თენგიზ ვერულავა – “სასურველი ჯანდაცვის სისტემა = პიროვნული პასუხისმგებლობა + სოლიდარობა”
სამედიცინო შემნახველი ანაბრები + დაზღვევა
სინგაპურის და ამერიკის შეერთებული შტატების ჯანდაცვის სისტემები.

თენგიზ ვერულავა — სრული პროფესორი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი
სამაგისტრო პროგრამა “ჯანდაცვის პოლიტიკა და მენეჯმენტი”
დაზღვევისა და ჯანდაცვის სკოლა
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი

Tengiz Verulava – Health savings account (Singapore’s health-care model)
Master Program “Health Policy and Management”
Course — Health Politics
Ilia State University

***

***
ლიტერატურა: თ. ვერულავა, ჯანდაცვის ეკონომიკა და დაზღვევა, თბილისი, 2009.

ილუსტრაცია: გიორგი მაისურაძე

გიორგი მაისურაძე – Ora et labora (გუდიაშვილის მოედნის საიდუმლოებები 3)

ჟაკ დე მოლეს (1) სასწაულებრივი დაწვის ფაქტმა ერთღმერთიანთა ღმერთი საგონებელში ჩააგდო, ხოლო მის მაღიარებელთაგან ზოგმა ატროშანიც (2) კი აღიარა და შეერთო კუდუსუნიანებს. შეშფოთებული წერდა ამაზე იოანე საბანის ძე (3), რომელსაც ოქროს კბილები ჰქონდა და ამიტომაც ოქროპირს ეძახდნენ, რომ ადამის ნანეკნარისგან შობილნი „ირყევიან, ვითარცა ლერწამნი ქართაგან ძლიერთაო“.

Jacques de Molay and Geoffroy de Charnay on the Stake, 13th of March 1314
Bibliothèque de l’Arsenal, Paris (14. Jh./14th c.)

ერთღმერთიანთა ღმერთმა გული აიცრუა ბენკენდორფის საიდუმლო პოლიციაზე (3) და გადაწყვიტა, მრავალგზის ნაცადი და ღმერთისათვის შესაფერი ხერხისათვის მიემართა და საქმე წმინდა ინკვიზიციისათვის გადაეცა. მას არც ინკვიზიტორის კანდიდატურაზე უფიქრია დიდხანს, – საამისოდ დროც აღარ ჰქონდა და სასწრაფოდ ინკვიზიტორობაში ხელგაწაფული ბერნარდო გუი (4) წამოაყენა საფლავიდან და თბილისში გამგზავრება უბრძანა. ვინაიდან ბერნარდო გუი საუკუნეთა მანძილზე სარკოფაგში წოლას გაეხრწნა და დაემახინჯებინა, მან საზღაურად თბილისში სამუშაო ვიზიტამდე მილანში შევლა და ადგილობრივ კოსმეტოლოგებთან პლასტიკური ოპერაცია ითხოვა. ერთღმერთიანთა ღმერთი, დროის დეფიციტის გამო, ოპერაციაზე არ დათანხმდა, მაგრამ ვიზაჟისტებთან გაუშვა და მილანის ერთ-ორ ბუტიკში შოპინგის ნებაც დართო, ხოლო ხარჯები ვატიკანს დააკისრა.

“ინკვიზიცია” ფრანცისკო გოია, 1812 წ.

მილანში მომაგრებულ-ხელდაკაპიწებული ბერნარდო გუი ჩარტერული რეისით თბილისში ჩამოფრინდა. თბილისის საერთაშორისო აეროპორტზე მას ერთღმერთიან ღვთისმსახურთა ამალა და საერო ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლების კორპუსი დახვდნენ, რომლებიც გაოცებას ვერ მალავდნენ, როდესაც მოსუქებული და წვერში ჭაღარაგამორეული ინკვიზიტორი თვითმფრინავიდან გადმოვიდა. დიდი ინკვიზიტორის პატივსაცემად აეროპორტზე სახელდახელოდ დანთებულ კოცონზე თბილისელმა მორწმუნეებმა ორი ეპისკოპოსი, რვა ბერი და თოთხმეტი მონაზონი დაწვეს. ამათგან ორი მონაზონი ტრანსვესტიტი აღმოჩნდა, ხოლო ერთ ეპისკოპოსს ორი გენიტალი უპოვეს, რაც იმაზე მიანიშნებდა, რომ მას საიდუმლოდ ამალთეას რძე (5) ჰქონდა გასინჯული.

თხა ამალთეა რძეს ასმევს იუპიტერს

ბერნარდო გუი მდუმარე სახით უცქერდა სანახაობას და სახეზე არცერთი ნაკვთი არ უკრთოდა. როდესაც წმინდა კოცონზე დამწვართა კივილი და ოხვრა შეწყდა და აეროპორტზე სამარისებრი დუმილი გამეფდა, ბერნარდო გუიმ პირი გააღო და თქვა: espresso!

ესპრესო დიდ ინკვიზიტორს თავად თბილისის მერმა მიართვა, ხოლო იქვე მყოფმა ქვეყნის პრეზიდენტმა წამოიძახა, რომ ასეთი ესპრესო მსოფლიოში არ არსებობს, არც მილანში და არც თვით ნეაპოლში. პრეზიდენტის ეიფორიულ სიტყვებს ბერნარდო გუიზე არანაირი შთაბეჭდილება არ მოუხდენია. მან სახის გამომეტყველების შეუცვლელად კიდევ ერთხელ გააღო პირი და თქვა: ხელსახოცი!

თბილისის მერმა ჯერ ჯიბიდან საკუთარი ხელსახოცის ამოღება სცადა, მერე უცებ საკუთარი თეთრი პერანგი შემოიხია და საპატიო სტუმარს ხელსახოცად მიართვა. ბერნარდო გუიმ მარჯვენა ხელზე ნაპერანგალი ხელსახოცი დაიფინა, მარცხენა ხელით ესპრესო მოსვა, სახე დამანჭა, ესპრესო ხელსახოცზე გადმოაფურთხა და თქვა: Shit! ამ სიტყვის გაგონებამ შეკრებილი საზოგადოება შეაშფოთა და ააფუსფუსა, რაზეც ბერნარდო გუიმ კიდევ უფრო ხმამაღლა გაიმეორა: Shit! და ლიმუზინისაკენ გაემართა.


შეკრებილებმაც შვებით ამოისუნთქეს და პოლიციის კორტეჟით დიდი ინკვიზიტორი გუდიაშვილის მოედნისაკენ გაამგზავრეს, მაგრამ ბერნარდო გუიმ კიდევ უფრო შემზარავი ხმით შესძახა შჰიტ! და მარშრუტი დელისის მიმართულებით შეაცვლევინა და პოლიციისა და მართლმორწმუნეთა ამალით პირდაპირ დელისის ორაკულს (6) მიადგა, რომელიც ამ დროს შიშველი გინეკოლოგის მაგიდაზე განმარტოებულიყო და საკუთარ სხეულს უჭვრეტდა.

დელისის ორაკულს სასქესო ორგანოები არ ჰქონდა: არც ქალის და არც მამაკაცის, საერთოდ არცერთი გენიტალი. მოშარდვის ფუნქცია, რომელიც ტრადიციულად სასქესო ორგანოთა ხვედრია, დელისის ორაკულის ორგანიზმში კანქვეშა ჯირყვლებს გადაენაწილებინათ, რაც თბილისის მოსახლეობაში დიდ გაუგებრობას იწვევდა და ხალხს რომ ეგონა, ორკული წინასწარმეტყველურ ექსტაზშია და ამიტომაც ზოგჯერ ყინვასა და სიცივეშიც კი ოფლად იღვრებაო, სინამდვილეში ამ დროს იგი ჩვეულებრივ ფიზიოლოგიურ მოთხოვნილებას იკმაყოფილებდა და ნეტარი თვალებით შარდავდა. ხალხი კი ფიქრობდა, რომ მისი თვალების ნეტარება ხილვის შედეგი იყო და რწმენა უძლიერდებდა.

დელისის ორაკულის უგენიტალობა კრეაციული დეფექტის შედეგად წარმოშვა, როგორც ამას ამერიკელი ფემინისტი ფილოსოფოსი სეილა ბენჰაბიბი (7) ამტკიცებს, რომელიც ცნობილი ქართველი რევოლუციონერისა და ანარქო-კომუნისტის ნესტორ კალანდარიშვილის (8) აღმზრდელი იყო და დელისის ორაკულის უგენიტალობის ამბავიც სწორედ ქართველი ანარქისტისაგან იცოდა.

ნესტორ კალანდარიშვილი (ციმბირელი პაპა) – ქართველი რევოლუციონერი და ანარქო-კომუნისტი

ერთღმერთიანთა ღმერთმა ადამიანის შექმნა რომ დააპირა, სანამ თავის შემოქმედებას შეუდგებოდა, სიკეთისა და ბოროტების შეცნობის ხეს ჩაუარა და გველს მოჰკრა თვალი, რომელიც ხეზე აცოცებულიყო და ნაყოფის მოწყვეტას ლამობდა. ღმერთის დანახვაზე გველი შეცბა და კუდის უხერხული მოქნევით ხის ნაყოფი ჩამოაგდო, რომელიც ღმერთს თავზე დაეცა და მისი რისხვისგან თავი რომ გადაერჩინა, უთხრა, შენთვის ვაპირებდი ამ უტკბილესი ნაყოფის მორთმევასო, რომლის მსგავსი თვით მიჩურინსაც არ დაესიზმრებაო. ღმერთმაც გასინჯა ნაყოფი და მისი გემო იმდენად მოეწონა, რომ ვეღარ მოზომა და ბევრი ხილის ჭამისგან კუჭი აუმოქმედდა. ეს ღმერთის პირველი ჭამა იყო მის მიერ შექმნილ სამყაროში და, შესაბამისადაც, პირველი განავალი, რომელიც შემოქმედმა გამოყო და საკუთარი განავლისგან შემოექმნა პირველი კაცი და სანამ შესაქმეს ბოლომდე მიიყვანდა, კეთილი და ბოროტიც შეიცნო და განავლის მნიშვნელობასაც მიხვდა და შერცხვა, თავისი შესაქმის გვირგვინი განავლისგან შექმნილი რომ ყოფილიყო და ამიტომაც განავალიანი არსების კეთება აღარ დაუსრულებია. სანაცვლოდ ხელი კუდზე მოივლო და მოიკვეთა და პირველი დასრულებული ვაჟი საკუთარი კუდისგან შექმნა, ხოლო პირველი ქალი პირველი ვაჟის კუდუსუნისაგან და მხოლოდ ამ ნარჩევი მასალის გამოლევის შემდეგ გადავიდა თიხით მასობრივი პროდუქციის წარმოებაზე, რომელიც ადამიანთა, ანუ ნანეკნართა მოდგმის სახელით გამრავლდა და სამყაროს დაეუფლა.

დელისის ორაკული კი, რომელიც განავალიანთა სახეობის ერთადერთი წარმომადგენელი იყო, კუდუსუნიანთა მცირერიცხოვან და რჩეულ მოდგმას მიეკედლა და, რადგანაც ის ღმერთის სახად გამოძერწილი პირველი არსება იყო, მას შემოქმედისაგან კუდიც ჰქონდა გამოყოლილი, რომელსაც ის ზოგჯერ მამრობით გენიტალადაც ასაღებდა. ზოგიერთ თეოლოგს განავალიანი ღმერთის კლონადაც კი მიაჩნდა და მისი ანატომიის საფუძველზე მავანნი ღმერთსაც უგენიტალო არსებად წარმოსახავდნენ, რის გამოც არაერთ მათგანს საკუთარი გენიტალის დაკარგვა მოუხდა, ზოგმაც ინკვიზიციის წმინდა კოცონზე დაასრულა შემოქმედებითი წვა. მიუხედავად უმოწყალო რეპრესიებისა, ღმერთის უგენიტალობის იდეა ქართულ ენაში სიტყვა „უფალმა“ შემოინახა, რომელიც უფალოსოს ნიშნავს და ეს ეტიმოლოგია დელისის ორაკულის ერთ საგოდებელ აფორიზმს ეფუძნება, რომელიც კაცობრიობას ტვიტერმა შემოუნახა: „უფალო, ნუთუ შენც უფალოსო ხარ, ასე უფალოსოდ რომ დამტოვე?!“-ო.

ორაკულის ამ სიტყვებმა დიდი ინკვიზიტორის ყურებამდეც მიაღწია და გუდიაშვილის მოედნის საიდუმლოების ძებნას დელისის მიდამოებში შეუდგა და რა იხილა სამოსელგანძარცული ორაკული, მიხვდა ბერნარდო გუი მის უსქესობას და დაკვირვების მიზნით ორაკულის შეპყრობა ბრძანა. გალიაში მოთავსებული დელისის ორაკული გუდიაშვილის მოედანზე გადმოიყვანეს და ვინაიდან ადამიანისებრი უსქესო პირველარსების ნახვა ურიცხვ ადამიანს სურდა, ბილეთების გაყიდვა დაიწყეს, რომლის საფასურადაც თითო მნახველს ხუთი წუთი ეძლეოდა საკუთარი თვალით ეხილა ღმერთის მოსაქმების უცნაური ნაყოფი.

თუმცა დელისის ორაკულის პირველქმნილობა და მისი ღვთაებრივი გამონაყოფისგან შექმნილობა ბერნარდო გუის არ დაუდგენია. ამ საიდუმლოსათვის ფარდის ახდა გრაფ ბენკენდორფის დამსახურებაა, რომელიც, როგორც არაერთი ნარატიული წყარო მოწმობს, შეყვარებული ყოფილა ორაკულში და თბილისსაც სწორედ ამ მიზნით წვევია, ხოლო დეკაბრისტები და ტამპლიერები მხოლოდ საბაბი იყოო. დელისის ორაკულს კი, როგორც ჩანს, საკუთარი უგენიტალობა რომ არ გაეცა, უარი უთქვამს ბენკენდორფთან კოპულაციაზე, რამაც გულმოკლულ ჟანდარმერიის შეფს სასოწარკვეთილი სტრიქონები დააწერინა:

„Я вас любил так сильно, безнадежно,

как дай вам Бог другими – но не даст! (9)“

ბეკენდორფის III განყოფილება

ახლა კი პატივაყრილმა ბენკენდორფმა გადაწყვიტა ბერნარდო გუიზე შური ეძია და დამოუკიდებელი გამოძიება წამოიწყო. მან, პირველ რიგში, ზიგმუნდ ფროიდს მიმართა, რომელიც გუდიაშვილის მოედანს გვიდა და გალიაში გამომწყვდეულ დელისის ორაკულსაც უფასოდ აკვირდებოდა. ფროიდმა არც რუსეთის ჟანდარმერიასთან თანამშრომლობა ითაკილა და შთაგონებული ჩაერთო შესაქმის საიდუმლოს განცხადების საქმეში. სწორედ ფროიდის რჩევით მოიწვია ბენკენდორფმა იტალიელი ექსპერტი ჯოვანი მორელი (10), რომელმაც, კონსპირაციის მიზნით, ივან ლერმოლიევი (10) დაირქვა და თავიც გადაიპარსა.

“Ears” Giovanni Morelli, Italian Painters: Critical Studies of thier Works: The Borghese and Doria-Pamohili Galleries in Rome trans. C. J. Foulkes (London: J. Murray, 1892)

ბენკენდორფმა გუდიაშვილის მოედნისა და ლერმონტოვის ქუჩის კუთხეში კოქტეილ-ბარი გახსნა და მას სახელად Laboratorium-ი უწოდა, მაგრამ სინამდვილეში აქ ბენკენდორფის შეთქმულთა შტაბ-ბინა იყო, საიდანაც ისინი გუდიაშვილის მოედანზე მიმდინარე პროცესებს აკვირდებოდნენ და მოპოვებულ ინფორმაციას აანალიზებდნენ. ამ მიზნით ბენკენდორფმა ბარში რამოდენიმე ათეული ფარული ვიდეოკამერა დაამონტაჟებინა, ხოლო ჭიქებსა და ფინჯნებში უხილავი სენსორები იყო მიკრული, რომლებიც ნერწყვიდან მსმელის დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავას იწოვდა და მომენტალურად გადასცემდა დახლის ქვეშ მდგარ კომპიუტერს გენეტიკური ინფორმაციის გასაშიფრად. ბარმენობა ჯოვანი მორელიმ ჩაიბარა, რომელიც ვითომ კოქტეილებს ამზადებდა, სინამდვილეში კი პირდაპირ დახლზე ჰქონდა ლაბორატორია მოწყობილი და სინჯებს აანალიზებდა. გადაპარსული თავის კანქვეშ უხილავი ეკრანი ჰქონდა ჩადგმული, რომელიც მის ირგვლივ ყველა საგანს აფიქსირებდა.

სწორედ მორელიმ დააფიქსირა დელისის ორაკულის ყურის ბიბილოზე მცირე მოცულობის ყავისფერი წერტილი და მისგან სინჯის ასაღებად ასეთ ფანდს მიმართა: ის ეახლა ბერნარდო გუის და გალიაში გამომწყვდეული დელისის ორაკულის კომერციული მიზნით გამოყენების ბიზნეს-გეგმა შესთავაზა. კოქტეილ-ბარი რეკლამას განათავსებდა ორაკულის ტანზე, სანაცვლოდ დიდი ინკვიზიტორი ყოველდღე მიიღებდა საუკეთესო ნეაპოლურ ესპრესოს და „პიცა ნაპოლის“. იტალიურ ესპრესოს დანატრებული ბერნარდო გუი უყოყმანოდ დათანხმდა მორელის წინადადებას და ამ დღიდან ინკვიზიტორი „ლაბორატორიუმის“ ყოველდღიური სტუმარი გახდა, რაც შეთქმულებს უნიკალურ საშუალებას აძლევდა, მოწინააღმდეგის ყოველი ნაბიჯი შეესწავლათ და გაეანალიზებინათ.

“Ora et labora” – “ილოცე და იშრომე” – ბენედიქტიანელი ბერების დევიზი. თავის საქმიანობაში ცდილობდნენ გაერთიანებინათ ჭვრეტითი ლოცვა და ფიზიკური შრომა.

დელისის ორაკულს მკერდზე დააწერეს – ora et labora (11) და თან ისარიც მიახატეს, რომელიც კოქტეილ-ბარის მიმართულებას აჩვენებდა. ამასთანავე, მისი ყურები წითელი ალუბლებით მორთეს და სწორედ ამ დროს მოახერხა მორელიმ მისი ყურის ბიბილოდან სინჯის აღება. ანალიზის შედეგი სენსაციური და შემაშფოთებელიც აღმოჩნდა: ყველა ქიმიური ცდა ადასტურებდა, რომ ორაკულის ყურის ბიბილოს ყავისფერი წერტილი გაკრისტალებული განავალი იყო, მაგრამ ასეთი მაღალი ხარისხის განავალი არცერთ აქამდე ცნობილ ცოცხალ ორგანიზმს არ გააჩნდა. უცებ ფროიდს გაახსენდა ერთი თავისი მოსწავლის მონაყოლი, რომ მან ღმერთის მოსაქმება იხილა და ამ ხილვამ მას ფსიქოანალიტიკოსობა გადააწყვეტინა, ხოლო სამყაროს შემოქმედის განავალს მის მოძღვრებაში „არქეტიპის“ სახელი ეწოდა (12). ფროიდი მიხვდა, რომ დელისის ორაკული ერთადერთი განავალიანი იყო, რომელიც საკუთარ სხეულში ერთღმერთიანთა ღმერთის პირველ გამონაყოფს ატარებდა. ამით ფსიქოანალიზის ფუძემდებელი მონოთეიზმის საიდუმლოს ხელით მისაწვდომ მანძილზე მიუახლოვდა. „პირველად იყო საქმე“ – დაწერა ფროიდმა თავისი ლეგენდარული წიგნის „ტოტემისა და ტაბუს“ ბოლო წინადადება და მასში ღმერთის კუჭის მოქმედების როლი ანთროპოგონიის პროცესში იგულისხმა. დელისის ორაკულს, რომელიც, როგორც განავალიანთა სახეობის ჰომინიდების ერთადერთი წარმომადგენელი, მთელი სამყაროს ყურადღების ცენტრში მოექცა და ამის გამო ის ბედნიერების მწვერვალზე იდგა, homo ex ano domini – „კაცი ღმერთის ანუსიდან“ ეწოდა და ამ სახელით დამკვიდრდა ისტორიაში.

სალვადორ დალის ნახატი

მაგრამ ფროიდის ეს აღმოჩენა ლამის გადაფარა ჯოვანი მორელისამ, რომელიც მალე განზომილებათშორისო პოლიტიკურ და თეოლოგიურ სკანდალში გადაიზარდა: მორელიმ დიდი ინკვიზიტორის, რომელიც კოქტეილ-ბარიდან აღარ გამოდიოდა და მთელი დღეები პიცასა და ესპრესოს მიირთმევდა, ცხვირი, ყურები, ფრჩხილები და წვერები გააანალიზა და დაასკვნა, რომ ის სინამდვილეში არა ბერნარდო გუი, არამედ უმბერტო ეკო იყო. ამ ამბავმა ერთღმერთიანთა ღმერთი ისე განარისხა, რომ გუდიაშვილის მოედნის საბოლოოდ პირისაგან მიწისა აღგვა გადაწყვიტა და ქალაქისკენ ზეციური ბულდოზერები დაძრა. ასე გადაიქცა თბილისი კოსმიური ომის ფრონტის ხაზად.

ივლისი 8, 2012 

შენიშვნები

1. ჟაკ დე მოლე – ტამპლიერთა ორდენის ოცდამესამე და უკანასკნელი დიდი მაგისტრი (1244-5/1249-50 — 18 მარტი 1314) კოცონზე დაწვეს 1314 წლია 18 მარტს, პარიზში, საფრანგეთის მეფე ფილიპე IV ლამაზის სამეფო სასახლის პირდაპირ, ებრაულ კუნძულზე. ფილიპე IV ლამაზი ფანჯიდან ტკბებოდა სანახაობით. სულ ბოლო მომენტში, როდესაც ცეცხლი ჟაკ დე მოლეს სხეულს მოედო მან სასახლისაკენ გაიხედა და დაწყევლა მეფე და მისი ცამეტი თაობა: „- პაპა კლიმენტ! მეფე ფილიპ! გიიომ დე ნოგარე! წელიც არ გაივლის და გიხმობთ ღვთის სამსჯავროზე! წყეულიმც იყავით თქვენი მოდგმით!“ მეფემ მოისმინა ეს წყევლა და თქვა: “სანამ დავწვავდი ჯერ ენა უნდა ამომეგლიჯაო”. ერთ თვეში, ავინიონის პაპი კლიმენტი V გარდაიცვალა დიზენტერიის მოულოდნელი შეტევით და სული განუტევა სისხლის გამონადენებში. ერთ თვეში გაუგებერ ვითარებაში გარდაიცვალა ნოგარე (1313წ.). წლის დასასრულს კი მოულოდნელად მეფე ფილიპიც მოკვდა, მიუხედავად იმისა რომ არასდროს უჩიოდა ჯამრთველობას. რამოდენიმე წელიწადში დარდაიცვალა მეფის ყველა მემკვიდრე: სამი ვაჟი და შვილიშვილი.XIV საუკუნის დამდეგს საფრანგეთის მეფე ფილიპ IV ლამაზი იწყებს ტამპლიერთა ორდენის წინააღმდეგ ბრძოლას. ტამპლიერებს ბრალი დასდეს მწვალებლობაში, მრავალ სხვა მანკიერებაში და 1307 წლის 13 ოქტომბერს ორდენის თითქმის ყველა წევრი დააპატიმრეს. ორდენის ქონებას სამეფო ხაზინამ კონფისკაცია უყო, ხოლო ავინიონის პაპმა კლემენტ V-მ 1312 წელს ორდენი საბოლოოდ გააუქმა. ტაძრელები იყვნენ ქრისტეს ხელთუქმნელი ხატის მცველები, საწმისის მცველები, რომლითაც ქრისტემ ღვინო დაალევინა თავის მოსწავლეებს საიდუმლო სერობაზე, ასევე ამბობენ, რომ მათ ეკუთვნოდათ წმინდა გრაალიც. ტამპლიერების განძი დიდი საიდუმლოს მოიცავს და დღეისთვისაც ბურუსით არის მოცული. ევროპაში გადარჩენილმა რაინდებმა, მკაცრი საიდუმლოების ქვეშ დაარსეს ვარდისა და ჯვრის საძმო (Order of the Rosy Cross). ორდენის ძირითადი მიზანი ტემპლერ რაინდთა დაწყებული საქმის ბოლომდე მიყვანა იყო. დროთა განმავლობაში მათ მიერ არსდება რამოდენიმე საიდუმლო ორგანიზაცია, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მალტიის ორდენი და გერმანიაში აღმოცენებული ილუმინატები, მათ შორის კი SKULL AND BONES (თავის ქალა და ძვლები) რომელიც შემდგომში შეერთებული შტატების ყველაზე გავლენიან საიდუმლო საზოგადოებად იქცა. http://www.ireporter.ge/tampliertha-devna-da-orde/
***
ჟაკ დე მოლე სინამდვილეში იაკობ გოგებაშვილი იყო, ან პირიქით, იაკობ გოგებაშვილი იყო ჟაკ დე მოლე. ამის თაობაზე პოლემიკა უკვე საუკუნეებია მიმდინარეობს და ჯერ-ჯერობით არცერთ აზრს არ გადაუწონია: ზოგისათვის იაკობ გოგებაშვილია ჟაკ დე მოლეს ფსევდონიმი და ზოგისთვისაც ჟაკ დე მოლე იაკობ გოგებაშვილის გაფრანგებული ნაირსახეობა. ერთადერთი, რაზეც ყველა თანხმდება, არის ის ფაქტი, რომ ჟაკ დე მოლე, ანუ იაკობ გოგებაშვილი წმინდა ინკვიზიციამ მისი მწვალებლური წიგნების – „იავნანამ რა ჰქმნასა?“ და „ბუნების კარის“ გამო დაწვა. მოგვიანებით ინკვიზიციამ „დედა ენაშიც“ მეშავწიგნეობის ნიშნები ამოიცნო: „აი ია“ ეშმასეულად მიჩნეული გორგასლიანური კაბალის ციტატა ყოფილა, ხოლო „აი თათი“ თავად ეშმაკის გამოსაძახებელი შელოცვა (ავტორის შენიშვნა).

2. ატროშანი – ზოროასტრიზმი, ანუ ცეცხლთაყვანისმცემლობა, მაზდეანობა, ერთ დროს სასანიდური სპარსეთის ოფიციალური რელიგია, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სპარსეთის აქამენიდთა და პართთა იმპერიებში. რელიგია ასევე ცნობილია, როგორც ზარათუსტრიანიზმი. „საწყალობელ იქმნა უბადრუკი ვარსქენ, რამეთუ უვარყო ჭეშმარიტი ღმერთი და აღიარა ატროშანი და შეერთო იგი უღმრთოთა“ (იაკობ ცურტაველი “შუშანიკის წამება”)

3. იოანე საბანისძე – VIII საუკუნის ქართველი მწერალი, ჰაგიოგრაფი, ავტორი „აბო თბილელის წამებისა“, რომელშიც აღწერილია არაბი ჭაბუკის, აბოს მარტვილობა, ქრისტიანობისათვის მისი თავდადება. აბოს მარტვილობის აღწერით იოანე საბანისძემ მიზნად დაისახა ეროვნული თვითშეგნების განმტკიცება არაბთა ბატონობით შევიწროებული და ეროვნული გადაგვარების საფრთხის წინაშე მდგომი ქართველობისათვის. ქართველთა ეროვნული გადაგვარების მიზნით არაბები ქართველებში მაჰმადიანობას ავრცელებდნენ. ასეთ ვითარებაში არაბი აბო თბილელის ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე მოქცევა დიდმნიშვნელოვანი ფაქტი იყო.

3. ბეკენდორფი – ალექსანდრე ბეკენდორფი (1783—1844) ნიკოლოზ პირველმა (რუსეთის მეფე – 1823-1855 წწ) საიმპერატორო კანცელარიაში „მესამე განყოფილება“ შექმნა და მეთაურად გრაფი ბენკენდორფი დანიშნა; კაცი, რომლისგანაც ბავშვის შეჭმაც კი არავის გაუკვირდებოდა. მისი გენიალური იდეის წყალობით, რუსეთში „ფიქრების პოლიცია“ შეიქმნა („პალიცია მისლეი“), რომელიც ყოველთვიურად ამზადებდა მოხსენებებს საზოგადოებრივი აზრების მიმოხილვის შესახებ („აბზორი აბშჩესტვენნავა მნენია“, სანკტ-პეტერბურგი, 1827 წელი). ბენკენდორფის უწყების მიერ შემუშავდა „თეორია“, რომლის მიხედვითაც, მისივე სიტყვებით რომ ვთქვათ: „საზოგადოებრივი აზრი მთავრობისთვის ტოპოგრაფიული რუკაა, რომელიც არმიას საომარი მოქმედებების დროს სჭირდება“. ბენკერდორფმა სხვა სიმბოლოებიც შემოიღო – თეთრ ხელთათმანებსა და ცისფერ ქურთუკებში ჩაცმულ ბიჭებს ყველა ცნობდა. მათ საგანგებოდ არჩევდნენ. მათი მოვალეობა იყო: სახელმწიფო უსაფრთხოება და მტრებისგან დაცვა. 300 000 ადამიანიდან, რომლებიც სამშობლოს ღალატისთვის გააციმბირეს, როგორც შემდგომში აღმოჩნდა, მხოლოდ ათასი კაცი ყოფილა მტერი – პოლონელი, უკრაინელი და ქართველი სხავაგვარად მოაზროვნეები (ინაკომისლიაშჩიე) ანუ, პატრიოტები. ამის შემდეგ რუსეთის პოლიტიკური პოლიციის სისტემამ ახალი სახელი – (ოხრანკა) დაირქვა (ვლადიმერ კარანაძე http://tbiliselebi.ge).

4. ბერნარდო გუი (1261–1331) – დომინიკანელთა ორდენის ინკვიზიტორი. ინკვიზიციის სახელმძღვანელოს ავტორი. უმბერტო ეკოს რომანის “ვარდის სახელი” პერსონაჟი (ანტაგონისტი). ბერნარდო გუი თავის  “ინკვიზიციის სახელმძღვანელო”-ში წერდა:  “ინკვიზიციის მიზანია ერესის განადგურება, ერესის განადგურება შეუძლებელია ერეტიკოსების განადგურების გარეშე, ერეტიკოსების განადგურება შეუძლებელია ერესის მიმდევართა და დამცველთა განადგურების გარეშე, ეს კი შესაძლებელია ორი გზით: მათი მოქცევით ჭეშმარიტ კათოლიკურ რწმენაში, ან მათი სხეულის ფერფლად ქცევით, მას შემდეგ, რაც ისინი გადაეცემიან საერო მმართველობას”

5. ამალთეას რძე – ამალთეა — ლეგენდარული თხა (სხვა ვარიანტით ფერია), რომელიც კუნძულ კრეტაზე ძუძუს აწოვებდა პატარა ზევსს. ზევსმა ამალთეა შემდეგ ცაში წაიყვანა და ვარსკვლავად აქცია. მითის თანახმად ამალთეას რქას ჰქონდა ჯადოსნური ძალა, ყველაფერი სასურველი მიეცა მისი მფლობელისთვის.

6. ორაკული – ბრძენი წინასწარმეტყველი. შესაძლოა დელისის ორაკული დელფოსის ორაკულის რემინესცენციაა. კლასიკურ საბერძნეთში უმთავრესი ორაკული – სიბილა დელფოს აპოლონის ტაძარში იმყოფებოდა და ბერძნები მას რჩევას ეკითხებოდნენ.

7. სეილა ბენჰაბიბი (დაიბ. 1950 წ.) იელის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიის და ფილოსოფიის პროფესორი. მის შრომებში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა მულტიკულტურალიზმის კონცეფციას, თუ რატომ ეწინააღმდეგება მულტიკულტურალიზმის პრინციპები დასავლეთის დემოკრატიის ლიბერალურ საფუძვლებს, “კულტურათა მიზიდულობა” რამდენად თავსებადია თავისუფლებისა და თანასწორობის ფუნდამენტურ წარმოდგენებთან.

8. ნესტორ კალანდარიშვილი (1876-1922) – ცნობილი ქართველი რევოლუციონერი და ანარქო-კომუნისტი, “ციმბირელ პაპად” წოდებული.

9. ნაწყვეტი იოსიფ ბროდსკის ლექსიდან “20 сонетов к Марии Стюарт (1974), რომელიც ვარიაციაა პუშკინის ლექსზე

10. ჯოვანი მორელი (1816-1891) – ექიმი, იტალიელი პოლიტიკოსი, ხელოვნების ისტორიკოსი. მან ჩაუყარა საფუძველი შედარებით ანალიზს. მორელის მეთოდი მდგომარეობდა დეტალებში საგნის არსისა და დაფარული მნიშვნელობის ძიებაში. ამ მხრივ მისმა შრომებმა გარკვეული გავლენა მოახდინა ზიგმუნდ ფროიდზე. მორელი შრომებს აქვეყნებდა ივან ლერმოლიეფის ფსევდონიმით.

11. Ora et labora – “ილოცე და იშრომე” ლათინური ფრაზა, წმინდა ბენედიქტე ნურსიელის დევიზი, რომელმაც 529 წ. დააფუძნა ბენედიქტიანელების ორდენი. წმინდა ბენედიქტეს მიერ დაწერილი ფრაზა «Ora et labora» არის სამონასტრო წესის სულიერი საფუძველი და ბენედიქტიანელი ბერების სულიერი ცხოვრების ცენტრი, რომლებიც თავის საქმიანობაში ცდილობდნენ გაერთიანებინათ ჭვრეტითი ლოცვა და ფიზიკური შრომა.

12. იუნგის სიზმარი – როდესაც კარლ იუნგი 11 წლის იყო და სკოლიდან სახლში ბრუნდებოდა, მან დაინახა, რომ ბაზელის ეკლესიის სახურავზე მზე ანათებდა. იგი გაიტაცა სამყაროს მშვენიერებაზე, ეკლესიის ბრწყინვალებაზე და ღმერთის ძლიერებაზე ფიქრმა. ღმერთი იჯდა ცაზე დადგმულ ოქროს ტახტზე. მოულოდნელად იუნგს თავში აზრად მოუვიდა იმდენად უხამსი რამ, რომ თავად ჩავარდა საგონებელში. რამდენიმე დღე უშედეგოდ ებრძოდა დაუჯერებელ აზრებს. საბოლოოდ იუნგი დანებდა და აღიარა, რომ მან დაინახა ლამაზი ტაძარი, ღმერთი იჯდა ცაზე მდგარ ტახტზე და ზემოდან გადმოჰყურებდა სამყაროს. ტახტის ქვეშიდან ფეკალური მასები ცვიოდა, ეცემოდა ტაძრის სახურავს და ანადგურებდა კედლებს.

შენიშვნები მოამზადა თენგიზ ვერულავამ

გამოქვეყნდა ჟურნალში “ცხელი შოკოლადი” – http://shokoladi.ge

სტალინი – Stalin

Леван Урушадзе – “Особенности сталинского тоталитаризма в 1921-1953 годах в Грузии”

В первую очередь, хочу коснуться одного значительного вопроса. В анонсе нашего воркшопа, который опубликован на нескольких сайтах (“jobs.ge”, сайт кавказского отделения фонда Генриха Боля и др.) отмечено: «Несмотря на то, что в подавляющем большинстве населения Грузии эра сталинизма ассоциируется с эпохой беспредельного террора и бесчинства, народ воспринимает себя в основном в роли жертвы и почти никто не говорит о сопричастности общества к этим преступлениям». Безусловно, в обществе имелись вредные проявления (это относится не только к Грузии, но, в общем, к целому тогдашнему советскому обществу), однако было бы неправомерно отнести такой общий вывод к случаю Грузии, исходя из отношения Сталина ко всему грузинскому и своеобразия сталинского тоталитаризма в Грузии 1921-1953 годов. Нашу мысль подтверждает и тот обширный архивный материал, который был выявлен и изучен нами при работе над экспозиционным материалом в Музее советской оккупации Грузии.
Сталин, как «Народный комиссар по национальным вопросам», ведал национальной политикой большевистской России. Главной особенностью сталинского отношения к Грузии и сталинского террора было то, что Грузия была родиной советского диктатора. Приверженцы Сталина и неосталинисты всегда считают своим «козырем» то, что Сталин был грузином. А ведь именно этот фактор оказался для Грузии источником великих бед. Полным обсурдом является созданный сталинистами миф о том, что будучи во главе империи, Сталин, якобы, всегда «сознавал себя грузином» и пекся о благе своей родины.
В связи с Грузией одной из главных особенностей сталинского тоталитаризма было то, что на протяжении всей своей деятельности Сталин жестоко мстил Грузии и это его возмездие всгда имело беспощадный характер. Упомянутый факт возмездия подчеркивается многими известными исследователями биографии Сталина и сталинизма. Мы, со своей стороны, полностью разделяем справедливость этого утверждения.
«Сталин лишь настолько был грузином, насколько находился на противоположном полюсе этого понятия» – отмечал выдающийся грузинский писатель и мыслитель ХХ века Григол Робакидзе, создавший в 1932г. правдивый образ Сталина в книге «Загубленная душа» (“Cakluli suli”) [1, с. 94]. В этом же произведении писатель сравнивает Сталина с Ариманом, который, как известно, берет начало в древней персидской мифологии, как носитель зла. Примечательна и следующая фраза Гр. Робакидзе: «каждый народ в лоне своем порождает и нечто чуждое, направленное против него самого».
Западные биографы Сталина на основе скрупулезного анализа его биографии единодушно подчеркивают, что унижение, испытанное им в молодости в Грузии, породило в нем злобу и ненависть к своей родине и непреодолимую жажду возмездия, которую испытывал он вплоть до своей кончины [2 – 4 ].
Длительное время его единомышленник, а затем резко противостоящий ему Лев Троцкий отмечал причуду Сталина говорить, что он не грузинский, а русский большевик [5, с. 48]. Автор указывает, что именно по этой причине Ленин назвал Сталина «русификатором – инородцем». Неспроста, что в анкетах, в графе «родной язык», Сталин родным указывал русский, а не грузинский язык, хотя всегда говорил с сильным грузинским акцентом.
Друг юности Сталина, а впоследствии убежденный противник сталинизма и советсвкой системы, примечательный деятель грузинской политической эмиграции Иосиф (Сосо) Иремашвили (на которого ссылается Троцкий) указывал, что Сталин категорически возражал против заключения мирного договора от 7 мая 1920 года между Россией и Грузией, поскольку он даже в мыслях не хотел признать Грузию независимой от России [5, с. 49].
Известный американский советолог, профессор Ричард Пайпс, справедливо отмечает, что именно Сталин и его сподвижники (Орджоникидзе, Киров и др.) настаивали в 1918-1921гг. на покорении суверенной Грузии посредством силы. Также справедливо заключение ученого, что Грузия могла спастись, если бы не было постоянного давления со стороны Сталина и его приспешников на Ленина, который одно время был старонником некоторой осторожной политики по отношению Заказказья [3, с. 197].
Известный историк, профессор Роберт Такер приводит слова, брошенные Сталиным в Центральном комитете большевитской партии по поводу национального восстания в Грузии в августе 1924 года: Грузию нужно заново перепахать! [4, с. 216].
Когда заходит речь о деятельности России против Грузинской Демократической Республики (1918-1921) и о репрессиях в первых годах после оккупации Грузии Россией (1921-1924), то часто можно услышать утверждения сталинистов, что мол Сталин в большевистской России не решал ничего, что он просто не мог сам принимать решения. На самом же деле, национальную политику большевистской России со дня большевистского переворота полностью вершил народный комиссар И. Сталин. Примечателен один факт, отмеченный Григолом Робакидзе: «Когда Троцкий 15 февраля 1918 года телеграфом запросил из Брест-Литовска дальнейшие инструкции у Ленина, то Ленин ему ответил: «прежде чем ответить на ваш вопроса, я хотел бы переговорить со Сталиным». Троцкий, по-видимому, тогда впервые почувствовал с кем ему предстоит иметь дело в будущем» [1, с. 102].
Следует отметить, так же, один примечательный момент: неуемная злоба Сталина к Грузии, его ненависть к своей родине точно проявилась в его отношении к собственному сыну (от вервой жены Сванидзе) – Якову. Его отношение к Якову было столь презрительным и циничным, что привело сына к попытке самоубийства. Когда после этой попытки Сталин встретил Якова, то с несмешкой сказал ему: «не можешь даже покончить с собой». Это отношение проявилось и во время второй мировой войны, когда на повестку дня встал вопрос об обмене плененного немцами Якова на немецкого генерала. В отношении Сталина к Якову явно проскользывает отношение советского диктатора к Грузии и этот вопрос легко может быть объяснен психологами при изучении личности Сталина под углом подсознания.
В директивном письме относительно Грузии Центральному комитету большевистской партии Сталин писал 24 января 1921 года: «Предлагаю одобрить линию тов. Чичерина по вопросу о Грузии и дать Ревввоенсовету республики директиву о необходимости немедленного приступа к подготовительной работе на Кавказе на предмет разрешения вопроса о порядке военного вмешательства. Одновременно дать директиву товарищу Орджоникидзе о необходимости подготовки повстанческих выступлений в известных районах Грузии» [6, с. 15-16].
Через четыре дня, 28 января 1921г., Сталин сообщил Орджоникидзе: «Цека принял решение вести подготовительную работу в предположении, что может понадобится военное вмешательство и оккупация Грузии» [7].
О решающей роли Сталина в оккупации-аннексии суверенной Грузии свидетельствует и третий источник, в частности, его шифрованная телеграмма С. Орджоникидзе 15 февраля 1921г., в которой читаем: «Сейчас передам шифрованный ответ ЦК, а пока предлагаю: Ахлаве шеутие, дастуриа, аиге калаки («сейчас же наступай, есть согласие, возьми город» – Л.У)» [8].
Так же по почину Сталина произошло отчуждение частей территории Грузии. До большевистской оккупации в феврале-марте 1921 года площадь территории Грузии составляла 107 тыс. кв.км., а ныне (считая незаконно оккупированные в августе 2008 года Россией территории вместе с Абхазией и т.н., «Южной Осетией», признанных Россией же «независимыми государствами» вопреки всем нормам международного права) – не более 70 тыс. кв.км.
В статье Сталина, опубликованной в газете «Правда» за несколько дней до оккупации Грузии 10 февраля 1921г., подчеркивалось, что Грузия якобы расширяла свою территорию за счет соседей – Армении и Турции! Это была некоторая прелюдия к той горькой реальности, что сталось с территорией Грузии после ее оккупации-аннексии: Армении был передан бывший район Лоре, а Турции (как плата за помощь, оказанной большевистской России при оккупации Грузии) – Артвинская, Артаанская (Ардаганская), Олтисская области и Поцховская волость, Азербайджану было передано Саингило (нынешние районы Кахи, Белаканы и Закатала) и территория, где сейчас находится Мингечаурское водохранилище. В границах собственно России оказались обширная черноморская прибрежная полоса, включая город Сочи и историческая область Двалети, которая сейчас входит в Северную Осетию.
Передача Лоре Армении произошла 7 июля 1921г. на заседании Кавказского бюро Российской большевистской партии, на котором именно по инициативе и активном участии Сталина был рассмотрен вопрос о границе между Грузией и Арменией [9].
Под руководством Сталина были оформлены в 1921 году известные Московский и Карский договоры, согласно которым Турции были переданы, принадлежащие Грузинской Демократичевской Республике (1918-1921) приблизительно 14 тысяч кв.км.
Когда начинают говорить о том, что после второй мировой войны предпологалось «вернуть находящиеся в пределах Турции грузинские территории» и что во главе этого почина был Сталин, то игнорируют важнейший момент, которым руководствовался диктатор, которым двигала не забота о возвращении территорий Грузии, а намерение расширить границы своей империи и поставить под ее контроль Босфор и Дарданеллы [10, с. 3-20].
При упоминании соучастия грузинского общества в советских репрессиях 1930-ых годов, обзязательно следует обратить внимание на один принципиальный момент, неучет которого, по нашему мнению, недопустим. Исходя из особенностей отношения Сталина к Грузии, сразу же после оккупации, одной из главных его задач явилось уничтожение мыслящей части грузинского общества (аристократия, национально настроенная интеллигенция, передовое духовенство), чтобы после этого осталась та часть общества, управлять которой не составило бы труда. Подтверждением сказанного являются те жестокие и неумолимые репрсессии 1921-1930 годов, жертвой которых пала лучшая часть груинского общества. Этими репрессиями Сталин «снял сливки» с грузинского общества. Сталин прекрасно знал Грузию и тот или иной слой ее общества и, постольку, хорошо понимал какая ее часть «подлежит выбраковне», кого следует уничтожить физически, чтобы потом «пасти» оставшуюся часть по своему усмотрению
Во второй мировой войне, которая в широком понимании была для Грузии колониальной и навязанной войной, из Грузии на фронт было послано более 700 тысяч человек (в основном, грузин), из которых не возвратились почти 400.000. Исходя из тогдашнего количества населения и столь высокого процента призванных в армию и павших людей, то это обстоятельство свободно можно счесть за целенаправленный геноцид. Нелья забывать и то, что на фронт забирали и единственных сыновей.
Зная, что грузинский народ, как и другие кавказские народы рано или поздно заявят о восстановлении независимости, Сталин на Кавказе и в Грузии заложил «мины длительного действия» в виде автономных образований. Кроме этого, на Северном Кавказе административные границы между автономиями были проведены таким образом, чтобы в перспективе возникли территориальные споры. По мысли «творца» эти мины мгновенно должны были «сработать» в виде т.н. «этноконфликтов», как только кавказские народы и, в особенности, Грузия заикнуться о восстановлении независимости. Так и случилось!
В 1951 году, когда в других республиках советской империи репрессии были на исходе, по Грузии прошлась новая волна репрессий: многие неугодные советской системе и подозрительные для нее люди были выселены в Среднюю Азию по статусу «спецпереселенных». Это подтверждается архивным материлом Архивного управления Министерства Внутренних Дел Грузии.
Если бы не кончина Сталина, по отношению к Грузии планировалось проведение новых жестоких репрессий.
Сталинские мероприятия, направленные против Грузии и грузинского народа, всегда сопровождались особым цинизмом. Например, до 1937 года запрещалась популяризация в любом виде одного из величайших грузинских писателей и общественных деятелей Ильи Чавчавадзе и его наследия. Под руководством известного ученого и патриота Павле Ингороква в 1920-ых годах в Тбилиси существовало издательство «Картули Цигни» («Грузинская книга»). Это издательство пало жертвой издания многотомника (1925-1928) именно Ильи Чавчавадзе. Проявлением величайшего цинизма было то, что в 1937 году, когда в Грузии тоннами проливалась кровь, с великой помпой было отмечено 100-летие со дня рождения Ильи, а также и то, что в 1940 году перед его могилой в Мтацминдском пантеоне был погребен один из главных организаторов убийства Ильи – Филипп Махарадзе….
Самым же большим цинизмом был заключительный 26-ой пункт Договора от 30 декабря 1922 года о создании т.н. «Союза Советских Социалистических Государств», согласно которому, за каждой республикой сохранялось право «Свободного выхода»…
Все вышеуказанное явствует, что по отношению к Грузии целью И. Сталина являлось осуществление давнишней мечты русского имперского владычества: превращение Грузии в русский рай.

Литература
1. Григол Робакидзе, Чаклули Сули (Загубленная душа) (перевод с немецкого), Тбилиси, 1991, с. 94-109.
2. Ноймайер А., Иосиф Сталин. – Сб.: «Диктаторы в свете медицины», Ростов-на-Дону 1997, с. 453-454.
3. Пайпс Р., Россия при большевиках, Москва, 1997.
4. Такер Р., Сталин. Путь к власти. История и личность, Москва, 1990.
5. Троцкий Л., Сталин, Москва, т. II, 1990.
6. Оккупация и фактическая аннексия Грузии (Документы и материалы), Тбилиси, 1990.
7. Бывший Центральный Партархив Москвы (ЦПА), ныне Архив Президента РФ, ф. 558, оп. 1, дело 2043, л. I.
8. Бывший ЦПА, ныне Архив Президента РФ, ф. 558, оп. I, дело 2054, л. I.
9. Архивное управление МВД Грузии, Бывший партархив, ф. 14, оп. I, дело 6.
10. Из истории одной идеологической кампании (территориальные претензии СССР к Турции в 1945-1953гг) (на груз. языке), Тбилиси, 2003.

Леван Урушадзе, научный куратор Музея советский оккупации, доктор исторических наук

მიხეილ წერეთელი – Mikheil Tsereteli

ლევან ზ. ურუშაძე – დიადი სულის უკვდავება

ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მოღვაწე გახლდათ ეროვნული ერთობის დარაზმულობა `თეთრი გიორგი~-ს ერთ-ერთი ლიდერი, გამოჩენილი ქართველი მეცნიერი (ისტორიკოსი და ლინგვისტი) და პუბლიცისტი, პროფესორი მიხეილ (მიხაკო) წერეთელი (1878-1965), რომელიც ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე განისვენებს. უაღრესად სასიამოვნოა ბოლო დროის საქართველოს ხელისუფლების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დიდი მამულიშვილის სამშობლოში, მთაწმინდის პანთეონში, გადმოსვენების შესახებ. ჩვენთვის დიდად საამაყოა იმის აღნიშვნა, რომ მრავალი ათეული წლის მანძილზე (1921 წელს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ) საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმმა 2008 წლის დეკემბერში პირველად ჩაატარა მიხაკო წერეთლის 130-ე წლისთავისადმი მიძღვნილი საიუბილეო სამეცნიერო სესია.

ქვემოთ სწორედ მიხაკო წერეთლის დაუღალავ, უაღრესად ნაყოფიერ, მრავალმხრივ მოღვაწეობაზე გვექნება საუბარი.

მიხეილ (მიხაკო) გიორგის ძე წერეთელი იყო მსოფლიო მასშტაბის მეცნიერი ძველი აღმოსავლეთის ისტორიის დარგში, ფილოლოგი, პუბლიცისტი, სოციოლოგი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, პროფესორი, ცნობილი ექიმის, პუბლიცისტისა და ეროვნული მოღვაწის ვასილ წერეთლის (1862-1937) უმცროსი ძმა, აკადემიკოსების გიორგი და თინათინ წერეთლების ბიძა. მამამისი, – გიორგი წერეთელი თავისი დროისთვის უაღრესად განათლებული პიროვნება იყო, მწიგნობარი და ბრწყინვალე კალიგრაფი. მის მიერ გადაწერილი რამდენიმე თხზულება დღეს საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრშია დაცული. დედა, – მაია იაშვილი, გახლდათ მოწინავე არისტოკრატული ოჯახის წარმომადგენელი და შვილების აღზრდით იყო დაკავებული.

დაიბადა მიხაკო წერეთელი 1878 წლის 23 დეკემბერს, ზემო იმერეთის ერთ-ერთ ულამაზეს სოფელ ცხრუკვეთში. იგი იმერეთის სამეფოს ტახტის აზნაურის, იმერთა მეფეების, – ალექსანდრე V-ის და სოლომონ I-ის კარის მოძღვარის სვიმონ წერეთლის (მისგან იღებს სათავეს მოძღვრიშვილ-წერეთელთა ცნობილი საგვარეულო) და იმერეთის მეფის დავით II-ის პირდაპირი შთამომავალი იყო.

მიხეილ წერეთელმა 1898 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. იმავე წელს ჩაირიცხა კიევის უნივერსიტეტში, საიდანაც გარიცხეს 1899 წელს, აქტიური პოლიტიკური, ანტიიმპერიული მოღვაწეობისათვის. შემდეგ სწავლობდა სორბონის და ჟენევის უნივერსიტეტებში. 1912 წელს წარმატებით დაამთავრა ჰაიდელბერგის (გერმანია) უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი ძველი აღმოსავლეთის ისტორიის განხრით.

მიხაკო წერეთელი (ჰაიდელბერგი, 1914 წ.)

1900-1906 წლებში მ. წერეთელი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საფრანგეთსა და შვეიცარიაში. აქტიურად იყო ჩაბმული ანარქისტულ და ეროვნულ-განმათავისუფლებელ საქმიანობაში. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ვარლამ ჩერქეზიშვილთან, პეტრე კროპოტკინთან და საერთაშორისო ანარქისტული მოძრაობის სხვა ლიდერებთან. ამასთან, ეწეოდა ნაყოფიერ პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. ფსევდონიმებით `Bატონ~ და `მ. სანგალა~ წერილებს აქვეყნებდა როგორც ქართულ, ისე უცხოეთის პერიოდულ პრესაში.

1904 წელს იგი შეუერთდა ქართველ სოციალ-ფედერალისტთა ჯგუფს გიორგი დეკანოზიშვილის ხელმძღვანელობით. ეს ჯგუფი მოღვაწეობდა პარიზში. აქ გამოდიოდა მათი გაზეთები `საქართველო~ და `Lა Gეორგიე~. იმავე წელს მ. წერეთელმა მონაწილეობა მიიღო რუსეთის იმპერიის რევოლუციური ჯგუფების ინტერპარტიულ კონფერენციაში, რომელიც გაიმართა პარიზში. ამ თავყრილობაში მასთან ერთად მონაწილეობდნენ გიორგი დეკანოზიშვილი, ვარლამ ჩერქეზიშვილი და გიორგი ლასხიშვილი. ისინი, სოციალ-დემოკრატებისგან განსხვავებით, აქტიურად იცავდნენ ქართველი ერის შელახულ უფლებებს. იმავე წელს ჟენევაში ჩატარდა ქართველი ფედერალისტების კონგრესი, რომელშიც აქტიური მონაწილეობა მიიღო მიხაკო წერეთელმა.

სხედან (მარცხნიდან მარჯვნივ) ნიკო ნიკოლაძე, აკაკი ჩხენკელი და ზურაბ ავალიშვილი; დგანან სპირიდონ კედია, გიორგი მაჩაბელი და მიხაკო წერეთელი (1917 წ.)

აღსანიშნავია, რომ 1905 წელს, სხვა ცნობილ მამულიშვილებთან (თედო სახოკია, ვარლამ ჩერქეზიშვილი, გიორგი დეკანოზიშვილი, ივანე ციციშვილი, იასონ ბობღიაშვილი და სხვანი) ერთად, მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო გემით ”სირიუსი” ეროვნული მოძრაობისათვის იარაღის (7 ათასი თოფი და 1 მილიონი ტყვია) შემოტანაში.

1906 წელს მიხაკო წერეთელი იყო ეროვნულ-პოლიტიკური მიმართულების ჟურნალის `ნობათი~ ფაქტობრივი რედაქტორი (ოფიციალურად რედაქტორი გახლდათ დ. ერისთავი-მდივნისა). აქ იგი აქვეყნებდა პოლიტოლოგიური, ანტიიმპერიული შინაარსის წერილებს ფსევდონიმით ”Bატონ”. იმავე 1906 წლის დამლევს ცენზურამ გაზეთი დახურა…

ვასილ წერეთელი (1862-1937), პუბლიცისტი, ეროვნული მოღვაწე

მიხაკოს უფროსი ძმა, – გამოჩენილი პუბლიცისტი და ეროვნული მოღვაწე ვასილ წერეთელი (1862-1937).

მცირე ხნის შემდეგ, 1907 წლის 30 აგვისტოს, საქართველოში უდიდესი ტრაგედია დატრიალდა – რუსეთის ”დემოკრატიაზე” ”ჯვარდაწერილმა” ქართველმა სოციალ-დემოკრატებმა წიწამურთან ვერაგულად მოკლეს დიდი ილია. გაზეთის `ისარი~ 1907 წლის 2 სექტემბრის ნომერში გამოქვეყნდა მ. წერეთლის ცნობილი წერილი `კაცია ადამიანი?!~ ქართველი საზოადოებისთვის კარგად არის ცნობილი სიტყვა, რომელიც მან წარმოსთქვა ილიას დაკრძალვაზე. როგორც სტატია, ისე სიტყვა იმავე წლის დამლევს გამოქვეყნდა მემორიალურ კრებულში `ილია ჭავჭავაძის სიკვდილი და დასაფლავება~.

1907 წელს ჰააგაში შედგა საერთაშორისო სამშვიდობო კონფერენცია, რომელზე წარსადგენად ვარლამ ჩერქეზიშვილის და მიხაკო წერეთლის თაოსნობით მომზადდა ქართველი ერის პეტიცია. მასში ყურადღება გამახვილებულია ქართველი ერის შელახულ უფლებებზე, კერძოდ, ცარისტული რუსეთის მიერ 1783 წლის ე.წ. ”გეორგიევსკის ტრაქტატი”-ს დებულებათა უხეშ დარღვევაზე. ვ. ჩერქეზიშვილის თხოვნით, ტექსტს საბოლოო რედაქცია გაუკეთა საერთაშორისო სამართლის აღიარებულმა ავტორიტეტმა, ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორმა ერნესტ ნისმა (პეტიციის ტექსტი იხილეთ: ვარლამ ჩერქეზიშვილი. საქართველოს პეტიცია საერთაშორისო კონფერენციისადმი ჰააგაში 1907 წელს, ჟ. ”პრომეთე”, თბილისი, N 3, 1918).

წინ ზის გიორგი დეკანოზიშვილი, მეორე რიგში არჩილ ჯორჯაძე (მარცხნივ) და მიხაკო წერეთელი, დგანან გობეჩია, კომანდო გოგელია და ვარლამ ჩერქეზიშვილი

1910 წელს თბილისში გამოიცა მ. წერეთლის მნიშვნელოვანი სოციოლოგიური გამოკვლევა `ერი და კაცობრიობა~. ეს იყო ქართულ ენაზე გამოცემული პირველი სოციოლოგიური მონოგრაფიული გამოკვლევა. იმავე წელს იგი სიტყვით გამოვიდა ლონდონის ჩაგრულ ერთა ყრილობაზე.

1914 წელს მიხეილ წერეთელმა მოიპოვა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხი ასირიოლოგიაში. სადისერტაციო ნაშრომი იმავე წელს ცალკე წიგნად გამოიცა ხსენებული უნივერსიტეტის მიერ. მანამდე, 1912 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი ცნობილი მონოგრაფიული გამოკვლევა `შუმერული და ქართული~, რომელიც მოგვიანებით გამოიცა ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე.

1916 წელს მ. წერეთელი მონაწილეობდა ლოზანაში გამართულ ჩაგრულ ერთა ყრილობაში. იმავე წელს ფრანგულ ენაზე გამოიცა მისი წიგნი კავკასიის ეთნიკური და კულტურული განვითარების საკვანძო საკითხების შესახებ.

1913-1916 წლებში დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის სამეფო სააზიო საზოგადოების შრომების რამდენიმე ნომერში გამოქვეყნდა მ. წერეთლის გახმაურებული ნაშრომი `შუმერები და ქართველები~. არჩეული იყო აღნიშნული საზოგადოების ნამდვილ წევრად.

მიხაკო წერეთელი მეუღლესთან თამარ ვახვახიშვილთან ერთად

.

1914-1918 წლებში მიხეილ წერეთელი იყო საზღვარგარეთ მოქმედი მეტად მნიშვნელოვანი ორგანიზაციის, – `საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტი~-ს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აქ მისი თანამებრძოლები იყვნენ კომიტეტის წევრი და `ქართული ლეგიონი~-ს მეთაური, გენერალი ლეო კერესელიძე, პეტრე სურგულაძე (კომიტეტის თავმჯდომარე), შალვა ვარდიძე, გიორგი მაჩაბელი, დათა ვაჩნაძე, ვასო დუმბაძე, მელიტონ ქარცივაძე და სხვა სახელოვანი მოღვაწენი.

1918 წლის 26 მაისს მ. წერეთელი ესწრებოდა საქართველოს ეროვნული საბჭოს იმ ისტორიულ საგანგებო სხდომას, რომელზეც გამოცხადდა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა. 1918-1919 წლებში იგი იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დიპლომატიური მისიების ხელმძღვანელი გერმანიაში და სკანდინავიის ქვეყნებში.

1919-1920 წლებში მიხეილ წერეთელი იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი ასირიოლოგიასა და ძველი აღმოსავლეთის ისტორიაში.

მიხაკო წერეთელი (1910-იანი წლების დამლევი)

.

1921 წლის თებერვალ-მარტში ბოლშევიკურმა რუსეთმა მოახდინა საქართველოს ოკუპაცია. მ. წერეთელი იძულებული გახდა სამუდამოდ დაეტოვებინა სამშობლო.

1922-1945 წლებში იგი იყო ჯერ ბრიუსელის უნივერსიტეტის (1922-1933), შემდეგ კი ბერლინის ჰუმბოლდტის სახელობის უნივერსიტეტის (1933-1945) პროფესორი.

1920-იანი წლების პირველ ნახევარში სტამბოლის ქართველ კათოლიკეთა სავანესთან არსებულმა გამომცემლობამ გამოსცა მ. წერეთლის მიერ ნათარგმნი `გილგამეშიანი~ და მისი მონოგრაფიული გამოკვლევა `ხეთის ქვეყანა~.

1926-1955 წლებში იგი იყო ქართული პატრიოტული პოლიტიკური ორგანიზაციის, – ეროვნული ერთობის დარაზმულობა `თეთრი გიორგი~-ს ერთ-ერთი ლიდერი. 1944 წლამდე მ. წერეთელი ორგანიზაციას ხელმღვანელობდა გენერალ ლეო კერესელიძესთან ერთად (იყო მისი მოადგილე), ამ უკანასკნელის დაღუპვის შემდეგ კი, ფაქტობრივად, იყო `თეთრი გიორგი~-ს ერთპიროვნული ლიდერი.

მიხაკო წერეთელი მეუღლესთან ერთად

1929 წელს ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტმა გერმანულ ენაზე გამოსცა მ. წერეთლის მონოგრაფია `ახლადაღმოჩენილი ქალდეური წარწერები~.

1933-1953 წლებში საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალის `რევიუ დ’ასირიოლოჟი~ (ბელგია) ნომრებში გამოქვეყნდა მისი სტატიების სერია ურარტუს ისტორიის საკითხებზე. მ. წერეთელი არჩეული იყო ამ ჟურნალის სარედაქციო საბჭოს წევრად.

1933 წელს ბერლინში გამოიცა სულხან-საბა ორბელიანის ცნობილი თხზულების `სიბრძნე სიცრუისა~ მიხეილ წერეთლისეული გერმანული თარგმანი.

მეორე მსოფლიო ომის წლებში მ. წერეთელი იყო გერმანიაში მოქმედი `ქართული სამოკავშირეო შტაბი~-ს ერთ-ერთი ხელმღვანელი. შტაბის ძალისხმევით გერმანიის საკონცენტრაციო ბანაკებიდან გათავისუფლდა ასობით ქართველი სამხედრო ტყვე. გარდა ამისა, 1942 წელს იგი იყო ერთ-ერთი მოთავე ქართული პატრიოტული პოლიტიკური ორგანიზაციის `ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი~-ს დაფუძნებისა.

სახელოვანი მეცნიერი და მამულიშვილი აქტიურად მოღვაწეობდა რუსთველოლოგიის დარგში. 1963 წელს პარიზში გამოიცა `ვეფხისტყაოსნის~ მის მიერ აღდგენილი და დადგენილი ტექსტი, ხოლო 1975 წელს პოემის წერეთლისეული გერმანული პროზაული თარგმანი.

უმძიმესი იყო სახელოვანი მამულიშვილისთვის 1945 წელი: აღნიშნულ წელს ბრმა შემთხვევამ იმსხვერპლა მისი ერათადერთი ვაჟი, – ოთარ წერეთელი.

მიხაკო წერეთლის ვაჟი, – ოთარ წერეთელი. ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის და ეროვნული ერთობის დარაზმულობა თეთრი გიორგის თვალსაჩინო მოღვაწე (1902-1944).

1945 წლიდან იგი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მიუნხენში. სიცოცხლის ბოლომდე აქტიურად თანამშრომლობდა მიუნხენის უნივერსიტეტთან და მიუნხენის აღმოსავლეთ ევროპის და სსრ კავშირის შემსწავლელ ინსტიტუტთან, რომლის დირექტორი იყო ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის თვალსაჩინო მოღვაწე, პროფესორი ალექსანდრე ნიკურაძე.

პროფესორ მიხაკო წერეთელს დაბადებიდან 80 წლისთავს ულოცავენ დოქტორი ნიკო ნაკაშიძე (მარჯვნიდან პირველი) და პროფესორი ალექსანდრე ნიკურაძე (მარჯვნიდან მესამე), მიუნხენი, 1963 წ

მიხეილ წერეთელი იყო ქართული ემიგრანტული პერიოდული პრესის აქტიური თანამშრომელი. მისი უშუალო მონაწილეობით პარიზში დაარსდა სამეცნიერო ჟურნალი `ბედი ქართლისა~, რომელშიც გამოქვეყნებულია მ. წერეთლის არაერთი საყურადღებო წერილი. მისი საყურადღებო ნაშრომებია გამოქვეყნებული, აგრეთვე, პროფესორ ვიქტორ ნოზაძის რედაქტორობით პარიზში გამომავალ ჟურნალში `კავკასიონი~. გარდა ამისა, მიხაკო წერეთელი იყო ლონდონში გამომავალი ინგლისურენოვანი სამეცნიერო ჟურნალის “Georgica” სარედაქციო საბჭოს უცვლელი წევრი. ამ ჟურნალში გამოქვეყნდა მისი ქართველოლოგიური ხასიათის არაერთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი. მისი საერთაშორისო სამეცნიერო სამყაროს მიერ აღიარებული ნაშრომებია გამოქვეყნებული საერთაშორისო ჟურნალში “Revue d’Assyriologie”. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ე.წ. `კელიშინის სტელის~ ასურულად ნათარგმნი ურარტული ტექსტის კრიტიკული პუბლიკაცია (ტ. 47, 1953), რომელსაც ფართო გამოხმაურება ხვდა წილად. უაღრესად ფასეულია მიხაკო წერეთლის გამოკვლევა `ვეფხისტყაოსნის~ ტექსტისათვის~, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალის `ბედი ქართლისა~ მე-12 – მე-16 ნომრებში (პარიზი, 1952-1954 წ.წ.). ნაშრომი მიჩნეულია რუსთველოლოგიის სფეროს ერთ-ერთ საეტაპო გამოკვლევად.

გარდაიცვალა მიხაკო წერეთელი 1965 წელს, 87 წლის ასაკში. მოგვიანებით მისი ნეშტი მიუნხენიდან გადასვენებულ იქნა საფრანგეთში, ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.

მიხეილ (მიხაკო) წერეთლის საფლავი ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე

და ბოლოს, გვსურს თხრობა დავასრულოთ მიხაკო წერეთლის სიტყვებით, რომლებიც ზედმიწევნით ახასიათებს მათ ავტორს: `უფლება არსებობისა და ხელშეუხებლობისა, თანასწორობა სრული და სამართლიანი, უფლება რომელიმე ფორმის სახელმწიფოს დაარსებისა, უფლება საზოგადოებათა, საზოგადოების წინაშე სამართლის პოვნისა და თანასწორი სამართლიანი ვალდებულება მის წინაშე, აი, ერის უფლება” (იხ.: Bატონ. ერი და კაცობრიობა, 1910, გვ. 253). სწორედ ქართველთა შეგინებული და შელახული ეროვნული ღირსების აღდგენას მიუძღვნა მიხაკო წერეთელმა მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება.

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები