Posted by: burusi | 02/11/2010

ლია ბიბილეიშვილი – “ოლგა გურამიშვილი”

ნიკო ნიკოლაძე და მისი მეუღლე ოლღა გურამიშვილი

  • ნიკო ნიკოლაძე – Niko Nikoladze (1843-1928)
  • ლია ბიბილეიშვილი – “ოლგა გურამიშვილი”

    ნიკო ნიკოლაძის ოჯახის ქალები განსაკუთრებული პიროვნული ღირსებებით, განათლებითა თუ საზოგადოებრივი მოღვაწეობით გამორჩეულნი იყვნენ. საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში სხვა დიდებულ ქართველ მანდილოსნებთან ერთად ჩვენს დიდ ეროვნულ მოღვაწეთა გვერდით ისინი განსაზღვრავდნენ ჩვენი ეროვნული კულტურის სახეს, უნარჩუნებდნენ “ერსა ერობას”.

    მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ნიკოს მეუღლე _ ოლგა ალექსანდრეს ასული გურამიშვილი. წელს მასდაბადებიდან 155 წელი შეუსრულდა. იგი დაიბადა 1855 წლის 29 ივლისს (ახალი სტილით _ 13 აგვისტოს) ქვემო ავჭალაში, გურამიანთ კარში. იგი ჩვენი დიდი პოეტის დავით გურამიშვილის შთამომავალი და ილია ჭავჭავაძის მეუღლის _ ოლღა თადეოზის ასული გურამიშვილის უახლოესი ნათესავია. ამასთან მისივე ნათლული გახლდათ. ამავე დროს პატარა “ოლგა” და არა “ოლღა”, რამეთუ ამ მცირედი ნიუანსით ანსხვავებდნენ დიდი მამულიშვილების მეუღლეების სახელებს ერთმანეთისგან. რა თქმა უნდა, აქ სრულიად ზედმეტია ისეთი უაზრო დაპირისპირება_შედარება რომელიმეს უპირატესობის წარმოჩენის მიზნით, როგორც ამას ადგილი აქვს “დიდი ილიასა” და “დიდი ნიკოს” _ მათი სახელოვანი მეუღლეების მიმართ. ამ შემთხვევაში ხასიათის, ტემპერამენტის, განსწავლის, ურთიერთობების მასშტაბებით, საზოგადოებრივი აქტიურობით და სხვადასხვა კუთხით იგი _ პატარა ოლგა _ ბევრად განსხვავდება თავისი სეხნიისგან.

    თბილისის ქალთა გიმნაზიის “ოქროს შიფრით” _ წარჩინების დიპლომით _ დამთავრების შემდეგ ოლგა გატაცებით ისმენდა პროფესორ თარხნიშვილის ლექციებს ბუნებისმეტყველებეში, ოცნებობდა, რომ სწავლის შემდეგ აგრონომიას შეასწავლიდა ახალგაზრდებს, რადგან მიაჩნდა, რომ მხოლოდ ბიოლოგიას სეუძლია მისცეს ადამიანს ბუნების კანონზომიერებაში წვდომის გასაღები და მოუტანოს ადამიანებს პრაქტიკული სარგებლიანობა. ძალიან არ მინდა ოლგაზე საუბარი ტრაფარეტული და როგორღაც კანონიზირებული ტექსტით შემოვფარგლო. ამას თვით ოლგას ცოცხალი და მეტად ძლიერ პიროვნება არ იძლევა.

    მისი პორტრეტი, როგორც ვიზუალური, ისე ადამიანური თვისებებბი, ურთიერთობების, ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ფორმა და ის ღირებულებები, რომლებსაც განუხრელად ასრულებდა და ემსახურებოდა, როგორც პირად ცხოვრებაში, ისე საზოგადოებრივ მოღვაწეობაში, მას ძალზე საინტერესო და კოლორიტული სახით წარმოგვიდგენენ; მით უმეტეს, როცა ხედავ, რომ დიდი ნიკოს მოღვაწეობის ყველაზე აქტიური და ნაყოფიერი პერიოდი, მისი წარმატებანი, გამარჯვებები, დროებითი უკან დახევისა და თითქოსდა წარუმატებლობის ჟამსაც ყისმათი და ბრძოლის ჟინი ოლგასთან არის დაკავშირებული, შეიძლება ქალურ მიკერძოებაშიც კი ჩამომართვათ, თუ ვიტყვი, რომ თუ არა ოლიკო, იმ უმადურობის ბეჭდით აღბეჭდილი ბრძოლების გადატანა ნიკოს ძალზე გაუჭირდებოდა.
    . . .

    XIX საუკუნის დასაწყისში გაზეთ “დროების” გარშემო თავმოყრილმა მოწინავე ქართველობამ ხელი შეუწყო უმაღლესი განათლების მისაღებად ქართველი ქალების ევროპაში გაგზავნის საქმეს. ნიკო ნიკოლაძემ ყველაფერი იღონა თბილისისა და ქუთაისის ქალთა სასწავლებლების საუკეთესო მოსწავლეთა შვეიცარიაში გასაგზავნად. ალექსანდრე გურამიშვილს _ ოლიკოს მამას _ გაგონებაც არ უნდოდა შვილის უცხოეთში გაგზავნის შესახებ, მაგრამ მამის კონსერვატიულმა ბუნებამ ვერ დააბრკოლა ოლგა თავისი მიზნის მიღწევაში.

    ოლგა ფოტოსურათებზე, მოგონებებში, პირად წერილებში…

    როგორი იყო ის?

    ბავშვობიდან ქალიშვილობამდე და შემდეგ _ ღრმა მოხუცებულობამდე იცვლება სახე, გამომეტყველება, აღნაგობა, მაგრამ თვალები… თვალები ისევ ისე ცოცხალი და გამჭოლი რჩება. შეუპოვრობა და სიცოცხლის უშრეტი ძალა იგრძნობა მათში.

    18 წლის ოლგას სურათიდან შემოგყურებს ახალგაზრდა ქალის უკომპრომისო ნათელი და მართალი გამოხედვა, ჭკვიანი თვალები. მისთვის უთუოდ უცხოა ყოველგვარი კოკეტკობა, მანჭვა-გრეხვა, პატივმოყვარეობა და თვითკმაყოფილება. შეიძლება, სიმკაცრე უფრო შენიშნო მის გამოხედვაში, სიამაყე და მოუსვენრობაც კი. ასეთი გამომეტყველების ადამიანი მკვეთრი, კატეგორიული და შეურიგებელია, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არაა გულგრილი, მხოლოდ საკუთარი თავით დაკავებული. ასეთი ადამიანები არიან სწორედ საინტერესონი _ “ისინი არიან მარილი მიწისა” _ რა იმალება მათი იდუმალი გამომეტყველების მიღმა, როგორ მუშაობს მათი ტვინი, რას ფიქრობენ თავიანთ ცხოვრებისეულ მისიაზე.

    არა! ეს არ არის ქალიშვილის მარტივი, განურჩეველი სახე. ამიტომ არ გიკვირს, როგორ დასძლია 17 წლის გამოუცდელმა ქალიშვილმა მშობლების წინააღმდეგობა და ხელცარიელი, რაც ტანზე ეცვა, იმ კაბის ამარა, ნიკოს უმცროსი დის ფროსიკოს პასპორტით გემით გაიპარა შვეიცარიაში უმაღლესი განათლების მისაღებად. მასთან ერთად იყვნენ ნიკოს დები _ ოლიმპიადა და ეკატერინე ნიკოლაძეები, მათი დეიდაშვილები _ ხელთუფლიშვილის ქალები, ქართველ ქალთაგან პირველი _ ფეფო ელიოზიშვილი (ნიკოლაძეები მამის და ძმის სიკვდილმა შეაყოვნა), პელაგია ნაცვლიშვილი, კეკე მელიქიშვილი, მარიამ წერეთელი.

    ქართველი ქალიშვილები შვეიცარიაში იმ დროს მოხვდნენ, როცა ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო პარიზის კომუნის გამოძახილი; როცა ყველგან დაუფარავად ქადაგებდნენ სოციალისტურ იდეებს.

    ქართველმა სტუდენტებმა ნიკო ნიკოლაძის, გიორგი წერეთლისა და სერგეი მესხის ხელმძღვანელობით დააარსეს საზოგადოება “უღელი”. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია ასე განმარტავს ამ საზოგადოების მიზანს: საზღვარგარეთ მყოფი ქართველი მოსწავლე ახალგაზრდობის გაერთიანება, ევროპის სოციალისტური მოძრაობის, საზოგადოებრივი აზრისა და ლიტერატურის შესწავლა და პოპულარიზაცია საქართველოში, საერთოდ კავკასიაში”. “უღელის” ყველა წევრის მიზანი იყო სამშობლოს გათავისუფლება, რის გამოც ცდილობდნენ კონტაქტის დამყარებას სხვა ქვეყნების ეროვნულ-გამათავისულებელ მოძრაობებთან. ისინი აიდეალებდნენ სახელმწიფოებრიობის რესპუბლიკურ ფორმას, აქტიურად სწავლობდნენ სოციალისტურ იდეებს, ეცნობოდნენ პირველი ინტერნაციონალის სექციების მუშაობას და მონაწილეობდნენ მის კრებებში~. ცნობილი რევოლუციონერის ვერა ფიგნერის მოგონებებში საკმაოდ მკაფიო მინიშნებაა ქართველთა მოღვაწეობის ამ დამოუკიდებელ და სხვათათვის ფარულ, იდუმალ მიზანზე: _ “ყველაზე მეტად ახლობელი ჩვენთვის კავკასიელები იყვნენ, მაგრამ მათაც ჰქონდათ თავიანთი დაჯგუფება, თავიანთი საერთო და საზოგადო ინტერესები, რომელთა შესახებ რუსთა უმრავლესობამ არაფერი იცოდა”. მათ თავიანთი გაზეთიც კი ჰქონდათ _ ნიკო ნიკოლაძის მიერ პარიზში გამოცემული ჰექტოგრაფზე დაბეჭდილი “დროშა”, რომელსაც “დიდი ილიას სიტყვები ჰქონდა ეპიგრაფად: “თუკი აწმყო არ გვწყალობს, მომავალი ჩვენია!”

    მაშინდელი მოდის მიხედვით, სოციალისტური მიმართულების ეს გაზეთი, რომლის გამოცემის მეორე მიზანი _ ღია და დაუფარავი _ ქართული შრიფტის გამარტივებისათვის გამიზნული ექსპერიმენტი იყო, ქართულ, ეროვნულ საქმეს აკეთებდა _ გამათავისუფლებელ და დემოკრატიულ იდეებს ქადაგებდა და უფრო დიდი ეროვნული საქმის საკეთებლად ამზადებდა ქართველ ახალგაზრდებს ევროპაში, რომლებიც სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მოწოდებულნი იქნებოდნენ მხოლოდ ქართული საქმე ეკეთებიათ შინ თუ გარეთ, რისი სურვილის დეფიციტსაც ასე ძალუმად განიცდიან საზღვარგარეთ წასული ჩვენი დღევანდელი ახალგაზრდები!

    დიდ ყურადღებას უთმიბდნენ “უღელის” წევრები ლიტერატურის კრიტიკას და ესთეტიკას, ხელს უწყობდნენ ქართულ ლიტერატურაში ევროპული მხატვრული კულტურის ათვისებას. მათ შეიმუშავეს ქართული სკოლებისათვის სახელმძღვანელოე-ების შედგენის გეგმა და ჩამოაყალიბეს მთარგმნელთა წრე. “უღელმა” მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა რუსულ და ევროპულ ცივილიზაციასთან ქართული კულტურის შემოქმედებით დაკავშირებაში.

    1873 წლის ნოემბერში საზოგადოება “უღელი” ციურიხიდან ჟენევაში გადავიდა და შეიქმნა ორი ჯგუფი _ ციურიხისა და ჟენევისა. ამ უკანასკნელმა 1876 წლამდე იარსება. ამავე დროს ისინი აქტიური სტუდენტური ცხოვრებით განაგრძობდნენ ცოდნის შეძენას და ლექციებს ისმენდნენ ჟენევის უნივერსიტეტშიც.
    ოლგა იყო საყოველთაოდ ცნობილი მეცნიერის, ბიოლოგის კარლ ფოხტის უსაყვარლესი სტუდენტი. მათი ურთიერთობა მშვენიერი სამეცნიერო თანამშრომლობისა და ურთიერთგაგების ნიმუშს წარმოადგენდა.

    საზოგადოებრივი საქმიანობის სფეროში ოლგა აღტაცებული და აქტიური მსმენელი და თაყვანისმცემელი იყო პარიზის კომუნართა ერთ-ერთი კოლორიტული ლიდერის ლეფრანსესი, ვისთან მეგობრობაც სულიერად ავსებდა ქალიშვილს, მეგობრობდა სხვა ცნობილ კომუნარებთან, მაგრამ სწორედ აქ, ევროპაში _ უცხოეთში, სამშობლოსაგან შორს, ყველაზე მეტად მძაფრდება სამშობლოს გრძნობა, მისი ცოდნა, სიყვარული _ მამული ენა, რწმენა _ ყველაფერი ქართული ძალზე მნიშვნელოვანი და სანატრელი ხდება. მასზე ფიქრით ივსება. რუსეთის იმპერიის ერთ საგუბერნიო ქალაქში, რა თქმა უნდა, ქართული სამშობლოშიც სანატრელი ექნებოდა, მაგრამ უცხოეთში კიდევ უფრო მწვავედ გრძნობდა მშობლიური ენის ცოდნის საჭიროებას და აუცილებლობას: “ჩემს თავს ვატყობ, დროდადრო მჭირდება შეკრებეზე გამოსვლისათვის წერილობით მოვემზადო. სანამ არ ვისწავლი ფიქრს ქართულად. იცი, რას ვაღწევთ ამ საღამოებზე? ახლა უფრო იშვიათად იმართება საუბრები რუსულად. თითქმის ყველა ლაპარაკობს ქართულად. ეს ჩემი აზრით, პროგრესია…”.

    ნიკოს ენის შესახებ შედარებით თავშეკავებული შეხედულება ჰქონდა, როგორც უაღრესად პრაქტიკული ჭკუის კაცს, რასაც დაუფარავად და მისებურად ძალზე მარტივად ასე განუმარტავს ოლგას: “ხომ ათასჯერ უკეთესია რუსულ ენაზე იყო სარგებლის მომტანი შენი მამულისათვის, ვიდრე უსარგებლო აურზაური ატეხოქართულად” (ია მესხი, დასახელებული ნაშრომი).

    ისინი წერენ ერთმანეთს ყველაფერზე: ცალკეულ ადამიანებზე, რომლებიც მათი ინტერესების არეალში შემოდიან, მოვლენებზე, ასე რომ აღელვებთ არა მარტო მათ, პირად ინტერესებზე, რომლებიც, უპირველეს ყოვლისა, საერთო, საზოგადო საქმეს ემსახურება, ცოდნის შეძენა-გაღრმავების ფორმასა და მნიშვნელობაზე, მეგობრებზე, საკუთარ ინტიმურ გრძნობებზე ერთმანეთის მიმართ. ნიკო ბოტიათი სერიოზულ გატაცებასაც არ უმალავს ქალს, რომელიც ბოგუმილაზე არანაკლებ უყვარს და რომლის მცირე ხნით დუმილსაც ავადმყოფურად განიცდის: _ “შენ და ბოტიამ უდიდესი სიკეთე მიყავით _ ორივემ გამიათკეცეთ ძალა და იმედი, შთამბერეთ განახლების, ძალისა და ენერგიის არაჩვეულებრივი ნაკადი, გამაახალგაზრდავეთ, გამაუკეთესეთ, ამასთანავე მხდალი, მგრძნობიარე და ფრთხილიც გამხადეთ, ერთი სიტყვით, დამიმორჩილეთ და მაიძულეთ ჩემი მიზნის გარდა თქვენც შეგიყვაროთ. რა საშინელება იქნება, თუ თქვენ ორივე მხარში არ ამომიდგებით ერთგულად!…”

    თავის მხრივ არც ოლგა მალავს თავის გრძნობებს და უმნიშვნელო სულის მღელვარებასაც დაუფარავად უმჟღავნებს ნიკოს…

    ევროპაში მყოფი ქართველები სრულყოფილად, ბოლომდე უგებდნენ ერთმანეთს შეყვარებული ოლგაც ცდილობს მათ ბედნიერებას ხელი შეუწყოს თუნდაც საკუთარი ტანჯვის ფასად, მაგრამ მან ხომ იცის, რომ ნიკო და ბოტია უცხონი არიან ერთმანეთისთვის და ეს მხოლოდ გატაცებაა. ამიტომ ითმენს ასე სულგრძელად (თუ გულუბრყვილოდ?) ნიკოს აღსარებებს და იმედგაცრუების სიმპტომებისთანავე თბილი ირონიით შენიშნავს: “რა შფოთიან წერილებს წერ, ჩემო ძვირფასო ნიკო! ნამდვილად, ვკითხულობ და საკუთარ თვალებს არ მინდა დავუჯერო?!”

    რას არ მივცემდი ახლა, პარიზში რომ მამყოფა და შენ მენახე: როგორ ხარ შენ მაქ მგრძნობიარე, დრამატულ სულიერ განწყობაზე, მეორე მხრივ კი _ არა. მე მივეჩვიე წარმოგიდგინო შენ ცნობილი სახით: “შემიფურთხებია-თქო ყველაფერზე, მე ჩემსას ვიზამ, ჩემი თავისა მე ვიცი!” არ ვისურვებდი არაფრი შემცვლოდა ეს სახე. იმიტომ, რომ მხოლოდ ამ სახით გიგებ… და ვიცი ნამდვილად, რომ ამაში ვერაფერი გადამარწმუნებს, რაც არ უნდა მოხდეს, თუნდაც მთელმა სამყარომ ჩაიქნიოს შენზე ხელი…” საოცრად ღია, გახსნილი ურთიერთობა მყარდება იმთავითვე ნიკოსა და ოლიკოს შორის.

    ეს ურთიერთობა მთელი სიცოცხლე გრძელდება მათ წერილებში…

    … და მიმოწერა ისევ გრძელდება!..

    ნიკოს და ოლგას მიმოწერა _ ეპისტოლარული მატეანე _ 5 ამერიკულ ყუთს მოიცავს _ 7 000 წერილს.

    შეუღლებამ არათუშეამცირა მათი მიმოწერა, უფრო ინტენსიური გახადა იგი. შვილებიც მიაჩვიეს ინტენსიურ მიმოწერას, რაც ასე უცხო გახდა ჩვენი თაობისათვის და ამ უკანასკნელ ხანს ხომ საერთოდ არავინ წერს წერილებს. არადა წერილებით ურთიერთობა უფრო აახლოებდა ადამიანებს ერთმანეთთან და მეტ სითბოს და პასუხისმგებლობასაც მატებდა ამთ ურთიერთობებს.

    ნიკოს თავიდან ოლგასადმი ჰქონია ლირიზმით სავსე გრძნობები და სიყვარულშიც გამოუტყდა მას ჟენევის ტბის პირად, შილიონის ციხე-სიმაგრის ჩრდილში, მაგრამ ოლგას უარი უთქვამს: _ მე აქ სასწავლებლად ჩამოვედი და არა ქმრის საშოვნელადო.

    ამ უარს ნიკოს და ოლგას ურთიერთობა არ გაუბზარავს.

    აქვე უნდა ვახსენოთ ოლგას საოცარი სიკეთე და სულგრძელობა.

    ალექსანდრე გურამიშვილის უაღრესად ტრადიციულ და პურიტანულ ოჯახში გაზრდილი ქალისაგან მართლაც წარმოუდგენელია ნიკოს ქალებით გატაცებისადმი შემგუებლური, დამთმობი დამოკიდებულება.

    ვინმე ანა მაკაროვასგან 70-იან წლებში შეძენილი უკანონო შვილის გარდა ნიკოს ბოტიასგანაც (ნიკო და ბოტია 1875 წლის 7 ივლისს დაქორწინდნენ) ჰყავდა ორი ქალიშვილი _ თელიკო და ლოლო. თელიკო ცოლად ჰყავდა ცნობილ ფრანგ გენერალსა და პოლიტიკურ მოღვაწეს ლუიუ კოკეს, ხოლო უმცროსი _ ლოლო _ ელისაბედი _ ბელგიელ მწერალს კამილ ჰიუსმანს, რომალმაც მოტყუებით შეირთო ლოლო ცოლად პარიზში და შემდეგ აღმოჩნდა, რომ თურმე, მას ბელგიაში ჰყოლია ცოლ-შვილი. იგი დაუბრუნდა მათ, ხოლო ასევერაგულად მოტყუებული და გაუბედურებული ლოლო რამდენიმე წლის შემდეგ ბავშვთან ერთად ჩამოდის მამამისთან _ ნიკო ნიკოლაძესთან ფოთში. ოლგა, რომელიც ამ დროს დიდ ჯიხაიშში იმყოფებოდა, მოემზადა ნიკოს და ბოტიას შვილის მისაღებად, განუსაზღვრელი დროით სამასპინძლოდ (ლოლო ხომ მისი სიყრმის მეგობრის და ნიკოს სიყვარულის ნაყოფი იყო, იმ სიყვარულისა, რომელზეც ნიკო ასე აღტაცებით უამბობდა მას _ ქალს, რომელიც ბოტიაზე ნაკლებ როდი უყვარდა მაშინ _ ახალგაზრდობის იმ დაუდუღარ წლებში!).

    . . .

    _ ნიკოს და ოლგას სიყვარული არ ნელდებოდა _პირიქით _ ისეთ ძალას აღწევდა, რომლისგანაც თავის დაღწევა შეუძლებელია და რომელიც კაცს ნებისმიერ ნაბიჯს გადაადგმევინებს _ რაზეც ადრე არც გიფიქრია: ნიკო რომ სტავროპოლში გადაასახლეს, ოლგამ დაჰკრა ფეხი და თბილისიდან გაძევებულს უკან გაჰყვა.

    ნიკოს და ბოგუმილას ოჯახი დაიშალა.

    მალე ნიკოს სტავროპოლში გადასახლება შეუცვალეს და პეტერბურგში ცხოვრების უფლება მისცეს. ნიკომ ოლგაც თან წაიყვანა ახალი გადასახლების ადგილზე.
    1883 წლის ზაფხულში ნიკო და ბოგუმილა გაიყარნენ; იმავე წლის 29 ივლისს თბილისში ქაშუეთის ეკლესიაში მღვდელმა დავით ჭრელაშვილმა ნიკო ნიკოლაძესა და ოლგა გურამიშვილს ჯვარი დაწერა და ახალდაქორწინებულნი ისევ ნიკოს გადასახლების ადგილსპეტერბურგს დაუბრუნდნენ.

    აქ, რუსეთის სატახტოში დაიბადა მათი უფროსი ქალიშვილი _ რუსუდანი (1884 წლის 29 დეკემბერს) აქ მოძებნა ოლგამ ნიკოს პირველი შვილი _ ნინო მაკაროვა, დაბადებიდანვე დაობლებული გოგონა მამის ხარჯით ერთ-ერთ პანსიონში იზრდებოდა. ნინო მაშინ 12 წლის-ღა იყო.


    საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ოლგა ასწავლიდა თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში. იგი იყოერთ-ერთი პირველი ქალი-მასწავლებელი რუსეთის იმპერიაში. მას თვით იაკობ გოგებაშვილმა გაუწია რეკომენდაცია. ოლგას არ შეურცხვენია თავისი “პროტეჟე” _ იგი სულ მალე ჩამოყალიბდა, როგორც ერთ-ერთი საუკეთესო მასწავლებელი და პედაგოგი.

    ქ-ნ რუსუდან ნიკოლაძის მოგონებიდან:

    “დედაჩვენი ამ ძნელად მისადგომი, ბევრთან პირქუში და წარბშეკრული ადამიანის (იაკობ გოგებაშვილის) ყოფილი თანამშრომელი იყო გოგებაშვილის მიერ დაარსებული სათავადაზნაურო სასწავლებ-ლისა (შემდეგ გიმნაზიად გადაზრდილის) 1878-1881 წლებში დედა იქ რუსულ ენას ასწავლიდა დიდის წარმატებით ქართლისა და კახეთის მემამულეების სასწავლებლად გამომეტებულ ვაჟებსა და მას აქეთ ეს სკოლის საქმისათვის თავდადებული პედაგოგი განსაკუთრებული პატივისცემით და თბილი ყურადღებით ხვდებოდა ყოველთვის დედაჩვენს; იქნებ, იმიტომაც კიდევ, ხედავდა და გრძნობდა, რა მოწიწებითა და მოკრძალებით შევსცქერდით მას მე და გიორგი.”

    თავისი პედაგოგიური ტაქტითა და განათლების მაღალი დონით ოლგას აღტაცებაში მოჰყავდა იმპერიის განათლების მესვეურნი.

    პედაგოდიურ მოღვაწეობას ოლგა ნიკოსთან შეუღლების შემდეგაც აგრძელებდა.

    . . .

    ჯერ კიდევ პეტერბურგში ყოფნისას ოლგამ საფუძველი ჩაუყარა ნიკოლაძეთა დიდ და მრავალრიცხოვან ოჯახს, რომელიც არ ანსხვავებდა ერთმანეთისგან მეგობარს და ნათესავს _ ყველასაკუთარი ოჯახივით გრძნობდა აქ თავს.

    ასე გაგრძელდა მთელი მათი სიცოცხლე…

    ქალბატონი რუსუდანი იგონებს ოლგას “ნევისპირელ სალონს,” რომელშიც ისეთი ხალისით იკრიბებოდა და ხვდებოდა ერთმანეთს “ჩვენი” თბილისიდან და “მათი” ნევის ნაპირიდან რჩეული საზოგადოება: მწერლები, მხატვრები, კომპოზიტორ-მუსიკოსები: ილია და მამა, ჩვენი ცნობილი იმდროინდელი საქმოსანი და დიდი მეცენატი _ ამერიკელი ბიძა _ ალექსანდრე (სანდრო) ერისთავი, რომლის ყოვლმხრივი დახმარება და მხარდაჭერა კარგად ახსოვდათ “თერგდალეულებს” შემდგომ მათ “ახალ ახალგაზრდობას”, ბრწყინვალე ახალგაზრდა მეცნიერი ივენე თარხან-მოურავი და მისი პირველი ცოლი, ფსიქოლოგია-პედაგოგიკის პროფესორი მანასეინა (ოლგას დიდი მეგობარი), გიგო გაბაშვილი…

    რა სიხარულით დფა ხალისით იკრიბებოდნენ ამ სტუმართმოყვარე კერის სული და გულის, მშვენიერი ახალგაზრდა დიასახლისის ოლგა გურამიშვილის ირგვლივ თანამშრომელი მწერლები: მიხაილოვი, გლებ უსპენსკი, შელგუნოვი, სტანიუკოვიჩი, კრივენკო და სხვები. მოდიოდა თვით ზიჩი _ ფუნჯის უნგრელი ჯადოსანი, საქართველოს მშვენიერების პატრიოტად ქცეული მამიჩვენის, გიგო გაბაშვილისა და დავით გურამიშვილის ხელში შოთას “ვეფხისტყაოსნი~ გაცნობით. ხშირი სტუმარი იყო “ოლიკოს სალონისა” კომპოზიტორ სეროვის ქვრივი, თვითონაც კომპოზიტორი ქალი, ვალენტინა სეროვა, რომელიც დედას თვლიდა თავისი ოპერის “ურიელ აკოსტას” ივდითის როლის პროტოტიპად და ამიტომ მთელი თავისი წრე დაუახლოვა ოლგას, რომელსაც თითქმის არცერთი “ხუთშაბათი” არ დაუხურავს თავისი სალონის კარი თავისი მეგობრებისთვის.” აქვე დადიოდა, თურმე, კომპოზიტორი რიმსკი-კორსაკოვიც და სხვები.

    ასე, რომ 1886 წელს ნიკოლაძეები ორი ახალშეძენილი შვილით დაბრუნდნენ საქართველოში _ აქ ნიკოს დედულეთს _ დიდ ჯიხაიშში, 2 წლის რუსუდანითა და 14 წლის ნინოთი (უკვე ნიკოლაძისთ) აკაკის დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, რომელიც სულ ეხუმრებოდა მამაჩვენს, _ იგონებს ქ-ნი რუსუდანი, _ დამიჯერე, ძმაო ნიკო! მიატოვე მაგ შენი დახაშმული დედულეთი, რომელსაც სახელიც კი თითქოს ტროპიკული მალარიით აქვს მოშხამული: ჯი-ხა-იში! ეს ხომ სამეგრელოა შენი ფოთის კოღოებით მოშხამული და არა იმერეთი! “ჯიხა” ხომ ციხეა მეგრულად, ჯიხა-იში კი ნაციხვარს ნიშნავს, გადფმოდი ჩვენთან, ნამდვილ იმერეთში. თქვენც ხომ სკანდელები ხართ, ზემო იმერლები, დედიჩემის, ეკატერინე აბაშიძის… ყმები! _ უმატებდა იგი სიცილით, მაგრამ მამას არ უყვარდა მისი დედულეთის ასეთი სახუმარო შეხება და მეგობრული გამოხმაურება უპასუხოდ რჩებოდა.

    . . .

    დიდ ჯიხაიშში, აქ, ამ სახლში დაიბადა ნიკოს და ოლგას მომდევნო შვილი _ მათი სასახელო ვაჟი _ დიდი მეცნიერი, მეტალურგიასა და მთამსვლელობასთან ერთად მასობრივი სპორტის არაერთი სახის, ქართული სამეცნიერო-ტექნიკური და სპორტუ-ლი ტერმინოლოგიის ფუძემდებელი, ინჟინერ-გამომგონებელი და საერთოდ უნივერსალური პიროვნება, უდიდესი მამულიშვილი გიორგი ნიკოლაძე, აქ იზრდებოდა ჯიხაიშზე უზომოდ შეყვარებული, კოჯორში დაბადებული მათი უმცროსი და თამრო. უმცროს და-ძმას მზრუნველობას და სიყვარულს არ აკლებდა ასევე საყოველთაო მზრუნველობით გარემოცული მათი უფროსი და ნინო.

    1894 წელს ოლგამ აქ გახსნა ქალთა გიმნაზია და შემოიღო პოლიტექნიკური სწავლება, როგორც ბუნებისმეტყველების სპეციალისტი, იგი, უპირველეს ყოვლისა, დაინტერესებული იყო ახალგაზრდებს საფუძვლიანად _ პრაქტიკულად შეესწავლათ სოფლის მეურნეობის საფუძვლები. იგი ჩვენი სოფლის სკოლაში ასწავლიდა აბრეშუმის ჭიის მოვლა-მოყვანას, ძაფია ამოღებასდა შალის ძაფით ხალიჩებისა და ფარდაგების ხელით ქსოვას. მისი თხოვნით ნიკო ნიკოლაძემ საზღვარგარეთიდან, კერძოდ ლიონიდან, (საფრანგეთიდან) ჩამოიტანა აბრეშუმის გაუმჯობესებული (თეთრი აბრეშუმის) თესლი და გაავრცელა დასავლეთ საქართველოში. ამით ცოლ-ქმარმა ხელი შეუწყო დასავლეთ საქართველოში ერთ-ერტთი უძველესი დარგის მეაბრეშუმეობის განვითარებას, ხოლო ქსოვის ხელობის სკოლაში სწავლებით _ ასევე უძველესი და სამწუხარპოდ, მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში შემორჩენილ გამოყენებითი ხელოვნების ამ იშვიათი დარგის განვითარებას (სამწუხაროდ, დაიკარგა ნიკოს მიერ ჩვენი სოფლის სკოლის ახალგაზრდებისათვის საზღვარგარეთიდან ჩამოტანილი საუცხოო ხელით საქსოვი დაზგებიც და ამ დარგის განვითარებასაც მათ შემდეგ არავინ შეუწყიო ხელი, როგორც, ალბათ, არარენტაბელურს, არამომგებიანს).

    წიგნში “აქ ცხოვრობდა დიდი ნიკო” ვკითხულობთ: “1912 წლამდე აქ არსებობდა ე.წ. “ორკლასიანი” სასწავლებელი ვაჟებისა და ქალებისა, რომელიც დაარსებული იყო ნიკო ნიკოლაძის, ოლგა გურამიშვილისა და დავით დევიძის მიერ”.

    დიდი ჯიხაიშის სკოლას შემდეგ მზრუნველობდნენ ნიკო ნიკოლაძის მეუღლე ოლგა გურამიშვილი და შვილები. მუზეუმში დაცულია სურათი, სადაც აღბეჭდილია ოლგა ჯიხაიშის სკოლის მოსწავლეებთან და მასწავლებლებთან _ ალექსანდრე ჩხეიძესთან, ქაიხოსრო ლორთქიფანიძესთან და სხვებთან ერთად.
    . . .

    ცალკე საუბრის თემაა ოლგა, როგორც დედა _ აღმზრდელი თავისი შვილებისა. მას და ნიკოს თავ-თავისი მეთოდი ჰქონდათ შვილების აღზრდისა. ნიკო უპირატესობას ანიჭებდა ჟან-ჟაკ რუსოს აღზრდის სისტემას (და იმდენად ყოფილა გატაცებული ამ ფრანგი განმანათლებლის მოძღვრებით, თურმე, რომ თავისი შვილებისათვის თანმიმდებრობით ჟან-ჟაკ-რუსოს დარქმევაც კი უნდოდა), ოლგა კი პესტალოცისა, მაგრამ ორივე თანხმნდებოდა ერთში _ ნავშვების გონების განვითრებისა და გრძნობათა აღზრდისთვის აუცილებელი იყო ბავშვების ყოფნა, მათი აღზრდა სოფელში _ ბუნებასთან ახლოს. სწორედ ამ მიზნით მათ აირჩიეს ნუკოს დედულეთი _დიდი ჯიხაიში.

    ოლგა მესვეურობდა განათლების საქმეებს ფოთში იქ ნიკოს ქალაქის თავად მუშაობის პერიოდში. ქალბატონი რუსუდანი იგონებს: _ “საახალწლო არდადეგებს კი ფოთში ვატარებდით, რადგან იქ დედას იწვევდა მისი შინაური მოვალეობაც “გალავას” მეუღლისა, რომელსაც მთელი ქალაქის მიასალოცი ვიზიტები უნდა მიეღო. ამის გარდა დედა არ გაათავისუფლეს ადგილობრივი სასკოლო კომიტეტის თავმჯდომარეობისაგან და მას ამ საახალწლო ორკვირეულში ქალთა სკოლის (შემდეგ გიმნაზიად გადაზრდილის) შობის ხის მოწყობა და ჩატარებაც აწვებოდა (ორ-სამ წყებად სხვადასხვა ასაკისსათვის) რაღაც საქველმოქმედო საღამოებისაც, სხდომების და სხვა.”

    კიდევ ერთ ფაქტს მინდა ხაზი გავუსვა: ევროპაში განათლების მიღების და ცხოვრების გარკვეული ნაწილის ევროპასა და რუსეთში გატარების, ცხოვრების თავიანთი მეტად მოძრავი წესის მიუხედავად ნიკომ და ოლგამ (განსაკუთრებით _ ოლგამ) შეძლეს თავიანთ შვილებში საოცარი პატრიოტიზმი აღეზარდათ გარდა იმისა, რომ ისინი დიდი მეცნიერები, სპორტსმენები, თუ სხვასხვა დარგის საუკეთესო პროფესიონალები იყვნენ, ამავე დროს ისინი და განსაკუთრებით _ გიორგი იყო უდიდესი პატრიოტი, ჭეშმარიტი მამულიშვილი ამ ცნების საუკეთესო გაგებით. თავის სათაყვანო “შევარდენს” გიორგიმ დედისეული მისალმება _ “გუშაგობ ერს!” _ “მარად!” _ გაუხადა დროშად. ოლგა ყოველ დილით სწორედ ამ სიტყვებით ესალმებოდა თავის შვილებს. ქალბატონი რუსუდანი განსაკუთრებული სითბოთი საუბრობს მშობლებზე, როგორც აღმზრდელებზე. კითხულობ და გიკვირს _ როგორ ახერხებდნენ ისინი თავიანთი ცხოვრება-მოღვაწეობის ასეთი რთული და მრავალფეროვანი სტილის პირობებში ამდენი ყურადღება დაეთმოთ თავიანთი შვილების აღზრდისათვის, არ გამორჩენოდათ უმნიშვნელო წვრილმანი თუ ნიუანსი, მიეცათ მათთვის არა მარტო ფიზიკური, არამედ გონებრივი, ზნეობრივი, საერთოდ ყოველგვარი განვითარებისათვისმაქსიმალური საშუალება.

    მათ _ დიდ ნიკოსა და მის ღირსეულ მეუღლეს კარგად ესმოდათ, რომ შვილის აღზრდა მამულის სიყვარულისა და მსახურების სულისკვეთებით ისევე მნიშვნელოვანი და აუცილებელი საქმეა, როგორც თითოეული მამულიშვილის უანგარო გარჯა თავისი ქვეყნისა და საზოგადოების წინსვლისა და განვითარებისათვის.

    ლია ბიბილეიშვილი

    2010 წელი


    Responses

    1. kaci mwvervalze _ suraTebi gamofenidan
      /pirveli qarTuli eqspediciis 85 wlisTavi/

      didi jixaiSis saxlis giorgis oTaxidan CrdiloeTiT Cans kavkasionis qedis mSvenieri panorama. mama ambobda: _ “albaT, swored am grandiozulma da mSvenierma sanaxaobam imdenad moxibla patara giorgi, rom imTaviTve ganawyo am mwvervalebis dasapyrobad, survili aRuZra ufro axlos exila es silamaze, xeliT Sexeboda da egrZno maTi Zala!”
      am silamazis mxilveli umal darwmundeba am sityvebis WeSmaritebaSi. me verafriT daveTanxmebi b-n i. aslanikaSvilis da giorgis sxva megobrebisa Tu biografebis mosazrebas imis Taobaze, TiTqos giorgis mTebis siyvaruli da maTi dapyrobisadmi ltolva, misi alpinisturi midrekileba ueWvelad SveicariaSi Caisaxa.
      amas Tavad giorgis sityvebic adasturebs: _ “kavkasionis mTebis mwvervalebma didi xania miipyres Cveni yuradReba. maTi Znelad gasavleli da saxifaTo kldovan-yinulovani bilikebi gvizidavdnen. am miuval mwvervalTa Soris myinvarwveri (myinvari, agreTve yazbegi) raRac miuwvdomel, Soreul, magram mSvenier ocnebad gveCveneboda.”
      moumzadeblad ki, sanam ar daostatdeboda sportis am riskian da vaJkacur saxeobaSi, mainc ver Sekadra kavkasions. rogorc sxva yvelaferSi, mTamsvlelobaSic bavSvobidanve Seemzada _ 13 wlisa, 1901 wels, SveicariaSi yofnisas debTan erTad Sveicariis alpebSi tet de Jeanis mcire zomis mwvervalze (2235 m zRvis donidan) avida da Tavisi gamarjveba mamas axara myis: _ “guSin me, ruso da Tamro avediT iseT maRal mTaze, rom misi naxevarze meti nawili alpiur simaRleze imyofeboda. igi iseTi Sveuli mTaa, rom rodesac Cven vwvebodiT, SeuZlebeli iyo gamorkveva viweqi Tu videqi. rodesac Cven avediT, mivxoxavdiT muxlebze da veWidebodiT grZel balaxs. Camosvla ki ver SevZeliT. Cven daRupva mogveloda. Cven davjeqiT da is grZeli balaxi rom ar yofiliyo, romelsac xeliT veWidebodiT, ueWvelad CavcvivdebodiT mTis Ziras da davintreodiT. rodesac ki balaxs xels wavavlebdiT, qvemoTken saSineli siCqariT mivqrodiT.”
      sirTuleTa daZlevisaken ltolva da gamarjvebis sixaruli ikiTxeba am sityvebSi.
      es iyo misi cxovrebis azri da silamaze.
      mxolod 22 wlis Semdeg Sebeda kavkasions!
      es pirovnulis garda sxva, ufro zogadi da mamuliSviluri ambiciiTac iyo pirobadebuli _ “rogor aris, rom ingliselebi, germanelebi, rusebi axerxeben maRal mwvervalebze asvlas da Cven, qarTvelebi, romelTac jomardobis (sportis) sxvadasxva dargSi didi unari gagvaCnia, mTasvlaSi ki aqamdis sruliad araferi gagvikeTebia. “Tu
      sxvebs SeuZliaT, Cven miT ufro SevZlebT, radgan jomardobaSi daxelovnebulni varT.” _ wers erTgan giorgi, _ “amitomac ganvizraxeTo TviT myinvarwverze asvla.”
      didi xnis miviwyebuli kavkasionis umaRlesi mwvervali _ myinvarwveri sakuTari Tavis gamosacdelad airCia. gamocda ki marTlac riskiani da urTulesi iyo _ umZimes klimatur pirobebSi _ qariSxalsa da 200-ian yinvaSi mravali winaaRmdegobis daZlevis fasad man gaimarjva!…
      gaimarjva, radgan myinvarwveric eloda mas!
      saocrad lamazi, amaRlebuli da simboluri iyo maTi Sexvedra. gabrwyinebuli, TiTqosda amdeni xnis lodinis Semdeg sasurvelis naxviT sixarulisgan gasxivosnebuli daxvda igi mas. Tavad giorgi ase aRwers am Sexvedras: _ “…nisls mTebi sruliad daefara, magram es nisli TandaTan ifanteboda… ucbad da sruliad moulodnelad am Txeli nislis ukan wiTlad SeRebili myinvarwveris saxe gamoixata. gamWvirvale nislis fardis ukan myinvarwveris moulodneli gamoCena CvenTvis jer auxsneli rame iyo da raRac saswauls miagavda es auwereli silamazis movlena… Cven myinvarwvers qvemodan SevyurebdiT, Cvensa da myinvarwvers Soris Txeli Rrubeli moTavsebuliyo, TviT myinvarwveri ki im Rrubelze bevrad maRla yofiliyo. rodesac amomavali mzis sxivebma Tavdapirvelad myinvarwveri wiTlad gaanaTes, misi brwyinvaleba Txel Rrubelma veRar dahfara da is mTeli Tavisi sidiadiT, saswaulebriv Cvens Tvalwin warmosdga.”
      arsebobs dokumenturi kadrebi myinvarwveris eqspediciisa _ qarTvel mTamsvlelTa 18 kaciani jgufi, romelTa Soris 5 mSvenieri yoCaRi gogonac Cans, gabedulad, mxiarulad, mxned miabijebs myinvarwveris kalTebze mwvervalisaken, gzadagza Cerdebian, isveneben, mxiarulad saubroben, icinian…
      filmis ukanasknel kadrSi giorgi Tanamgzavrebs gauSvebs win da TviTon wyarosTan wuTiT Camuxluli peSviT iRebs wyaros wyals da gulianad icinis…
      saocrad simboluri da mravlis mTqmeli kadria!
      giorgi pirveli avida myinvarwverze!
      movusminoT Tavad giorgis (giorgi nikolaZe, “pirveli qarTuli asvla myinvarwverze;” “saqarTvelos geografiuli sazogadoebis moambe”, #1, 1924 w. Tb., II nawili, gv. 11, 13, 42, 43, 44, 56).
      “miuxedavad yovelgvari daxmarebisa, auarebeli sarbeni da sazrunveli mainc gvawveboda Tavze. zafxulis miwuruli iyo da daCqareba gvmarTebda. Tavgadaglejilebi davrbodiT sxvadasxva dawesebulebebSi, qarxnebSi, maRaziebSi. erT dRes gangeb bijzomi gavikeTe qamarze; iman miCvena, rom amgvar rbenaSi, dilis 9 saaTidan 3 saaTamde, 27 km gamevlo”.
      Semdeg:
      “es mwvervalia. maS mizani miRweulia. aRsrulda mravali wlis ocneba! mravali dRis Sroma da mzadeba ase brwyinvaled dagvirgvinda! Cvens sixaruls sazRvari ar hqonda. me iagoras mivvardi da gadavkocne.
      rogor aRvwero adamianis sulieri mdgomareoba mwvervalis miRwevis dros. es xom sruliad SeuZlebelia. amas mxolod is gaigebs, vinc TviTon yofila am wuTebSi. uZleveli siZlierisa da siamayis grZnoba mTel arsebas itacebs. Cven bevri ram gvaqvs saamayo: mwvervalze 18-ni varT. aseT cud darSi, romelSiac Cven avediT 18 kaci ki ara, jer erTic ar asula… Cvens asvlis dros 200-mde yinva iyo da amasTan saSineli qaric, magram umTavres siamayes Cveni qalebi warmoadgendnen. amdeni qali jer iq arasdros ar asula. Cvenebi xuTni arian: beJaniSvili maro, lorTqifaniZe eliko, nikolaiSvili asmaTi, tyavaZe maro, CxeiZe lida.
      aq naTlad damtkicda, Tu tanvarjiSul ganviTarebas ra mniSvneloba hqonia. filtvebi da guli yvelas mSvenivrad hqonda; siarulSi Cven, maRal mTaSi pirvelad amsvlelebi, saukeTeso gamyolebs vejibrebodiT.
      Cveni survili is iyo, rom Cvens eqspedicias CvenSi mTasvlis SemoRebisa da mgzavrosnobis anu turizmis farTo gavrcelebis safuZveli Caeyara. marTalia, mTasvla erTgvar nebisyofasa da amasTanave xarjebsac moiTxovs, magram samagierod adamianis codnas, gamZleobas da janmrTelobas Zlier win swevs da, rac mTavaria, aRmafrenis da simSvidis mravals axals da maRal grZnobebs unergavs. me msurs, rom am Cveni asvlis ambavma ramodenimes mainc agrZnobinos survilis is dauSreteli cecxli, romelic mraval dabrkolebaTa gadalaxvis Semdeg, mas myinvarwveris an sxva romelime maRal mTis mwvervalze aiyvandes. aseTebs mivmarTav da vusurveb maT Cveni gambedaoba gamoiCinon, magram amasTan erTad Cveni sifrTxile da windaxedulobac.

      saqarTveloSi represiebi mZvinvarebs da giorgic grZnobs _ masac ar ascdeba “wiTeli eSmas” msaxvrali xeli. aki daiwyo kidec… magram nikolaZeebisTvis mTavaria ara esa Tu is xelisufleba da misi kaprizebi, aramed upirveles yovlisa mamuli! _ “mamulis siyvaruli da msaxureba”, Tavdauzogavi msaxureba Tavisi erisa da erovnuli sulis kidev ufro metad gabrwyineba, gamoSuqeba radac unda daujdeT!
      Cqarobs!..
      unda moaswros mosaswrebi, sanam droa!
      … da giorgi isev mwvervalebisken iswrafvis!
      TeTnuldis maradTovliani mwvervalebi jer kidev myinvarwveramde elodnen mas. 1929 wels Tavisi didi xnis ocnebisaken _ TeTnuldisaken gaemarTa megobrebTan pimen dvalTan da simon jafariZesTan erTad!..
      axla mxolod samni adian. magram mwvervalamde veRar aRweven _ simoni da pimeni TeTnuldis WiuxebSi iRupebian!
      giorgim umwvavesad ganicada megobrebis daRupva. TviT giorgi ase aRwers am saSinel wamebs:
      “pimeni, simoni, ori werayini da droSa _ yvelaferi yinvaris ZabrSi Cavida, marcxniv gadauxvies da Cems mxedvelobidan miimalnen. uceb yovelgvari xmauroba Sewyda da davrCi marto im yinulis da sikvdilis samefoSi.
      rac amas moyva _ Tu rogor davbrundi Ramis gaTevis adgilamde _ is maxsovs mxolod odnav, nawyvetebiT, TiTqos sizmarSi moxdao. Cems sasowarkveTilebas sazRvari ar hqonda…”
      Semdeg yvelaferi warimarTa murman lebaniZis cnobili leqsis siuJetiT.
      usayvarlesi adamianebis daRupva iyo giorgisTvis pirveli da yvelaze didi, gansakuTrebiT mware elda. am ambavma Zalze Sescvala igi.
      am ubedurebam Tavis sayvarel saqmianobaze giorgis xeli ver aaRebina _ samTo_saTxilamuro sportis ganviTarebis mizniT igi imave wlis zamTarSi bakurianSi awyobs specialurad gasvlas saTxilamuro sadguris mosawyobad.
      giorgis am eldas misi moxeve gamyoli da megobari iagor kazalikaSvili gamoexmaura leqsiT. imave iagoram daitira TviT giorgi leqsiT:

      “ciskriT Savxede myinvarwvers, tanze Caeco Savebi,
      dauWmuxniaT marskvlavTa Tavis Wriala Tvalebi.
      _”netav vis iglov, myinvaro, sad naxe codo-bralebi?
      megobrob, saxelganTqmulo, visac Sen daedarebi.”
      CamomqviTina didma mTam, mec amimRvria Tvalebi:
      _”vxedav megobris ziansa, ratom ar Sagebralebi.
      agera Zmasa stirian nikolaZianT qalebi,
      kubos ekvreba dedai, sikvdiliT ganawamebi.
      yvelai iglovs arwivsa _ didi mTebi da barebi;
      agera saflavs uTxrian, xelSi uWiravT barebi,
      agera miasveneben profesors profesorebi,
      naTqvami aris ZvelTagan: _ “gmirs damarxaven gmirebi!”

      80 weli gavida giorgis pirveli asvlidan myinvarwverze, magram igi mudam rCeba qarTuli sulierebis, mamuliSvilobis, vaJkacobis, inteleqtis, silamazisa da siCauqis simbolod, gauxunar xatad Tavis samSoblosTan ganuyreli.
      lia bibileiSvili _ niko nikolaZis saxl-muzeumis direqtori

      giorgi nikolaZis Zegli did jixaiSSi

    2. Cveni qveynis istoria savsea did mamuliSvilTa mier gaweuli Rvawlis daunaxaobis, daufaseblobisa da umadurobis sxvadasxva formiT gamovlenis magaliTebiT. gamonaklisi arc niko nikolaZe iyo.
      aq moviyvan mozrdil amonarids nikolaZis werilidan “Cems politikazed”, romelic man TanamemamuleTagan msgavsi umadurobis morigi Semotevis pasuxad dawera 1913 wels, “foTis saqmis” Semdeg, da radgan gazeTSi ar daubeWdes, calke broSurad gamosca.
      didi moRvawis aRniSnuli statia ramdenime sxvadasxva TvalsazrisiT aris sayuradRebo da dasafiqrebeli. mec am mizniT SemogTavazeT. umTavresi ki saqarTvelos istoriis maradiulad mbrunavi scenis peripetiebia drois niSnebiT aRbeWdili niuansebiT (personaliebi _niRbebiT) Semosilni.

      … “satirali saqmea, Tu sasixarulo Tanamedrove qarTuli inteligenciis ukmayofileba exlandel Cvens gazeTebze? nuTu es gadagvarebis, da ara warmatebis niSania? izrdeba xalxi, fiqrobs cxovrebis trialze, saWiroebaze, saxsarze. mis zrdis Tanasworad unda vaumjobesoT qarTuli mwerlobac, Tu gvsurs, rom xalxis gonebaze gavlena SevirCinoT. qarTul mwerlobaSi awi marto warCinebuli Wkuis, niWis, codnis, namusis patroni moikidebs fexs, gavlenas moixveWs da es movlena yovel erTgul mamulis-Svils siamayiT unda uvsebdes guls. is moaswavebs Zveli sibnelis gabnevas, romelic myral cicinaTelasac lamprad gvaCvenebda…
      veRar aitans arsebobisaTvis brZolas eri, romelsac gonieri mwerloba ar winamZRvrobs. aamaRleT qarTuli stamba misi Sinaarsisa da msaxurebis gaumjobesebiT. am erTaderTs Cvens wmindaTa-wmindas nu xdiT sicruisa da angarebis sarbielad…
      … roca qarTul mwerlobaSi gavebi, mis Tars marto erTi simi eba, Sig marto erTi, diax swori, magram erTob calmxrivi deda-azri sufevda… Cemma damzadebam deda-ena miznad ki ara, marto erT iaraRTaganad maCvena eris keTildReobisa. mesmoda, ara marto eniT ikvebeba xalxi. qarTuli ena xelT epyra Cvens ers, roca meTeqvsmete, meCvidmete da meTvramete saukuneebSi TiToeulad Semoecala yovelive is, rac erovnebas Seadgens. maS, arc marto ena aRadgens am erovnebas-meTqi, vfiqrobdi. saWirod vcani SemeZra is cxovelmyofi Zalebi, romlis moqmedeba da urTierToba ers zrdis, amaRlebs, aZlierebs. Sevexe ekonomikas, kredits, mrewvelobas, miwismflobelobas da TviTmmarTvelobas. Zveli moRvaweebis naSromis Seswavlam neba momca mkvdreTiT aRmedgina bobolebisagan damarcxebuli da damarxuli saqmeebi da moqmedi pirebi. magaliTad yvelasgan erTianad daviwyebuli saadgil-mamulo bankebi. b. giorgi yazbegs hkiTxeT (damfuZnebelTagan axla meti aravin meguleba cocxlebSi) ramdenjer dagvWirda duSeTs asvla 1871_1873 w.w. ramden ymawvils, ramdeni mecadineoba dagvWirda, rom ilia WavWavaZisaTvis saxelmwifo samsaxurze xeli agveRebinebina, bankis daarseba ieriSiT agveRo da Sig WavWavaZe ZaldatanebiT qarTuli saqmis saTaveSi Cagveyenebinebia. Tbilisis qalaqis Tavad somxebs dim. yifiani avarCevineT. quTaiss, gr. levaSovTan auwereli brZolis Semdeg TviTmmarTveloba SemovaRebineT. qarTvelobis asparezi xuTiode weliwadSi ucbaT gavafarToveT. rasakvirvelia, aseTi saqmeebis aRZvras mohyva Setakeba sxva da sxva azrebs, interesebs, TavmoyvareobaTa Soris. es “aliaqoTi” sul me dambralda. vinc deda-enis mets aras icnobda, damemdura _ Zalas usargeblo saqmeebze gvaflangvinebso, Skolis meti aRara gvWiria rao. yvela es xiznis, bankis, TviTmmarTvelobis saqmeebi qarTul erTobas arRveveno. gagonila qarTvelobaSi aseTi SfoTio? gamovel “Sinaur mtrad”.
      davRune Tavi, movSordi qarTul mwerlobas. mudam erT simze JRera vis ar mobezrdeba? vifiqre: Sinaur brZolas sjobs sxva sarbieli movZebno_meTqi. raki umetesi nawili im saqmeebisa, romelzedac Cveni qveynis bedi hkidia, rusis mTavrobis xelSia. modi, rusulad axsnas davuwyeb Cvens gasaWirs. iqneba, amiT visme vargo-meTqi. bevri kiTxva aRmiZravs amnairad. veravin verafers gamoZebnis am naSromSi Cveni qveynisaTvis urgebs an saxifaTos mainc. roca xiznebis, miwis mflobelobis mowesrigebas vikvlevdi mTavrobisaTvis, qarTulma mwerlobam mikiJina (1878_1880): orad hyofs qarTvelobaso. sruliad davanebe Tavi im kiTxvebs, romlebic wodebaTa urTierTobas Seexebodnen. sruliad daviviwrove moqmedebis fargali. vexebodi marto im saqmeebs, romelnic aravis winaaRmdegobas ar unda iwvevdnen: gzebs, arxebs, portebs, vaWrobas, mrewvelobas, janmrTelobas, TviTmmarTvelobas. CvenSi esec aravis epitnava. “ra gvenaRvlebao _ yvela mxridan moismoda _ qvanaxSiri, navTis saqme, Saviqva, rkinigza, miwa-wyali, bankebi, vaWroba, mrewveloba, TviTmmarTveloba vis xelSia da ra mimarTulebis ariso”. zogs marto deda-enaze wera esmoda, zogi marto imas afasebda, Tu pwkarebs Sua policielis gawkepvlas amoikiTxavda. amagi, Sroma ar gadioda. mTeli TveobiT unda eswavla, ofli eRvara kacs saqmis sakvlevad, saxsris sapovnad da aTas amisTana sikeTes erTi yovlad ubralo fexis wakvra aWarbebda. azrs ver igebdnen an ganzrax asxvaferebdnen da mTeli wlobiT cils Tu Secdomas imeorebdnen: “arsebul wes-wyobilebasTan Serigeba gaacxadao”. “tixomirovi aqoo”. sxva hangi maT yurs ar esmoda, mRaRadeblis xmad rCeboda udabnoSi.
      davfiqrdeT axla. im dros rom Cemsas gaeWra da es savaramo kiTxvebi sabolood gadagvewyvita, mouxdeboda Tu daauZlurebda es qarTvelobas? ra “erToba” yofila CvenSi, 1905-ma gvaCvena. Cem rCevas rom ahyolodnen 1871_1880-Si, sul sxva gavlena eqneboda “ganmaTavisuflebel moZraobas” qarTvelobis politikur bedze erTazrovans, erTbanakad mdgoms ers ra ar gauvidoda? Cven ki am psixologiur xanaSi erTmaneTs SevesieT da SevakvdiT, erTmaneTi gavabaTileT. yuradRebas vinRa mogvaqcevda? mter-mezobeli yvela imas loculobda: “wamkidebelo, wakide, orives Tavi wawyviteo!” mtris gulisa gavxdiT, mitom, rom Tavis droze urTierToba ver movawesrigeT.
      ragind mebrZoli temperamenti mqondes, ragind marTali yofilviyo, unda movridebodi axalTaobasTan brZolas. aseT SemTxvevaSi TviT gamarjvebac ki damarcxebaa. imisTvis, vinc qveynis sikeTes pirad Tavmoyvareobaze maRla sTvlis. axalTaobisaTvis amgvari Secdoma imnairadve aucilebelia, rogorc mozard bavSvisTvis sxva-da-sxva “asakis seni” _ “kbilebis Wra.”
      aq nikos lesingis magaliTi mohyavs germaniis mimarT _ “roca erTi amgvarive Wiri _ sentimentalizmi _ lesingis dros germanias moedo, am moRvawem garkveulad dainaxa ra ziani eZleoda amiT mis did naSroms, mis ubedur samSoblos, magram mainc gulxeli daikrifa da axalTaobasTan brZolis amaoeba gvamcno: “ocnebiT damTvral Wabukso _ ambobda _ veraviTari rCeviT, wyromiT, ZaliT ver SeagnebinebT mis imedis sifuWes. unda mis nebaze miuSvaT. dae, Tavad darwmundes saqmiT, rom verc xtomiT, verc xerxiT, verc bRaviliT mTvare cidan miwaze ver Camosvendebao!”
      … sisxlis-msmel mtersac ar vusurveb amisTana beds, rom janiT da grZnobiT savse adamiani iZulebuli iyos cocxlad Tavi daimarxos momavlis siyvarulisaTvis. imdenad mZime da autanelia es msxverpli. xels aravis vuSli, gzaze aravis veRobebi, aravis ocnebas ar vebrZvi. gulwrfelad vnatrob kidec, RmerTma hqnas Cvenma xbom daTvi daiWiros-meTqi, da am dumils, am Tavis-kvlas araTu aravin mimadlis, piriqiT, mayvedrian! xmas Zalad rom amomaRebineben, uaresad memdurian, Tavisas rad ambobs, ratom ar gveTanxmebao, Tavisi uflebis, damoukideblobis mcvelebi varTo da imis nebasac ar maZleven _ gulSi damarxuli mqondes sakuTari azri. undaT, mec iseT mwerad maqcion, romelic brbos fexis xmas mizdevs, iqneba winamZRvrad CaviTvaloo. nuras ukacravad: samsaxurs TamaSad ver gavxdi!”

      axali politikuri Zalis xelisuflebaSi mosvla masis gaunaTleblobasa da uvicobaze rom iyo gaTvlili da amdenad Zalze saSiSi qveynis aRmSeneblobisaTvis, imTaviTve ganWvrita nikolaZem da amitomac saWirod CaTvala gamoxmaureboda vinme “uros” uazro braldebebs presaSi.

      “Zireuli Secdoma bat. urosi (rogori metyveli da simboluri metaforaa konkretuli pirovnebis es fsevdonimi. igi im politikuri Zalis srul maxasiaTeblad gamodgeboda, visac warmoadgenda am konkretul SemTxvevaSi es persona _ l. b.), rogorc mTeli misi partiisa, is aris, rom maTi politikuri moazreba metafizikazea agebuli. aixireben raRac survils, sakuTar survilze arCeuls, da romelsac moiwoneben, “princips” arqmeven, xatad aqceven, Tayvans scemen, darwmunebulni arian es Tilisma yovelTvis, yovelgan, yovel SemTxvevaSi erTnairad saswauls moaxdenso. realur politikas ki arc erTi aseTi avgorozi ar swams da es ZvelTaZveli rwmena didi xani arxivebSi daumarxavs, rogorc gamoucdeli gonebis bavSvuri Secdoma.”

      aq nikolaZe sxvadasxva qveynebis magaliTs moixmobs imis dasturad, rom sxvadasxva qveyanas ganviTarebis sxvadasxva gza, forma da wesi aqvs da erTis gamocdileba meorisTvis panacea ar SeiZleba iyos misi istoriis, mentalitetis, geo-politikuri mdebareobis, mezobel saxelmwofoebTan istoriuli damokidebulebis, mimdinare saerTaSoriso da konkretuli situaciidan gamomdinare.
      Semdeg niko kvlav ZiriTad sakiTxs ubrundeba:

      “sami mteri hyavs qarTul ganviTarebas: erTi _ sakuTari mwerlobis azris siviwroe Tu inercia gaxlavsT. marto is swams da axsovs, rasac didi xania SeCvevia. deda-enis meti Tu ram sWiria ers, bevrs rodi esmis. meore ubedureba is gvWirs, rom ojaxi, Skola jer rodi gvaZlevs sakmao momzadebas. amis gamo sxvis literaturaSiac ufro mCates, Semcdars, SeSlilsa da uvic mwerlebs vewafebiT, vinem Tanamedrove codniT daiaraRebuls, mesame oriveze ufro mZime gasaWiri isaa, rom visac CvenSi Rirsebia namdvili ganaTlebis, swore codnis SeZena, is rodi ekareba Cvens mwerlobas, an Cvens sazogado saqmeebs. am mizeziT eseni TiTqmis erTianad erTob daumzadebel “meTaurebis” xelSia. sul cota, Cem dros aTas kacs mainc gauTavebia Cvengans umaRlesi saswavlebeli. sadaa maTi gavlena xalxis azrovnebaze?
      isini, Tu uvicebi, winamZRolobdnen areulobis dros, roca eris saqcieli mis beds swyvets mTel momaval saukunisaTvis? gaixseneT Cveni sazogadoT, im drois ambavi: modiodnen CvenTan meTaurad viRac sruliad ucnobi da uzrdeli kintoebi, aravin icoda, Tu vin iyvnen, saidan mosuli, ra rjulis an azris. saxeli ra erqvaT, gvari maTi ra iyo, rogori warsuli hqondaT, “amboxeba daviwyoTo” _ daiZaxebdnen da yvela maT gahyveboda, TiTqo, Txas _ cxvris fara. WkuaSi aravis mosvlia, moeTxova maTgan an axsna, an codna, an simtkice, ifarfaSebdnen, sanam gasaWiri ar moaxlovdeboda da maSin ki moquslavdnen da gaqrebodnen.
      ginaxavT sadme sxva eri, ase mCated rom gahyolodes provokators, romelic axla iqneba mTavrobas arwmunebdes, qarTveli eri sul buntis Tavia, kaci mas ver endobao. sad gahqra im dros naswavli xalxi, rad gaCumda, ratom Tavisi movaleoba ar Seasrula eris gafrTxilebisa, xelmZRvanelobisa, Tvalis axelisa? ai, am Cvenebur cru amboxebaze miTqvams, sisulele gaxlavs_meTqi. bat. “uro” ki miwers _ “amboxeba sZulso!”. diaxac, meZuleba yvelaferi, rac Cems qveyanas vnebs.
      zemo CamoTvlili sami Wiris mizeziT airia CvenSi sazogado azri. rodiRa vis SeuZlia sul ubralo saqmis garCeva, amboxeba, revolucia qveynierobis arsebobaSi iseTive iSviaTi “erT-wuTi” movlenaa, rogorc elva, mexi. SesaZloa gana adamiani sul imas ntrobdes, rom Weqa-quxili da mexis texa ganuwyveteli iyoso, rom sxva Zala qveyanaze ar moqmedebdeso da mudam mexis mzadebaSi levdes Tavis Rones? gana mexi, furTvna, miwis-Zvra kacis xeliT mzaddeba? ueWvelia, Rvino ver dadgeba, Tu SfoTiani duRili ar gamoiara. tkbili rom duRs, sibinZure zeda pirze qafad farfaSebs, daduRebis Semdeg ki Txled moiqceva. iqac rodi daitoveba, Torem Rvinos aamyralebs da dasWangavs. duRili, SfoTiani duRili, amnairad daWiroc aris, keTil myofelic. nuTu aqedan is azri gamodis, rom Rvino niadag unda duRdes. kai Svilic dadgeba!
      balRs Rvinis keTebaSi, rasakvirvelia, marto qafis farfaSi, buStebis tkacatkuci, moZraoba, xmauroba axalisebs da amaxsovndeba, Torem ra gaegeba im nelis, Cumad SeumCnevelis xangrZlivi procesisa, romelic yurZnis sitkbos spirtad aqcevs? bavSvs es arc ki moeTxoveba, magram riT aixsneba esreTive Secdoma mozrdilisa, da viTom ganaTlebulis mwerlis?
      marto im garemoebiT aixsneba, rom Cveni egreT wodebuli “mowinave” xalxi jer kidev metafizikis gavlenis qveS imyofeba…
      brZolas ki ar uarvyof _ vambob brZolas Sesaferi mzadeba unda meTqi…
      … ai, ra moazrebiT gamovTqvi axali mecnierebis daskvna: “gonieri kaci da eri Tavisuflebas Tu avtonomias miT iZens, rom angariSiani marTviT jer Tavis Sinaur, mere samrewvelo, Semdeg sazogado, bolos politikur saqmeebis saSualebaTa igrovebs umaRlesi saxelmwifo sakiTxis sawyvetad”. nu Tu am Seuryevel deda-azrs Cemi politikisas sindisieri vinme gadaaqcevs Sromis, brZolis, avtonomiis uaryofad, monobis qadagebad, reaqciis momxreobad? Savrazmobas vin uwyobs xels: am deda azris mimdevari Tu azefis yurmoWrili mona?
      … nuTu marto literaturuli Cemi moRvaweobaa brZola? sazogadoebrivic rom brZola ar iyos, amdeni mteri gana dameseoda? xom ar vmwerlobdi axla? xedavT, mainc waqceulsac mebrZvian. romel piradi miznis mimdevars gasCenia sadme an rodesme amdeni mowinaaRmdege, gana TviT am brZolis simware ar aCens mis simaRles? sasacilo isic aris, rom Cvens metafizikoss Cemi brZolis safuZveli _ praqtikuli mizani _ naklad miaCnia! marTalia, sicocxle lekviviT mTvarisaTvis yefaSi da zmuilSi ar gamitarebia, miuwvdomel ocnebis brma mimdevrobis magier miznad yovelTvis mqonia Cemi qveynis morigi saWiroebis Seswavla, dakmayofileba. am Cemma “praqtikulma” mimarTulebam ara Tu zogi ram gamarigebina, im sacodaobas da pasuxisgebas gadamarCina, romelic Cem mowinaaRmdegeebis xsovnas samudamo daRad daemCneva. aravin gamibriyvebia rCeviT _ rasac flobT, rasac gaZlevden, wixli hkariT. manana mogelisT cidamo, aravin damiRupavs uswor, uimedo brZolaSi CaTreviT, aravis datanjuli saxe sindiss ar miSfoTebs: me sada var da Sen sado? Cem naSromSi veravin verafers gamoZebnis qveynis Semcdenels, mRupvels. mas bevri xami Taoba datakebia, mTvares rad ar epotinebio, magram vinc mowifebula, mimxvdara, rom es Rirseba yofila. dae, b. urom amas “monoba-morCileba” uwodos, “biurokratiis msaxureba”, imis dawerac gabedos, “nikolaZis cxovreba rac iyo, umjobesia misTvis, ar gavixsenoTo” ra esmis, ra spetaki xeli unda hqondes sxvis cxovrebis Semxebs? vapatioT es xamoba b. uros, iqneba gaswordes, Torem naxavs, lafs rodi davajereb, cecxlSi vukrav Tavs.
      … raT viqnebodi avtonomiis mteri, roca mTeli Cemi moRvaweoba _ rogorc winaT davamtkice _ TviTmmarTvelobas movandome? avtonomiaze marto imas vambobdi, rom rasac CvenSi am saxels arqmeven, mecnierebaSi “farTo adgilobrivi TviTmmarTveloba” hqvia da Cvenc es saxeli rom vixmaroT, ufro advilad mivawevT mizans meTqi. mtrobaa es Tu moyvroba?
      … swored ai am avtonomiis da qarTvelobis erTgulobiT avtonomiis (ese igi farTo TviTmmarTvelobis) da qarTvelobis saqme marto loialur niadagze iqneba daculi. mas saZalado sruliad ara aqvs-ra. ukiduresoba mas erTianad Rupavs…
      … qarTvelobis miznebi … marto zomierebis gziT miiwevneba. .. ukiduresoba marto manamdea Sesandobi, sanam xalxis dabali, umecari wreebis RviZebas, wvrTnas, amaRlebas emsaxureba, sanam mosamzadebeli Skolis rols asrulebs… sul sxvaa ukiduresobis atana sazogadoebis maRal wreebSi, romelT daniSnulebaa qveyanas WkuiT, codniT, zneobiT emsaxuron, da ara muskulebiT. am wreebis ukiduresoba niSania, rom Rirsi ar yofilan maRali daniSnulebisa, xalxs uTavod stoveben. maTi ukiduresi mimarTuleba ers amdablebs, kidec ryvnis, radganac poza, tyueba, malvaa sakuTari uvargisobis. nu ra gjeraT Tavadis, bankiris, mrewvelis, qalaqis-Tavis, Renerlis ukiduresobisa. nuras aSenebT iseT undob saZirkvelze, rogorsac Tavis xelobis uarmyofi Seadgens. mtkiced icodeT _ is Cveneburi kintoa, provokatorobs, gaWirvebis dRes “miimaleba”, gabriyvebuli xalxis mware beds ar gaiziarebs.
      rac ufro win wava xalxis politikuri gamocdileba, es WeSmariteba Tan-da-Tan ufro metisTvis cxadi Seiqmneba, rom qarTvelobas am mimbaZav ukiduresobisgan araviTari sikeTe ar moelis. ai, am urgeb mavne ukiduresobis mizeziT iZulebuli gavxdi mefiqra, rom avtonomiac, federalizmic, qarTvelobac “taktikisaTvis” dauCemebia am mkvdraT-naSob partis, romelsac qarTvelobasTan bunebrivi kavSiri Tavis dReSi arc hqonia, arc eRirseba.
      … ocdaerTi wlis ymawvili gaxldiT, rodesac hercenis “kolokolSi” vwerdi: “nacionaluri miswrafebis gadaWarbeba saqarTvelos im sayasboSi ukravs Tavs, saca exlaxan tyavi gaaZvres polSas da sisxli dauSvres Cerqezebs. evropis saxelmwifoebi saqarTvelos an alJiriviT (ese igi mkvdrisaTvis ufleba-miuniWeblad) daimoneben an indo-CineTiviT cacrcvas dauwyeben. es gvxvdeba, Tu nacionalur miswrafebas keTili bolo mieca. ra Sedegi mohyveba ubedur bolos, da ramodnaT es ufro mosalodnelia bednierze, es yvelasaTvis cxadia.
      … Tu ocdaerTi wlis Wabuks amaebis angariSianoba SemeZlo, sibereSi SemeZleba gana avmCatde da iseTebs avyve, vinc Svids zeiT veRar sTvlis? es amonaweri amtkicebs, rom yovelTvis igive vyofilvar, rac dResa var: erTguli, angariSiani mwyemsi qarTvelobis sikeTisa, Seurigebeli mteri yoveli mmarTulebisa, romelic saqarTvelos qonebas sxvis, ucxoeTis mizans, Tu saqmes swiravs.
      erTi ki wamcda. am Cem mimarTulebas Cemi politika davarqvi. Cemi Sig araferia, misi gamokvlevis, gaxsenebis, ganaTebis meti qveynis politikas _ rogorc mis bunebis namdvil Zalebs _ adamianis, xalxis survili ki ara, am qveynis geografiuli mdebareoba sWeds. politika axal moduri “Sliapka” ki araa, romlis cvla Cvens qeifze hkidia, iseTive tradiciuli, ucvleli, mama-papuri ganZia, rogorc ena, erovneba, sarwmunoeba. sanam Savi zRvidan gamavali srute osmalos xelSia, sanam smxreTiT osmaleTi da sparseTi gvakravs, aRmosavleTiT _ leki da TaTari, CrdiloeTiT _ ruseTi, bevric rom viwrialoT, im politikas ver avcildebiT, romelic aurCeviaT saqarTvelos uaRres gmirebs, bevri cdis, Zebnis da msxverplis Semdeg. ukeTesi rom SesaZlo yofiliyo, gana maT daemaleboda? Cvenze cotad swyurodaT, viTom, damoukidebloba, sakuTari gvirgvini Cvenze nakleb uyvardaT? saZebni gza CvensaviT daxSuli rodi hqondaT. uflebac sisruliT xelT epyraT, mTeli qveyana mimovles maTma elCebma, samefo arsad darCeniaT, romelTanac molaparakeba ar gaemarTaT, daaxloeba saqarTvelos saxsnelad ar ecadaT, sanam saboloo gzas daadgeboden, sanam gvirgvins eris arsebobas Seswiravden, yoveli saSualeba sinjes, yoveli RonisZieba ixmares, TviT sarwmunoebis Secvlasac Sehpirdnenromis paps da fridrixdids. ucremlod ver gadaikiTxavs kaci am sami saukunis mecadineobis aRweras mateaneebSi. rac amdens, amisTana Taobas augia. aucileblad ucvniaT. imas erTi jgufi, gind erTi Taoba ver Secvlis, sanam osmalos, an sparseTis adgils romelime sxva rasa an mefoba ar daiWers, saqarTvelosTvis araviTari sxva politika ar iarsebebs, imis garda, romliTac xelmZRvanelobden, iZulebiT, saqarTvelos ugonieresi patronebi: aleqsandre kaxeli, aleqsandre imereli, vaxtang kanonmdebi, Teimuraz meore, solomon didi, didi erekle, ra Zalam da aucileblobam es devebi gastexa, is axlac ucvlelad arsebobs, mas verc Cvenc movereviT, rogorc unayofod, ukvalod, usaxelod . usaxelod daiRupa yoveli saxsari. maT dros sxva rame miznisken mimarTuli isreve wyalwaRebulia yvela sxva mecadineobaze naxmari saSualeba bunebis winaaRmdeg yoveli cda amaoa da sastikad isjeba.
      amitom qveynis moRalate da damRupavi marto isaa, vinc amisTana winaprebis mcnebas ucxo moZRvrobisTvis iviwyebs da am Semcdar moZRvrebas alevs saqarTvelos umjobes ukanasknel Zalas…”

      amdeni umadurobis miuxedavad nikolaZe sakuTar gulistkivilsa da wyenaze ki ar saubrobs, aramed saerTo, erovnul problemebze, romelTa mogvareba_mowesrigebas TanamemamuleTa auxsneli umaduroba, daunaxaoba Tu Suri, SesaZloa gaunaTlebloba, arapraqticizmi, cxovrebis arcodna, an, iqneb, marTlac Surisgan dabrmavebiT gamowveuli yvelaferi erTad uSlida xels.
      es werili TiTqmis asi wlis win daiwera!
      istoriuli mexsiereba da mware gamocdileba, samwuxarod, kvlav verafers gvaswavlis!..

      lia bibileiSvili _
      niko nikolaZis saxl-muzeumis direqtori


    კომენტარის დატოვება

    Fill in your details below or click an icon to log in:

    WordPress.com Logo

    You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

    Google photo

    You are commenting using your Google account. Log Out /  შეცვლა )

    Twitter picture

    You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

    Facebook photo

    You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

    Connecting to %s

    კატეგორიები

    %d bloggers like this: