Ludus Pro Patria. Pierre Puvis de Chavannes

გიორგი კეკელიძე – Giorgi Kekelidze

გიორგი კეკელიძე – “PRO PATRIA”

ნაწყვეტები შეწყვეტილი რომანიდან

თავი პირველი

ხოლო ბატონმა პიმ პირველად მაშინ იტირა, როცა ოცი წლის გაუწმენდავი საპირფარეშო ამოასუფთავა და გაველურებული მანდარინების ძირში ხორცსგაყრილი დედის, მამიდის და პირველი ცოლის განავალი მიმოაბნია. პის შეეშინდა საკუთარი ცრემლის. მერე დამაშვრალმა ლეღვის ხის ძირში მიიძინა და ესიზმრა.

თავი (მოკვეთილი) პირველი

თანამოსასმენი: Nina Simone – Funkier Than a Mosquito’s Tweeter

*

*

1.

მე მოსე ისტრახი ვარ. ყველაზე მახინჯი კაცი ამ სამეფოში. ეს ხორცმეტები დედის საშვილოდან დამყვა, სადაც ჩემს შობამდე ცამეტი ძმა მოკლეს. ეს ხორცმეტები მათი ხორცის ნაწილებია, გახრწნას გადარჩენილი და საშოს კედლებს გამოკიდული. ერთი სული მაქვს და თოთხმეტი ტანი მაცვია, ერთი სული მაქვს როდის გავიხდი. ცეცხლი დავანთე, დანას ვათბობ და მეტხორცს ვითლი, ცეცხლგადაღმა დაღლილი მოხუცი წევს და ჭაში სათლივით ჩამწყდარი ხმით ჩურჩულებს: კაენ, რად მოკალი ძმა შენი… მე კი მოსე ისტრახი ვარ, ყველაზე მახინჯი კაცი მთელს სამეფოში.

2.

მე მოსე ისტრახი ვარ. ყველაზე ლამაზი კაცი ამ სამეფოში. უკვე შორს ვარ – აქ მზის ცივი ზურგი ჩანს და ძველი მიწა, როგორც წერტილი – უნებლიე წინადადების. ერთი სხეული და თოთხმეტი სული მაქვს, ტანზე გველი შემომხვევია და ვაშლებს ვისხამ. მე მოსე ისტრახი ვარ. ყველაზე ცრუ კაცი.

თავი მეორე

მეორე სიზმარი, რომელიც ბატონმა პიმ უფლის ნებით იხილა – სახიობა იყო. მონაწილეობდნენ ფარნავაზ მეფე, ილია ჭავჭავაძე და ბატონი პის მეზობლის არასრულწლოვანი ბავშვი. ვმონაწილეობდი აგრეთვე მეც და ჩემი კლასელი.

თავი (მოკვეთილი) მეორე

აღარ თოვს. ალბათ ცას წამოსცდა ჩემი მეზობლის ბავშვის ლოცვა და მერე სხვადასხვა ლოცვებმა პირი აუკრეს და უკარნახეს გზა, რომელმაც კარგად იცის

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა.

აქ სულ გვიანი შემოდგომაა, მეეზოვეები ხეების სისხლს აგუბებენ. და სხვა სისხლი –

წყალი, რომელიც სისხლად იქცა. მიწა, რომელიც პურად იქცა და

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა.

ის დაბრუნდა გამოქვაბულიდან მოკლული ირმით, მზითპირდაუბანელი.

ის დაბრუნდა ბრმა და გავაძღეთ…

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა.

ეს მისი სახლია, ნიშნავს – ჩემს სახლს,

რომელსაც ტანში ჭიანჭველებივით ვუვლით და ვუვლით გარს

და ვუვლით დედასავით, რადგან დედაჩვენი უჩვენოდ მოკვდა.

ცაზე კი ვარსკვლავები – ცის მინდვრის თაგვების სოროები და

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა.

ავი სიზმრის შიშით ძილი დაგვიფრთხა. ვფხიზლობთ. სხვა ხეზე ჩაცვენილი თვალებივით ორ ბნელ ფუღუროს და ჭერზე წვიმის შემხმარ წვეთებს

ვაკვირდებით და ვაკვირდებით, მაგრამ გვახსოვს ისევ ერთი

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა.

ზღვა, მინდორი, მთები და

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა,

მკრთალი ნათელი სავსე მთვარისა

ანუ

იგივენი და ჩვენ.

ჩვენ ანუ იგივენი.

თავი მესამე

მესამე სიზმარი მამლის მეორე ყივილისას ეწვია – მეოთხე ანდაზის, დავით გურამიშვილის, ილია ჭავჭავაძის და ბატონი პის ფსიქოდელიარანინული დაუჯდომელი.

თავი (მოკვეთილი) მესამე

თანამოსამენი – რომანოზ მელოდოსი – “საშობაო საგალობლები”

*

*

შენ წერდი, როგორ გამევლო უღრან ღამის უცხო ბილიკზე და მე მომაკვდავ მთვარესავით მზისგან თეთრი სისხლი ვისესხე, გავფითრდი და თეთრფრთიანი შეშისმჭრელის ხშირი მადლი – ფითრი მოვისხი, გავფითრდი და

თეთრფრთიანი შეშისმჭრელის ხშირი ფითრი – მადლი მოვისხი.

გავფითრდი და ხე ვარ – შემახე ხელი და იგრძენი გამხმარ სისხლის უძრაობა – ბოლო სიბერე. შენ წერდი. თუმცა დავუძლურდი, ისევ გრცხვენია უსხეულო სიშიშვლისაც –

გინდა მზერას ჩადრი ჩააცვა, რომ არ გაგიწყრეს სიჯიუტის ავი ალაჰი.

შენ წერდი ჩემი სევდის სიგრძეს, დაღლილ ღიმილს, სიტყვის სიმოკლეს,

მას მერე, რაც ზუბოვკიდან მომავალი გნახე, შეგირთე

და შენდამი ვცან სიყვარული – ჩემს გზას წერდი მოურჩენი ზამთრის მიწაზე.

წერდი. დღესაც წერ. ვერ მიმხვდარხარ, რომ ფურცელი გათავდა უკვე

და წერილიც წავიღე.

თავი მეოთხე

ბატონი პი მოულოდნელად იღვიძებს და ფანჯარას გასცქერის. წუთებს იწერს.

თავი (მოკვეთილი) მეოთხე

4 იანვარი. 15.29

საქართველოო, ლამაზო

4 იანვარი. 15.30 (ბატონი პი ბრუნდება სამშობლოში)

კუზიანი ხე – გაყინული ქარი.

4 იანვარი. 18.02 (ბატონი პი დაბრუნდა. ზის ფანჯარასთან. ელოდება)

მზე აჭრილ რძეში დამბალ პურს ჰგავს –

იანვრის დღე სოფლის მჟავე სუნით ღამდება.

4 იანვარი. 23.23 (ზის ფანჯარასთან. ამაოდ. იმედგაცრუება)

სიმინდის ზვინიანი ეზო –

პირშიჩალაგამოვლებული ღამე.

5 იანვარი. 00.01 (ბატონი პი ღელავს. თრთის. უძილობა)

ქუთუთო მოვითალე, დავგრიხე და

დღე ღამეს გადავაბი.

5 იანვარი. დანარჩენი საათები (ბატონი პი)

მზე ისევ ოდნავ მწვანე რძეში გამომბალ პურს ჰგავს, დარდით გამოხრულ სიბრძნის კბილში ვიგუბებ ღვინოს და კატას მოაქვს ჩემი მკვდარი ბებიის მურგი, რომ თავი დავდო, სევდა დავდო და დავიძინო. რომ თავი დავდო, მე კი ჩუმად წავიდე სადმე

ანუ ამ ძაფმა წინდის ნაცვლად ქსოვოს სიზმარი და თუნდაც სიზმარს წინდასავით მოერღვეს ძარღვი, ოღონდ ეს დაღლა ერთი ღამით მაინც დავმალო.

მაგრამ მოვიდა ძილში კვდომის შიში და ეჭვი, და წესისამებრ თვალებს უცხო ძაფი მოაბა და ვტირი – რადგან ვერ ვისწავლე თვალის მოხუჭვა –

– ავი დღეების უტკივილო გამოტოვება.

5 იანვარი.

საქართველოო, ლამაზო

თავი მეხუთე

ფანჯარაში ცხადად მოჩანს სიკვდილი ეგზომ ცნობილი ცელით. ლოგინში ქალბატონი პია. ბატონი პი ფრთხილად დგება და სიკვდილს მიჰყვება. გზად სიკვდილი და ანგელოზი ახსენებენ საკუთარ წარსულს: ბატონი პი და ქალბატონი პი შეუღლდნენ და დასახლდნენ სოფელში, რომლის სახელსაც ახლა შეგნებულად ვერ მოგახსენებთ. ბატონი პი მათემატიკის მასწავლებელია, ქალბატონი პი მკერავი და კარაბადინების უბადლო მცოდნე. სხვა: ცეცხლისა და წყლის ბრძოლა. შესაქმე. სამოთხე, ჯოჯოხეთი, წუთისოფელი და მსგავსი ყურის ბიბილოზე მობმული და ასე მოთრეული ამბები.

თავი (მოკვეთილი) მეხუთე

პირველად იყო სეტყვა, ქარზე რომლის ნაკვალევს, მოჰყვა სხვა თოვლი – თითქოს მეფის დაჭრეს საცვალი და უნაყოფო ჭის მუცელში ჩათესილ გვალვებს ყინვის სათლებით შინ, გამოგონილ, თბილ სოფლებში უმიზეზო ქოხებისკენ ვეზიდებოდით. ხვალ გამოვედით და წელამდე ნათოვარს ვმკიდით, წყლის უხვ კალოზე თამაშობდნენ ჩვენი შვილები და ზანტი ურმით დედამიწის ვუწიეთ კიდეს,

გადავიხედეთ, დავინახეთ საამო ბაღი და კუპრის ტბა, დავიმახსოვრეთ და იმ გზებით აღარ წავსულვართ. ზეგ დავისვენეთ, რადგან ღამის შეუმჩნევ ღაწვებს

ზევსი სულ ახალამოსული ფრჩხილით კაწრავდა, რაც ნიშნავს ელვის ცხარე ცეცხლზე სიზმრები დავწვით და მერე ცხადის მონარჩენ ნაჭრებს ქუთუთოებში ვიტენით და

სიზმრის ჭრელი კაბა გვგონია. პირველად იყო სიტყვა, სეტყვას მოჰყვა სხვა თოვლი

და თოვლს სხვა წვიმა – თითქოს მეფე ბნელში იჯდა და

დაკლულ საცვალს დასტიროდა. ციურ დახლებზე ძვირი ღირდა ბამბის საცვალი.

თავი მეექვსე

ანგელოზი და სიკვდილი პი ეფენდის პილატეს მიგვრიან. პილატე პი ეფენდის საზარელ დილეგში გამოკეტავს. აქა: გორგასალი, რუსთაველი, დანტე, დალი, იონა, იგრი-ბატონი და სხვა მისთანანი. პის მოსაკითხს შეუგზავნის კაენის გარყვნილი და. მოსაკითხში პური და სალესი ქვაა. ბატონი პი გადახეხავს ბორკილებს და უკან ბრუნდება. ქალბატონ პის ისევ უშფოთველად ეძინა, როცი ბატონი პი ნახევრად თბილ ლოგინს დაუბრუნდა. პი სიცივისგან სულ მთლად ცახცახებს, აძაგებს წუთისოფელს, ღმერთს და გაცრეცილ საბანს და ცოლის გაცრეცილ სხეულს.

თავი (მოკვეთილი) მეექვსე

ზამთრის მზის ცვილის პერანგს ვქსოვდი – ჩამერღვა თვალი და ძაფი უკან ჩამეღვარა – ნიშნავს დავბრმავდი, ნიშნავს ქარნაკრავ სანთელივით ჩამექცა მთვარე

და რადგან მზერა ჩამიბრუნდა, ჩამოვიხედე, ვნახე ყველა გზა, რაც კი მევლო,

ყველა კაცი, რაც კი მენახა, ყველა ქალი, ვისაც ვენახე, ვნახე ყველა თხა

და ვენახი, ყველა გნახეთ და თავი დავკარგე. თავი მომწყურდა,

ხელის ცეცებით შევაღე უჯრა, გამოვიღე და სარკე შევჭამე.

თავი მეშვიდე

ბატონ პი ძლივს იძინებს და მოულოდნელად მესამე სიზმარს ნახულობს, სიზმარი რამდენიმე ნაწილისგან შედგება და ტრადიციულად გაუგებარია. თენდება. ბატონი პი ძილს ებრძვის.

თავი (მოკვეთილი) მეშვიდე

ომი პირველი

თეთრი თამბი მკვდარ თოვლზე თეთრია, ყინულზე თეთრია და მგლის მუხლი აქვს ცხვრის ტყავში გახვეული. გაზაფხულის წყალივით მიდის, თვალს ნაფოტივით მიაყოლებს სახლეული. და ქარი უზის თეთნულდს მუხლებზე, ქარი უამბობს:

წარაფი გამოწირა ჯერაც ტერფუხლები, ვეფხისკენ მოიწევს თეთრი თამბი.

ვეფხი ძუა და ძლიერია, ვეფხი ძუა და უძილოა, ვეფხი ლამაზია – ზოლები ზერელე ნაურმალს მიუგავს და სხვა ხმლის ავი ზნე გავაზეა. ავიდა თეთრი თამბი

და თქვა თამბიმ: ოცი წლის ფხიზელი ვარ, მზერა მეკეცება თუ არ მოვატყუე -მანახე შენი მართალი ლოგინი. ვეფხი ძუა და ძლიერია,ძუ და უძილო. დაწვნენ და ცის კიდემდე ეძინათ. იარებოდა დედაი.

ომი მეორეაქ იდგა ქარი. მერე დალპა და გამოღრღნეს წვიმის წვეთებმა, სიჩუმე – მკვდარი ქარის სუნი დაგუბდა ყურში. ასი წელია ამ ლოგინში ვწევართ, თვალღია გვძინავს და სიზმარი მხოლოდ ღამეა ან მთვარის კარნახს მოყოლილი მწერები ღამის. ვწევართ და ვფიქრობთ – თითქოს თივას ვთვლიდეთ თავლაში და მერე თავ-გზა ამონაცოხნ თივად გვებნევა. ასი წელია ფარდა ჰყოფნის ზამთრად ამ ოთახს. თბილად ვიწექით თვალღიანი, ვიდრე წუხელ მზე არ გვესიზმრა და საბნები ომებივით გადავიხადეთ და სისხლი ღამის პერანგივით გვიჩანდა ტანზე.

თავი მერვე

ბატონი პი ეზოში გავიდა და ახალი საპირფარეშოს აშენება დაიწყო. თბილი ქარი ქროდა.

თავი (მოსაკვეთი) მერვე

როცა დავიბადე, სამყაროს ჩემთვის მხოლოდ ღამე ამხელდა, მერე მივხვდი, რომ იქ მოურჩენი იყო ეს ღამე და დავადექი ბილიკს, რომელსაც მზე უნდა ეპოვა. ათასი იდგა ამ გზაზე და ყველამ მათგან საკუთარი ბილიკი გატოტა. მე დავინახე მათი სახლები – ფანჯრებიდან მზე იცინოდა.

მე შემეშინდა. დავიჭირე მანათობელი მწერი, მოვდივარ და ვჩურჩულებ: ციცინათელავ, მაპოვნინე, ციცინათელავ, მაპოვნინე…

წყარო: 24 საათი – http://24saati.ge

Posted by: burusi | 11/06/2011

Thomas Mann – Works

Thomas Mann, Buddenbrooks, Verfall einer Familie. Roman. Berlin S. Fischer. 1901

თომას მანი – Thomas Mann (1875 – 1955)

Thomas Mann – Works

***

This slideshow requires JavaScript.

***

Posted by: burusi | 11/06/2011

თომას მანი

Thomas Mann. 1939

თომას მანი – Thomas Mann (1875 – 1955)

1875 წლის 6 ივნისს გერმანიის ქალაქ ლიუბეკში დაიბადა დიდი გერმანელი მწერალი თომას მანი.

მამა – იოჰან ჰაინრიხი, ლიუბეკელი დიდვაჭრების შთამომავალი გახლდათ, მარცვლეულით ვაჭრობას მისდევდა, ფლობდა გადაზიდვების კომპანიას, ასევე არჩეულ იქნა საქალაქო საბჭოს სენატორად. დედა – იულია მანი (ქალიშვილობაში სილვა–ბრუნსი) გერმანელი პლანტატორისა და პორტუგალიელი წარმოშობის ბრაზილიელი კრეოლის შთამომავალი იყო. დედა მუსიკალური ნიჭით იყო დაჯილდოვებული და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თომასის აღზრდაში. მწერალი შემდგომ წერდა: დედისაგან, მუსიკალური ნიჭი და თხზვა გამომყვაო.

თომასის ოჯახი საკმაოდ მრავალრიცხოვანი იყო. მას ჰყავდა ორი ძმა და ორი და: უფროსი ძმა, ცნობილი მწერალი ჰაინრიხ მანი (1871-1950), უმცროსი ძმა ვიქტორი (1890–1949), და იულია (1877–1927, თვითმკვლელობა) და კარლა (1881–1910, თვითმკვლელობა).

მანების ოჯახი შეძლებული იყო და თომასის ბავშვობა უზრუნველი და ბედნიერი იყო. სწავლობდა გიმნაზიაში. ბავშვობიდან გატაცებული იყო ლიტერატურით. თავის დებთან ერთად დგამდა საოჯახო სპექტაკლებს. ჯერ კიდევ გიმნაზიაში სწავლისას უშვებდა ლიტერატურულ-ფილოსოფიურ ჟურნალს “გაზაფხულის ქუხილი”.

1881 წელს თომასის მამა სისხლის გათეთრებით გარდაიცვალა. ორი წლის შემდეგ ოჯახმა გაყიდა საწარმო და სახლი ლიუბეკში და საცხოვრებლად მიუნხენში, გერმანიის კულტურულ და ინტელექტუალურ ცენტრში, გადავიდა (1881 წ.).

მიუნხენში თომას მანი გარკვეული პერიოდი მუშაობდა სადაზღვევო კომპანიაში. თუმცა, იგი ცდილობდა გაჰყოლოდა უფროსი ძმის, მწერალ ჰენრიხ მანის გზას. წერდა სტატიებს მისი ძმის ჰენრიხის მიერ გამოცემული ჟურნალისთვის “XX საუკუნე”.

1894 წელს გამოქვეყნდა მისი ნოველა “დაცემული ქალი” (“Gefallen”), რომელმაც ახალგაზრდა მწერალს პირველი წარმატება მოუტანა.

1895-1896 წლებში თომას მანი სწავლობდა უმაღლეს ტექნიკურ სკოლაში, სადაც ენთუზიაზმით კითხულობს შოპენჰაუერს, ნიცშეს, ვაგნერს.

საქმიანი კარიერის დაწყების წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, 1896 წელს თომას მანი თავის ძმასთან ჰაინრიხ მანთან ერთად მიემგზავრება იტალიაში. თომას მანი აგრძელებს ნოველებზე მუშაობას, რომლებსაც გერმანელ გამომცემლებს უგზავნიდა. მათ შორის იყო ს. ფიშერი, რომელმაც მწერალს შესთავაზა გააერთიანებინა თავისი მოთხრობები კრებულში. ფიშერის ხელშეწყობით 1898 წელს გამოდის მოთხრობების პირველი კრებული “პატარა ბატონი ფრიდემანი” (“Der Kline Herr Fridemann”). როგორც მის გვიანდელ ნაწარმოებებში, ამ მოთხრობებში მანი ირონიული, ამავე დროს სევდიანი ტონით გვიხატავს “თანამედროვე” მხატვრის ძიების გზებს ცხოვრების აზრის გასარკვევად. ამასთან, ავტორი მიილტვის ბურჟუაზიული ყოფის სიძლიერისა და სიმტკიცისადმი, რომელიც თავისი მიუწვდომლობით ასე იზიდავს მისი მოთხრობების ხელოვან პერსონაჟებს.

იმავე წელს, მიუნხენში დაბრუნებისას, თომას მანი პოპულარული გერმანული სატირული ჟურნალის “სიმპლიცისიმუსის” (“Simplizissimus”) რედაქტორად იწყებს მუშაობას. აქ ამყარებს იგი ახლო ურთიერთობას შ. გეორგეს ლიტერატურულ წრესთან. თუმცა, მალევე ხვდება, რომ წრის წევრებთან, რომლებიც თავიანთ თავს გერმანული კულტურის მემკვიდრეებად და დეკადენსის მიმდევრებად აღიარებდნენ, მას არაფერი ჰქონდა საერთო.

1899 წელს თომას მანი ერთი წლით სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს. 1901 წლის ოქტომბერში ს. ფიშერის ბერლინის გამომცემლობამ გამოსცა მისი პირველი მნიშვნელოვანი რომანი “ბუდენბროკები” (“Buddenbrooks”), რომელზეც მუშაობა თომას მანმა ჯერ კიდევ იტალიაში ყოფნისას დაიწყო. რომანმა 26 წლის მწერალს მსოფლიო აღიარება მოუტანა, ხოლო ოცდარვა წლის შემდეგ ამ რომანისათვის მიანიჭეს ნობელის პრემია. რომანი ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა და საფუძვლად დაედო მანის დაკვირვება თავის ოჯახზე, ახლობლებზე, მეგობრებზე, მშობლიური ქალაქის ზნე-ჩვეულებებზე. მანი მოგვითხრობს ლიუბეკის საშუალო ფენის, ვაჭართა დინასტიის დაცემის და გადაშენების ისტორიას. სკანდინავიური საოჯახო საგის (მკითხველის თვალწინ გაივლის ბუდენბროკების სამი თაობის ისტორია) ტრადიციული ლიტერატურული ფორმის გამოყენებით თომას მანი ნაწარმოებს ეპიურ ხასიათს ანიჭებს.

რეალისტური რომანი სიმბოლურად გამოსახავს ცხოვრების მატერიალური, ბიურგერული სამყაროს და ინტელექტუალური, სულიერი სამყაროს ურთიერთობას, ხელოვანის ადგილს ამ სამყაროში, მის სწრაფვას ერთი მხრივ, ესთეტიზმისაკენ, მეორე მხრივ – ბიურგერული ჯანსაღი აზრისაკენ, მის უიმედობას და მარტოობას, ნიჭის პასუხისმგებლობას, ბიურგერული ოჯახის დაცემას და გადაგვარებას. ამ ოჯახის ყოველ ახალ თაობაში თანდათანობით უფრო მცირდება წინაპართა საქმის გაგრძელებისადმი ინტერესი, რადგან არ გააჩნიათ მათთვის დამახასიათებელი ბიურგერული თვისებები: შრომისმოყვარეობა, პასუხისმგებლობა, ერთგულება. ისინი თანდათან სცილდებიან რეალურ სამყაროს. ყოველ ახალი თაობაში სულ უფრო იკარგება საკუთარ თავში დარწმუნებულობა, მათ უფრო ხელოვნება, რელიგია, ფილოსოფია, მუსიკა იტაცებთ, ვიდრე წინაპრების მიერ წამოწყებული საქმის გაგრძელება. თანდათან იკარგება არამარტო კომერციისადმი და ბუდენბროკების გვარის პრესტიჟისადმი ინტერესი, ქრება ცხოვრების აზრი და სიცოცხლის ნება. ნიშანდობლივია, რომ წყდება ოჯახის ხაზი, როდესაც გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი, მუსიკის ნიჭით დაჯილდოებული ყმაწვილი ჰანო ტრაგიკულად იღუპება ცხელებისაგან, ფაქტიურად კი ნების არარსებობის, ცხოვრებისადმი შეუგუებლობის გამო.

“ბუდენბროკების” შემდეგ გამოდის მოთხრობების კრებული სახელწოდებით “ტრისტანი” (1903 წ.), რომლის ერთ-ერთი საუკეთესო თხზულებაა “ტონიო კროგერი” (“Tonio Kroger”). ნოველაში ხაზგასმულია ცოდნისა და ცხოვრების, თეორიისა და პრაქტიკის რთული ურთიერთობის თემა. მთავარი გმირი უარს ამბობს სიყვარულზე, რომელსაც მხოლოდ ტკივილი მოაქვს მისთვის და ხელოვნების მსახური ხდება. თუმცა, ჰანს ჰანსენთან და ინგებორგ ჰოლმთან შემთხვევით შეხვედრის შემდეგ იგი ისევ განიცდის იმ გრძნობათა ჭიდილს, რაც ოდესღაც, ერთხელ უკვე განიცადა მათი ნახვისას. ტონიო, ჰამლეტის მსგავსად, მიდის დასკვნამდე, რომ თავისი სულიერი დახვეწილობის გამო არ შეუძლია იმოქმედოს და მხოლოდ სიყვარულს შეუძლია გადაარჩინოს ზეაქტიური აზროვნებით განპირობებული ზნეობრივი დამბლისაგან.

შესაძლოა, ამ იმედისმომცემმა არგუმენტმა იქონია თომას მანზე გავლენა, როდესაც 1905 წელს იქორწინა მდიდარი ებრაელი პროფესორის ქალიშვილზე, კატია (კატარინა) პრინგსჰაიმზე (ბანკირებისა და ვაჭრების ძველი ებრაული გვარის შთამომავალზე). ძმისადმი მიწერილ ერთ წერილში იგი წერდა პრინგსტაიმების ოჯახის შესახებ: “ამ მოვლენამ მთლიანად შოკში ჩამაგდო. ნაკრძალი ხელოვნების ჭეშმარიტი ქმნილებებით. მამა – უნივერსიტეტის პროფესორი ოქროს პორტსიგარით, დედა – ლამაზმანი, თითქოს ლენბახის ტილოდან. უმცროსი ვაჟი – მუსიკოსი. მისი ტყუპისცალი კატია – სასწაული, რაღაც აუწერელი იშვიათობა და ძვირფასი, ერთი მხოლოდ მისი არსებობა ნიშნავს კულტურისათვის თხუთმეტზე მეტ მწერალს ან ოცდაათ მხატვარს… ამ ადამიანებთან მიმართებით აზრადაც არ მოგდის მათი მათი ებრაული წარმომავლობა; ვერ გრძნობ ვერაფერს, გარდა კულტურისა”.

კატიას და თომას ამ ქორწინებიდან ექვსი შვილი ეყოლათ, სამი ქალიშვილი და სამი ვაჟი, რომელთაგან სამმა – ერიკამ, კლაუსმა და გოლომ – მოგვიანებით ლიტერატურულ სფეროში გამოავლინეს თავი. როგორც შემდგომში გოლო მანი იხსენებდა, მათი დედის ებრაულ წარმომავლობას წლების განმავლობაში შვილებისგან საგულდაგულოდ მალავდნენ. ქორწინებამ მანის მსოფლმხედველობაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. მან ხელი შეუწყო მწერლის დაახლოებას მსხვილი ბურჟუაზიის წრეებთან. თუმცა, ქორწინებამ ვერ შეძლო მწერლის ინტელექტუალური პრობლემების მოგვარება. სიყვარულმა ვერ გაანთავისუფლა იგი იმ ლტოლვებისაგან, რომლებსაც მთელი ცხოვრება ატარებდა.

1909 წელს გამოსცა წიგნი “სამეფო უდიდებულესობა” (“Konigliche Hoheit”), რომელიც ისევე როგორც მისი ყველა ნაწარმოები ავტობიოგრაფიულია. ეს არის “რომანი აღზრდის შესახებ”, სადაც სიყვარული, პასუხისმგებლობის გაცნობიერებასთან ერთად, განაპირობებს ახალგაზრდა პრინცის სიმწიფეს და “სუსხიან ბედნიერებას”.

1911 წელს გამოქვეყნდა მსოფლიო ლიტერატურის ერთ-ერთი შესანიშნავი ნოველა “სიკვდილი ვენეციაში” (“Der Tod in Venedig”). მისი გმირი, მოხუცი მწერალი გუსტავ აშენბახი დასასვენებლად ვენეციაში მიემგზავრება. აშენბახი, რომელმაც მთელი ცხოვრება შესწირა ხელოვნებისადმი სამსახურს, აღმოჩნდება უჩვეულოდ ლამაზი, უცნობი ახალგაზრდისადმი თვითგამანადგურებელი ვნების ქვეშ. მწერალი ვენეციაში კვდება.

სიკვდილის თემა, რომელიც ლაიტმოტივად გასდევს თომას მანის შემოქმედებას, ამ ნაწარმოებში განსაკუთრებულ სიმძაფრეს იძენს. მოთხრობის მთავარი გმირის, გუსტავ აშენბახის პროტოტიპი ცნობილი კომპოზიტორი გუსტავ მალერია. თომას მანს ამ მოთხრობის შექმნის იდეა მაშინ დაებადა, როდესაც ემოციებისა და ტანჯვისგან აცახცახებულ მალერს წააწყდა მატარებელში. როდესაც მწერალმა მალერს აღელვების მიზეზი ჰკითხა, მან უპასუხა, რომ სილამაზე შეუყვარდა… ეს მათი უკანასკნელი შეხვედრა იყო. მალე მალერის გარდაცვალების ამბავიც გავრცელდა.

ეს სწორედ ის თემა გახლდათ, რომლის ირგვლივაც მუდამ ტრიალებდა თომას მანის ფიქრები. ნუთუ არსებობს სრულყოფილება? ნუთუ შესაძლებელია, იდეალური იყოს არა ხელოვნების ქმნილება, არამედ ადამიანის მშვენიერება? სად გადის ზღვარი გარყვნილებასა და სისპეტაკეს, ხორციელ ლტოლვასა და დაუინტერესებელ ტკბობას შორის? გაუკუღმართებული ვნებითაა შეპყრობილი აშენბახი თუ ჰაეროვანი და უმწიკვლო სიყვარულით?

ყველა ის ფასეულობა, რაც აქამდე ძვირფასი იყო გუსტავ აშენბახისათვის, უცებ წყალმა წაიღო. იგი სულ სხვა რეალობის წინაშე დადგა. აშენბახის შინაგანი კოლიზიების დუღილი კარგად ჩანს მის სიზმარში. აღვირახსნილი და რეალობაში შეკავებული ვნებების ნაკადი წამლეკავი სიძლიერით გადმოინთხა მწერლის ცნობიერებიდან სწორედ სიზმრის სახით. თუმცა აშენბახის სიკვდილის პროზაული მიზეზი ქოლერის ეპიდემიაა, რომელიც ხორშაკი სიროკოს მძვინვარების შედეგად გავრცელდა ვენეციაში, მაგრამ იგი სინამდვილეში იმ სნეულებით კვდება, რასაც მისი ილუზიებისა და ცხოვრებისეული დებულებების სრული გაცამტვერება ჰქვია.

პირველი მსოფლიო ომის წლებში თომას მანი ღრმა ზნეობრივ და სულიერ კრიზისს განიცდიდა. პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის გარკვეული პოლიტიკური როლის გამო, მანში იღვიძებს პოლიტიკისადმი ინტერესი. 1918 წელს გამოქვეყნდა მისი 600 გვერდიანი წიგნი “აპოლიტიკური აზრები” (“Betrachtungen eines Unpolitischen”), სადაც გერმანელი პატრიოტი კონსერვატორის პოზიციებიდან ცდილობს შეაფასოს გერმანიის პოზიცია თანამედროვე მსოფლიოს სტრუქტურაში და გაამართლოს იგი დემოკრატიული ქვეყნების წინაშე. წიგნში თომას მანი ლიბერალური ოპტიმიზმის, პაციფიზმის, სოციალურ რეფორმების, რაციონალისტური, განმანათლებლური ფილოსოფიის კრიტიკით გამოვიდა. თომას მანი იცავს გერმანიის ეროვნულ სულისკვეთებას, რომელიც მისი აზრით მუსიკალური და ირაციონალურია. თუმცა, მწერლისთვის დამახასიათებელი ირონიით აღნიშნავს, რომ მისი წვლილი ლიტერატურაში ხელს უწყობს იმ რაციონალისტური ჰუმანიზმის განვითარებას, რომლის წინააღმდეგაც თავად გამოდის. მწერლის ასეთ პოზიცის არ ეთანხმებოდა მისი ძმა ჰენრიხ მანი, რის გამოც ისინი დაშორდნენ. ძმებს შორის შერიგება მხოლოდ მაშინ მოხდა, როდესაც ნაციონალ-სოციალისტების მიერ ვაიმარის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრის ვალტერ რატენაუს მკვლელობის შემდეგ თომას მანმა გადახედა თავის შეხედულებებს და ღიად დაუჭირა მხარი დემოკრატიას.

1923 წელს გამოქვეყნდა წიგნი “გოეთე და ტოლსტოი” (“Goethe und Tolstoj”).

1912-1924 წლებში იწერებოდა რომანი “ჯადოსნური მთა” (“Der Zauberberg”). წიგნი 1924 წელს გამოქვეყნდა. რომანმა საბოლოოდ დაუმკვიდრა დიდი მწერლის სახელი. პრუსიამ აკადემიაში ჩარიცხა, ლიუბეკის სენატმა პროფესორის წოდება მიანიჭა… რომანის სიუჟეტი მისი მეუღლის კატია მანის დაავადებამ შთააგონა, რომელიც სამკურნალოდ მთებში გაემგზავრა. პირველმა მსოფლიო ომმა შეუშალა ხელი წერაში. რომანის მთავარი გმირი – ჰანს კასტორპი, ახალგაზრდა ინჟინერი ჩრდილოეთ გერმანიიდან, სამი კვირით ჩამოდის შვეიცარიის ტუბერკულოზის სანატორიუმში, თავისი ავადმყოფი ბიძაშვილის იოახიმ ციმსენის მოსანახულებლად. მაგრამ აღმოჩნდება, რომ ჰანს კასტორპიც დაავადებულია და თავად ხდება სანატორიუმის პაციენტი, სადაც იგი სულიერი მოწაფეობის და განვითარების შვიდ წელს გაატარებს. ჰანს კასტორპი პაციენტებთან ინტელექტუალურ საუბრებს მართავს და იხიბლება მათი ცხოვრების წესით, რომელსაც არაფერი საერთო არ აქვს თავის ერთფეროვან ცხოვრებასთან. მაგრამ “ჯადოსნური მთა” არ არის მხოლოდ კასტორპის სულიერი განვითარების ისტორია, არამედ იგი წარმოადგენს ომამდელი ევროპული კულტურის სიღრმისეულ ანალიზს. ბევრი თემები რომლებსაც თომას მანი შეეხო თავის წიგნში “აპოლიტიკური აზრები”, მახვილგონივრული ირონიით და ადამიანის არასრულყოფილებისადმი ღრმა თანაგრძნობით გადაფასებულ იქნა რომანში “ჯადოსნური მთა”.

1929 წელს თომას მანს მიანიჭეს ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში, რომანისათვის “ბუდენბროკები” და მწერლის უნარისათვის შეერიგებინა “პოეტური აღტკინება, ინტელექტუალურობა და ყველაფერი მიწიერისადმი და უბრალო ცხოვრებისადმი სიყვარული.”

ნობელის პრემიის მინიჭების შემდეგ თომას მანის შემოქმედებაში დიდ როლს თამაშობს პოლიტიკა. ამ წლებში მის წერილებში და გამოსვლებში ხშირად ისმოდა ნაციონალ-სოციალისტების პოლიტიკის კრიტიკა. 1930 წელს თომას მანმა გაგზავნა საჯარო წერილი ბერლინში სახელწოდებით “მოწოდება ჯანსაღი აზრისკენ” (“Em Appell an die Vernunft”), სადაც მან გააკრიტიკა ნაციზმი და მოუწოდებს ნაციონალ-სოციალიზმის საშიშროების წინააღმდეგ ერთიანი ფრონტის შექმნისაკენ. ამ თემას მან კიდევ რამოდენიმე ესე და ლექცია მიუძღვნა. 1930 წელს დაიწერა პოლიტიკური ალეგორია “მარიო და ჯადოქარი” (“Mario und der Zauberer”), სადაც ჰიპნოზიტიორი განასახიერებს ისეთ ბელადებს, როგორიცაა ადოლფ ჰიტლერი და ბენიტო მუსოლინი.

1933 წელს, როცა ჰიტლერი კანცლერი გახდა და ნაციონალ-სოციალისტებმა ხელში ჩაიგდეს ძალაუფლება, თომას მანი მეუღლესთან ერთად შვეიცარიაში ისვენებდა. ნაციონალ-სოციალისტები სთხოვდნენ დაბრუნებულიყო გერმანიაში. ხელისუფლებას მისი წიგნები არ ჰქონდა შეტანილი იმ ავტორთა ჩამონათვალში, რომელთა წიგნები 1933 წლის 10 მაისს უნდა დაეწვათ. ნაცისტები ჯერ კიდევ იმედოვნებდენ, რომ ცნობილ მწერალს მისი მოკავშირეების რიგებში იხილავდნენ. ამასთან, თომას მანი საჯაროდ რეჟიმის წინააღმდეგ გამოსვლაზე თავს იკავებდა, თავისი წიგნების ბედის გამო, რომლებსაც ჯერ კიდევ ფართოდ გამოსცემდნენ გერმანიაში. მაგრამ, სადაც “ხალხს “სისხლიანი ხელებით თვალებს ახუჭინებდნენ”, ის არ დაბრუნდა და მეუღლესთან ერთად ციურიხის მახლობლად დასახლდა.

1936 წელს, პრაღის ანტინაცისტურ გაზეთში გამოაქვეყნა წერილი, სადაც განაცხადა, რომ “მე იმ ემიგრაციას ვეკუთვნი, რომელიც უკეთესი გერმანიისათვის იბრძვის”. თომას მანს არ შეეძლო შვეიცარიიდან გამგზავრება მსოფლიოს ნებისმიერ ქვეყანაში, რადგანაც თავის გერმანულ პასპორტს ვადა ჰქონდა გავლილი, ხოლო მისი გაგრძელებისათვის ხელისუფლება ითხოვდა გერმანიაში ჩამოსვლას. გერმანიაში მას ელოდა გარდაუვალი დაპატიმრება, შესაბამისი ბრძანება უკვე გაცემული ჰქონდა პოლიციას. გადასახადების გადაუხდელობის საბაბით, მანს სახლი ჩამოართვეს მიუნხენში. ნაციონალ-სოციალისტებმა არა ერთი პროვოკაცია მოუწყვეს. როცა ის ციურიხში იმყოფებოდა, მისი მანქანა გაიტაცეს და ავარია მოახდინეს. პოლიციამ კი თომას მანს დააკისრა ჯარიმის გადახდა. თომას მანმა გადაწყვიტა თავი აერიდებინა მოსალოდნელ პრობლემებს და საჯაროდ უარი თქვა გერმანიის მოქალაქეობაზე. მასთან ერთად ჰიტლერულ გერმანიასთან კავშირი გაწყვიტა 36 ცნობილმა გერმანელმა მოაზროვნემ, მათ შორის ალბერტ აინშტაინმა. ამასთანავე, მათ უარი თქვეს ფიურერის მიმართ ერთგულების სავალდებულო ფიცის დადებაზე. თომას მანს ჩამოართვეს ბონის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება, რომელიც მას 1919 წელს მიანიჭეს (1949 წელს ისევ აღუდგინეს).

1936 წელს თომას მანმა ჩეხოსლოვაკიის მოქალაქეობა მიიღო, ხოლო 1939 წელს ამერიკაში გაემგზავრა, სადაც ბევრ სხვა ემიგრანტთან ერთან პრინსტონის უნივერსიტეტში დაიწყო მოღვაწეობა.

1939 წელს გამოქვეყნდა მისი რომანი “ლოტე ვაიმარში” (“Lotte in Weimar”). რომანში გოეთესა და მისი ცხოვრების შესახებ მოთხრობილია ყოფილი შეყვარებულის შარლოტა კესტნერის პირით, რომელიც სიყმაწვილეში გოეთეს შთაგონების წყარო და “ახალგაზრდა ვერტერის ვნებების” გმირის პროტოტიპი გახლდათ და მრავალი წლის შემდეგ ისევ შეხვდა დიდ პოეტს. რომანი არ არის ისტორიული ან სენტიმენტური ნაწარმოები, იგი უფრო ფსიქოლოგიისა და მითის კვლევაა.

1933-1943 წლებში იწერებოდა რომანი ტეტრალოგია “იოსები და მისი ძმები” (“Joseph und seine Bruder”), რომლის პირველი ტომი 1933 წელს გამოვიდა. რომანში თომას მანი ახდენს ბიბლიური იოსების ისტორიის თავისებურ ინტერპრეტაციას. ნაწარმოებში გადმოცემულია ცნობიერების ევოლუცია კოლექტიურიდან ინდივიდუალურობისაკენ. რომანში მთავარი ადგილი ეთმობა იმას, რაც ყველაზე მეტად აინტერესებდა მწერალს – ფსიქოანალიზი, პოლიტიკა, მითი, შემოქმედებითი ადამიანის ბედი.

1942 წელს ოჯახი კალიფორნიის ქალაქ პასიფიკ–პალისეიდზში დასახლდა, სადაც თომას მანს ანტიფაშისტური გადაცემები მიჰყავდა გერმანელი რადიომსმენელებისთვის (გადაცემას ერქვა “Deutsche Horer!”). ასევე მუშაოდა კონგრესის ბიბლიოთეკის გერმანული ლიტერატურის კონსულტანტად. 1944 წელს თომას მანმა აშშ–ის მოქალაქეობა მიიღო და გადაწყვიტა არ დაბრუნებულიყო გერმანიაში.

მას ჰქონდა უფლება, მით უმეტეს იმ წლებში, განეცხადებინა: სადაც მე ვარ, გერმანული კულტურაც იქ არისო.

ომის დამთავრების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ მწერალს არ სურდა ორად გახლეჩილ სამშობლოში ცხოვრება, იგი ხშირად მოგზაურობდა გერმანიაში. მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ვიზიტი გერმანიაში 1949 წელს შედგა გოეთეს 200 წლის იუბილეს აღსანიშნავი ღონისძიებების დროს (შეძლო როგორც გფრ-ის, ასევე გდრ-ს მონახულება).

1947 წელს გამოდის მისი რომანი “დოქტორ ფაუსტუსი” (“Doktor Faustus”), რომელზეც მუშაობა 1943 წელს დაიწყო. რომლის მთავარი გმირი, ნიჭიერი მუსიკოსი, ასევე იმეორებს ფაუსტის გზას, მიუხედავად იმისა, რომ რომანის მოქმედება ხდება XX საუკუნეში. ლევერკიუნმა გარიგება დადო ეშმაკთან, რათა დაძლიოს მეოცე საუკუნის შემოქმედებითი უნაყოფობა და მოახდინოს ორიგინალურობისაკენ გარღვევა. ასევე, გერმანელმა ერმა, რომელიც გვიან შევიდა მსოფლიო პოლიტიკაში, ძალაუფლების და სიძლიერის მოსაპოვებლად გაყიდა თავისი სული.

“დოქტორ ფაუსტუსი” წმინდა გერმანული ნაწარმოებია – ყველაზე ბუნებრივი რეაქცია მსოფლიო ისტორიის მსვლელობის უეცარი დარღვევის მცდელობაზე, რომლის მსხვერპლად, დამნაშავედ, თანამონაწილედ იქცა გერმანია. თავად მწერალი არაერთხელ უსვამს ხაზს რომანის კავშირს ჩექმებით მავალ ისტორიასთან.

მთხრობელი, ფილოსოფიის დოქტორი ზერენუს ცაიტბლომი თავის წიგნს იწყებს 1943 წელს, როდესაც რომანის გმირი – ადრიან ლევერკიუნი უკვე სამი წელია აღარაა ცოცხალი, და ამთავრებს 1945 წელს, როდესაც უკვე აშკარა ხდება, რომ ჰიტლერის მიერ მსოფლიოს დაპყრობა არა მარტო ვერ მოხერხდა, არამედ განაპირობა მესამე რაიხის დასასრული. მიუნხენი, სადაც ცხოვრობს ცაიტბლომი, მის თვალწინ ინგრევა. “ჩვენ ახლა მხოლოდ ეს სიმღერა გვესმის, – გვიამბობს მთხრობელი – მხოლოდ ამ ერთადერთს თუ ვიმღერებთ წრფელი გულით: დასჯილი ცოდვილის ტირილი, სულის გამყინავი ადამიანის ტირილი და ღმერთის ტირილი, და ეს მისი გარდაცვალების სიმღერა უფრო და უფრო იზრდება, თითქოს მთელი სამყარო მოიცვა, და ამ ტირილზე საშინელი არაფერი იყო სიმღერა დედამიწაზე”. ეს ტირილი – “დოქტორ ფაუსტუსის ტირილი”, კომპოზიტორ ადრიან ლევერკიუნის – ბოლო, ყველაზე დიდი ნაწარმოებია.

ლევერკიუნს, ცხადია, აქვს ფესვები. ნიცშეც, შონბერგიც და თავად თომას მანიც… რომანის გმირში შეგვიძლია ამოვიკითხოთ ამა თუ იმ პიროვნებების თვისებები. ამასთან, თომას მანი ლევერკიუნის სახით გადმოგვცემს გერმანიის, როგორც რომანტიული პოეტების, ფილოსოფოსების და ამავე დროს ნაცისტების ქვეყნის მისწრაფებებს. მამაცი, ახალგაზრდა გერმანია, თვითდაჯერებული, იდეებითა და გეგმებით აღსავსე… რატომ იქცევა იგი მტაცებელ ცხოველად და რატომ იწყებს ადამიანის განადგურებას? სად კარგავს იგი ღმერთს, რა ძალებს მიჰყავთ იგი განადგურების გზაზე, რაც თვითგანადგურებით მთავრდება?… გერმანიას მართავს სიამაყე, საკუთარი დაუმარცხებლობის რწმენა და სამყაროს და ღმერთის მიმართ გამოწვევა.

“არ გეგონოთ, ძმებო და დებო – ამბობს ლევერკიუნი – თითქოს ეშმაკთან გარიგებისათვის საჭირო იყოს ტყიანი გზის გაჩეხვა, ან მაგიური წრეები. ჯერ კიდევ წმინდა თომა აქვინელი გვეუბნება, რომ განდგომისათვის საკმარისია ერთი ქმედებაც კი”.

გზიდან ერთხელ გადაცდენილი კაცი ყოველთვის არასწორ გზაზე ივლის. მეფისტოფელის გამოჩენით ქვიშის საათი გადაბრუნდება, ქვიშის მარცვლები კი გკლავენ თანდათანობით, განუწყვეტლივ, მთელი დარჩენილი ცხოვრების განმავლობაში.

1952 წლის ივნისში თომას მანი დაბრუნდა შვეიცარიაში და ციურიხის ახლოს ქალაქ კილხბერგში დასახლდა.

1951 წელს გამოვიდა რომანი “რჩეული” (“Der Erwahlte”), რომელიც მოგვითხრობს “კეთილ ცოდვილზე”, შუა საუკუნეების გერმანელ პოეტ ჰარტმან ფონ აუეზე. რომანში თომას მანი ისევ უბრუნდება დანაშაულისა და ცოდვის გამოსყიდვის თემებს, რომლებსაც ამ წლებში არაერთხელ უკავშირებს გერმანიას.

1954 წელს გამოქვეყნდა მისი უკანასკნელი ნოველა “შავი გედი”.

ამავე წლებში განაგრძობს თავის ნაწარმოებზე “ავანტიურისტ ფელიქს კრულის აღსარება” მუშაობას, რომელზეც წერა პირველ მსოფლიო ომამდე დაიწყო. ნაწარმოები ეხება თანამედროვე დორიან გრეის, რომელსაც აქვს ნიჭიც, გონებაც და სილამაზეც, მაგრამ თაღლითის გზას ირჩევს და თავისი მარიფათით წარმატებებს აღწევს საზოგადოებრივ საფეხურზე, ამასთან კარგავს ადამიანურ სახეს და ურჩხულად გადაიქცევა.

1955 წლის 12 აგვისტოს თომას მანი ციურიხის საავადმყოფოში გარდაიცვალა ათეროსკლეროზისგან. მწერალი დასაფლავებულია ქალაქ კილხბერგის სასაფლაოზე.

ჯარჯი ბალანჩივაძის სამუშაო კუთხე. 2007. ფოტო: მარიკა ლაფაური

მარიკა ლაფაური-ბურკი – “ჩვენ პირველები ვამბობთ!”

ქველმოქმედების ტრადიციების ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებით

რონდო. Allegretto giocoso con spirito
რონდო მე-17 საუკუნიდან გავრცელებული მუსიკალური ფორმაა, რომელიც რეფრენის და კუპლეტის მონაცვლეობაზეა აგებული. ძირთტადად ის ციკლიური ფორმების ნაწილია ხოლმე. ცნობილია ჯაჭვური, სიმეტრიული და სონატური რონდოს ფორმები.

ეძღვნება ჯარჯი ბალანჩივაძეს

“ჩვენ პირველები ვამბობთ!” – ეს საქართველოს საზოგადოებრივი ტელემაუწყებლობის 1 არხის სლოგანია. ის ერთგვარი ანალოგიაა გერმანიის საზოგადოებრივი 2 არხის ZDF- ის , – “მეორეთი უკეთესად ვხედავთ”, სადაც ამის მთქმელი ცალ თვალს ორი თითით იფარავს. მსგავსი სლოგანები თავისთავად მედიის კულტურის, საზოგადოების ერთერთი ელემენტია, რომლებიც ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში სხვადასხვა დროს მკვიდრდება. სარეკლამო სლოგანების, თვით მობილური ტელეფონის ზარების და სხვა მსგავს თემებზე უამრავი სამეცნიერო ლიტერატურა არსებობს.

ეს თავისთავად საინტერესო თემაა, მაგრამ ჩემი ტექსტი სულ სხვა რამეს ეხმაურება. საქართველოს საზყოგადოებრივი მაიწყევბლობის ეს სლოგანი, რომ არა ბოლო ხანებში საქართველოში გამეფებული „ყველაფრის პირველობა“, თავის სარეკლამო ფუნქციას კარგად ასრულებს. საქართველოში თვალსა და ხელს შუა მოწმენი ვართ თუ როგორ იქმნება პირველად იდეები, რეფორმები, შენობები, ტრადიციები. როგორც ვიგებ, „საქართველო აქამდე არ არსებულა“. ეს მრავალგზის გაჟღერებული ციტატაა, არ იფიქროს ვინმემ, რომ აზრის ამბივალენტურობის გამო არის პრჭყალებში ჩასმული.

საინტერესოდ მეჩვენება სლოგანი „პირველად თქმის“ შესახებ, პიველად შექმნილის თაობაზე. გამოდის რომ აქ ორმაგ პირველობასთან გვაქვს საქმე.

„მე პირველი ვამბობ“ – სიახლეს მივესალმები!

ეს სტატია მცირეოდენი გამოხმაურებაა მიხეილ სააკაშვილის გამონათქვამზე, რომელიც მან 2011 წლის 5 ივნისს საქველმოქმედო ვახშამზე განაცხადა:

„საქართველოში, დღეს შემიძლია ვთქვა, რომ პირველად ჩამოყალიბდა სერიოზული ტრადიცია ფილანტროფიის, ქველმოქმდების. ის რომ ბიზნეს შეუძლია ამის გაკეთება, რაც დღეს გაკეთდა. ეს არის ყველაზე უტყუარი ნიშანი, რამდენად შორს წავიდა ჩვენი საზოგადოება. უკეთესობისკენ”.

ციტატა, რომელიც “პირველმა გვამცნო” საინფორმაციო გამოშვება “მოამბემ”, სიზუსტის გამო, სტენოგრაფიული ჩანაწერის სახით მომყავს. მიხეილ სააკაშვილი ბრწყინვალე ორატორია, რაც მან არაერთხელ დაადასტურა. მახსენდება, მისი შესანიშნავი გამოსვლა გაერთიანებული ერების ანსამბლეაზე 2010 წელს. ვფიქრობ ბევრი არ შემედავება, რომ ეს გამოსვლა ნებისმიერი სახელმწიფო მოღვაწისათვის ერთერთ საუკეთესო შეიძლება ჩაითვალოს.

ჩემი მიზანი არ არის სინტაქსური, მითუმეტეს ზეპირად გამოთქმული ტექსტის კუთხე-კუნჭულ განხილვა, მაგრამ ციტატა მთლიანობაში კვლავ ერთ ძალიან მნიშვნელოვან თემას ეხება, რომელიც „საქართველოში პირველად ხდება“. თავიდანვე ვიტყვი, რომ მოყვანილი ციტატის შინაარისი გამო ჩემი დამოკიდებულება ამბივალენტურია. ჯერ მეორე მხარეს ავღნიშნავდი. იმას, რომ ბიზნესს უკვე შეუძლია ქველმოქმედება.

მოკლე საჯარო ზეპირად ნათქვამ სიტყვაში რთულია ჩაატიო ყველა ასპექტი. ასეთ დროს ცდილობ ფართო შტრიხით და მრავლისმომცველი შინაარსის ფრაზებით ჩამოაყალიბო სათქმელი, მით უფრო, როდესაც ეს საზეიმო საღამოს ჩარჩოებში ხდება. მართალია „საზეიმო“ აქვე ყურს გვჭრის, მაგრამ ეს სხვა დიდი პრობლემაა საქართველოში. აღარ დარჩა თარიღი, ტერმინი თუ ფრაზა, რომლის ნარატივიც გაუგებრობამდე შეცვლილი არ იყოს. საჯარო დისკუსიის დაბალმა დონემ, მედიამ, უპასუხისმგებლო განცხადებებმა, სიტყვების გაუფრთხილებლობამ საზოგადოება ჩიხში შეიყვანა. ამჟამად არ არის ეს ჩვენი განხილვის თემა, მაგრამ ამ ჩიხიდან გამოსავალის ძებნა გადაუდებლად საჭიროა! დავუბრუნდეთ ხსენებულ საღამოს და მოყვანილ ციტატას. ჩვენ უკრიტიკოდ ვიღებთ აქ ჩადებულ შინაარსს და გვესმის, რომ აქ აქცენტი ბიზნესის განვითარებაზეა. აქ ისღა დაგვრჩენია მივულოცოთ ჩვენს ბიზნეს ეს გამოღვიძება. უბრალოდ დასანანია, აქამდე თუ არ ფხიზლობდნენ საამისოდ.

„მე პირველი ვამბობ“ – მივესალმები ბიზნესის განვითარებას!

ციტატის ამონარიდი, – „პირველად ჩამოყალიბდა სერიოზული ტრადიცია”, – თავისთავად ეწინააღმდეგება შინაარსს. შეიძლება ტრადიცია “პირველად ჩამოყალიბდეს”? თუ ტრადიციაზე ჩვენ მხოლოდ მომავალში უნდა ვისაუბროთ, როდესაც სურვილი ტრადიციის ჩამოყალიბებისთვის გარკვეული გადადგმული ნაბიჯები იქნება და ის ტრადიციის კონტურებს მიიღებს? ჩვენში ყოველი ახალი მოვლენა და თემა ახალი განხეთქილების საფუძველი ხდება. მით უფრო უნდა ვცადოთ, რომელიმე კულტურული კონტექტსები შევინარჩუნოთ და “პირველობას” დახარბებულებმა არ ჩავამტვრიოთ კულტურული განვითარების უწყვეტობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში ხელისუფლების რეფორმატორული პროექტისათვის ძალიან მყიფე ხდება საფუძველი, რომელიც ისედაც საკმაოდ ვიწრო ზოლზე გადის.
განა “პირველად ჩამოყალიბდა (ეს) სერიოზული ტრადიცია? ამაზე ცოტა მოგვიანებით. Tradare თაობებში ყალიბდება და კულტურის განუყოფელი ნაწილი ხდება. ის მთელ რიგ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ, სიციალურ, რელიგიურ მოვლენებს მოიცავს და ნებისმიერი ტრადიცია სხვადასხვა სახით და ადგილას იჩენს ხოლმე თავს. ტრადიციაზე უამრავი ტომებია დაწერილი. ამიტომ საქართველოში დამკვიდრებული “ტრადიციისამებრ”:

“მე პირველი ვამბობ” – მივესალმები კარგი და ჯანსაღი ტრადიციის საფუძვლის ჩაყრას!

გამოთქმული ციტატა მოვისმინეთ საქართველოში ფილმ „აგვისტოს 5 დღე“ -ს პრემიერასთან დაკავშირებით გამართულ ვახშამზე. პრემიერისათვის დიდი სამზადისი იყო და მან შესაბამისად პომპეზურადაც ჩაიარა. ფილმის პრემიერას ხომ ჰოლივუდის მეგავარსკვლავები ესწრებოდნენ. ზოგიერთისთვის ეს პომპეზურობა შეუსაბამო იყო, რის გამოც გამოითქვა ბევრი კრიტიკა. აქ მხოლოდ ჩემს მოკრძალებულ აზრს კიდევ გავიმეორებ. მე საქართველო თავის სისადავეში მიყვარს. მისი ტრადიცია, სადა, შინაარსიანი ხელოვნებისა, ცხოვრების წესისა, რომელიც საქართველოში ყოველთვის არსებობდა, რაც მას სრულიად განსაკუთრებულს ხდის. აქ არის მისი მაგიაც და სიღრმეც. მისი ბავშვური ხალასობაც და მისტიური შეუცნობელობაც. ის ჯერ კიდევ თვალხილულია, ყველას შეუძლია მისი დანახვაც და აღმოჩენაც, ის ცოცხალია ენაში, მუსიკაში, არქიტექტურაში, მხატვრობაში, ლიტერატურაში. ამ ყველაფერს, როგორც ბავშვს ძალიან გაფრთხილება უნდა, ეს არის ჩვენი ძალაც და სლოგანიც! ამ ხალასობით და სისადავით უნდა თქვას საქართველომ თავისი სათქმელი. თუნდაც იყოს დანარჩენი მსოფლიო ჭყეტელა, მყვირალა, პომპეზური, ბრჭყვიალა. თუ ჩვენ საქართველოს ფასი ვიცით, მაშინ ჩვენ სისადავით დიდ შთაბეჭდილებას მოვახდენთ, სწორედ ბრჭყვიალა და მყვირალაზე. ნებისმიერი მიბაძვა დამღუპველია საქართველოსთვის. ადაპტირების კი დიდი ტრადიცია არსებობს საქართველოში. მსოფლიოს გამოცდილებები ჩვენთვის ის სკოლა უნდა იყოს, სადაც კიდევ უფრო კარგად გამოვარჩევთ საქართველოსთვის მნიშვნელოვან ელემენტებს, რომლებიც გააზრებულია ხანგრძლივი მოქმედებისათვის. თუ საამისოდ მკაფიო კონცეფცია არსებობს, რაზედაც საზოგადოება ფუნდამენტურად შეთანხმებულია, მაშინ სხვადასხვა მოკლევადიანი მოქმედების ღონისძიებებიც გაამართლებს თავის დანიშნულებას.

“მე პირველი ვამბობ!” – სისადავე მშვენიერებაა და შთამბეჭდავია.

ფილმის, – “აგვისტოს 5 დღე” პოლიტიკური მნიშვნელობის დაკნინება არაა ამ სტრიქონების ავტორის სურვილი. ფილმის შემდგომი ბედი გვიჩვენებს, თუ რამდენად გაამართლა მან მოლოდინი და ამ შემთხვევაში მისი ინტელექუალურად ან ინტელექტუალების მიერ შეფასებები არ არის რელევანტური. როგორც ვხვდები, ეს ფილმი არაა მასზე გათვლილი. ეს არის მასებისთვის განკუთვნილი ფილმი, რომელსაც ჩვეულებრივი ახალგაზრდობა ნახავს ბატიბუტით და კოკა კოლათი ხელში სხვადასხვა კომერციულ კინო დარბაზებში. საამოსიდ წინაპირობაა, რომ ფილმს დისტრიბუტორები ეყოლებიან. ჩავლილ პრემიერას რომ მივუბრუნდეთ: რთულია საქართველოში რაიმეს ზეიმი, მთლიანობაში არასაზეიმო ატმოსფეროს გამო. კიდევ იმიტომაც, რომ ყველა ზეიმებს უკვე იმდენჯერ შევეხეთ და აქცია-პაროლებად ვაქციეთ, კამპანიებით ჩავანაცვლეთ, რომ ვისაც კიდევ ხალისი შერჩენია, ან თავად მალევე უქრება, და თუ მაინც გადარჩა, მას აუცილებლად ჩაუქრობენ. მაინც დავსვავდი შეკითხვას: საინტერესოა რამდენად იყო თემატიზირებული Event-ის ორგანიზატორების მიერ საღამოს ჩატარების სხვადასხვა კონცეფციები? იყო კი, რომელიმე სხვა კონცეფცია, შტრიხი, მცირედიც კი, რომელიც შესძენდა ამ დღეს განსაკუთრებულობას? ნუ დაგვავიწყდება, რომ ფილმი საქართველოს ერთერთ ტრაგიკულ ფურცელს ეხება, მთელი თავისი შემდგომი მოვლენებით.

“მე პირველი ვამბობ”: ალტერნატივამ უნდა იარსებოს!

ცოტა ხნით დავუბრუნდეთ “პომპეზურ საღამოს” და მის კრიტიკოსებს დახვედრა-გაცილების ტრადიციების გამო.

მე-19 საუკუნიდან, როდესაც იქმნება ახალი ურბანული საზოგადოება და სხვადასხვა ინსტიტუციები, უამრავი გამოჩენილი ადამიანი ევროპიდან და აზიიდან ეწვეოდნენ ხოლმე ჩვენს ქალაქებს. განსაკუთრებით ქუთაისს და თბილისს. სტუმარი არსტისტები საქართველოში ხელში აყვანილი მიჰყავდათ სახლამდე, თანაც ამ დროს ქუჩას ბენგალური მაშხალებით ანათებდნენ, მთელ ვაგონ ყვავილებს უკვეთავდნენ, საჯაროდ ძვირფას საჩუქრებს გადასცემდნენ, სასულე ორკესტით აცილებდნენ. ასეთი დახვედრის დიდი ტრადიცია არსებობს საქართველოში.

ჩაიკოვსკის საქართველოში სტუმრობები ერთერთი მაგალითია უამრავი სხვა შემთხვევებიდან, – მისთვისაც მთელი ვაგონი ყვავილები შეუკვეთეს და არნახული ოვაციები გაუმართეს. ჩაიკოვსკი თბილისის ატმოსფერის შესახებ თავის წერილებში სხვადასხვა ადგილას აღნიშნავს და გარდაცვალებამდე 3 წლით ადრე გრაფიანი ფონ მეკს წერს რა მის სულში დასადგურებელ სიცარიელეზე და ნაღველზე, ამბობს: „როდესაც ამ კითხვას ვსვავ, მაგრამ საით? თავში მხოლოდ ერთი პასუხი მომდის, – იქნებ ტიფლისს?“

გაზეთი „კავკაზი“ აღწერდა ცნობილი მომღერლის ორანჩიო-გვერინისადმი მირთმეულ საჩუქრებს და ხაზს უსვავდა: „დაე, ყოველივე ამით დაინახონ ჩვენმა ახალგაზრდა მსახიობებმა, რომ თბილისში იციან ნიჭისა და ხელოვნების კეთილსინდისიერი სამსახურის დაფასება“. (კავკაზი N14 1871) დღესდღეობით ქართული მედიით მსგავსი აქცენტის დასმა მხოლოდ მოლოდინია, რომ მალე ისინი მსგავს გზავნილს „პირველები იტყვიან“.

ეს შემთხვევები რაიმეს დამამტკიცებელ ისტორიულ ფაქტებად კი არ მსურს გავიხსენო, არამედ ოდნავ მაინც იმ ატმოსფეროს გასაცოცხლებლად, რომელიც საქართველოს საზოგადოების ინტენსიური ცხოვრების მაჩვენებელია. აქ უბრალოდ, აღტაცებულ ადამიანებს დავინახავთ. ასეთი ადამიანები მხოლოდ წარსულით არ არიან ერთმანეთთან დაკავშირებულნი. 1876 წლის 27 ნოემბერს ცნობილი მომღერლის ტალია ლუეს საბენეფისო საღამოსთვის ხალხმა თავად შეაგროვა თანხები განათებისთვის. თეატრამდე მიმავალი გზაც და დარბაზიც გაჩირაღდნებული იყო. ისიც ხელში აყვანილი მოატარეს. გადაცემული ძვირფასი საჩუქრების სია საჯაროდ ცნობილი იყო და ყველას უხაროდა.

“მე პირველი ვამბობ”: ხალხის საზეიმო განწყობა, სურვილია, რომელიც მნიშვნელოვანია ქვეყნისთვის და თითოეულისთვის. ასეთი განწობა ცალმხრივად და ბრძანებით არ იქმნება.

არა მხოლოდ ჩამოსული სტუმრების მიმართ იყო საზოგადოება გულუხვი.

აშუღი კუპრიას, (არტემ კუპრიაშვილი) მაგალითად ოპერის თეატრში ხელფასი და საკუთარი ლოჟა ჰქონდა. ის ცხადია, ოპერის თეატრის თანამშრომელი არ იყო. სათარა მაშინ ცნობილ ვენელ სამუელ შიფთან ერთად კონცერტებს მართავდა,- “ევროპა და აზია ქორწილს იხდიდა”. დღევანდელი ზეიმები ამიტომაც რჩება გაუზიარებელი საზოგადოებაში, რომ თბილისს აღარ ჰყავს აღარც კუპრია და აღარც სათარა. უფრო სწორედ მაგათი ხელისგულზე მტარებელი აღარავინაა. ამ სიტყვებით მე ნიჭიერი მუსიკოსების ნაკლებობის აღნიშვნა არ მაქვს მხედველობაში. ისინი რასაკვირველია არსებობენ. არამედ იმ ატმოსფეროს გაქრობაზე მინდა მივანიშნო, რასაც ოვანეს თუმანიანი აღწერს: …”მეგონა ერთ ვეებერთელა საქორწილო სახლში მოვხვდიო”. საქართველოში „არასაზეიმო“ განწყობის მხოლოდ სოციალურ პრობლემებამდე დაყვანა, არა მგონია მიმდინარე პროცესების სრულ სურათს მოიცავდეს.

“მე პირველი ვამბობ”: კონიუქტურა და “mainstream“ სულიერებას კლავს.

აღარაა საქართველოში მკითხველი, ვინმე ი. ბერიძე ჯავიდან, რომელიც აღშფოთებული რედაქციას წერს წერილს, „…უეცრად ხელები ჩამომცვივდა და წიგნი გამივარდა ხელიდან: (იგულისხმება გაზეთი „ცისკარი“1858 წელი. ავტ.) თეატრი, თეატრი, სად არის თეატრი? სად არის სევილიელი დალაქი? – ვიძახდი გაგიჟებულივით… (…) „კავკაზის“ ფელეტონისტმაც კარგა ხანია რომ იტალიის ტრუპასა და ორკესტრზედ აღარა მოგვითხრა რა. განა ასე უნდა დაივიწყოს კაცმა თავისი მოძმე, მეტადრე მოკლებული ყოვლის ქალაქის კმაყოფილებას?! რატომ ჩვენც არ უნდა ვიცოდეთ, თუ როგორ აღსრულდება ორკესტრი ანუ მუსიკა დიდითა და გამოჩენილთა ვირტუოზთა, ანუ ვსთქვათ, საზოგადოდ მუსიკოსთა, სახელდობრ: ბელინისა, ბეთჰოვენისა, მოცარტისა და სხვათა…“ ჯაველი მკითხველის ეს ამონარიდი შემოკლებით არის მოყვანილი. ამ შემოკლების დროს გული მეთანაღრება. ამ ამონარიდით გადმოცემულ სურათს, დღევანდელობას თუ მივუსადაგებდით, იმის გარდა, რომ ჯავა ოკუპირებულია, წარმოვიდგინოთ დღევანდელი საქართველოს მოსახლეობა, რომელიც საზოგადოებრივ – კულტურულ ცხოვრებაში მსგავსი ინტენსიურობით მონაწილეობდეს და ინტერესს ამჟღავნებდეს.

„მე პირველი ვამბობ“: შილერის “ადამინების ესთეტური აღზრდის შესახებ” ქართულად თარგმნილი არაა. საქართველო ამ იდეს შესანიშნავი ლაბორატორია იქნებოდა და თავისი ტრადიციებით, ეროვნული სახელმწიფოს განახლებული მოდელით, დიდი შანსებით გლობალურ მსოფლიოში.

თბილისში უკმაყოფილებასაც თავისუფლად გამოხატავდნენ და ვინც არ მოსწონდათ კიდეც უსტვენდნენ და გამანადგურებელ კრიტიკას წერდნენ პრესაში. ჯუზეპე ვერდის მუზა, ტერეზა შტოლცი, რომელმაც მუსიკალური კარიერა საქართველოში დაიწყო, ფიოდორ შალიაპინი – ორი უდიდესი ვარსკვლავი შექებას, აღტაცებას და სამართლიან კრიტიკას ერთდროულად იღებდნენ. კვლავ ჩაიკოვსკის დავესესხები. ის კომპოზიტორ არენსკის თბილისში გადმოსვლას ურჩევს თავის წერილში, რადგან : „აქ შემოქმედებისათვის ყველანაირი იმპულსი არსებობსო“.

ეს მაგალითები და სტრიქონები არ არის მე-19 საუკუნის ნოსტალგია. ქართველებს მგონი ეს ნოსტალგია არც კი გაგვაჩნია, იმდენად არ ვიცნობთ ამ პერიოდის საქართველოს ცხოვრებას. დღევანდელ საქართველოში თუ ნოსტალგია სჭვივის, ეს მის საბჭოთა, ე.წ. „ზასტოის“ პერიოდს ეხება. ყველა იმ შეკითხვებს, რაც დღეს საზოგადოებაში ისმება, ცნობიერებას, რომელიც გვჭირდება გლობალურ მსოფლიოში არსებობისათვის ვერ გაეცემა სათანადო პასუხი, თუ ჩვენ საქართველოს უახლესი ისტორია არ გავაცოცხლეთ ჩვენს ცნობიერებაში.

ამის მაგივრად ჩვენ საზოგადოებას აღტაცებისათვის იაფფასიანი (და ძვირადღირებული) საახალწლო კონცერტებით ვკვებავთ. ტრადიციებზე, მათ აღდგენაზე საქართველოში, ჩემი აზრით საჯარო დისკუსიის ის ნაწილი, რომელიც ჩემთვის ცნობილია, საკმაოდ ზერელეა, რაც საზოგადოების ინფანტილურობას, ქაოტურობას ერთი მხრივ, მეორე მხრივ კი უკონცეპტობას, აკადემიური ინსტიტუტების სისუსტეს გვაჩვენებს. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი და ფართო თემაა, რომელზედაც საუბარი და მუშაობა ნამდვილად ღირს.

თუ თბილისში ტრადიციები ყოფილა სასულე ორკესტრით საყვარელი სტუმრების გასაცილებლად, რატომა არ არის ეს ტრადიცია სახალისო და აღსადგენი? ამით ჩვენს სრულიად ჩაგდებულ სასულე-ჩასაბერი ინსტრუმენტების სკოლასაც იქნება რაიმე ახალი მოტივაცია მოეტანა? ეს შემოთავაზება იქეთ იყოს და, –

“მე პირველი ვამბობ:” – მე მინდა ვიზეიმო და ხელოვნება ზეიმად ვაქციო!

არტისტის დაფასების და მისთვის დღესასწაულების მოწყობის დიდი ტრადიცია საბჭოთა პერიოდშიც გრძელდებოდა, მაგრამ ის ამ დროს კარგავდა მთავარს, – მასში საზოგადოების მონაწილეობას. ამ პერიოდში მოხდა კულტურული ფასეულობების ჩანაცვლება, შეიქმნა ნომენკლატურული და კონფორმისტული ფენა, კლანური პრივილეგიური საზოგადოება. პროფესიონალიზმიც ნელნელა სხვა შინაარსით ივსება. ჯერ კიდევ იწერებოდა პროფესიონალური კრიტიკა, მაგრამ ისიც საბოლოოდ იდევნება საჯარო სივრციდან.

„მე პირველი ვამბობ: რეფორმა ჩანაცვლება არაა.

ქველმოქმედებას საქართველოში დიდი წარსული აქვს. „საქართველოში, დღეს შემიძლია ვთქვა, რომ პირველად ჩამოყალიბდა სერიოზული ტრადიცია ფილანტროფიის, ქველმოქმდების.” -აღვნიშნავს ბატონი მიხეილ სააკაშვილი.

საქართველოს ისტორია სავსეა ქველმოქმედების მაგალითებით. მთლიანად მე-19 საუკუნე და თავად საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება, განა ქველმოქმედებაზე არ იყო დაფუძნებული? ილია ჭავჭავაძისა და მისი გუნდის მოღვაწეობა, ნუთუ არ არის საკმარისი, რომ “ჩვენ პირველები არ ვამბობდეთ” გამუდმებით “პირველად ჩატარებულ” მოვლენებზე? განა, რა მოაქვს ამ პირველობას? არ არის უფრო მეტად საზრუნავი იმ ხიდების შენარჩუნება, რითაც საქართველომ მომავალში უნდა იარსებოს? თვით საბჭოთა დროის პერიოდის ქველმოქმედებაზეც შეიძლება საუბარი, სადაც გარკვეული საბჭოური ელფერის მიუხედავად, აშკარად დავინახავთ ამ ტრადიციის უწყვეტობას.

გავიხსენოთ თუნდაც ქუთაისის ტრადიციები, რომელიც საუკუნეების მიჯნაზე ქველმოქმედების ქალაქად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. (იხ. სტატია: http://einblickgeorgien.blogspot.com/2011/01/blog-post.html “ქუთაისი ქა-ლა-ქი-ა, ინდუსტრიის მშენებელი…”……რისთვის გვჭირდება ქართული მოდერნის მუზეუმი.) აღსანიშნავად ქუთაისი “გვირილობა” ან დიმიტრი უზნაძის “სინათლის” სკოლის მასალებიც შთამბეჭდავია. (რამდენადაც ვიცი, დიმიტრი უზნაძის სრული კრებულის გამოცემისათვის ჯერ სპონსორი ვერ მოძებნილა საქართველოში.) ცოტაოდენი ისევ მუსიკის ისტორიიდან საქართველოში: ფილიმონ ქორიძემ და მელიტონ ბალანჩივაძემ ფაქტიურად უარი თქვეს საკუთარ კარიერაზე და მათი მთელი მოღვაწეობა ქველმოქმედებად უნდა მივიჩნიოთ. განა ფილიმონ ქორიძესთან თან ერთად, ყველა მისი დამხმარე, მისი მეუღლე, ზინაიდა ვორობეცი, მეეტლეც კი, არ იყო ქველმოქმედი, როცა ფისგარმონიით ეტლში, გურიის სოფელ-სოფელ დადიოდნენ და ქართულ ხალხურ მუსიკას იწერდნენ?

ძნელად წარმოსადგენია თბილისის მიღწევები კულტურულ ცხოვრებაში ქველმოქმედების გარეშე, სადაც ყველა იღებდა მონაწილეობას. სწორედ მათი დამსახურებაა, რომ აქ შექმნილი კულტურული სივრცე ბევრად სცდებოდა საქართველოს საზღვრებს. ამ ქველმოქმედების გარეშე იქნებ არ შექმნილიყო გარემოებები შალიაპინისთვის, რომელსაც „სამუსიკო წრე“ (ივანე ფალიაშვილის თაოსნობით, რომელიც თავად უსასყიდლოდ მუშაობდა) ვინმე „პაჭიკა“ მეკარე ტრიფომე, გრიმიორი იორამ მხეიძე და მრავალი სხვა, – ადამიანები, რომლებმაც შალიაპინის მომღერლად ქცევას გული დაუდეს საქართველოში.

“მე პირველი ვამბობ”: დააფასე სხვისი ქველმოქმედება, თუ გინდა რომ შენი დაგიფასონ!

საქართველოში ქველმოქმედების დიდი პოტენციალი დღესაც არსებობს. ამის ერთერთი გამოვლინება იყო საზოგადოების მზადყოფნა 2008 წლის ომში დაზარალებულთა დასახმარებლად. ჩემთვის ეს მაშინ ერთგვარი ნუგეში იყო, როდესაც ადამიანების ერთმანეთისადმი დახმარების სურვილი დავინახე. ეს თითქოს 90-იანი შავბნელი წლების შემდეგ ძალიან დადებითი ახალი ტალღა იყო. ჩვენმა სამეგობრო წრემ არაჩვეულებრივად ორგანიზირებულად გასწია მაშინ მუშაობა. (იხ. ანგარიში) რატომ ვერ შევინარჩუნეთ ეს სპონტანური ქველმოქმედება უფრო ხანგრძლივად?

ქველმოქმედებას სხვადასხვა გამოვლინება გააჩნია. მამაჩემის, სოლომონ ლაფაურის ცხოვრება და მოღვაწეობა ჩემთვის ასევე ქველმოქმედებაა, თავისი 20 საათიანი სამუშაო დღით და უამრავი ინიციატივებით “საზოგადოებრივ საწყისებზე”, მათ შორის ტელე-რადიო მაუწყებლობის საფონდო ჩანაწერები. ასეთ ქველმოქმედებს ეყრდნობა საზოგადოებაში მთელი რიგი პროცესები, რომელსაც ერთი სახელი არ ჰქვია.

გერმანიაში ცხოვრების 23 წლის მანძილზე, ქველმოქმედებას ჩემთვის კონკრეტული სახელები ჰქვია. ძალიან მინდა მათი სახელები ხმამაღლა ჩამოვთვალო. ეს შესაძლოა არც არაფერის მომტანია და არც სტატიის ფორმატის შესაფერისი, მაგრამ არც ერთს არ დაგიდევთ. მათ ჰქვიათ: ნანა, ფრანკი, თამუნა, ნიკო, პილარი, ხათუნა, ირინა ა., ირინა კ. სუზანე, მიხაელი, ლუიზა და გერდი, ილზე, გეზა, იმკე, ანდრეასი, ქეთი, რალფი, კოკა, გიო, ჰანა, დორისი, ჰანსი და კიდევ ბევრი სხვა სახელი მათ გვერდით.

საქართველოში ჩვენს სოფელში კისიხევის ღვთიშობლის ეკლესიის (მე-6ს.) გარშემო კონციპირებულ პროექტში, სოციალურად მძიმე მდგომარეობაში მყოფი მოსახლეობამ თანხაც შეაგროვა და ბევრჯერ მიიღო მონაწილეობა პროექტის სხვადასხვა ეტაპზე. ძალიან ცოტა, მაგრამ მთავარი აკლია ყოველთვის ხალხის ამ მზადყოფნის ისე განვითარებას, რომ ეფექტური შედეგი მოიტანოს. იქნებ ღირდეს ამაზე საუბარი? რა არის ეს მთავარი?

“მე პირველი ვამბობ”: საამაყო ბიზნესის შეკვეთილი ქველმოქმედება კი არ არის, არამედ უამრავი უსახელო ადამიანის.

ამ ტექსტს მიძღვნა აქვს ჯარჯი ბალანჩივაძისადმი. მას თავისი ესთეტური სამყარო ჰქონდა შექმნილი ნიჭით, პასუხისმგებლობით და კეთილშობილებით. მისი მთელი სიცოცხლე ქველმოქმედება იყო, ხელოვნებისთვის, ადამიანებისთვის და რა თქმა უნდა ქვეყნისთვის. ვიყავით კი ჩვენ ქველმოქმედნი მის მიმართ?

“ამბობდნენ და ვიტყვით”: არც პირველები და არც უკანასკნელნი, – ადამიანის კეთილშობილება “არის ყველაზე უტყუარი ნიშანი, რამდენად შორს წავიდა (წავა. ავტ.) ჩვენი საზოგდაოება. უკეთესობისკენ”. (მიხეილ სააკაშვილის ციტატიდან)

კეთილშობილება ისეთივე გადამდებია, როგორც გაიძვერობა. ამიტომ კეთილშობილების მოფრთხილება, მისი დანახვა და აღმოჩენის უნარი პატარა საქართველოსთვის მნიშვნელოვანია.

10. ივნისი 2011, ჰამბურგი

წყარო: http://einblickgeorgien.blogspot.com

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები