1510-11, The School of Athens (from the Stanza della Segnatura), fresco, The Vatican. Raphael Sanzio

სერგო რატიანი – კონცეპტუალური პერსონაჟები

***

***

ლევან ზ. ურუშაძე – ქართული კულტურის დაუღალავი პოპულარიზატორი (ელენე წერეთელი)

წინათქმა

1920-1930-იანი წლების ქართველ პოლიტიკურ ემიგრანტთა რიგებს ამშვენებდა არაერთი სახელი ღირსეული მოღვაწეებისა, რომლებმაც მთელი შეგნებული ცხოვრება სამშობლოს საზღვრებს გარეთ ქართული ეროვნული კულტურის შესწავლასა და პოპულარიზაციას შესწირეს. მათ შორის ერთ-ერთი გამორჩეული იყო შესანიშნავი ქართველი მანდილოსანი ელენე (ელა) ვასილის ასული წერეთელი (1911-1975), რომელმაც უდიდესი ამაგი დასდო ქართული მუსიკალური კულტურის ისტორიის შესწავლას და ევროპაში მისი პოპულარიზაციის მამულიშვილურ საქმეს. იგი გახლდათ შესანიშნავი მკვლევარი, საუცხოო მთარგმნელი, ბრწყინვალე ლექტორი და ჭეშმარიტი კულტურტრეგერი. წინამდებარე ნაშრომი სწორედ მისი მოღვაწეობის შესწავლას ეძღვნება. გამოკვლევა ეფუძნება ქართული ემიგრანტული პერიოდული გამოცემების პუბლიკაციებს და ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის თამარ ღვალაძის (1902-1986) პირადი არქივის მასალებს.

1. ელენე წერეთლის ოჯახის და სანათესავოს შესახებ

სანამ ელენე წერეთლის ნაყოფიერ სამეცნიერო, სალექციო, მთარგმნელობით და ორგანიზატორულ საქმიანობაზე თხრობას შევუდგებოდეთ, ორიოდე სიტყვით წარმოვადგენთ ინფორმაციას მისი სანათესავოს შესახებ.

წარმოშობით იგი იყო ზემო იმერეთის სოფელ სვერიდან, რომელიც ჭიათურიდან 15 კილომეტრში მდებარეობს. აღსანიშნავია, რომ სვერიდან და მის გვერდით მდებარე სოფელ ცხრუკვეთიდან გახლდათ ამა თუ იმ დარგის მრავალი გამოჩენილი მოღვაწე. სწორედ ამ ორი სოფლიდან იყვნენ მოძღვრიშვილ-წერეთელთა ცნობილი საგვარეულოს წარმომადგენლები. საგვარეულოს მესაძირკვლე იყო იმერეთის სახელოვანი მეფის სოლომონ პირველის აღმზრდელი და მისი კარის მოძღვარი სვიმონ წერეთელი. სვიმონი და მისი შთამომავლები იმერეთის ტახტის აზნაურები იყვნენ. სვიმონის ვაჟს, – გრიგოლს ცოლად ჰყავდა იმერეთის მეფის დავით მეორის (ზეობის წლები 1784-1790) უკანონო ასული ატატო ბაგრატიონი. სწორედ ამ საგვარეულოს ეკუთვნოდა ელენე წერეთელი. ელენეს ბაბუა, – ვლადიმერ (ლადი) წერეთელი იყო ჭიათურაში მანგანუმის მომპოვებელი და გადამამუშავებელი კონცესიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა საბჭოს გამგეობისა და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, ცნობილი მეცენატი და საზოგადო მოღვაწე. მას ახლო მეგობრობა აკავშირებდა გამოჩენილ მოღვაწეებთან გიორგი ზდანოვიჩთან (მაიაშვილი), კიტა აბაშიძესთან, ჯიბო აბაშიძესთან, ივანე გომელაურთან, ივანე და ისიდორე ვარაზაშვილებთან, არტემ და ელეფთერ ღვალაძეებთან. მეგობრობდა აკაკი წერეთელთან. მისი უახლოესი ნათესავები იყვნენ სახელოვანი ძმები, – ვასილ და მიხაკო წერეთლები, ცნობილი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე იოსებ წერეთელი (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976). ელენეს მამა, – ვასილ (ვასო) წერეთელი სამთო ინჟინერი გახლდათ. აღსანიშნავია, რომ ვასოს ბიძაშვილი იყო გამოჩენილი ქართველი მომღერალი, ქართული, ბოშური და რუსული რომანსების უბადლო შემსრულებელი თამარ სიმონის ასული წერეთელი (ღვალაძე, 1980). 1911 წელს ვასო წერეთელი მივლინებული იყო ავსტრიაში, სადაც იმყოფებოდა მეუღლესთან, – ლიზასთან, ერთად (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976). სწორედ იქ, ავსტრიულ ქალაქ ლობენში დაიბადა ელენე წერეთელი ხსენებული წლის 9 ივნისს. რამდენიმე წლის შემდეგ, სრულიად ახალგაზრდა, სახადს ემსხვერპლა ვასო წერეთელი. ასე დაობლდნენ მამით ელენე და მისი და, – მერი (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976). მოგვიანებით, 1923 წელს, მათი დედა, – ლიზა წერეთელი, ცოლად გაყვა ჭიათურის მანგანუმის შეძლებულ ბელგიელ მრეწველს ოგიუსტ მიუსლს (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976).

წერეთლების ოჯახისთვის, ისევე, როგორც ქართველი ერის უდიდესი ნაწილისთვის, უაღრესად ტრაგიკული იყო 1921 წელი, როდესაც ბოლშევიკურმა რუსეთმა მოახდინა სუვერენული საქართველოს ოკუპაცია და ფაქტობრივი ანექსია. 1924 და 1937 წლების სასტიკ ბოლშევიკურ რეპრესიებს შეეწირენ ელენეს ბიძები, საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის თვალსაჩინო წევრები ალექსანდრე (სანდრო) და ირაკლი წერეთლები (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976).

2. იძულებითი ემიგრაცია

1924 წელს ჭიათურაში დაიბადა ელენე წერეთლის ნახევარძმა, – რობერტ მიუსლი. მომდევნო წელს ოჯახი იძულებული გახდა, წასულიყო საქართველოდან: ბოლშევიკების მხრიდან სერიოზული საფრთხე დაემუქრა ოგიუსტ მიუსლს, რომელიც აქტიურად უჭერდა მხარს საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას. საბოლოოდ ყველაფერი იმით დასრულდა, რომ ოგიუსტი პერსონა ნონგრატად გამოცხადდა. 1925 წლის შუა ხანებში ოჯახმა დატოვა საქართველო (ღვალაძე, 1980). საბედნიეროდ, წასვლის წინ, ოგიუსტმა შეძლო ჭიათურაში თავისი აქციების განაღდება (ოთხმეზური, 1976). ოჯახი დამკვიდრდა ბელგიის ქალაქ სურბროდში, სადაც მანგანუმის აქციებში მიღებული თანხით, ოგიუსტ მიუსლმა შეძლო დიდი მამულის შეძენა (ოთხმეზური, 1976).

ბელგიაში ჩასვლისთანავე, ელენე წერეთელი მიაბარეს ბელგიის ერთ-ერთ პრესტიჟულ სასწავლებელში, – ლიეჟის მონაზონთა სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაასრულა 1929 წელს. შემდეგ დაამთავრა სამედიცინო ტანვარჯიშის, – კინეზოთერაპიის, კურსები. 1964 წლამდე მოღვაწეობდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის ბრიუსელის ლაზარეთში, სადაც ხელმძღვანელობდა კინეზოთერაპიის კაბინეტს (ოთხმეზური, 1976). ჩვენი თანამემამულე ბელგიაში აღნიშნული დარგის აღიარებული და დაფასებული სპეციალისტი გახლდათ: არჩეული იყო კინეზოთერაპიის ბელგიური საზოგადოების წევრად, მის მიერ არის აღზრდილი დარგის მრავალი პროფესიონალი.

პარალელურად, 1930-იანი წლების დამდეგიდან, ელენე წერეთელი ინტენსიურად სწავლობდა ძველი ქართული ხელოვნების და მუსიკალური კულტურის ისტორიას, ცალკეულ ჰიმნოგრაფიულ თხზულებებს. სწორედ ამ სფეროთი დიდად დაინტერესებამ განაპირობა ის, რომ 1964 წელს მან სრულიად განსხვავებული მიმართულებით წარმართა თავისი ცხოვრება: 53 წლის ასაკში მან გადადგა უპრეცედენტო ნაბიჯი, – ჩაირიცხა ბრიუსელის უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტის მუსიკისმცოდნეობის დარგზე (ღვალაძე, 1980; ოთხმეზური, 1976). იმავე წელს მან დაიწყო აქტიური მოღვაწეობა ქართული მუსიკალური კულტურის პროპაგანდის სფეროში. 1968 წელს, ბრიუსელის უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე, ელენე წერეთელი არჩეულ იქნა ბელგიის მუსიკისმცოდნეობის სამეფო საზოგადოების ნამდვილ წევრად. მოგვიანებით ის აირჩიეს პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების წევრად (ოთხმეზური, 1976).

3. ქართული მუსიკალური კულტურის მკვლევარი

1950-1975 წლებში ელ. წერეთელი იყო ქართული ემიგრანტული პერიოდული გამოცემების, ცნობილი ჟურნალების, – „ბედი ქართლისა“-ს და „კავკასიონი“-ს, აქტიური თანამშრომელი. აღნიშნულ გამოცემებში გამოქვეყნებულია მისი როგორც მუსიკისმცოდნეობითი ხასიათის ნაშრომები, ისე თარგმანები და მიმოხილვითი ხასიათის წერილები. გარდა ამისა, მისი ნაშრომები გამოქვეყნებულია იუნესკო-ს, პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების, ბელგიის მუსიკისმცოდნეობის საზოგადოების გამოცემებში. ნაშრომები ეძღვნება ძველი ქართული მუსიკალური სისტემების თავისებურებების და ქართული ჰიმნოგრაფიული ძეგლების შესწავლას. კერძოდ, მკვლევარის მეცნიერული ძიების ობიექტებს წარმოადგენდა მიქაელ მოდრეკილის ცნობილი, 978-988 წლებში შედგენილი ჰიმნოგრაფიული კრებული, იოანე საბანისძის და გრიგოლ ხანძთელის თხზულებები, ცალკეული ქართული საეკლესიო საგალობლები. ამასთან, ელენე წერეთელმა თარგმნა და 1968 წელს ჟურნალში „ბედი ქართლისა“ გამოაქვეყნა ცნობილი მუსიკისმცოდნისა და ორიენტალისტის, პროფესორ ვაჟა გვახარიას გახმაურებული მონოგრაფია „რადამისტრო, ოპერა ჰენდელისა, ქართული ისტორიული თემით“. 1974 წელს მან ფრანგულ ენაზე თარგმნა და საკუთარი კომენტარებით გამოსაცემად მოამზადა ვ. გვახარიას მეორე მონოგრაფიული გამოკვლევა თამარ მეფის ეპოქის ქართულ მუსიკაზე. სამწუხაროდ, მისი გამოცემა ვერ მოასწრო…

თარგმნიდა ქართული მხატვრული ლიტერატურის ძეგლებსაც. მაგალითად, ჟურნალის „კავკასიონი“ (პარიზი) 1971 წლის XV ნომერში გამოქვეყნდა გრიგოლ ორბელიანის „თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“ და მისი ელ. წერეთლის მიერ შესრულებული შესანიშნავი ფრანგული თარგმანი („კავკასიონი“, 1971: 106-107). თარგმანმა ლიტერატურისმცოდნეთა უმაღლესი შეფასება დაიმსახურა. 1990 წელს თითქმის ორთვიანი მივლინებით გახლდით საფრანგეთში, ლევილის მამულის არქივსა და ბიბლიოთეკაში სამუშაოდ და ეროვნული გმირის ქაიხოსრო (ქაქუცა) ჩოლოყაშვილის საქართველოში გადმოსვენებისთვის აუცილებელი დოკუმენტაციის მოსამზადებლად. ლევილში მუშაობის პერიოდში ხშირად ვხვდებოდი გამოჩენილი რუსთველოლოგის, პროფესორ ვიქტორ ნოზაძის უმცროს ძმას, შესანიშნავ ხელოვნებათმცოდნეს და პუბლიცისტს გიორგი ნოზაძეს (1900-1991). ძმებს ახლო მეგობრობა აკავშირებდათ ელენე წერეთელთან. ერთ-ერთი შეხვედრისას ბატონმა გიორგიმ და მისმა მეუღლემ, ქალბატონმა ლიდა შარაშიძემ საოცარი სითბოთი გაიხსენეს ელ. წერეთელი. ბ-ნმა გიორგიმ გაიხსენა სწორედ ამ ლექსის თარგმანზე მისი მუშაობა და ასე შეაფასა ეს თარგმანი: „საუცხოო და შეუდარებელი“. ამასთან, აღნიშნა, რომ ელენე თარგმნიდა საოცრად ლაღად, გაუჭირვებლად. „მიუხედავად იმისა, რომ მხატვრული ლიტერატურის მაღალ დონეზე თარგმნა, მეტადრე მთარგმნელისთვის არამშობლიურ ენაზე, არის უაღრესად რთული, ელას შემთხვევაში, ფრანგული რითმები თავანკარა ნაკადულივით მოედინებოდა. თარგმანს უმაღლესი შეფასება მისცა არაერთმა ფრანგმა ლიტერატურისმცოდნემ“-ო, ბრძანა ბატონმა გიორგიმ (ურუშაძე, 1990).

ბატონმა გიორგიმ გაიხსენა, აგრეთვე, პარიზში, ბრიუსელსა და ციურიხში ვიქტორ ნოზაძის, ციურიხის უნივერსიტეტის პროფესორის კიტა ჩხენკელის და ელენე წერეთლის ხანგრძლივი საუბრები ძველ ქართულ მუსიკაზე და, ზოგადად, ქართულ კულტურაზე. 1966 წელს, ერთ-ერთი ასეთი შეხვედრის დროს, ვიქტორ ნოზაძეს და კიტა ჩხენკელს შეუთავაზებიათ ელ. წერეთლისთვის, რომ იგი წერილობით დაკავშირებოდა ქართველ მუსიკისმცოდნეებს, – პროფესორებს გრიგოლ ჩხიკვაძეს და ვაჟა გვახარიას, რომლებთან თანამშრომლობას აუცილებლად ექნებოდა სასურველი და მნიშვნელოვანი შედეგი (ურუშაძე, 1990). ამის შესახებ თავის გამოსათხოვარ წერილში მიუთითებს ქართული ემიგრაციის ცნობილი მოღვაწე ირაკლი ოთხმეზური (ოთხმეზური, 1976), თუმცა, დაკონკრეტებისგან თავს იკავებს და მარტოოდენ ორიოდე სიტყვით შემოიფარგლება. საბედნიეროდ, ბატონ გიორგი ნოზაძის ზემოთ მოხმობილმა მოგონებამ საშუალება მოგვცა ხსენებული შეხვედრების კონკრეტული დეტალების დადგენისა. სწორედ ბატონ გიორგის მონათხრობიდან გახდა ჩემთვის ცნობილი, რომ სახელოვან მეცნიერთა რჩევის საფუძველზე, ელენე წერეთელმა, დიდი ძალისხმევის შედეგად, შეძლო ეპისტოლარული ურთიერთობის დამყარება როგორც გრ. ჩხიკვაძესთან, ისე ვ. გვახარიასთან (ურუშაძე, 1990). მოგვიანებით გრიგოლ ჩხიკვაძე, რომლისგანაც არაერთი სასარგებლო რჩევა მიიღო ელ. წერეთელმა, უდიდესი სითბოთი იგონებდა ამ ურთიერთობას (ღვალაძე, 1980).

ცალკე აღნიშვნის ღირსია ელ. წერეთლის ასევე ეპისტოლარული ურთიერთობა მის უახლოეს ნათესავთან (მამის ბიძაშვილთან), გამოჩენილ მომღერალთან, საქართველოს დამსახურებულ არტისტთან თამარ წერეთელთან, რომელიც გრძელდებოდა სამიოდე წლის მანძილზე (1965-1968), თ. წერეთლის გარდაცვალებამდე (ღვალაძე, 1980).

ბატონი გიორგი ნოზაძე დიდი მადლიერებით უნდა მოვიხსენიოთ ელენე წერეთლის მოღვაწეობასთან დაკავშირებული კიდევ ერთი ცნობის გამო. 1938 წელს 15 წელი შეუსრულდა ემიგრაციაში მოღვაწე ლოტბარის და დრამატურგის პავლე მოსულიშვილის ქართველ მომღერალთა გუნდს. ამ თარიღთან დაკავშირებით, ქართული ემიგრანტული ჟურნალის „სამშობლო“ რედაქციამ თხოვნით მიმართა იმხანად მედიცინის სფეროში მომუშავე, მაგრამ, იმავდროულად, ქართული მუსიკალური კულტურის ზედმიწევნით მცოდნე ელა წერეთელს. მას დაევალა მიმოხილვითი ხასიათის წერილის მომზადება. აღნიშნული ჟურნალის 1939 წლის იანვრის ნომერში (N 27) გამოქვეყნდა სტატია „ქართული სიმღერა საფრანგეთში“, რომელშიც მოკლედ და, ამავე დროს, სავსედ არის წარმოჩენილი პ. მოსულიშვილის მომღერალთა გუნდის 15-წლიანი ნაყოფიერი შემოქმედებითი მოღვაწეობა („ბანი“, 1939: 48-49). ავტორი ფსევდონიმით („ბანი“) აწერს ხელს. როგორც გ. ნოზაძემ აღნიშნა, ამის მიზეზი იყო ავტორის თავმდაბლობა და საკუთარი თავისადმი თვითკრიტიკული დამოკიდებულება. ვინაიდან, იმხანად ოფიციალურად სრულიად განსხვავევულ სფეროში საქმიანობდა, მან არ ჩათვალა საჭიროდ სტატიის საკუთარი გვარით ხელმოწერა. ეს გახლდათ ელენე წერეთლის ქართული მუსიკალური ხელოვნებისადმი მიძღვნილი პირველი პუბლიკაცია (ურუშაძე, 1990).

1940-იანი წლების დამლევიდან გარდაცვალებამდე ელ. წერეთელი უძღვებოდა ბელგიის ქართული სათვისტომოს კულტურულ ცხოვრებას. ამასთან დაკავშირებით, ქართულ ემიგრანტულ პერიოდიკაში ქვეყნდებოდა ხოლმე მის მიერ მომზადებული ინფორმაციები კულტურის სფეროში მნიშვნელოვანი მოვლენების შესახებ. მაგალითად, ჟურნალის „ბედი ქართლისა“ 1954 წლის მაისის ნომერში (N 17) გამოქვეყნდა ინფორმაციული ხასიათის მცირე წერილი „ქართული ცეკვა ბრუსელში“, რომელშიც აღწერილია ილია ჯაბადარის „ქართული ბალეტის“ გასტროლები ბელგიის დედაქალაქში („ბედი ქართლისა“, 1954: 32).

მეტად ნაყოფიერი იყო ელენე წერეთლის თანამშრომლობა იუნესკოსთან. სწორედ ამ თანამშრომლობის შედეგად, როგორც აღვნიშნეთ, იუნესკოს ეგიდით, 1969-1974 წლებში გამოიცა ჩვენი თანამემამულის მიერ მომზადებული ქართული საგალობლების სამი ფირფიტა.

4. პედაგოგი და ქართული კულტურის პოპულარიზატორი

ნაშრომის დასაწყისში მივუთითეთ, რომ ელენე წერეთელი იყო ბრწყინვალე ლექტორი. საჯარო ლექციები და წარმომადგენლობით ფორუმებსა და ფესტივალებზე წაკითხული მოხსენებები, რომელთა მიზანი იყო მრავალსაუკუნოვანი ქართული მუსიკალური კულტურის პოპულარიზაცია, წარმოადგენს მისი მრავალმხრივი მოღვაწეობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მიმართულებას. ქართველ კულტუროლოგს და მუსიკისმცოდნეს მუდმივად იწვევდნენ პრესტიჟულ სამეცნიერო ფორუმებსა და ფესტივალებში მონაწილეობის მისაღებად. მაგალითად, იგი გახლდათ ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ხალხთა ძველი მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალის (ბიდგო, პოლონეთი, 1969), პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოების ყრილობის (1973), წმ. ნიკოლოზ-ვააზის საზოგადოების ყრილობის (1974) და სხვა ფორუმების მთავარი მომხსენებელი (ოთხმეზური, 1976). 1968-1975 წლებში ჩვენი თანამემამულე საჯარო ლექციებს კითხულობდა ბრიუსელის და ლუვენის უნივერსიტეტების სტუდენტებისთვის (ოთხმეზური, 1976).

1974 წელს ელ. წერეთლის და მისი ბელგიელი კოლეგების ძალისხმევით, ბრიუსელის წმ. მიხეილის საკათედრო ტაძარში შესრულდა მიქაელ მოდრეკილის „ჟამთა და წელთა“ და მეათე საუკუნის ქართული „ალილუია“, რამაც დამსწრე საზოგადოების დიდი მოწონება დაიმსახურა. ამგვარი ღონისძიებების ორგანიზებაში აქტიურად იყვნენ ხოლმე ჩართულნი ბელგიის მუსიკისმცოდნეთა სამეფო საზოგადოება და პარიზის ეთნომუსიკის შემსწავლელი საზოგადოება (ოთხმეზური, 1976).
აღსანიშნავია, რომ თავისი უახლოესი სანათესაოს (წერეთლები, აბაშიძეები, ჯაფარიძეები, ღვალაძეები) ბევრი წარმომადგენლის მსგავსად (საკმარისია, დავასახელოთ ელენეს ბაბუა ვლადიმერ (ლადი) წერეთელი, თამარ წერეთელი და მისი დები, კავსაძის გუნდის ცნობილი ლოტბარი ევსევი ღვალაძე), ელენე წერეთელს ჰქონდა შესანიშნავი ხმა და ხშირად თავადაც ასრულებდა საგალობლებს (ღვალაძე, 1980).

საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ ჩვენი თანამემამულე იყო საერთო ევროპული მასშტაბით აღიარებული და წამყვანი ექსპერტი ქართული და ზოგადად, მართლმადიდებლური საგალობლების დარგში. ამ მიმართულებით, ელენე წერეთელი კონსულტაციებს უწევდა იუნესკო-ს და მუსიკისმცოდნეობის დარგის დაწესებულებებს. უაღრესად ნაყოფიერი და ფასეული იყო იუნესკო-ს პროექტები, რომელთა პასუხისმგებელი შემსრულებელი გახლდათ ელ. წერეთელი. ამ პროექტების საბოლოო შედეგი იყო იუნესკო-ს ეგიდით გამოცემული უძველესი ქართული საეკლესიო საგალობლების 3 ფირფიტა.

ბოლოთქმა

მეცნიერული კეთილსინდისიერება და განსახილველ საკითხთა ზედმიწევნით ცოდნა, ანალიზის შესანიშნავი უნარი და დახვეწილი ქართული გახლავთ ის თვისებები, რომლებიც გამოარჩევს ელენე წერეთლის ყოველ ნაშრომს. ამ თვალსაზრისით ჩვენი ყურადღება მიიპყრო მისმა სტატიამ „ქართულ მუსიკალურ სისტემათა განვითარება“, რომელიც წარმოადგენს თბილისში 1962 წელს გამოცემული ვ. გვახარიას ამავე სახელწოდების კაპიტალური მონოგრაფიის კრიტიკულ ანალიზს (წერეთელი, 1970: 82-86). ნაშრომი ცხადჰყოფს არა მხოლოდ ავტორის მაღალ პროფესიონალიზმს მუსიკისმცოდნეობის დარგში, არამედ იმასაც, რომ იგი შესანიშნავად იცნობს საქართველოს ისტორიას, ეთნოგრაფიას, ქართულ ხალხურ ზეპირსიტყვიერებას… ელ. წერეთლის სხვა ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „ზოგიერთი სახე ქართულ ტრადიციულ საეკლესიო გალობაში“ (1974), „ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ხალხთა ძველი მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალის ანგარიში“ (1970), „ქართული ტრადიციული სიმღერები, მისი წარსული და აწმყო“ (1974) და ა.შ.

წინამდებარე ნაშრომს დავამთავრებთ ბელგიაში მოღვაწე შესანიშნავი მამულიშვილის ირაკლი ოთხმეზურის სიტყვებით: „ასე იღვწოდა ჩვენი დაუვიწყარი და დიდათ პატივსაცემი ელენე წერეთელი, უანგარო მსახური ქართულ კულტურისა, ერის წინაშე ღვაწლმოხდილი ქართველი ქალი“ (ოთხმეზური, 1976). არ შეიძლება არ დავეთანხმოთ ამ სიტყვებს. ჩვენი მხრიდან კი დავძენთ: ელენე წერეთლის მთელი ცხოვრება ნათელი მაგალითია იმისა, თუ როგორ უნდა ემსახუროს ადამიანი სამშობლოს და საყვარელ საქმეს.

წყაროები და ლიტერატურა

1. ღვალაძე, თამარ. მოგონებები, 1980, ხელნაწერი. დაცულია ავტორის პირად არქივში.
2. ოთხმეზური, ირაკლი. „ელენე წერეთელი“. ჟ. „კავკასიონი“, XVIII, პარიზი (1976).
3. „თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“ გრიგოლ ორბელიანისა. Poeme de Grigol Orbeliani compose en I’an 1877. Traduction de E. Tsereteli. ჟ. „კავკასიონი“, XV, პარიზი (1971): 106-107.
4. ურუშაძე, ლევან. საფრანგეთში მივლინების დღიური, 1990. ავტორის პირადი არქივი.
5. ქართული სიმღერა საფრანგეთში. ჟ. „სამშობლო“, N 27, პარიზი (1939): 48-49.
6. ქართული ცეკვა ბრუსელში. ჟ. „ბედი ქართლისა“, N 17, პარიზი (1954): 32.
7. წერეთლის ასული, ელენე. ქართულ მუსიკალურ სისტემათა განვითარება. ჟ. „კავკასიონი“, XIV, პარიზი (1970): 82-86.

ლევან ზ. ურუშაძე
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი,
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი

თბილისი
2011

წაკითხულია საერთაშორისო კონფერენციაზე „უცხოეთის ქართული მემკვიდრეობა“ (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, თბილისი, 2011 წლის 20-24 სექტემბერი)

Levan Z. Urushadze
Doctor of Historical Sciences, Senior Research Fellow of the Georgian National Museum

The Devotee of the Georgian Culture
(Helen Tsereteli)

Summary

The work deals with the fruitful activity of the Georgian musicologist Helen (Ela) Tsereteli (1911-1975) in Belgium on the basis of the publications of the publications of the Georgian emigrant literature and the materials of one of the private archives. Graduated from the Musicology Department of the Brussels University she was elected as a Fellow of the Belgian Royal Society of Musicology and actively carried on a popularization of the Georgian musical culture including the ancient Georgian hymnography. Besides H. Tsereteli was the distinguished researcher of the Georgian musical culture and a perfect translator, the author of some very important projects, realized under the aegis of the UNESCO and active participant of some scientific forums and festivals in the field of musicology.
It should be especially observed the public lectures of Helen Tsereteli in Belgium, France, Luxembourg, Poland and other countries for popularization of the Georgian culture.
Besides the prestigeous European editions she actively collaborated with the Georgian emigrant periodicals. In this respect there are notable the publications in the journals “Kavkasioni” and “Bedi Kartlisa”.
The activities of Helen Tsereteli show how a person must be devoted to the service of popularization and study of the native culture.

დაზღვევის ისტორია (ვიდეოლექცია)

თენგიზ ვერულავა – ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, მედიცინის აკადემიური დოქტორი

პროგრამა – სადაზღვევო საქმე

დაზღვევის ისტორია

***

History of Insurance

Ilia State University

Tengiz Verulava – PhD. Full Time Professor

***

***

დიმიტრი უზნაძე - Dimitri Uznadze

ნათელა იმედაძე – დიმიტრი უზნაძე (ვიდეოლექცია)

***

***

***

***

***

« Newer Posts - Older Posts »

კატეგორიები