკალის ტბის პირას ერთი ბურიატი გოგო შემხვდა, ხალათითა და ხამი ტილოს ლურჯი შარვლით ცხენზე ამხედრებული. ვკითხე, თავის ჩიბუხს ხომ არ მომყიდიდა. სანამ ვსაუბრობდით, იგი ამრეზით უყურებდა ჩემ ევროპულ სახეს, ჩემ შლიაპას, მერე უცებ მობეზრდა ჩემთან ლაპარაკი, დაჰკივლა ცხენს და გააჭენა. ლიდასაც ასევე სძაგდა ჩემში უცხო სული, თუმცა გარეგნულად არანაირი ფორმით ამას არ ამჟღავნებდა. მე ამას ვგრძნობდი და ტერასის ქვედა კიბეზე მჯდარი გულმოსული ვიძახდი, რომ ხალხის მოტყუებაა, როცა ექიმი არ ხარ და ისე მკურნალობ გლეხებს, და არც ქველმოქმედება გაგიჭირდება, თუ ორ ათას დესეტინას ფლობ. მის დას, მისიუსს კი არაფერი არ ანაღვლებდა და დროს ჩემსავით სრულ უსაქმურობაში ატარებდა. დილიდანვე წიგნს ჰკიდებდა ხელს და ან ტერასის ღრმა სავარძელში ჯდებოდა, ისე რომ პატარა ფეხებს ძლივს აწვდენდა მიწას, ან ცაცხვების ხეივანში უჩინარდებოდა, ანდა სულაც მინდორში გადიოდა ჭიშკრის გავლით. მთელ დღეს კითხვაში ატარებდა, ხარბად ჩაჰყურებდა ასოებს და, ხანდახან, როცა თვალები ეღლებოდა, უცნაური მზერა უხდებოდა და სახე უფითრდებოდა, მიხვდებოდით, რომ, ალბათ, ძალიან ღლიდა მის გონებას ეს განუწყვეტელი კითხვა. მე რომ მივიდოდი, ოდნავ შეუფაკლდებოდა ხოლმე სახე, წიგნს გვერდზე გადადებდა, დიდრონ თვალებს მომანათებდა და გაცხოველებით მიყვებოდა ყველაფერს, რაც მათ ოჯახში მომხდარიყო: მაგალითად, საფარეშოში ჭვარტლს როგორ წაჰკიდებოდა ცეცხლი, ან როგორ დაეჭირა მოჯამაგირეს გუბურაში დიდი თევზი. ჩვეულებრივ დღეებში ის ატარებდა ღია ფერის ზედატანსა და მუქლურჯ ქვედაბოლოს. ჩვენ ერთად დავსეირნობდით, ვკრეფდით სამურაბე ალუბალს, დავცურავდით ნავით და როდესაც ალუბლის მოსაწყვეტად იწევდა ან ნიჩბებს უსვამდა, ფართო სახელოებში წვრილი, სუსტი მკლავები მოუჩანდა. როცა ეტიუდს ვხატავდი, გვერდით მედგა და აღტაცებით შემომყურებდა.
        ერთ კვირა დღეს, ივლისის ბოლოს, ვოლჩანინოვებთან დილის ცხრა საათზე მივედი. ბევრი ვიარე სახლის გარშემო პარკში, სახლისგან მოშორებით, და თეთრ სოკოებს დავეძებდი, რომლებიც იმ ზაფხულს მრავლად იყო; სოკოებს ნიშანს ვადებდი, რომ მერე ჟენიასთან ერთად მომეგროვებინა. თბილი ნიავი ქროდა. დავინახე, ღია ფერის საგარეო ტანსაცმელში გამოწყობილი ჟენია და დედამისი ტაძრიდან რომ მობრუნდნენ. ქარმა ქუდი არ მომტაცოსო, ჟენიას თავზე ეკიდა ხელი. მერე მესმოდა, როგორ სვამდნენ ტერასაზე ჩაის.
ჩემისთანა უზრუნველი კაცისთვის, ვინც დღენიადაგ თავისი უსაქმურობის გამართლებას ეძიებს, ზაფხულის ამ უქმეების დილის საათები ჩვენ მამულებში მუდამ საოცრად მიმზიდველი გახლდათ. მწვანე ბაღი, რომელსაც ჯერ ნამი არ შეშრობია, მზეზე ბრჭყვიალი გაუდის და ბედნიერებით სავსე გეჩვენება, როცა სახლი რეზედისა და ოლეანდრის სურნელში დგას და ხედავ ტაძრიდან დაბრუნებულ ახალგაზრდებს, ბაღში რომ ჩაის შეექცევიან და ყველას ლამაზად აცვია, ხედავ მათ მხიარულ, ჯანმრთელ, ნაპატიებ, ლამაზ სახეებს და იცი, რომ მთელი დღე საქმე არაფერი აქვთ, მაშინ ინატრებ, რომ მთელი ცხოვრება ასე გაგრძელდეს. ახლა მე სწორედ ამას ვფიქრობდი, ბაღში დავბორიალობდი და მზად ვიყავი ასე უსაქმოდ და უმიზნოდ მეხეტიალა მთელი დღე და მთელი ზაფხული.
მალე ჟენია გამოჩნდა კალათით ხელში. ისეთი გამომეტყველება ჰქონდა, თითქოს იცოდა, ან გულმა უგრძნო, რომ ბაღში მნახავდა. ჩვენ სოკოებს ვაგროვებდით და ვსაუბრობდით. როცა რამეს მკითხავდა, წინ მიდიოდა, რომ ჩემი სახე უკეთ დაენახა.
– გუშინ ჩვენ სოფელში სასწაული მოხდა, – მითხრა მან, – კოჭლ პელაგიას, რომელსაც მთელი წელი ვერანაირმა ექიმმა და წამალმა ვერ უშველა, გუშინ ვიღაც მოხუცმა შეულოცა და მოარჩინა.
– მერე, რა მოხდა! – ვთქვი მე, – სასწაულები განა მარტო სნეულებსა და მოხუცებში უნდა ვეძიოთ?! განა ჯანმრთელობა სასწაული არ არის? ჩვენი სიცოცხლე თავადაა სასწაული. რაც აუხსნელია, ყველაფერი სასწაულად მიგვაჩნია.
– მერე, არ გაშინებთ ის, რაც აუხსნელი და გაუგებარია?
– არა. მოვლენებს, რომლებიც არ მესმის, მედგრად ვუხვდები და არ ვემორჩილები. მე მათზე მაღლა დადგომას ვცდილობ. ადამიანმა – ლომებზე, ვეფხვებზე, ვარსკვლავებზე, რაც ბუნებაშია, – ყველაფერზე მაღლა უნდა იგრძნოს თავი, იმაზე მაღლაც კი, რაც აუხსნელია და სასწაულებრივად ეჩვენება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ადამიანი ადამიანი კი აღარ იქნება, არამედ თაგვი, რომელსაც ყველაფრის ეშინია.
ჟენიას ეგონა, რომ მე, როგორც მხატვარმა, ბევრი რამ ვიცოდი და რაც არ ვიცოდი, იმის ამოცნობაც ალღოთი შემეძლო. მას სურდა, მე შემეყვანა ის მუდმივობისა და მშვენიერების სამყაროში, იმ უმაღლეს სფეროში, სადაც მისი აზრით მე გაშინაურებული ვიყავი. ამიტომ მესაუბრებოდა ღმერთზე, მარადიულ ცხოვრებაზე, სასწაულებზე. მე კი, რომელსაც დაუშვებლად მიმაჩნდა, რომ სიკვდილის შემდეგ ჩემი მე და ჩემი წარმოდგენები სამუდამოდ გავქრებოდით, ვეუბნებოდი: „ჰო, ადამიანები უკვდავნი არიან“, „ჰო, ჩვენ სამუდამო ცხოვრება გველის“. ჟენია კი მისმენდა, მიჯერებდა და მტკიცებულებებს არ მოითხოვდა.
როცა სახლისკენ გავემართეთ, ჟენია უცებ შეჩერდა და მითხრა: – არ ფიქრობთ, რომ ჩვენი ლიდა შესანიშნავი ადამიანია? მე ის ძალიან მიყვარს და შემიძლია თავიც გავწირო მისთვის, მაგრამ მითხარით, – ჟენიამ მკლავზე შემახო თითი, – მითხარით, სულ მუდამ რატომ ეკამათებით? რა გაღიზიანებთ?
– ის, რომ ცდება.
ჟენიამ თავი გადააქნია უარყოფის ნიშნად და თვალებში ცრემლი აუკიაფდა.
– როგორ არ მესმის ეს ყველაფერი! – ჩაილაპარაკა მან.
ამ დროს ლიდა პარმაღზე იდგა, საიდანღაც დაბრუნებულიყო, ხელში მათრახი ეჭირა და მოჯამაგირეს რაღაცას ავალებდა. მზე უნათებდა ლამაზ სახესა და ჩამოქნილ ტანს. ნაჩქარევად და ხმამაღლა მოლაპარაკემ ორი-სამი ავადმყოფი მიიღო, შემდეგ საქმიანი, შეწუხებული სახით ოთახებში სიარულს მოჰყვა; ხან ერთ კარადას გამოაღებდა, ხან მეორეს, შემდეგ მეზონინში ავიდა. დიდხანს ეძებეს, რადგან სადილად უხმობდნენ, მაგრამ მაშინღა გამოჩნდა, როცა წვნიანი უკვე მირთმეული გვქონდა. რატომღაც მახსოვს და მიყვარს ეს წვრილმანები, და ეს დღეც თავიდან ბოლომდე ჩამრჩა მეხსიერებაში, თუმცა განსაკუთრებული არაფერი მომხდარა. ნასადილევს ჟენია ღრმა სავარძელში იჯდა და კითხულობდა. მე ტერასის ქვედა კიბეზე ვიჯექი. ორივე ვდუმდით. ცა ღრუბლებით დაიფარა და წამოწვიმა. ცხელოდა, ქარი, რახანია, ჩამდგარიყო და მეჩვენებოდა, რომ ეს დღე არასდროს არ დამთავრდებოდა. ტერასაზე გამოვიდა ეკატერინა პავლოვნა, ნამძინარევი ჩანდა. მარაო ეჭირა.
– ო, დედიკო, ხომ იცი, დღისით ძილი რომ გვნებს, – უთხრა ჟენიამ და ხელზე აკოცა. ისინი ერთმანეთს აღმერთებდნენ. ერთი რომ ბაღში ჩავიდოდა, მეორე უკვე ტერასაზე იდგა, ხეებს გაჰყურებდა და ეძახდა: „აუუუ, ჟენია“, ან „დედა, სად ხარ?“ ისინი ყოველთვის ერთად ლოცულობდნენ, ერთნაირად სწამდათ და უსიტყვოდ ესმოდათ ერთმანეთის მაშინაც კი, როცა ხმას არ იღებდნენ. ადამიანებსაც ერთნაირად ეპყრობოდნენ. ეკატერინა პავლოვნაც ჟენიასავით მალე შემეჩვია და მომეკედლა. საკმარისი იყო, ორი-სამი დღე არ გამოვჩენილიყავი, მაშინვე ვინმეს აგზავნიდა იმის გასაგებად, ავად ხომ არ ვიყავი. ისიც აღტაცებით უცქერდა ჩემ ეტიუდებს და მისიუსივით გულღიად და ენაწყლიანად მიამბობდა, თუ რა ხდებოდა მათ ოჯახში, და ხშირად ოჯახურ საიდუმლოებებსაც არ მიმალავდა.
ის მოწიწებით ეპყრობოდა უფროს ქალიშვილს. ლიდას მოფერება არ უყვარდა, მუდამ სერიოზულ თემებზე საუბრობდა, თავისი სამყარო ჰქონდა და იმით ცხოვრობდა. დედისა და დისთვის ის ისეთივე წმინდა და გამოუცნობი არსება იყო, როგორიცაა მეზღვაურებისთვის ადმირალი, რომელიც ნიადაგ კაიუტაშია შეკეტილი.
– ჩვენი ლიდა შესანიშნავი ადამიანია, – ხშირად ამბობდა დედა, – განა არა?
ჩვენ ახლაც, სანამ წვიმა ცრიდა, ლიდაზე ვლაპარაკობდით.
– ის ჩინებული ადამიანია, – თქვა დედამ, შეცბუნებულმა მიმოიხედა და დაბალი ხმით, შეთქმულივით დაამატა: – სანთლით რომ ეძებოთ, ვერ იპოვით მისნაირებს, თუმცა მე უკვე ცოტა შეშფოთებული ვარ. სკოლა, აფთიაქი, წიგნები – ეს ყველაფერი კარგია, მაგრამ მეტისმეტი რა საჭიროა? უკვე ოცდამეოთხე წელშია. დროა, სერიოზულად დაფიქრდეს საკუთარ მომავალზე. ამ წიგნებისა და წამლების გადამკიდე ისე გაუფრინდება დრო, ვერც გაიგებს… უნდა გათხოვდეს.
        ჟენიამ, კითხვით დაღლილს ვარცხნილობა რომ შელახვოდა, წიგნს თვალი მოაცილა, დედას შეხედა და თითქოს თავისთვის ჩაილაპარაკა: – დედიკო, ყველაფერი ღვთის ნებაზეა დამოკიდებული!
და ისევ წიგნში ჩარგო თავი. მოვიდა ბელოკუროვი. ხიფთანი და მოქარგული პერანგი ეცვა. კროკეტი და lawn-tennis ვითამაშეთ. შემდეგ როცა ჩამობნელდა, დიდხანს ვუსხედით ვახშამს. ლიდამ ისევ ბევრი ილაპარაკა სკოლებსა და ბალაგინზე, რომელმაც მთელი მაზრა ხელში ჩაიგდო. იმ საღამოს, ვოლჩანინოვებიდან წამოსულს, ისეთი განცდა მქონდა, რომ ეს იყო ძალიან, ძალიან გრძელი უქმე დღე, რასაც თან ახლდა შეგრძნება იმისა, რომ, სამწუხაროდ, ყველაფერს აქვს დასასრული ამქვეყნად, რა გრძელიც არ უნდა იყოს. ჭიშკრამდე ჟენიამ მიგვაცილა და რადგან მთელი დღე, დილიდან საღამომდე, ერთად გვქონდა გატარებული, ვიგრძენი, რომ მის გარეშე მოვიწყენდი და რომ მთელი მათი ტკბილი ოჯახი ჩემთვის ახლობელი გამხდარიყო. და მაშინ, მთელი იმ ზაფხულის განმავლობაში, პირველად მომიარა ხატვის სურვილმა.
– მითხარით, რატომ ცხოვრობთ ასე მოსაწყენად და ერთფეროვნად? – ვეკითხებოდი ბელოკუროვს გზად სახლისაკენ, – ჩემი ცხოვრება მძიმე, მოსაწყენი და უფერულია, იმიტომ რომ მხატვარი ვარ, უცნაური კაცი; სიყრმიდანვე შურით ვარ გაწამებული, სულ უკმაყოფილო ვარ ჩემი თავით და ჩემ საქმესაც ეჭვით ვუცქერი. ყოველთვის ღარიბი და ბოგანო ვიყავი, მაგრამ თქვენისთანა ჯანმრთელი, ნორმალური ადამიანი, ბატონი და მემამულე ასე უინტერესოდ რატომ ცხოვრობთ, ასე ცოტას რად იღებთ ცხოვრებისგან? რად არ შეგყვარებიათ ლიდა ან ჟენია, მაგალითად?
– ნუ გავიწყდებათ, რომ მე სხვა ქალი მიყვარს, – მიპასუხა ბელოკუროვმა.
ეს სხვა ქალი მისი მეგობარი ლუბოვ ივანოვნა იყო, რომელიც მასთან ერთად ფლიგელში ცხოვრობდა. ყოველდღე ვხედავდი, ეს ფაშფაშა, მსუქანი ქალი, კარგად ნაპატივებ ბატს რომ ჰგავდა, როგორ დასეირნობდა ბაღში. რუსულ მძივებიან სამოსს იცვამდა, ქოლგას ხელიდან არ უშვებდა და მოახლე წარამარა უხმობდა ხან საჭმელად, ხან ჩაის დასალევად. ამ სამიოდე წლის წინ ერთ-ერთი ფლიგელი სააგარაკედ დაუქირავებია და მას აქეთ დარჩენილა კიდეც ბელოკუროვთან საცხოვრებლად, როგორც ჩანს, სამუდამოდ. ათი წლით უფროსი იყო ჩემ მასპინძელზე, რომელიც ისე ჰყავდა გამოჭერილი, რომ მის დაუკითხავად სახლიდან ნაბიჯსაც არ ადგამდა. ეს ქალი ხშირად ქვითინებდა მამაკაცური ხმით და მე მოახლის პირით შევუთვლიდი ხოლმე, თუ არ გაჩუმდებით, გადავალ-მეთქი, და ისიც წყვეტდა ტირილს.
როცა სახლში დავბრუნდით, ბელოკუროვი დივანზე დაჯდა მოღუშული და ფიქრებს მიეცა. მე კი დარბაზში დავაბიჯებდი და გული ნაზად მიჩქროლავდა, თითქოს შეყვარებული ვყოფილიყავი. სულ ვოლჩანინოვებზე მინდოდა მელაპარაკა.
– ლიდას მხოლოდ ერობის კაცი თუ შეუყვარდება, მასავით საავადმყოფოებითა და სკოლებით გატაცებული, – ვთქვი მე. – ო, მაგისთანა ქალისთვის კი ღირს, ერობის წევრი გახდე და, მარტო ეს კი არა, როგორც ერთ ზღაპარშია, რკინის ქალამნებიც კი შეიძლება ჩაიცვა. ან ეს მისიუსი? რა მშვენიერია, არა!
ბელოკუროვმა კი დუნედ, ზლაზვნით გამიბა ლაპარაკი პესიმიზმზე, როგორც საუკუნის სენზე. ისე თვითდაჯერებით ლაპარაკობდა, თითქოს მე ვედავებოდი რამეს. ღმერთმანი, ასობით ვერსის გავლა უდაბურ, უსახურ და მზით გადახრუკულ სტეპში ისეთ მოწყენილობას არ მოგგვრის, როგორც ერთი ადამიანი, რომელიც ოთახში გიზის, ტვინს გიბურღავს და წასვლას არ აპირებს.
– პესიმიზმი და ოპტიმიზმი აქ რა შუაშია, როცა ასიდან ოთხმოცდაცხრამეტს ჭკუა არა აქვს, – გაგულისებით მივახალე ბოლოს.
ბელოკუროვმა ჩემი სიტყვები თავისთავზე მიიღო, იწყინა და წავიდა.

III

       მალოზიომოვოში თავადია ჩამოსული, მოკითხვა შემოგითვალა, – ეუბნებოდა საიდანღაც დაბრუნებული ლიდა დედას და თან ხელთათმანებს იძრობდა. – ბევრი საინტერესო რამ გვიამბო… დაგვპირდა, რომ ისევ წამოჭრის საგუბერნიო კრებაზე მალოზიომოვოში სამედიცინო პუნქტის გახსნის საკითხს. თუმცა ესეც თქვა, დიდი იმედი არ მაქვსო. უცებ ლიდა ჩემკენ შემოტრიალდა და მითხრა:- უკაცრავად, სულ დამავიწყდა, რომ თქვენ ეს საკითხები არ გაინტერესებთ.
ბრაზი მომერია.
– რატომაც არა? – ვკითხე და მხრები ავიჩეჩე. – თქვენ არ გინდათ, გაიგოთ ჩემი აზრი, მაგრამ გარწმუნებთ, ძალიანაც მაინტერესებს.
– მართლა?
– დიაღ. ჩემი აზრით, სამედიცინო პუნქტი მალოზიომოვოში სულაც არ არის საჭირო. ჩემი გაღიზიანება მასაც გადაედო. თვალები მოწკურა, შემომხედა და მკითხა: – აბა, რა არის საჭირო? პეიზაჟები?
– არც პეიზაჟები და არც არაფერი არ სჭირდებათ იქ.
ლიდამ, როგორც იქნა, გაიძრო ხელთათმანები და ფოსტიდან ახლად მოტანილი გაზეთი გადაფურცლა. წუთის შემდეგ წყნარად და თავშეკავებულად მითხრა: – აი, გასულ კვირას გარდაიცვალა ანა – მშობიარობას გადაჰყვა. ახლომახლო სამედიცინო პუნქტი რომ ყოფილიყო, მაშინ, გადარჩებოდა. მგონია, ბატონმა პეიზაჟისტებმა რაღაც მაინც უნდა ირწმუნონ.
– დიაღაც, გარწმუნებთ, მე მაქვს ჩამოყალიბებული აზრი ამ საკითხებთან დაკავშირებით, – ვთქვი მე, მან კი სახეზე გაზეთი აიფარა, თითქოს არ უნდოდა ჩემი მოსმენა. – ჩემი აზრით, არსებულ პირობებში, სამედიცინო პუნქტები, სკოლები, ბიბლიოთეკები, აფთიაქები უარესად აბეჩავებს ხალხს. მათ უამისოდაც მძიმე ბორკილი ადევთ, თქვენ კი არ გსურთ ამ ბორკილების დამსხვრევა, პირიქით, ახალსა და ახალ რგოლებს უმატებთ ჯაჭვებზე, – აი, ასეთია ჩემი მრწამსი. ლიდამ შემომხედა და დამცინავად ჩაიღიმა. მე კი განვაგრძე და შევეცადე, ჩემი ნათქვამის მთავარი აზრის ძაფი არ დამეკარგა.
– მთავარი ის კი არ არის, რომ ანა მუცელს გადაჰყვა, არამედ ის, რომ ეს ქალები – ანა იქნება, მავრა თუ პელაგია, – დილიდან საღამომდე წელებზე ფეხს იდგამენ, აუტანელი ჯაფისგან წელში წყდებიან, მთელი სიცოცხლე გულს უჭამთ მშიერი და სნეული შვილების დარდი, მთელი სიცოცხლე სიკვდილისა და ავადმყოფობის ეშინიათ, სულ რაღაც აწუხებთ, ნაადრევად ჭკნებიან და ჭუჭყსა და სიმყრალეში სძვრებათ სული. დაიზრდებიან მათი შვილები და ისევ ხელახლა იწყება ყველაფერი. ასე გადის საუკუნეები, პირუტყვზე უარესად ცხოვრობს მილიარდობით ადამიანი – ლუკმა-პურს ნატრულობენ, მუდმივ შიშს განიცდიან. ყველაზე უარესი კი მათ ყოფაში ის არის, რომ დრო არ რჩებათ სულზე იზრუნონ, არასდროს დაფიქრებულან საკუთარი თავის რაობასა და ღმერთთან კავშირზე; შიმშილი, სიცივე, პირუტყვული შიში, მძიმე შრომა თოვლივით უხერგავენ გზას სულიერი განვითარებისკენ, რაც ადამიანს ცხოველისგან განასხვავებს და რაც უმთავრესია იმ საგანთა შორის, რისთვისაც ღირს სიცოცხლე. თქვენ კი ამ დროს დახმარების მიზნით საავადმყოფოებსა და სკოლებს სთავაზობთ, რითაც გათავისუფლების მაგიერ უარესად უბორკავთ ხელ-ფეხს, რამეთუ მათ ცხოვრებაში ახალი ცრურწმენები შეგაქვთ, მოთხოვნილებებს უზრდით. აღარაფერს ვამბობ იმაზე, რომ ამ წამლებსა და წიგნებში ცალკე ფული უნდა გადაუხადონ ერობას და, მაშასადამე, უარესად გაწყდნენ წელში.
– არ შეგეკამათებით, – მითხრა ლიდამ და გაზეთი დასწია, – მე ეს თქვენგან უკვე მსმენია. მხოლოდ ერთს გეტყვით: დაუშვებელია გულხელდაკრეფილი ჯდომა. მართალია, კაცობრიობას ვერ ვიხსნით და, ალბათ, ბევრ რამეშიც ვცდებით, მაგრამ ჩვენ იმას ვაკეთებთ, რაც შეგვიძლია, ამიტომ – სწორად ვიქცევით. კულტურული ადამიანის უწმინდესი და უდიდესი მოვალეობაა მოყვასის სამსახური. ჩვენც ისე ვემსახურებით, როგორც შეგვიძლია. რა ვუყოთ, თუ თქვენ არ მოგწონთ. შეუძლებელია, ყველას გული ერთნაირად მოიგო.
– მართალია, ლიდა, მართალი, – დაუმოწმა დედამ.
ლიდას თანდასწრებით დედა ყოველთვის ფხიზლად იყო. როცა ლაპარაკობდა, შიშით უცქერდა და ფრთხილობდა, რაიმე ზედმეტი ან უადგილო არ წამოსცდენოდა. არც არასდროს ეწინააღმდეგებოდა, პირიქით, ყველაფერში ეთანხმებოდა, – მართალია, ლიდა, მართალიო.
– ვერც გლეხებისთვის წერა-კითხვის სწავლება, ვერც ეგ წიგნები – უბადრუკი დარიგებებითა და არაკებით, ვერც სამედიცინო პუნქტები ვერ შეამცირებს მათ უუფლებობასა და სიკვდილიანობას ისევე, როგორც თქვენი ფანჯრიდან გამომავალი შუქი ვერ გაანათებს ამ უზარმაზარ ბაღს. – ვუთხარი მე, – თქვენ ვერაფერს აძლევთ, უშნოდ ერევით ამ ხალხის ცხოვრებაში და მხოლოდ ახალ მოთხოვნილებებს უჩენთ, რაც, თავის მხრივ, მეტ შრომას მოითხოვს.
– ღმერთო ჩემო, რაღაც ხომ უნდა გაკეთდეს! – წყენით ჩაილაპარაკა ლიდამ. ინტონაციაზე ეტყობოდა, რომ ჩემი შეხედულებები არარაობად მიაჩნდა და სძაგდა.
– საჭიროა ადამიანების გათავისუფლება მძიმე ფიზიკური შრომისგან, – ვთქვი მე, – შეუმსუბუქეთ უღელი, სული ამოათქმევინეთ, რომ მთელი სიცოცხლე კერიასთან, ვარცლთან და მინდვრად არ გაატარონ; საშუალება მიეცით, იფიქრონ სულზე, ღმერთზე, გამოამჟღავნონ საკუთარი სულიერი შესაძლებლობები. თითოეული ადამიანის მოწოდებას წარმოადგენს სულიერი მოღვაწეობა – ჭეშმარიტებისა და სიცოცხლის აზრის გამუდმებული ძიება. გააკეთეთ ისე, რომ მათთვის აღარ იყოს აუცილებელი პირუტყვული ჯაფა, მიეცით დრო, შეიგრძნონ თავისუფლების გემო, მაშინ დაინახავთ, რა დაცინვაა მათთვის, სინამდვილეში, ეგ წიგნები და აფთიაქები. როცა ადამიანი შეიცნობს თავის ჭეშმარიტ დანიშნულებას, მაშინ მას მხოლოდ რელიგია, მეცნიერება და ხელოვნება მიანიჭებს კმაყოფილებას, და არა ეს წვრილმანები.
– შრომისგან გათავისუფლება! – ჩაეცინა ლიდას. – განა ეს შესაძლებელია?
– შესაძლებელია, თუ მათ ტვირთს გაინაწილებთ. თუ ჩვენ, ყველანი, ქალაქისა და სოფლის მცხოვრებნი, ყველანი – გამონაკლისის გარეშე, შევთანხმდებით, გავინაწილოთ ის შრომა, რასაც მთელი კაცობრიობა ხარჯავს ფიზიკურ მოთხოვნილებათა დასაკმაყოფილებლად, დიდი-დიდი, თითოეულს ორი-სამი საათის მუშაობა მოგვიწიოს დღეში. აბა, წარმოიდგინეთ, რომ ყველანი, მდიდარი თუ ღარიბი, მხოლოდ სამ საათს ვმუშაობდეთ დღეში, დანარჩენი დრო კი თავისუფალი გვქონდეს. ისიც წარმოიდგინეთ, რათა უფრო ნაკლებ დამოკიდებული ვიყოთ საკუთარ სხეულზე და უფრო ნაკლებად დავიტვირთოთ, გამოვიგონებთ მანქანებს, რომლებიც ჩვენ შრომას ჩაანაცვლებენ და ამგვარად, მინიმუმამდე დავიყვანთ ჩვენს მოთხოვნილებებს. თავს გავიკაჟებთ და შვილებსაც გამოვაწრთობთ, რომ არ ეშინოდეთ შიმშილისა და სიცივის, და ყოველ წუთს ჩვენც გული არ გვისკდებოდეს მათ ჯანმრთელობაზე დარდით, როგორც ანას, მავრას და პელაგიას. წარმოიდგინეთ, რომ აღარ გვჭირდება მკურნალობა, აფთიაქები, თამბაქოს ფაბრიკები და ღვინის ქარხნები – ბოლოსდაბოლოს, რამდენი თავისუფალი დრო დაგვრჩება! მაშინ ყველანი ამ თავისუფალ დროს მოვახმართ მეცნიერებასა და ხელოვნებას. როგორც ხანდახან მთელი სოფლის კაცები გამოდიან ხოლმე ერთხმად გზის შესაკეთებლად, ისე ჩვენც ერთად, თანხმობით, ვეძიოთ ჭეშმარიტება და ცხოვრების აზრი. და მაშინ, – ღრმად ვარ ამაში დარწმუნებული, – სულ მალე მივაგნებდით ჭეშმარიტებას, ადამიანი გათავისუფლდებოდა გამუდმებით მტანჯველი, დამაბეჩავებელი შიშისაგან და იქნებ, თვით სიკვდილისგანაც კი.
– თქვენ თქვენსავე თავს ეწინააღმდეგებით, – შენიშნა ლიდამ, – მეცნიერება, მეცნიერებაო, – გაიძახით, წერა-კითხვის სწავლებას კი უარყოფთ.
– როცა ადამიანს მხოლოდ დუქნებზე გამოკრული აბრებისა და თითო-ოროლა წიგნის წაკითხვა შეუძლია, თან ამ წიგნების შინაარსიც არ ესმის, – ესეთი წერა-კითხვა ჩვენში ჯერ კიდევ რიურიკის დროიდან შეეძლოთ. გოგოლის პეტრუშკამ, რახანია, კითხვა იცის, მაგრამ სოფელი არ შეცვლილა, დღესაც ის ხდება, რაც რიურიკის დროს. ადამიანს წერა-კითხვის ცოდნა კი არ სჭირდება, არამედ თავისუფლება, რათა ფართოდ გამოავლინოს სულიერი შესაძლებლობები. სკოლები კი არ გვჭირდება, არამედ უნივერსიტეტები.
– თქვენ მედიცინასაც უარყოფთ.
– დიაღ. მედიცინა საჭირო იქნებოდა მხოლოდ მაშინ, თუკი შეისწავლიდა სნეულებას, როგორც ბუნების მოვლენას, და არა განკურნების მიზნით. განკურნება იმ მიზეზს ჭირდება, რომელიც სნეულებას იწვევს და არა თვით სნეულებას. მოსპეთ მთავარი მიზეზი – ფიზიკური შრომა და სნეულებანიც მოისპობა. მე არ მწამს იმ მეცნიერების, რომელიც კურნავს, – განვაგრძე გატაცებით, – როცა ჭეშმარიტია მეცნიერება და ხელოვნება, ისინი მუდამ მარადიული და საერთო მიზნებისკენ მიისწრაფვიან და არა დროებითისა და კერძოსკენ. მეცნიერება და ხელოვნება ეძიებს ცხოვრების აზრსა და სიმართლეს, ეძებს ღმერთს, სულს, მაგრამ როცა მათ ყოველდღიური მოთხოვნილებებისა და სიდუხჭირისაკენ მიმართავენ, აფთიაქებსა და ბიბლიოთეკებს მიაწებებენ, მაშინ ამით უფრო ძნელდება და მძიმდება ცხოვრება. ჩვენ ბლომად გვყვანან ექიმები, ფარმაცევტები, იურისტები, ბევრმა ისწავლა წერა-კითხვა, მაგრამ არ გვყვანან ბიოლოგები, მათემატიკოსები, ფილოსოფოსები, პოეტები. ადამიანთა მთელი ჭკუა და სულიერი ენერგია დროებითი, წარმავალი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას შევალიეთ… მეცნიერების, მწერლებისა და მხატვრების საქმე დუღს და გადმოდუღს, იმდენია, მათი შრომის წყალობით ცხოვრება დღითიდღე კეთილმოწყობილი ხდება, დღითიდღე მატულობს ხორციელი მოთხოვნილებანი და, მიუხედავად ამისა, ჭეშმარიტებამდე ჯერ კიდევ გრძელი გზაა გასავლელი და ადამიანი ჯერ კიდევ ყველაზე საშიშ და უწმინდურ ცხოველად რჩება. ყველაფერი იქითკენ მიდის, რომ კაცობრიობის დიდი ნაწილი გადაგვარდეს და სამუდამოდ დაკარგოს სიცოცხლის უნარი. ასეთ გარემოში აზრი არ აქვს მხატვრის ცხოვრებას, და რაც უფრო ნიჭიერია იგი, მით მეტად გაუგებარია და უცნაური მისი როლი, რამეთუ სინამდვილეში ისე გამოდის, რომ მისი საქმე ამ უწმინდური მტაცებელი ცხოველის გართობა ყოფილა, რითაც არსებული წესრიგის მხარდამჭერად გვევლინება. ამიტომ, მე არ მსურს მუშაობა და არც ვიმუშავებ… არაფერი მჭირდება, ჯანდაბამდე გზა ჰქონია მთელ დედამიწას!
– მისიუსკა, უნდა დაგვტოვო, – უთხრა ლიდამ დას. აშკარა იყო, ჩემი სიტყვები პატარა გოგონასთვის სახიფათოდ მიაჩნდა.
ჟენიამ დაღონებულმა შეხედა დედას, დას და გავიდა.
– ამგვარ ძვირფას აზრებს, ჩვეულებრივ, მაშინ გამოთქვამენ, როცა საკუთარი გულგრილობის გამართლება სურთ, – თქვა ლიდამ. – რა თქმა უნდა, საავადმყოფოებისა და სკოლების დანიშნულების უარყოფა უფრო ადვილია, ვიდრე მკურნალობა და სწავლება.
მართალია, ლიდა, მართალი, – დაეთანხმა დედა.
– გვემუქრებით, არ ვიმუშავებო, – განაგრძო ლიდამ. – ეტყობა, თქვენს ნამუშევრებს დიდად აფასებთ. მოდით, ნუღარ ვიკამათებთ, ჩვენ ვერასდროს შევთანხმდებით, რადგან ყველაზე უკანასკნელთ ბიბლიოთეკებსა და აფთიაქებს შორის, წუთის წინ ასეთი ზიზღით რომ მოიხსენიეთ, მე ქვეყნად ყველა პეიზაჟზე მაღლა ვაყენებ! – და იმავე წამს, დედისკენ მიბრუნებულმა, სულ სხვა ტონით წარმოთქვა: – იცი, თავადი ძალიან გამხდარა და შეცვლილა მას აქეთ, რაც ჩვენთან იყო. ახლა ვიშში მიემგზავრება. და ის დედას უამბობდა თავადის შესახებ, რათა ჩემთან არ გაეგრძელებინა კამათი. სახეზე ალმური ასდიოდა და, აღელვება რომ დაემალა, თავი მაგიდასთან ძალზე ახლოს მიიტანა და ისეთი სახე მიიღო, თითქოს გაზეთს კითხულობდა. მივხვდი, ჩემი იქ ყოფნა უხერხული იყო. დავემშვიდობე და წამოვედი.

IV

        ეზოში სიწყნარე სუფევდა. ტბორს გაღმა სოფელს უკვე ეძინა. შუქი არსად ჩანდა, მხოლოდ ტბორში ირეკლებოდა მკრთალად რამდენიმე ვარსკვლავი. ლომებიან ჭიშკართან ჟენია იდგა გაუნძრევლად. გასაცილებლად მელოდა.
– სოფელში ყველას სძინავს, – ვუთხარი ჟენიას და შევეცადე ბნელში მისი სახე გამერჩია. დავინახე, რომ მისი ნაღვლიანი შავი თვალები მე მომჩერებოდნენ. – მშვიდად სძინავს მედუქნესაც და ცხენის ქურდსაც. ჩვენ კი, წესიერი ადამინები, ამ შუაღამისას ვკამათობთ და ერთმანეთს ვაღიზიანებთ. აგვისტოს სევდიანი ღამე იყო. – სევდიანი იმიტომ, რომ უკვე იგრძნობოდა შემოდგომის მოახლოება. მეწამული ღრუბლებიდან მთვარე ამოდიოდა, ძლივს ანათებდა გზასა და მის ორივე მხარეს გადაშლილ საშემოდგომო ნათესებს. უამრავი ვარსკვლავი წყდებოდა ცას. ჟენია გვერდით მომდევდა, ცდილობდა, ზეცისთვის არ შეეხედა და არ დაენახა მოწყვეტილი ვარსკვლავები, რომლებიც რატომღაც აშინებდა.
– მე ვფიქრობ, მართალი ხართ, – მითხრა და ღამის სიგრილისგან აკანკალდა. – ყველა ადამიანს რომ შეეძლოს ერთობლივი სულიერი საქმიანობის თანაზიარი გახდეს, მაშინ ყველა ყველაფერს სწრაფად შეიცნობდა.
– რა თქმა უნდა. ჩვენ უმაღლესი ქმნილებები ვართ. ჩვენ რომ შეგვეძლოს როგორმე შევიცნოთ ადამიანური გენიის მთელი ძალმოსილება, რომ შეგვეძლოს მხოლოდ მაღალი მიზნებისთვის ვიცხოვროთ, ბოლოსდაბოლოს, ღმერთებად ვიქცეოდით. მაგრამ ეს არასდროს მოხდება, – კაცობრიობა გადაგვარდება და გენიის კვალიც აღარ დარჩება.
ჭიშკარი რომ ვეღარ დაინახა, ჟენია შეჩერდა და ნაჩქარევად ჩამომართვა ხელი.
– ღამე მშვიდობისა, – მითხრა მან აკანკალებულმა. მხოლოდ თხელი ზედატანი უფარავდა მხრებს და სიცივისგან თრთოდა, – ხვალ გელოდებით.
შემძრა იმის გაფიქრებამ, რომ მარტო ვრჩებოდი, გაბრაზებული, საკუთარი თავითა და ადამიანებით უკმაყოფილო. ახლა აღარც მე ვუყურებდი მოწყვეტილ ვარსკვლავებს.
– ნუ წახვალთ, ცოტახანს კიდევ დარჩით, – ვუთხარი ბოლოს, – ძალიან გთხოვთ. მე მიყვარდა ჟენია. შეიძლება იმიტომ, რომ მხვდებოდა და მაცილებდა, იმიტომ, რომ ნაზად და აღტაცებით შემომცქეროდა. რა ამაღელვებლად თვალწარმტაცი იყო მისი ფერმკრთალი სახე, წვრილი კისერი და თხელი ხელები, მისი სისუსტე, მისი წიგნები, მისი უსაქმურობა! მერედა, ჭკუა-გონება? ვგრძნობდი, რომ ის ძალზე ჭკვიანი იყო, მანცვიფრებდა მისი ფართო თვალთახედვა. შეიძლება იმიტომაც, რომ ის სულ სხვანაირად აზროვნებდა, ვიდრე მკაცრი და ლამაზი ლიდა, რომელსაც არ ვუყვარდი. ჟენიას მოვწონდი, როგორც მხატვარი, მისი გული ჩემი ნიჭიერებით მოვინადირე და ახლა უსაზღვროდ მინდოდა, მხოლოდ მისთვის დამეხატა. ვოცნებობდი, ის ყოფილიყო ჩემი პატარა დედოფალი და ჩვენ ერთად ვიქნებოდით ამ ხეების, მინდვრების, ნისლის, განთიადის, ამ საოცარი, იდუმალი ბუნების პატრონნი, სადაც ჯერ კიდევ უსაშველოდ მარტო ვგრძნობდი თავს და არავის ვჭირდებოდი.
– გემუდარებით, კიდევ ერთი წუთით დარჩით, – ვთხოვე კვლავ.
პალტო გავიხადე და გათოშილ მხრებზე მოვასხი. შეშინებულმა, კაცის სამოსში უშნო და სასაცილო არ გამოვჩნდეო, პალტო სიცილით მოიშორა. სწორედ მაშინ გადავეხვიე და კოცნით დავფარე მისი სახე, მხრები და ხელები.
– ხვალამდე! – წამჩურჩულა ჟენიამ და ისე ფრთხილად მომეხვია, თითქოს ეშინოდა ღამის სიმყუდროვე არ დაერღვია. – მე ყველაფერს ვუამბობ დას და დედას, ჩვენ ერთმანეთს არაფერს ვუმალავთ… ძალიან კი მეშინია! დედას უყვარხართ, არაფერს მეტყვის, მაგრამ ლიდა!
მერე ჭიშკრისკენ გაიქცა და იქიდან დამიძახა: – მშვიდობით!
და მერე, ორიოდე წუთის განმავლობაში მესმოდა, როგორ გარბოდა იგი. სახლში წასვლა არ მინდოდა, ანდა, იქ რა დამრჩენოდა. ერთხანს ვიდექი ასე, ფიქრებში გართული, მერე უკან დავბრუნდი, ერთხელ კიდევ რომ შემეხედა იმ სახლისთვის, სადაც ის ცხოვრობდა. ეს იყო კოპწია, გულუბრყვილოდ ნაგები, ძველი სახლი, რომელიც მეზონინის ფანჯრებიდან ისე შემომყურებდა, თითქოს ეს ფანჯრები მისი თვალები ყოფილიყოს, რომელთაც ყველაფერი ესმოდათ ჩემი. ტერასას ჩავუარე, ჩაბნელებული ბებერი თელის ძირას, lawn-tennis-ის მოედნის გვერდით მდებარე სკამზე ჩამოვჯექი და იქიდან დავუწყე ყურება სახლს. მეზონინის ფანჯრებში, რომლებიც მისიუსის ოთახს ეკუთვნოდა, მკვეთრი შუქი აინთო, მერე მწვანე შუქი აციმციმდა – მივხვდი, ლამფას აბაჟური ჩამოაცვეს. ლანდები ამოძრავდნენ… გული სინაზით, სიმშვიდითა და თვითკმაყოფილებით ამევსო. მიხაროდა, რომ შემეძლო სიყვარული და გატაცება. ის აზრი მაწუხებდა მხოლოდ, რომ ამავე სახლში, ჩემგან რამდენიმე ნაბიჯის დაშორებით, რომელიღაც ოთახში ცხოვრობდა ლიდა, რომელსაც არ ვუყვარდი, შესაძლოა, ვძულდი კიდეც. ვიჯექი და ველოდი, იქნებ ჟენია გამოვიდეს-მეთქი. მივაყურადე და მომეჩვენა, თითქოს მეზონინში ლაპარაკობდნენ.
        ასე გავიდა, ალბათ, ერთი საათი. მწვანე შუქი ჩაქრა და აღარც ლანდები ჩანდნენ. მთვარე უკვე ზემოდან დაჰყურებდა სახლს და ჩაჩუმებულ ბაღსა და ბილიკებს ანათებდა. სახლის წინ გაშენებულ ყვავილნარში მკვეთრად იკვეთებოდა გეორგინები და ვარდები, ოღონდ ყველა ყვავილი ერთი ფერისა ჩანდა. საგრძნობლად აცივდა. ბაღიდან გამოვედი, ბილიკზე დაგდებული პალტო ავიღე და ნელი ნაბიჯით გავემართე შინისაკენ.
როცა მეორე დღეს სადილის შემდეგ მივაკითხე ვოლჩანინოვებს, ბაღში შესასვლელი მინის კარი ყურთამდე ღია დამხვდა. ტერასაზე ჩამოჯექი და ველოდი, როდის გამოჩნდებოდა ჟენია ყვავილნარის იქით ან რომელიმე ხეივანში, ან იქნებ ოთახებიდან მომწვდენოდა მისი ხმა. მერე სასტუმრო ოთახში შევედი, იქიდან – სასადილოში. ვერავინ ვნახე. სასადილოდან გრძელ ტალანს გავყევი წინკარისაკენ, მერე ისევ გამოვბრუნდი. ამ ტალანში რამდენიმე კარი იყო და ერთი მათგანიდან ლიდას ხმა შემომესმა: – ერთხელ ყვავს… ღმერთმა… – ამბობდა ის ნელა და გამოთქმით, ალბათ, ვინმეს კარნახობდა, – ღმერთმა ყველის ნაჭერი გადმოუგდო… ყვავს… ერთხელ… მანდ ვინ არის? – დაიძახა უცებ მან, ჩემი ნაბიჯების ხმა რომ გაიგონა.
– მე გახლავართ.
– აჰ! მაპატიეთ, ახლა ვერ გამოვალ, დაშას ვამეცადინებ.
– ეკატერინა პავლოვნა ბაღშია?
– არა, დედაჩემი და ჩემი და დღეს დილით დეიდასთან გაემგზავრნენ პენზენის გუბერნიაში. ზამთარში კი საზღვარგარეთ წასვლას აპირებენ… – დასძინა დუმილის შემდეგ. – ყვავს ერთხელ ღმე-ერთმა… ყველის ნა-ჭე-რი გადმოუგდო… დაწერე?
წინკარში გამოვედი და ერთხანს უაზროდ გავყურებდი ტბორსა და სოფელს. ჩემ ყურს ისევ სწვდებოდა: – ყველის ნაჭერი… ყვავს ერთხელ ღმერთმა ყველის ნაჭერი გადმოუგდო… მათი მამულიდან იმავე გზით წამოვედი, რა გზითაც პირველად მივედი. მხოლოდ ახლა შებრუნებით იყო: ჯერ ეზოში გავედი, ბაღში, სახლს ჩავუარე, შემდეგ ცაცხვების ხეივანს გავყევი და… ხეივანში პატარა ბიჭი წამომეწია და წერილი გადმომცა. შიგ ეწერა: „ჩემ დას ყველაფერი ვუამბე, მან მოითხოვა, რომ დაგშორდეთ… არ შემეძლო, ვერ ვაწყენინებდი, შეწინააღმდეგება არ მინდოდა. ღმერთი მოგცემთ ბედნიერებას, გთხოვთ, მაპატიოთ. რომ იცოდეთ, რა მწარედ ვტირით მე და დედა!“ შემდეგ – ნაძვების ჩაბნელებული ხეივანი, ჩამონგრეული მესერი… იმ მინდორში, სადაც მაშინ ჭვავი ყვაოდა და მწყრები კუტკუტებდნენ, ახლა ძროხები და თავგზააბნეული ცხენები დაბორიალობდნენ. გორაკებზე აქა-იქ მწვანედ ხასხასებდა საშემოდგომო ნათესები. ჯანსაღ, სამუშაო განწყობაზე დავდექი და შემრცხვა იმისა, რასაც ვოლჩანინოვებთან ვლაპარაკობდი. და ისევ მოსაწყენი გახდა ცხოვრება… მივედი თუ არა სახლში, ბარგი შევკარი და იმავე საღამოს პეტერბურგში გავემგზავრე. მას აქეთ აღარ მინახავს ვოლჩანინოვები. ამასწინათ ყირიმში მიმავალს მატარებლის ვაგონში ბელოკუროვი შემხვდა. ისევ ხიფთანი და მოქარგული პერანგი ეცვა. მისი ჯანმრთელობა რომ მოვიკითხე, „თქვენი ლოცვა-კურთხევითო“, – მიპასუხა. ბევრი ვისაუბრეთ. კარმიდამო გაუყიდია და ლუბოვ ივანოვნას სახელზე უფრო პატარა მამული შეუძენია. ვოლჩანინოვებზე ბევრი არაფერი მამცნო. ლიდა, მისი გადმოცემით, კვლავ შელკოვკოში ცხოვრობდა და სკოლაში ასწავლიდა. ნაბიჯ-ნაბიჯ მისთვის მისაღები ადამიანებისგან თანამოაზრეთა წრე შეუკრებია და მათგან საკმაოდ ძლიერი პარტია შეუქმნია, ისე რომ ერობის უკანასკნელ არჩევნებზე ბალაგინიც „უმხილებიათ“, რომელსაც იმ დრომდე სჭერია ხელში მთელი მაზრა. ჟენიაზე მხოლოდ ის მითხრა ბელოკუროვმა, რომ იქ აღარ ცხოვრობდა, მაგრამ არ კი იცოდა, სად იყო.
       მე უკვე თანდათან მავიწყდება მეზონინიანი სახლი. თუმცა დროდადრო, როცა ვხატავ ან ვკითხულობ, უნებურად გამახსენდება ხოლმე ხან მწვანე შუქი სარკმელში, ხან ჩემი ნაბიჯების ხმა, მინდვრად რომ ისმოდა, როცა შეყვარებული შუაღამისას შინ ვბრუნდებოდი და სიცივისგან ხელებს ვიფშვნეტდი. ხოლო იშვიათად, როცა მარტოობა აუტანელი ხდება და სევდა მტანჯავს, რაღაც ბუნდოვნად შემახსენებს ხოლმე თავს და რატომღაც მგონია, რომ იმ წუთებში მეც მიხსენებენ, მელოდებიან და ჩვენ კიდევ შევხვდებით…
მისიუს, სად ხარ?

1896წ.

http://www.qwelly.com/group/literature/forum/topics/mezoniniani

კახაბერ ჯაყელი

კახაბერ ჯაყელი – Kakhaber Jakeli

Часть VIII

Появление сельджуков (1048-1049)

Глава тюркского огузского племени кынык, эпоним династии Сельджукидов. Сельджуки заявляли о своем царском происхождении, считая предком Сельджука, который, согласно «Тарихи Гузида» или «Истории Мустоуфи», принадлежал к племени кынык царского дома Афрасиаба. Он перешёл на службу к Саманидам, которые номинально считались наместниками Халифа в Средней Азии, а фактически были полностью независимыми правителями. Затем, набрав людей, Сельджук под знаменем новой веры вернулся в государство огузов, возглавив борьбу против ябгу. Таким образом, личная вражда Сельджука и Али переросла в мусульманский джихад. Вскоре молодому полководцу удалось захватить крупный город Дженд и обосноваться тут. Он смог объединить другие тюркские народы, таким образом, основав собственное пока ещё небольшое государство. Столицей его стал город Дженд. А все вступившие под знамя Сельджука племена стали известны в истории как тюрки-сельджуки.

Тем временем в вначале XI века государство Саманидов пало под натиском другого могущественного тюркского союза – Караханидов. Изначально Сельджуки поддерживали в борьбе своих сюзеренов – Саманидов, за что получали большие льготы и самостоятельность в управлении своими землями, но после их падения перешли на службу к Караханидам. После смерти Сельджука государством правили пятеро его сыновей: Исраил (тюркское имя Арслан), Микаил, Муса, Йусуф и Йунус. Главным был старший сын Исраил. Он ещё больше укрепил власть сельджуков в регионе. Исраил был женат на дочери правителя Караханидов Али-тегина. Он послал в Бухару на службу к Али-тегину двух своих племянников, сыновей Микаила – Тогрула и Дауда (Чагры-бек). В 999 г. Бухара — столица государства Саманидов — была захвачена караханидами. Сложная обстановка, возникшая в Бухарском и Самаркандском оазисах, вынудила сельджуков уйти в правобережный Хорезм, а затем в Хорасан. В это время в конфликт с Караханидами, поддерживаемыми сельджуками, вступил могущественный правитель Газны Махмуд. Ему удалось в 1025 году пленить Исраила, который в заточении и умер через 7 лет. Это событие положило началу борьбе между Газневидами и Сельджукидами, главой которых стал Микаил.

В апреле 1035 года подкупленные газнийцами гулямы вероломно напали на хорезмшаха Харуна и убили его, после чего в стране началась борьба за власть. Узнав об этом, сельджуки решили не возвращаться в Хорезм, и уже в мае десять тысяч всадников вместе с семьями под предводительством сыновей Сельджука — Мусы Инанча и Юнуса Йынала — пересекли Амударью и вторглись в Хорасан. Это событие вызвало панику в окружении султана Масуда. Сообщается, что его визирь Ахмед ибн Абдуссамад сказал: «До сих пор мы имели дело с пастухами, а теперь пришли беки, которые захватывают земли».

Муса Инанч, Мухаммад Тогрул и Давуд Чагры отправили султану Масуду послания, в которых потребовали от него земли вблизи Нисы и Феравы, взамен пообещав защищать государство от набегов со стороны Балханских гор. В хронике Садр ад-Дина аль-Хусейни сообщается, что визирь сказал ему: «Склони на свою сторону сердца сельджуков деньгами и подарками и соблазни их Нисой и ее округами, рибатом Феравы и другими местностями». Но Масуд обвинил его в симпатии к сельджукам и даже приказал заковать в цепи.

Хорасан и без того находился на грани разорения из-за непрекращающихся столкновений с огузскими племенами и произвола чиновников. Лишь в декабре 1034 года гвардии султанского войска под командованием Нуш-тегина удалось вытеснить огузов Серахса в юго-западные Каракумы и Прибалханье. Однако эти обстоятельства не настораживали Масуда, и он направил против сельджуков 17-тысячную армию под командованием хаджиба Бектогды, занимавшего должность начальника гвардии.

Сражение произошло недалеко от города Ниса/ Как пишет Садр ад-Дин аль-Хусейни, «когда войско приблизилось к ним, сельджуки обратились в бегство, покинув свои шатры, утварь и имущество на месте стоянки, и укрылись в пещерах и ущельях. А когда войска султана Масуда ибн Махмуда начали грабить это имущество, сельджуки вышли из мест укрытия, засыпали их стрелами и пустили в ход клинки. Войско султана было разбито и бежало в Нишапур».

Получив известие о поражении, султан решил оставить кочевников в покое и предложил Чагры-беку Дихистан, Тогрул-беку — Нису, а Мусе Инанчу — Фераву в обмен на признание верховной власти Газневидов. В августе 1035 года он отправил к ним послов с дорогими подарками и породистыми лошадьми. Но сельджуки расценили его действия как проявление слабости, не оказали уважения к послам и бросили на землю преподнесенные им одежды и украшения. Путь в Хорасан через Балханские горы был открыт, и сельджукские беки не хотели упускать возможности закрепиться на новых землях.

После 1035 года султан Масуд от сельджуков продолжал получать те почести, которые он требовал до поражения. Султан, обескураженный и опьянённый дипломатическим поведением сельджуков, перестал думать о них и ослабил внимание.

1038 году сельджуки под предводительством Ибрахима Йынала вторглись в Нишапур. Сам Тогрул-бек, своими главными силами, следовал за полководцем передовых войск.

Через два года после этих событий, султан «очнулся ото сна» и догадался, что должен был с врагом сразиться не на жизнь, а на смерть. Султан Масуд мобилизовал максимальное количество войск своей державы и в апреле 1040 года сконцентрировал их в Герате. В составе армии Масуда находились боевые слоны, закованные в доспехи. Газневидские войска двинулись на сельджуков в направлении Мерва. Небольшие сельджукские отряды совершали частые нападения на газневидское войско, нанося ему урон, а также отрезали противника от источников воды. Это сказалось на физическом и моральном состоянии армии Масуда ко времени решающего сражения. Войска противников встретились у стен небольшой крепости Данданакан (Денданакан), расположенной в одном дне пути от Мерва на дороге в Серахс. Сражение длилось три дня. Сельджуки полностью разгромили газневидскую армию. Султан Масуд бежал с поля сражения со 100 всадниками в Газни, всё имущество армии Газневидов стало трофеями сельджукского войска. После победы при Данданакане Тогрул-бек и Чагры-бек продолжили завоевания, быстро овладев Хорасаном и начав продвижение на запад. Тогрул-бек провозгласил себя султаном, а Чагры-бек стал правителем Хорасана. Газневидская держава навсегда утратила ведущую роль в политической жизни региона, став небольшим княжеством.

После занятия горного прохода Хулвана, Ибрахим Йынала готовился в поход на Багдад, но ему пришлось изменить цель похода. Как видно, разведка непокорному полководцу сельджуков посоветовала идти в поход на Армению.  1049 году Ибрахим Иинал вторгся в Армению. На плоскогорье Армении Йынала  встретили Грузины, Армяне и Византийцы.  Грузинские отряды руководил Липарит Багваши, Армян – Арцруни, а Византийцев – Кевкамен Катаклон.

Против них расположились испытанная и закаленная в боях сельджукская армия. Сам Ибрахим Йынала, которого прозвали «Сайф ад-даула» или «меч государства» наблюдал за этим странной армией. Ему было известно, что Римляне, те же Византийцы, без грузин не решались, лицом к лицу сразится с сельджуками и последнее три недели торопили Эристава Клдекара прийти к ним на помощь. Еще знал Ибрахим Йынала, что Липарит был испытанным полководцем и великим воином.

Сельджуки и их противники стояли в провинции Басен, в ущелье р. Аракс, у пещерной крепости Капутру. Ибрахим Йынала стоял праздно. Ему заставило задуматься мощный строй Иберийцев. В это время к нему подошел армянский купец и попросил о встрече. «Меч государство сельджуков» выделялся острым умом и для купца открылся подол его шатра. Армянин, после долгого приветствия, сказал полководцу сельджуков, то, что Йынал не ожидал.

 «Трое, обозленные цари послали меня к тебе, великий Йынал, у нас наши, собственные цели. Ты атакуй через центр и вызови на соревнование Липарита. Он обязательно схватится с тобой. Как раз в это время Византийцы и Армяне оставят поле боя. Не щади грузин, убей Липарита и сообщи нам свои желания. Вот что я должен был сказать вам» – сказал Ибрахиму Йыналу армянский купец. Черными злорадными глазами заглянул в светлые глаза полководца. Сельджука изумили слова купца и строго ему ответил:

 «Назови имена обозленных царей, кому я должен доверять, а то и тебе, армянин  не доверюсь».

При произнесении этих слов Ибрахим Йынал был так угрюм, что купец догадался, о чем его просили и полководцу сельджуков протянул руку сжатый в кулак, потом раскрыл кулак и помешенные на разгоряченной ладони три золотых кольца бросил перед его ногами. К тому же повторял:

 «Вот кольцо царя царей Абхазов и Грузин Баграта, известного как Византийского Куропалата, это кольцо царя Армян Вананди Гагика Карского, и это кольцо царя Ташир Дзорагети  Давида Безземельного».

Ибрахим Йынал догадался, о чем просили цари и купцу молча указал на выходную дверь. Сам полководца левого фланга Куталмиша призвал к себе.  В лагере сельджуков ударили в бронзовые барабаны. Это было извещение о подготовке к решающему бою.  Ибрахим Йынал составлял Куталмишу план ведения будущего боя.

Письмо Липарита Багваши

1048 году опять подвел Царь-самозванец и лукавый Баграт. Византийцы написали мне письмо, не доверяй предводителю абхазов и грузин. Как я думаю и вижу в заточении, потом Баграт сам написал письмо Константину IX Мономаху, обдурил его, сумел обмануть и для подкладки всего этого использовал вторжение на армянскую землю проклятых сельджуков. Этому, и вправду было место, так как сельджуки победили всех своих врагов и на протяжении шестнадцати лет  заложили фундамент, в первую очередь в Иране и после, находившихся вокруг Ирана в больших и сильных провинциях, для создания огромного государства. Но все это сказка по сравнению с тем, в каком состоянии оказалось моё блаженное владение, в моем крае, где лазутчики и соглядатаи начали подавлять витязей и отнятие владений. Витязь, рыцарь, когда подчиняется лазутчику, какой он тогда витязь. Но так это или нет, Баграт принял по счету титул Куропалата.  С помощью лазутчиков создал мерзкую государственную машину, где человека притесняет ничтожный человек, а витязя – слуга.

Я восстал против этого нравственного уродства царя и во всех боях одержал победу над самозванцем предводителем абхазов и грузин, некоторыми прозванным царем трусливого Баграта. Почему не уничтожил его, спросил мой доброжелатель Ибрахим Йынал. Не смог ответить. Даже не знаю.

Уже третий год, как католикос меня примирил с царем. В июле мои клдекарцы сообщили о появлении сельджуков. Царь Вананды Гагик Карский, тоже известный как трусливый человек, укрылся со своим семейством в пещере. Послал письмо, которое я положил и не прочитал, пока царь Ташир Дзорагети  Давида Безземельный не послал еще одно письмо и просьбу, вместе Кевкамен Катаклоном сразиться с сельджуками.

От Баграта принесли третье письмо. Посланный царем монах Ивер называл меня отцом. Изящной словесностью  и чувствами рассказывал о тех плачевных делах, что сельджуки натворили в Армении. Баграт, как родственник Гагика и Давида Безземельного, просил идти с ним в поход, так как никто кроме меня не знал, как надо было сразиться с сельджуками. До этого сельджуки в  битве при Данданакане разгромили самого Масуда и его непобедимую кавалерию и даже убили могучих слонов.

Я задумался. Сколько раз говорил я Баграту, давай создадим вместе могучую армию дворцовых стражников, вышколить войско и повторить дела Александра Македонского. Неужели сделать это было трудно, если бы захотел человек и вместе с тем жаждущий стать царем царей?

Открыл все три пергамента царя и после прочтения себя почувствовал львом. Для чего у меня руки и сердце, почему я стал витязем, если не стремление проявления в бою героизма? Сейчас чувствую, все эти письма были написаны одним человеком, но в тот момент я об этом не думал. Собрал вокруг себя воинов Клдекароса. Семьсот варягов пришедших из Скандинавии, построил тадзрелов, к ним присоединил шестнадцать тысяч собственных дворцовых стражников. В распоряжении войско было добро на три месяца. С Клдекара я двинул войско и тремя путями направился в  Арцниси.

К моему приходу в лагерь, объявились змеи, полководцы Византии,  Кевкамен Катаклон и Аарон Булгар.  Этот последний, в еврейской манере, целовал рукоятку моей сабли, и просил возложить на него дело. Виднелось, что византийцы были напуганы, никто не хотел броситься в бою и все ждали нас, Иберийцев. Армяне стояли на своей земле, смотрели на сельджуков и пытались улизнуть. Вот вам и войско. При виде клдекарос вздрогнули Византийцы, не знаю, что их укусило, может быть, стали завидовать нашему строю и статности. Кто знает. Это войско не годится для боя –  сказал Георгию Чорчанели, сыну правителя Иберии, которого любил как собственного сына и он молча согласился.

Я приказал Кевкамен Катаклоному разведать расположение врага. За надменность, мне захотелось выпороть его  палкой, но передумал стараниями Георгия Чорчанели. В центре поставил клдекарос. Византийцы вздохнули свободно, набросился Куталмиш, кого армяне звали еще одним именем – Аспан Салярос. Сельджуки начали свистеть и кричать. Чтобы вызвать нас в бою, начали бегать как дикари. Спокойно – приказал я византийским полководцам. Они не должны были подпасть под влияние сельджукских плясок.  Я сел в шатре и каждую минуту от гонцов получал новости.

– Сельджуки уничтожили Аарон Булгара, Куталмиш погнался за ним, гонец Читидзе  крикнул сзади меня. Я махнул рукой и ничего не сказал. Все шло по моему плану. Пусть вступят в бою сельджуки, а потом включимся мы, подумал я.

– Сельджуки ранили Кевкамен Катаклонома и захватили поле боя, мы отступаем. Сзади меня осипшим голосом заревел гонец Панджикидзе. Опять взмахнул рукой, и не ответил.

– Ибрахим Йынал ударил по центру, наши щитоносцы еле удерживают себя, чтоб не перейти в атаку, вскричал обрадованный Харпуха Куртишвили.  Я готовился к будущей победе. Но если поставили западню, как газель убежит победа.

– Великий правитель, проклятые Георгия Чорчанели поранили стрелой, с рёвом обратился ко мне Бидзина Тбели. Тогда я вскочил разяренный. Георгий Чорчанели, мой брат и братское сердце, мой воспитанник, во всей Картли единственный благородный человек, и впрямь как царь подошел бы стране, удел Богородицы. Сельджуки его ранили, а я как женщина сижу здесь, в шатре – подумал я и сразу поспешил на поле боя,  поднял непобедимый штандарт Багваш. Клдекары сельджуков забросали медными раскалёнными шариками, величиной с кулак, и византийским огнем.

В ту же минуту, когда втянул в центр семьсот скандинавских варягов, сельджуки пали духом. Прикрылись щитами, а сам направился к шатру Ибрахим Йынала. Шли быстро вперед. Клдекары сельджуков атаковали бесшумно. Раненые и ставшими трусами бежали  проклятые сельджуки.

Именно в это время, говорит мне Харпух Куртишвили – великий правитель, Кевкамен Катаклоном сбежал с поля боя. Сбежал и опозорил себя – сказал и Харпуху. «Подожгите шатер Ибрахима « – приказал я наступающему строю. И вправду шатер полководца шипя сгорел. Мы уже гуляли в лагере так, как грузинские правители разгуливают в саду дворца Буколини.

– великий Липарит, Аарон Булгар со своим войском сбежал с поля боя – закричал Асканио Гури, который в то время был моим конюхом. Тогда я озадачился, на что это похоже, спросил себя.  Я  выигрываю сражение, а в это время оба крыла бегут с поля боя. Сначала ничего не понял и сказал Гуру:

– Асканио, коршуны улетят, так как все надеются на орла Клдекари.

В это время прозванная «сыпахами» кавалерия сельджуков напала на нас с левой стороны и забросила  стрелами. В ответ мои воины начали кричать и разразились смехом. Мы тоже забросали их стрелами. Нас пока опасность еще не угрожала. Когда армия клдекар праздновала победу, Куталмиш ударил нас с правой стороны. Его тяжеловооруженная армия заставила нас отступить на несколько шагов, но наше войско быстро выстроилось для боя. Против подлых мы начали атаку клдекарским штандартом. Сыпахи обошли нас с тыла, и мы приняли форму борджгали и завертелись. В щупальцах борджгали гибли многие сельджуки. И сейчас, для нашего строя никакой опасности не было видно, стояли и воевали всей души. Чем больше шли, тем больше убивали.

Вдруг споткнулся мой конь. Что должно было, случится облечённого в кольчуге конем? Оказывается харпух  перерезал коню сухожилия. Поэтому мне пришлось сойти с коня, предателя харфуха одним взмахом рассек на две части и атаковал врагов. И была со всех сторон атака клдекар. В тот день исключительно прославили имя иберийцев. Но были окружены, один за другим убивали отменных витязей. Из семистах варягов, половина была изуродована, у них текла кровь. Увидев мой меч, бежали сельджуки и с далека забрасывали стрелами. Я не отражал их удары,  отчаявшийся бежал за ними, а они еще с большего расстояния забрасывали ливнем стрел и смеялись.

 «Эхх, Липарит одурачили, унизили тебя. Нет смысла продолжать сражение, сдавайся, спасай хотя бы половину своей одно время прославленной армией, сдавайся, ты одурачен и как медведь провалился в яму» – вскричал громко и еще громче крикнул на турецком языке:

 «Сюда проклятые, сюда, я Липарит, забросаете меня стрелами, сражаетесь со мной, схватите меня, идите вашу…, идите..»

Меня окружили сельджуки, с улыбкой протянули красный халат и чтобы вытереть окровавленные руки, бросили белый кусок миткаля. Сразу передо мной покрыли ковер, от покойников очистили место и ко мне, сам Ибрахим Йынал приблизился на белом коне.

 «Ты великий воин и лучший мой гость, мы тебя пощадим, приму как брата» – сказал благородный полководец сельджуков и посмотрел в глаза. Я почувствовал истину этих слов и перед Ибрахимом вонзил меч в землю.

Началось почетное пленение. Стоял год 1048.»

***

Семьи Джакелu в одиннадцатом веке.

В середине одиннадцатого века, в Месхетии, определились четыре Семьи Чорчанели-Джакелu, которые при создании единой Грузии и сформировании мощного государства должны были сыграть роль опоры:

– Саэриставо Калмахи правил Эристави Калмахи, Сула четвертый Калмахели, сын вернувшегося из Карапчая Иоанна Калмахели, продолжатель фамильной ветки Калмахели;

– Эриставом Самцхе возвысился – марзапан грузин – Боцо  Джакели;

– Эриставом Тухариси восседал – Бешкен I Джакели;

– Эриставм Квели узрели бы Мурван I Джакели-Чорчанели

Бешкен и Мурван были братьями, а Боцо их двоюродный брат, Сула Калмахели – внуком племянника их прадеда. Ети семьи были объединены железной клятвой. Они никогда не должны были выступить в поход против друг друга. Каждую секунду в них чувствовался принадлежность к святой крови Чорчанели.  Они строили храмы, создавали усыпальницы,  сражались ревностно, но осторожно наблюдали за поднятой, между фамилиями Багратиони и Багваши, военной борьбой.

В середине 11 века два великих властителя столкнулись друг другом, в роду обе своим именем были четвертыми, один был царь Грузии Баграт IV Багратиони, его же соперник Липарит IV Багваши.

Джакели-Чорчанели помнили ту историю, как всего сто лет тому назад Багваши обедневших Чорчанели не на жизнь, а на смерть рассорили с их прадедами Сулой, Бешкеном и Лаклаки. Если бы не Шурта Куталмиш, чьим военным лукавством «прогорели Чортванели», то, наверное, в одиннадцатом веку вокруг крепости Калмахи, Джакели так же были стёрты с лица земли, как многие другие фамилии.

Поэтому Джакели-Чорчанели осторожничали. Но появления вокруг крепости Тухариси снаряженных византийской манере клдекарских варягов заставило призадуматься владетеля крепости Бешкена.

Никогда раньше никто в Грузии не видел скандинавских воинов.  Огромные, золотистыми волосами, с рыжеватой бородой, беспощадные воины, с топром и мечом в руке, среди грузинских воинов казались гигантами.

Бешкен сел на коня, прошел через врата Тухариси и вскачь примчался к гигантам золотистыми волосами и рыжеватой бородой расположившимся лагерем на низине, перед его крепостью. Они расположились кольцеобразно и рыли, такой же формы, окоп.

– Кто вы такие, что вам надобно на моей земле? – повелительным тоном спросил покрасневший Бешкен, низкорослого грузинского десятника, выделявшего между долговязыми иностранцами.

– Мы слуги правителя Триалети, великого Липарита, а они приглашенные варяги, приплывшие с севера, отчаянные воины армии Липарита. Оставьте нас правитель, а то не смогу остановить этих людей, без всякой причины прольет кровь – сказал там же стоявший десятник клдекарец. Он тотчас стал между Бешкеном и рыжебородыми варягами на Эристава уставился уставшим взглядом.

– Знайте, вы находитесь на моей земле! Дерзость не прощаю никому. Если гость, признай, что гостишь у меня и приглашу в свой город-крепость, а если «враг», то заявите публично – «рычал» Бешкен и сдерживал вздыбленного военного жеребенка.

Скандинавы волосы и нахохленные  бороды  размахивали как флаги и слушали сотника, который сказанное Бешкеном переводил на языке варягов.

– «Враг» на, не, мо, бене, «гость», мона бене «гос» – расхохотался рыжеволосый, двухметровый гигант, который вдруг вышел вперед и Бешкену протянул руку.

– Господин Бешкен, мы не враги, мы гости – нехотя улыбнулся клдекарский сотник и холодно оглядел крепость Тухариси.

– Я вник в суть сказанного этого рыжего человека, вы гости, но, сколько вас? – спросил Бешкен, пожал протянувшую руку долговязого скандинава, который Бешкену сказал свое имя «Калимакос».

– Здесь стоят пятьсот варягов, и если господин Бешкен, не пригласишь их в крепость, то тогда еще две тысячи рыжеволосые воины приблизятся к городу-крепости Тухариси –  холодно сказал сотник. Бешкен почувствовал, что замысел Липарита был основой его слов.

Бешкен покраснел как бурак, готовьтесь, чтоб он не подвел – грузинский сотник на языке варягов сказал тихо стоявшем рядом  рыжеволосыми рыжебородым воинам, которые в ответ только засмеялись и показали белые зубы.

– «Гости» идите за мной! – вдруг, будто весело, воскликнул Бешкен и обрадованных скандинавских воинов повёл в крепость Тухариси.

– Он нас щедро угостит, вот увидите, пошли, к тому же у меня есть письмо – кричал сотник вдвое его выше, рослым «морским волкам» и вел отряд к городу-крепости.

– Неприступный город взяли без пролития крови!!! – покрикивали скандинавы и военным маршем шли к крепости.

***

– Явно в распоряжении Липарита Клдекарца только пятисот «варягов» – сказал про себя низкорослый полководец Мурван Джакели, пришедший на помощь крепости Тухариси. Своим тысячным отрядом засел в осаду над крепостью, в котловине Сачино  и начал собирать сведения.

– Господин Мурван, для заключения прочного и продолжительного мира между Джакелами и Багвашами, хозяин Бешкен приглашает в город-крепость –  сказал стоявший перед Мурманом начальник крепости, каменщик и архитектор Тухариси Ефрем и Эриставу Квели передал письмо брата.

***

Громыхал Баграт Багратиони:

– Клдекарцы в силах захватить все перевалы и ни за что они не отступят. Их варяги без пролития крови берут крепости. Совсем унизились и стали трусами. При виде варягов у наших сторонников душа уходит в пятки. Если не встанем на их пути, то вскоре в руки варягов перейдут военные дороги, а потом захватят наше царство.

– Несколько крепостей пока еще в наших руках, но там удержать защитников крепости мы не в силах. Варяги окружили крепости и защитники изголодались – говорил Няня Квабулисдзе.

– С крепости Квели Мурван Джакели правит связующую дорогу Самцхе-Шавшети и перевал Аджара-Ерушети, а дороги Поцхови и Картли – Сула Калмахели. Вот все, что сегодня мы имеем. Завтра варяги Липарита Багваши подступят и к этим крепостям. Они еще не взяли крепости Квели и Калмахи. Няня, Эти крепости являются нашим позвоночником. Если этой зимой мы останемся без Квели и Калмахи, то пусть уж передадим страну в правление Багваши – шептала царица цариц Борена, царевна царя осетин и со страхом смотрела на будущее Багратионов, покрытое мраком неизвестности.

***

 «Эристав-Эриставов Бешкен, равный Богу, написал твой раб Иоанн» – приписал монах Иоанн евангелию Коридети и встал.  Царили вечерние сумерки. Самый превосходный переписчик ждал потери зрения. Всех переписчиков евангелия ждала такая участь. Несколько лет проведенных с фолиантами. Ветер Месхетии, который достигал до котловин и холод, который боролся с суставами монаха.

Иоанн, двадцати семи летный переписчик, все же добился своего и книга, евангелие Коридети, щедро украшенная, уже лежала перед ним.

Монах Иоанн жизнь дарованную Богом и свет очей передавал Богу.

***

Как змея подкрадывался Липарит Багваши месхетинским крепостям, захватывал без боя, а потом владетелю крепости предлагал договор о ненападении и взаимосвязи. Уже любой житель Месхетии знал, что скандинавская  когорта викингов была непобедима.

Если раньше грузины своих самих могучих воинов сравнивали со своим великим царем – онователем Тбилиси Вахтанг Горгасали, то теперь начальника отряда скандинав, варяга крещенного по греческому «Калимакосс» – именовали героем и умелым человеком.

– Калимакеос, который глаз, меч и ум самого Липарита Багваша,  изучает каждую крепость и деревню и незаметно готовит атаку – сказал на военном совете Сула IV Калмахели Баграту Багратиони и в ожидании ответа затаил дыхание.

– Сула, что мы должны предпринять? Как победить варягов? – спросил Баграт и своими черными глазами уставился на полководца всадников.

– Нет смысла вступить в единоборство с варягами.  Их сила и манера боя отличается от нашей. Уже уставшего от вскарабкивания на горы и скалы, Калимакеоса и его отряд, мы должны загнать в горы, скалы, котловины – сказал Сула Калмахели.

picture2

ჯანდაცვის პოლიტიკა და დაზღვევა N 2

ჯანდაცვის პოლიტიკა და დაზღვევა N 2

 

ჟურნალის PDF ფაილი

ჟურნალის ISSUU  ვერსია

შინაარსი

  1. ზურაბ ალხანიშვილი, მაია ოსიპოვა-შონაი, ცირა ბარქაიაშეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სტომატოლოგიური მომსახურებით უზრუნველყოფის კვლევა საქართველოში
  2. ანა კომლაძე, თენგიზ ვერულავა, მაგდა ასათიანი – ჯანდაცვის ომბუდსმენის ინსტიტუტის განვითარება საქართველოში
  1. რუსუდან კუპატაშვილი, თეონა კოკიჩაიშვილიმედეა ბოკუჩავა – სახელმწიფო რეგულირებით შეზღუდული ექიმთა კომპეტენციები და სრულყოფის გზები
  1. თენგიზ ვერულავა, მირანდა ბიბილეიშვილი – ჯანმრთელობის სოციალური დაზღვევის მართული კონკურენციის  მოდელი და საქართველოს რეფორმები
  2. ქეთევან კანკავა, თენგიზ ვერულავა – საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ეფექტები ჯანდაცვითი სერვისების უტილიზაციაზე საქართველოში
  1. კორნელი ბაქრაძე, თენგიზ ვერულავა სოციალურად დაუცველი ტრავმატოლოგიური პაციენტების კმაყოფილება საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით
  1. მადონა კაპანაძე – სამედიცინო დაწესებულებების მენეჯერთა აზრის შესწავლა საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის შესახებ
  2. სალომე თაბუკაშვილი, ტერეზა ფუხაშვილი, ირინე ქურდაძე, მარიამ სიხარულიძე საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამაში და კერძო დაზღვევის სისტემაში ერთდროული ჩართულობის შესწავლა
  3. თენგიზ ვერულავა, ლელა ბულისკერია – საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მოსარგებლეთა კმაყოფილების კვლევა
  4. რუსუდან პატარიძე, ნინი კაპანაძე, თეონა კოკიჩაიშვილი, თეონა ბოლქვაძე, ქეთევან კახეთელიძე, ია აღდგომელაშვილი, თენგიზ ვერულავამედიკამენტების ფინანსური ხელმისაწვდომობა პენსიონერთა ჯანმრთელობის დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში
  5. თამარ წიგნაძესიცოცხლის დაზღვევა საქართველოსა და ევროპაში
  6. მარიამ ბაწაშვილი, მარიამ მჭედლიშვილი – პლასტიკური ბარათების დაზღვევა საქართველოში
  7. თეონა ელიაშვილი, თენგიზ ვერულავა საკრედიტო ვალდებულებათა დაზღვევა საქართველოში
  8. ზურაბ ალხანიშვილი, მარი მჭედლიშვილი, ანა აზრუმელაშვილი, ქეთევან კილაძე, ნანა დევდარიანისტომატოლოგიური მომსახურების დაზღვევის პირობები და ანაზღაურების მეთოდები საქართველოში
  9. თეონა ელიაშვილი, თენგიზ ვერულავა – სადაზღვევო კომპანიების, როგორც საქართველოს ეკონომიკის ინვესტირების წყაროს გამოყენების პერსპექტივები
  10. ბექა დანგაძე, ლევან სოფრომაძეექიმთა პროფესიული პასუხისმგებლობის დაზღვევა საქართველოში
  11. თენგიზ ვერულავა, თამთა ლომჯარია, მარიამ კოშაძე, ნინო ბექაური.  სავალდებულო ავტოდაზღვევის შემოღებისადმი მძღოლების დამოკიდებულების შესწავლა“
  12. ქეთი ზურაბიშვილი – დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურის სასურველი ორგანიზაციული ფორმა
  13. მაკა ონიაშვილი,  იულია ჩხუტიაშვილი – უმუშევრობის დაზღვევა საქართველოში
  14. ეპიტაშვილი თამარი – საყოველთაო ჯანდაცვა და სტუდენტების მოცვის პრობლემები
  1. სალომე ქათამიძე, მარიამ ქურციკიძე, ნინო ინასარიძე – შინაური ცხოველების დაზღვევის თავისებურებები საქართველოში
  2. ნიკა ომარაშვილი – სამოგზაურო დაზღვევა, სადაზღვევო კომპანიაუნისონისშემთხვევის განხილვა

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები