Posted by: burusi | 23/11/2009

ნიკოლოზ ბარათაშვილი – ბიოგრაფია

ნიკოლოზ ბარათაშვილი

ნიკოლოზ ბარათაშვილი – Nikoloz Baratashvili (1817- 1845)

ნიკოლოზ (ტატო) მელიტონის ძე ბარათაშვილი დაიბადა 1817 წლის 4 დეკემბერს, თბილისში, გაღარიბებული არისტოკრატის ოჯახში.

წინაპრები

ნიკოლოზ ბარათაშვილის საგვარეულო შტო საქართველოს ისტორიის შორეულ საუკუნეებს უკავშირდება. მოსე ჯანაშვილის მიხედვით, “ბარათაშვილები, ორბელიანები, აბაშიძენი და გუგუნავანი საქართველოში მოვიდნენ ქრისტეს წინად მეოთხე საუკუნეში, ფარნავაზ მეფის დროს. იგინი დასახლდნენ თრიალეთის მხარეს, საბარათიანოს. ბარათაშვილების გვარიდამ გამოდიოდნენ ჩინებული მეომრები, მხნე და ერთგული მამულიშვილები, ღვდელმთავრები; მათ მეცადინეობით საბარათიანოში აშენდა მრავალი შესანიშნავი ეკლესია, დაიწერა არაერთი ძვირფასი წიგნი. ნიკო ბარათაშვილმა უფრო მეტად ასახელა თავისი გვარეულობა: იგი შეიქმნა მის ბრწყინვალე ვარსკვლავად”.

ბარათაშვილების საგვარეულო გერბი

ბარათაშვილნი უკვე მე–15 საუკუნეში ჩნდებიან ისტორიულ ასპარეზზე; მე-17 საუკუნეს მიეწერება დედის მხრივ პოეტის წინაპრების-ორბელიანთა (ყაფლანისშვილთა) საგვარეულოს განდიდება. ამ გვარის შემოქმედებით მწვერვალად გვევლინება დიდი ქართველი მწერალი და მეცნიერი სულხან-საბა ორბელიანი.

ნიკოლოზ ბარათაშვილის გვაროვნობის შტო

“ბედი ქართლისას” ფურცლებზე პოეტი აცოცხლებს თავისი გვარის ჰერალდიკას. კრწანისის ბრძოლის აღწერისას, პოემის ერთ ვარიანტში, ნ. ბარათაშვილი გვისურათებს თავისი წინაპრების გმირულ ღვაწლს:

ეკვეთნენ სპარსთა ივერთ მხედარნი,
და მტკვარსა შერთეს სისხლისა ღვარნი!
ორნივ იბრძვიან გამწარებულნი,
ორნივ ომებში გაქეზებულნი:
სომხითის [1] გმირნი ყაფლანისშვილნი
და მათ მომარცხნედ ბარათაშვილნი
განუმტკიცებენ მკლავთა ქართველთა.

კიდევ უფრო საყურადღებოა, რომ კრწანისის ბრძოლის მთავარი გმირი მეფე ერეკლე იყო ნ. ბარათაშვილის უშუალო წინაპარი. პოეტის დიდედა ხორეშან ერეკლე მეფის შვილიშვილი იყო. ნ. ბარათაშვილი აღიზარდა ისეთ წრეში, სადაც ახლო ისტორიული წარსული მთელი სიცხოველით იგრძნობოდა.

პატარა კახის აჩრდილი ყრმობიდანვე თან სდევდა პოეტის შთაგონებას. მან მხოლოდ შემდეგში შეძლო პოეტური საღებავების მოძებნა, რომ დაეხატა გმირი ერეკლე, ხმალშემართული აღა-მაჰმად-ხანის ურდოებზე. ნიკოლოზ ბარათაშვილმა თავის პოემაში სული შთაბერა ზოგ იმ ისტორიულ ამბავს, რომელიც მას ყრმობისას გაეგონა.

ერეკლე II - Erekle II

ნ. ბარათაშვილის ოჯახში იკრიბებოდნენ გამოჩენილი პიროვნებანი, დიდი პატრიოტები, რომელთა საუბარი გამოულეველ საზრდოს აწვდიდა ბავშვის ცხოველ ფანტაზიას. ამ დროის შესახებ ალ. ორბელიანი მემუარებში წერს: “უწინ მაინც ასე იყო, როდესაც ძველები შეიყრებოდნენ, სულ ძველს ამბავს უბნობდიან, ნამეტნავად მეფის ირაკლისას” [2].

ასეთი იყო ყრმა პოეტის ცნობიერების პირველი გაღვიძება წინაპრების აჩრდილთა შორის. პოეტს თავის თავზე შეეძლო ეთქვა:

რაც ერთხელ ცხოვლად სულს დააჩნდების,
საშვილიშვილოდ გარდაეცემის.

* * *

პოეტის მამა

პოეტის მამა-მელიტონ ბარათაშვილი მისი დროის ქართველი ფეოდალური არისტოკრატიის უაღრესად ტიპიური ფიგურაა. დაბადებული ეროვნული განსაცდელის ჟამს –1795 წელს, – იგი მალე შეგუებია ახალ ბიუროკრატიულ მმართველობას და ოფიციალურ საზოგადოებაში საკმაოდ გამოჩენილი ადგილი მოუპოვებია.

თბილისის თავადაზნაურთა წრეებში მელიტონ ბარათაშვილის დიდ გავლენას მოწმობს ის გარემოება, რომ იგი 1833 წ. აურჩევიათ თბილისის მაზრის თავადაზნაურობის წინამძღოლად. აღსანიშნავია, რომ 1835 წლის ბოლოს მისი კანდიდატურა წამოყენებულ იქნა ამავე თანამდებობაზე 1836–1839 სამწლეულისათვის. ამ არჩევნებში მან გაიმარჯვა. იმავე დროს მელიტონი აირჩიეს თბილისის გარეუბნის თავადაზნაურთა წინამძღოლობის კანდიდატად, მელიტონს არა ერთხელ შეუსრულებია თბილისის გარეუბნის მარშლის მოვალეობა.

მელიტონ ბარათაშვილი არ ყოფილა მაინცდამაინც მდიდარი მემამულე. 20–იანი წლების ერთი მისი სამსახურებრივი საბუთის მიხედვით ირკვევა, რომ მელიტონი იყო ასი სული ყმის მფლობელი თბილისისა და ბორჩალოს მაზრებში[3]. მაგრამ სიმდიდრით განთქმულ ბევრ მემამულესაც არ ჰქონდა მაშინდელ თბილისში ისეთი გულუხვი და ხელგაშლილი მასპინძლის სახელი, როგორიც მელიტონ ბარათაშვილს.

პოეტის პირველი ბიოგრაფის და ყრმობის მეგობართა სიტყვით, ნ. ბარათაშვილის მამას უყვარდა სიუხვე და პურ-მარილი. მისი სადილები განთქმული იყო თბილისში[4]. მელიტონის ხელგაშლილობა საყოველთაოდ ცნობილი იყო. მას მუდამდღე ორი ყმა კაცი ჰყავდა დაბანდებული მარტო თევზის საჭერად[5].

უზრუნველი ცხოვრების გამო მელიტონის ოჯახის ნივთიერი მდგომარეობა თანდათან უარესდება. იგი ვალების ქსელში იყო გაბმული. ეს მდგომარეობა კიდევ უფრო გაართულა 1835წ. მისმა მძიმე ავადმყოფობამ, რომელიც რამდენიმე თვეს გაგრძელდა. ამასთან დაკავშირებით პოეტის ბიძა ზაქარია ორბელიანი იმავე წლის 18 თებერვალს თბილისიდან სწერდა გრიგოლ ორბელიანს: “ოჰ, როგორ დაღუპა მელიტონმა თავისი სახლი და ცოლშვილი, ერთი გროში არა აქვსთ. ან რით უნდა დაიმარხოს, და ან რით უნდა იცხოვროს ცოლშვილმა იმის შემდეგ, ვინც დარჩება. ეხლაც ზღვაა ამის ხარჯი შინ, ვგონებ 5000 რუბლს ხარჯავდეს წელიწადში და საბოლოოდ კი ფიქრი არ ჰქონია”[6].

გრიგოლ ორბელიანი, შეწუხებული თავისი დის ოჯახის მძიმე მდგომარეობით, საპასუხო ბარათში სწერს თავის ძმას: “მელიტონის უიმედო ავადმყოფობამ ძალიან შემაწუხა,-მთელი ღამე მწუხარებისაგან თვალი არ მომიხუჭავს. რა უნდა ჰქნას საბრალო ეფემიამ, თუ მართლად ეს უბედურება მიადგა! რით უნდა შეინახოს თავისი წვრილი შვილები და ან რით გადიხადოს ვალები, რომელიცა უეჭველად ბევრი დარჩება. ღმერთმან დაიფაროს ამა უბედურებისაგან. ოხ! რა ძნელია მოსათმენად, რომ კაცი ჰხედავდეს ესრეთ გულის საყვარელს დას უკანასკნელ განწირულებაში, და არა შეიძლოს შემწეობა.- მომწერე, გეთაყვა, ზაქარიავ, ყოველივე ეფემიას საქმე დაწვრილებით, ნურას დამიმალავ ჩემს სანუგეშოდ”[7].

მელიტონის დარდიმანდობამ და უსაზღვრო მხარჯველობამ გააღარიბა ერთ დროს მდიდარი ოჯახი და იგი ცხოვრების სარბიელზე ახლად გამოსულ პოეტს დააწვა კისრად. კონსტანტინე მამაცაშვილი იგონებს: “მამა ნიკოლოზისა თფილისში ცხოვრებამ შეიყვანა დიდს ვალებში, შემდეგ კარგის ცხოვრებისა ჩავარდა სიღარიბეში და მოხუცობაში მამულები ვალში გაყიდა. ამის გამო ნიკოლოზს არა თუ ჰქონდა სახლიდან, თითონ ეწეოდა სახლსა თავისი მცირე ჯამაგირიდგან”[8]

მამის მფლანგველობა დიდი უბედურება იყო ნ. ბარათაშვილის ოჯახისათვის. ამას თან ერთვოდა მელიტონის გულფიცხობა და ანჩხლი ხასიათი, რომლის მთავარი მსხვერპლი ოჯახში პოეტის დედა იყო. მგრძნობიარე ნიკოლოზი (ტატო) მწვავედ განიცდიდა დედისადმი მიყენებულ ყოველგვარ უსიამოვნებას და მუდამ მისი ქომაგი იყო.

ზოგიერთი გადმოცემით, პოეტის მამა თავის სიანჩხლესა და გულფიცხობასთან ათავსებდა კეთილ ბუნებასაც. პოეტის და სოფიო გადმოგვცემს: “მელიტონი ფიცხი, მაგრამ მეტად კეთილი კაცი იყო, საუცხოო მოსაუბრე, მჭერმეტყველი, კარგად იცოდა გარდა ქართულისა რუსული, სომხური და თათრული ენები და ხშირად თარჯიმანობდა მეფის მოადგილესთან. ხელმწიფე რომ ჩამოვიდა ტფილისში, მელიტონს სთხოვეს თარჯიმნობა. მელიტონის სახლის კარი მუდამ ღია იყო, სტუმრობა უყვარდა. ბევრი ხალხი დადიოდა. მარშლის არჩევნებსა და სხვა საზოგადოებრივ საქმეებში მონაწილეობას იღებდა და მის სიტყვას დიდი გავლენა ჰქონდა. მისი კანდიდატი იმარჯვებდა ყოველთვის”[9].

მელიტონი თავისი დროისათვის საკმაოდ განათლებული კაცი ყოფილა. თანდაყოლილი ნიჭით დაჯილდოებული. უსწავლია თბილისის კეთილშობილთა სასწავლებელში. მისი მჭერმეტყველების ტალანტს და მშობლიური ენისა და მწერლობის კარგ ცოდნას აღნიშნავენ მისი თანამედროვენი.

მელიტონი გადაიცვალა 1860 წელს, ზემოთ მოყვანილი მასალები ადასტურებს, თუ რა მძიმე ოჯახური პირობები განუმზადა ბედმა ბავშვობიდანვე მომავალ პოეტს.

***

პოეტის დედა

ამ ოჯახს ჰყავდა თავისი კეთილი სული; ეს იყო პოეტის დედა-ეფემია. მის დედობრივ ალერსში პოულობდა შვებას მომავალი პოეტი, მის მშობლიურ კალთაში იღვიძებდა ბავშვის პირველ ოცნებანი და შთაბეჭდილებანი.

ეფემია ორბელიანი, როგორც ვთქვით, ერეკლე II –ის პირდაპირი შთამომავალია. მისი დედა – ხორეშანი – ქალიშვილი იყო მეფე ერეკლეს ასულის ელენესი. ეფემიას მამა ზურაბ ორბელიანი მეფე ერეკლეს კარზე ნამყოფი და ცოტა ნამსახურიც ყოფილა; მას კარგად სცოდნია საღვთო წერილი და საერო მწერლობა. ხორეშანს მისი სახელოვანი შვილი გრიგოლ ორბელიანი იგონებდა დიდი მოკრძალებით, როგორც “კეთილსა, ნაზსა ჭკვიანს დედას”[10].

მეტად მიმზიდველი ფერებით არის დასურათებული თანამედროვეთა მოგონებებში ნ. ბარათაშვილის დედა, როგორც მეტად მოსიყვარულე ქალი, მეოჯახე, ლამაზი, მაღალი, ქერა, ქართულად იცვამდა. შვილებს თვითონ აწოვებდა ძუძუს[11].

ეფემია ბარათაშვილი სათნო გულისა და ღრმა გონების ადამიანი ყოფილა. მას მჭიდრო სულიერი მეგობრობა ჰქონია თავის ძმასთან – გრიგოლ ორბელიანთან. ამ უკანასკნელის პირად წერილებში მკაფიოდ გამოკრთის მისი მაღალი აზრი თავის დაზე. პოეტის დედის ნათელმა პიროვნებამ შთააგონა გრიგოლ ორბელიანს ბრწყინვალე ლექსი – “ჩემს დას ეფემიას”.

დედამ ბავშვობიდანვე ჩაუნერგა პოეტს ყოველივე მშობლიურის სიყვარული. მანვე გააცნო პირველად ტატოს ქართული ანბანი, რომლის მხატვრული მოხაზულობანი მომწიფებული პოეტის ხელნაწერებში აყვანილია ვირტუოზულობამდე. ბიოგრაფი გადმოგვცემს ადრეულ ცნობას: “ტატოს ერთობ ფაქიზად უვლიდნენ, როგორც სიყრმის შვილს. შინაურებსაც დიდად ჰყვარებიათ, განსაკუთრებით დედას”[12]. ეფემია იყო დედა 14 შვილისა, რვა ქალისა და ექვსი ვაჟის, მაგრამ ნიკოლოზისა და ოთხი ქალის გარდა ყველანი მცირე წლოვანნი დაიხოცნენ.

მელიტონის სახლობა იდგა ანჩისხატის უბანში. აქვე დაიბადა ჩვენი ტატო (ნიკოლოზ) ბარათაშვილი. მელიტონის სახლში ხშირად დადიონდნენ: “პოეტი ( ღენერალ-ლეიტენანტი) ალ. ჭავჭავაძე, ორნი ძმანი ნიკოლოზ და მიხეილ ფალავანდიშვილები… ბევრი მაშინდელის დროის განათლებულნი ქართველნი”.

მანანა ორბელიანის პორტრეტი

პოეტის ბიოგრაფიის სანდო წყარო გადმოგვცემს:”მელიტონის ოჯახობა დაახლოებული იყო უფრო ორბელიანებთან: მანანა ორბელიანთან, იოსებ და გრიგოლ ორბელაინებთან. განსაკუთრებით კარგი დამოკიდებულება ჰქონდათ ალექსანდრე ჭავჭავაძის ოჯახობასთან” [13]. ამ პირთა უმეტესობა თვით იყო მონაწილე მე –18 აუკუნის საქართველოს ისტორიული ცხოვრებისა. მოზრდილი ბავშვი ხარბად ეწაფებოდა მათ ნაამბობს მშობლიურ წარსულზე, მწერლობაზე, ძველს ზნესა და ჩვეულებაზე. მის ნორჩ სმენას ესალბუნებოდა მათი ძველი ქართული, დარბაისლური კილო. მათ წრეში განაგონი ავსებდა დედისა და დიდედის ნაამბობს. მომავალი პოეტის ბავშვური ფანტაზია ფართოვდებოდა. ნორჩ არსებაში ისახებოდა სამშობლოს სიყვარულის პირველი განცდა.

***

შინაური სწავლანი

პატარა ტატოს გონების გახსნას ხელი შეუწყო შინაური სწავლის ადრეულად მიღებასაც. პოეტის ბიოგრაფის სიტყით, “ბარათაშვილი ექვსი-შვიდი წლის გამხდარა თუ არა, მაშინვე მისთვის შინაურად დაუწყებინებიათ სწავლა… წერა-კითხვა, ლოცვები, ქართული ძველი ზღაპრები და სიმღერები”[14].

პოეტის ძველ, ტრადიციულ პირველდაწყებით სწავლა-აღზრდას არ აკლდა არც მუსიკალური განათლების ელემენტები. შესაძლოა, იგი დედისაგან ისმენდა პირველ მელოდიურ ხმებს, რომლებმაც ბავშვში გააღვიძა მუსიკის მძაფრი განცდა, რაც გამოხატულებას პოულობს მის პოეზიაში. მუსიკა პოეტის ძლიერი გატაცებათაგანი იყო მთელი სიცოცხლის მანძილზე.

პოეტის ოჯახი მდიდარი ყოფილა არა მარტო მუსიკალური ინსტრუმენტებით, იქ შემსვლელს თვალში ეცემოდა, პირველ რიგში, წიგნები. პოეტის დის გადმოცემით, მათ მამის “სახლში ბევრი წიგნი ჰქონდათ. ნიკო საუცხოვოდ ჰკითხულობდა საღვთო წერილს”.

***

კალოუბნის სასწავლებელში

რვა-ცხრა წლის ტატო მშობლებს კალოუბნის სასწავლებელში მიუბარებიათ [15]. ეს სკოლა ყოფილა სამრევლო ტიპისა. ასეთი სასწავლებლები იმ საუკუნის პირველ ხანებში, გარდა კალოუბნისა, არსებულა სიონის, ქაშვეთის, მეტეხისა და ანჩისხატის ეკლესიებთან.

კალოუბნის სასწავლებელი მაშინ განთქმული იყო, როგორც კარგის განათლების კერა. აქვე აღიზარდნენ გრ. ორბელიანი და ბევრნი სხვანი.

სწავლა ბუნების წიაღში მიმდინარეობდა, უძველესი ქართული ტაძრის გალავანში, ასწლოვანი ხეების ჩრდილქვეშ. ტატო უკვე კარგად იცნობდა გარეთუბანს, მის ახლო მიდამოებს, ბაღებით დაჩრდილულს. იგი ფხიზელი თვალით აკვირდებოდა თბილისის ქუჩებს, რომელთა მდუმარებას ზოგჯერ არღვევდა მრავალფეროვანი მასის ყიჟინა. ეს იყო, ყეენობის, კრივის ან სხვა სახალხო გართობათა დღეს. მაგრამ, როგორც გადმოცემებმა შემოგვინახეს, ნ. ბარათაშვილის ბავშვობის უპირველესი საყვარელი ადგილი ყოფილა მტკვრის პირი, განსაკუთრებით ანჩისხატის პირდაპირ. იმ დროს მტკვარს ამწვანებული ნაპირები მისდევდა.

დაფიქრებული ბავშვი საათობით ადევნებდა თვალყურს ზვირთების დენას, თითქოს წყალთა დუდუნში, ფოთოლთ შრიალი მომავალ პოეტს ესმოდა გაურკვეველი ბგერები ბუნების საიდუმლო ენისა, რომლის ბრძნული ახსნა პოეტმა შეძლო მხოლოდ შემდეგ, “ჩინარის” უკვდავ სტრიქონებში.

***

თბილისის კლასიკური გიმნაზია

თბილისის კეთილშობილთა გიმნაზიაში

1827 წ. სექტემბერს ნიკოლოზ ბარათაშვილი თბილისის კეთილშობილთა სასწავლებელში მიაბარეს.

ოფიციალურ დოკუმენტებში ამ სასწავლებლის მიზანი შემდეგი ფორმულით იყო გამოხატული: “კეთილშობილთა სასწავლებლის მიზანს: “შეადგენს ადგილობრივ უმაღლეს თავადაზნაურთა აღჭურვა მთავარ მეცნიერებათა შესახებ ზოგადი ცნობებით, მათ სამხედრო და სამოქალაქო სამსახურისათვის მოსამზადელად”.

1830 წ. კეთილშობილთა სასწავლებელი, სადაც პოეტი სწავლობდა, გიმნაზიად გადაუკეთებიათ. იმავე წლის დასასრულს გიმნაზიასთან დაარსეს პანსიონი, სადაც მისაღებ მოწაფეთა რიცხვი განსაზღვრული იყო. ათი ადგილი პანსიონში გამოყოფილ იქნა იმ მოწაფეებისათვის, რომელნიც საუკეთესო მოწაფეთა მცირერიცხოვან სიაში ჩვენ ვკითხულობთ 12 წლის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელს.

კეთილშობილთა სასწავლებელში დამყარებული სწავლა-აღზრდის სისტემას კარგად გვისურათებს ამ სკოლის შეგირდი დიმიტრი ყიფიანი. “მთელი მაშინდელი პედაგოგიური სიბრძნე,- ვკითხულობთ მის “მემუარებში”,-ორი უმთავრესი და ამასთან ერთად – ერთი წესით გამოიხატებოდა: გაკვეთილების სწავლა ზეპირად, ე. ი. შეუგნებლად – მექანიკურად და ყოველი დანაშაულისათვის ხელის გულზე სახაზავით ცემა”[16].

მაგრამ აღმზრდელთა შორის გამოირჩეოდა რამდენიმე მასწავლებელი, რომელთა ზნეობრივ სახესა და გონებრივ მისწრაფებებს ღრმა კვალი აღუბეჭდია მოსწავლეთა ხსოვნაში. ასეთი კეთილშობილი და მოწინავე პედაგოგები იყვნენ: ცნობილი მოღვაწე სოლომონ დოდაშვილი – ქართული ენისა და გრამატიკის მასწავლებელი, დემენტიევი და მანასიევი. ეს ორი უკანასკნელი რუსულ სიტყვიერებას ასწავლიდა.

არის საფუძველი დავასკვნათ, რომ დემენტიევი დემოკრატიულ-რევოლუციურად განწყობილი ადამიანი იყო. იმ დროს, როცა რუსული სიტყვიერების სხვა მასწავლებლები მოწაფეებს ცრუკლასიკურ ოდებს და სენტიმენტალურ იდილიებს აზეპირებინედნენ, მის გაკვეთილზე ხმამაღლა ჟღერდა პუშკინისა და მიცკევიჩის სირიქონები. მისმა აღზრდილებმა, როგორც გიმნაზიის მოწაფეთა ლიტერატურული ჟურნალებიდან ნათლად გამოსჭვივის, კარგად შეითვისეს რუსული ენა და ლიტერატურული კულტურა. მათ ფართოდ გაიცნეს ევროპელი კლასიკოსებიც.

განსაკუთრებული ადგილი გიმნაზიის მოწინავე მასწავლებელთა შორის ეჭირა სოლომონ დოდაშვილს. მამულის სიყვარულის იდეას, პროგრესულ-დემოკრატიულ განწყობილებებთან ერთად, იგი ფრთხილად, მაგრამ პრინციპული თანმიმდევრობით ნერგავდა მოსწავლეთა შორის. მან განსაკუთრებით დაიახლოვა ნიკოლოზ ბარათაშვილი.

სოლომონ დოდაშვილი

სოლომონ დოდაშვილი, საქართველოში გადმოსახლებულ რადიკალურად განწყობილ პოლონელ პროფესორებთან ერთად, ხშირი სტუმარი ყოფილა ნ. ბარათაშვილის ოჯახისაც. ნ.ბარათაშვილი და მისი ამხანაგები სკოლაში სწავლობდნენ ს. დოდაშვილის სახელმძღვანელოს “შემოკლებულ ქართულ გრამატიკას”. როგორც ჩანს, სოლ.დოდაშვილმა თავის მოწაფეებს ღრმად შეაყვარა და შეათვისებინა ქართული კლასიკური მწერლობის მდიდარი მემკვიდრეობა. “ვკითხულობდით “ვეფხის ტყაოსანს” და მთელი ადგილები ზეპირად ვიცოდით. ვკითხულობდით აგრეთვე “ვისრამიანს”, ჩახრუხაძეს, ალ. ჭავჭავაძეს”[17],- ამბობს პოეტის სკოლის ამხანაგი ისარლიშვილი. იონა მეუნარგია გვაუწყებს: პოეტს “ქართულ კატეხიზმოს ასწავლიდა სკოლაში ეფრემ ალექსი-მესხიშვილი, ზედმიწევნით მცოდნე ქართული ენისა, რომელმაც უფრო განამტკიცა ბარათაშვილში სიყვარული კარგის ქართულისა”[18].

ძველი ქართული მწერლობის კვალი მტკიცედ არის აღბეჭდილი ბარათაშვილის შემოქმედებაში. მძლავრ ნოვატორულ მისწრაფებებს ბარათაშვილისათვის სრულიად არ შეუშლია ხელი ძველი ქართული მხატვრული მეტყველებით გაენაყოფიერებინა თავისი ახალი პოეტური სიტყვა. ბარათაშვილის ლექსების ნაჭედობაში ხომ ძველი ოსტატობის მადლიც გამოკრთის.

ბავშვობისა და ყრმობის წლების გარემოცვამ, რომელშიც მთავარი ადგილი ეჭირა მშობლიური მწერლობის ტრფიალს, დიდად შეუწყო ხელი ტატო ბარათაშვილში შემოქმედებითი აზრის ადრე გაღვიძებას.

მართალია, სკოლაში ტატოს, როგორც ბიოგრაფები გადმოგვცემენ, განსაკუთრებით “ქართული წერა-კითხვა უყვარდა” [19], მაგრამ იგი დანარჩენ საგნებსაც ერთობ წარმატებით დაუფლებია. “სკოლის სხვა თავის ამხანაგებში პირველი იყოო”,- [20] გადმოგვცემს ერთი ბიოგრაფი [21].

ნიკოლოზ ბარათაშვილმა გიმნაზია დაამთავრა 1835წ. უცხოენები, გერმანული და ფრანგული, გიმნაზიის დაარსებიდანვე, 1830 წლიდანვე, იყო შემოღებული. ფრანგული ენა სავალდებულო საგანი იყო. პოეტი რამდენადმე იცნობდა ამ ენებს.

“ნიკოლოზ ბარათაშვილი სკოლაში კარგად სწავლობდა. უმეტესად განსხვავებული იყო ამხანაგებში თავისი მხიარულის ხასიათით, სიმარდით. პირველი მოტანცავე იყო საკუთრად ლეკურისა, ყველასაგან საყვარელი ამხანაგი,-გადმოგვცემს პოეტის მეგობარი კ. მამაცაშვილი (1834-1835წწ.)[22] .

შეიძლება ტატოს მოძრავ ხასიათთან და სიცელქესთან იყოს დაკავშირებული ერთი მეტად სავალალო ამბავი პოეტის ადრეული ცხოვრებისა. დაახლოებით გიმნაზიის უფროს კლასებში ყოფნისას ნიკოლოზი კიბიდან ჩამოვარდა და ფეხი მოიტეხა. მეგობართა მოწმობით, “ტატო იყო ცქვიტი, მხიარული, ჭკვიანი და კეთილი გულის ამხანაგი, ამასთან, კარგი მოქეიფე და მოსწრებული სიტყვის პატრონი, ცოტა დამცინავის კილოთი”[23]. ბარათაშვილს ყრმობიდანვე ახასიათებდა უაღრესი პრინციპულობა, მისთვის უცნობი იყო ყოველგვარი კომპრომისი. ამხანაგების გადმოცემით, “ბარათაშვილი გიმნაზიაშივე ეპიგრამებს სწერდა”. ეპიგრამები სკოლაშივე გასცილდა ამხანაგური პაექრობის ფარგლებს; სასწავლებლის კედლებშივე ნ. ბარათაშვილის სატირული ისარი მეტისმეტად გამახვილდა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ელფერი მიიღო. მოწაფე-ბარათაშვილი გაბედულად კიცხავს სასწავლებელში გამეფებულ დრაკონულ წესებს. მისი ინიციატივით მოწინავე მოსწავლეები გესლიან ეპიგრამებს უგზავნიან უმაღლეს პირებს. თავისუფალ მოზროვნეთა ამ წრიდან გამოსული, პროტესტანტული სულისკვეთებით აღბეჭდილი, სატირული ნაწერების ავტორი ნ. ბარათაშვილია. ყრმა პოეტი არ ფარავს თავის გულისწყრომას მმართველობის წინააღმდეგ.

აკაკი წერეთელი გადმოგვცემს ნ. ბარათაშვილის სკოლის ამხანაგის პეტრე ბაგრატიონის ნაამბობს,- ბარათაშვილის გაბედულ გალაშქრებას მონარქიის მსახურთა წინააღმდეგ და ყრმა პოეტის სასტიკად დასჯას: “თბილისის სააზნაურო სასწავლებელში ვსწავლობდი ერთად ტატო ბარათაშვილთან, პოეტი რომ იყო, და მისი ბრალიც იყო ჩემი რუსეთში ჩამოსვლა და კორპუსში გადასვლა: გამიგონია შაირებით დიდკაცების ლანძღვა? აგვიყოლია ჩვენც, მისი მეგობრები: ის წერდა და ჩვენ ვაგზავნიდით, როცა ფოსტალიონი მოვიდოდა ხოლმე ჩვენს სასწავლებელში, ჩვენ შემოვეხვეოდით გარს, უცბათ აუწევდით ჩანთის თავს, სადაც წიგნები ელაგა, და ჩაუგდებდით ხოლმე ჩუმად ჩვენს გალექსილ წერილებს. მიჰქონდა ადრესისამებრ. ერთი ალიაქოთი ატყდა თბილისში, გამოძიება დაინიშნა. ბოლოს გაგვიგეს, დაგვიჭირეს და ბარათაშვილს ჰონორარად ოუდახუთი როზგი მიანიჭეს; ჩვენც ამდენივე გადაგვიწყვიტეს, მაგრამ მე გავიქეცი, გამოვედი სასწავლებლიდან. კორპუსში გამოგზავნეს და მას აქეთ აქა ვარ სამსახურში”[24].

რამდენად გაბედული და დიდი მნიშვნელობის იყო თავისუფლების მოყვარე ყრმა პოეტის ეპიგრამები, იქიდანაც ჩანს, რომ მთავრობას საქმის ფიცხელი გამოძიება მოუხდენია და მისი ავტორი სასტიკად დაუსჯიათ, უფრო იმიტომ, რომ ერთი ეპიგრამა მიმართული ყოფილა მთავარმართებლის როზენის წინააღმდეგ.

ასე იწყება ყრმა პოეტის განხეთქილება ძველ ქვეყანასთან. იგი გრძნობს, რომ მისი ყმაწვილობის იდეალები ვერ იხარებენ ამ უცხო გარემოში. ყრმა ბარათაშვილის მღვიძარე სულში ძლიერი პროტესტი ცხოვრების ბნელი ძალების წინააღმდეგ.

ასეთი განწყობილებით ამთავრებს ნ. ბარათაშვილი თბილისის გიმნაზიას. მძიმე ატმოსფერო იყო გამეფებული გიმნაზიაში. მაგრამ გიმნაზიის მოსწავლეთა მოწინავე ნაწილი ოფიციალური სწავლით არ იფარგლებოდა და სხვა სულიერ საზრდოს ეძიებდა. ამ მხრივ განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს სკოლის გარეშე ლიტერატურული მუშაობა, რომელმაც თავისი გამოხატულება პოვა გიმნაზიის მოწაფეთა ხელნაწერ ჟურნალში. გიმნაზიის უფროსი კლასის მოწაფენი, ტატო ბარაათშვილის თანატოლები, გაერთიანებული იყვნენ ამ ლიტერატურულ წრეში.

***

“თბილისის გიმნაზიის ყვავილი“, ჟურნალი

“თბილისის გიმნაზიის ყვავილი”

პოეტის ნიჭმა ადრე გაიღვიძა. ტატოს მოწაფეობის ადრეულ წლებში მოუხვეჭია პოეტის სახელი თანაზრდილთა შორის. მოგონებების მიხედვით, იგი ხშირად კითხულობდა ლექსებს სასწავლებელში. ბარათაშვილის ლიტერატურულ აქტივობას აგრეთვე ადასტურებს იმ დროის ქართული მწერლობის ანთოლოგია, რომელიც თბილისის გიმნაზიის მოწაფეებს შეუდგენიათ 1833წ. ამ ანთოლოგიაში მოთავსებულია ნ. ბარათაშვილის ყრმობის დროინდელი ხუთი ლექსი: “ვარდი და ია”, “ნარგიზი და ყაყაჩო”, “ვარდი და ბულბული”, “კავკასიური მოთხრობა”, და “შემოღამება მთაწმინდაზე”. ეს უკანასკნელი ლექსი 1833 წელს არის დაწერილი. მასში იგრძნობა ბარათაშვილის განხეთქილება მისი დროის საზოგადოებასთან. პოეტის ოცნებასა და სინამდვილეს შორის უფსკრულია. მისი სული სევდას მოუცავს. მაგრამ ლექსის უკანასკნელ სტრიქონებში კრთის რწმენის ცხოველი სხივიც. მწუხარე პოეტი განთიადის ხილვის მოლოდინში ნახულობს შინაგანი განახლების წყაროს. ეს რწმენა ბარათაშვილის პოეტური შთაგონების მუდმივი თანამგზავრი ხდება.

“შემოღამება მთაწმინდაზე” ნათლად გვიჩვენებს, თუ რა ადრე იელვა ბარათაშვილში პოეტურმა გენიამ. ჩვენ წინ დგას ღრმა მოაზროვნე თექვსმეტი წლის ყრმა, რომელიც კალმის გაბედული მოსმით ხატავს დამაფიქრებელ სურათებს. გაოცებთ მისი პოეტური აღმაფრენა და შემოქმედებითი დამოკიდებულება.

ლექსს “შემოღამება მთაწმინდაზე” პოეტის შემოქმედებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ამ ლექსით ნ. ბარათაშვილი ჭაბუკური გაბედულებით გადის პოეზიის ფართო გზაზე.

ჩვენამდე მოღწეული მასალებიდან ირკვევა, რომ გიმნაზიის პერიოდში ბარათაშვილისათვის პოეტური შემოქმედება არ ყოფილა ერთადერთი სახე მისი ლიტერატურული მოღვაწეობისა. გიმნაზიის უფროს კლასებში ნ. ბარათაშვილს უსინჯავს კალამი მხატვრულ თარგმანში. მას ქართულიდან რუსულად უთარგმნია ერთი ადგილი კლასიკური ქარული პროზის შედევრის “ვისრამიანისა”. ამ პერიოდში დაწერილი სტატიები “პაპიზმის ძალაუფლებაზე” ( 1. პაპიზმის ამაღლება, 2. მისი დამხობა). ეს სტატიები მოწმობს ახალგაზრდა ბარათაშვილის ინტერესს მსოფლიო ისტორიის საკითხებისადმი.

აღნიშნული ნაწერები ბარათაშვილისა მოთავსებული ყოფილა გიმნაზიის მოწაფეთა ჟურნალის, “თბილისის გიმნაზიის ყვავილის” მეოთხე ნომერში. სამწუხაროდ, ამ ჟურნალის ჩვენამდე მოღწეული კომპლექტიდან დაკარგულია სწორედ ეს ნომერი ისე რომ, ამჟამად შესაძლებლობა გვაქვს გავეცნოთ ახალგაზრდა პოეტის ზემოაღნიშნულ ლიტერატურულ ცდებს. “თბილისის გიმნაზიის ყვავილის” პირველი ნომერი გამოდის 1835 წ. მაის-ივნისში. ჟურნალი რუსული იყო და მასალის განლაგებით ძლიერ წააგავდა ერთი წლით ადრე დაარსებულ ცნობილ ჟურნალს “ბიბლიოტეკა დლია ჩტენია”.

“ყვავილში” მონაწილეობდნენ გიმნაზიის V -VII კლასის მოსწავლენი: ნიკოლოზ ბარათაშვილი, მიხეილ თუმანიშვილი, მიხეილ ბებუოვი, ლევან მელიქიშვილი, იასე ანდრონიკაშვილი, გარსევან ვარლამოვი, ალექსანდრე მონასტირსკი, მირიან ჭყონია და სხვ.

ჟურნალი თუმცა რუსულია, მაგრამ მასში ყურადღებას იპყრობს ახალგაზრდა კალმოსნების ინტერესი ქართული კულტურისა და მწერლობისადმი. მაგალითად, ჟურნალის ფურცლებზე ვხვდებით ისტორიულ მიმოხილვას ერეკლე მეორის შესახებ (“საქართველოს სამეფოს ისტორიიდან”). იგი წარმოადგენს თარგმანს სოლ. დოდაშვილის ქართული ¨ ნარკვევისას”, რომელიც დაბეჭდილი იყო “თბილისის უწყებების” ლიტერატურულ დამატებაში. ეს თხზულება გამთბარია ერეკლე მეორის სიყვარულით და სამშობლოს გარდასული დიდების რომანტიკმთ, ისევე როგორც იასე ანდრონიკაშვილის ნარკვევი “წერილები კახეთზე”.

თბილისის გიმნაზიის აღნიშნული ლიტერატურული წრის ყურადღებას ქართული მწერლობისადმი ადასტურებს არა მარტო ნიკოლოზ ბარათაშვილის მიერ “ვისრამიანის” თარგმნა. “ყვავილის” ფურცლებზე გვხვდება აგრეთვე თარგმანი სოლომონ დოდაშვილის ცნობილი ნარკვევისა “ქართული მწერლობის მოკლე მიმოხილვა”.

“თბილისის გიმნაზიის ყვავილის” გარშემო შემოკრებილ ნიკოლოზ ბარათაშვილის სკოლის ამხანაგებიდან, თავისი ლიტერატურული ინტერესებით ყურადღებას იპყრობს მიხეილ თუმანიშვილი. იგი კარგად იცნობდა დასავლეთევროპულსა და რუსულ ლიტერატურას. თავისუფლად წერდა ლექსებს რუსულად და ქართულად. მან ჯერ კიდევ მოწაფეობის წლებში ( 1883 –34) თარგმნა ნაწყვეტი პუშკინის პოემიდან “კავკასიის ტყვე”. მიხეილ თუმანიშვილი გიმნაზიის დამთავრების შემდეგაც მეგობრობდა ნიკოლოზ ბარათაშვილს, ძველ მეგობრებს გამართული ჰქონდათ მიმოწერა და ლექსებითაც კი ეხმიანებოდნენ ერმანეთს.

მიხეილ თუმანიშვილი

აღსანიშნავია, რომ ბარათაშვილი ლიტერატურულ მეგობრებს უმეტესად ნახულობს უფროს თანამედროვეებში. ამ მხრივ შეიძლება დავასახელოთ ალექსანდრე ჭავჭავაძე და პოეტის ბიძა – გრიგოლ ორბელიანი, რომლის მხატვრულ გემოვნებას ნიკოლოზ ბარათაშვილი მეტად აფასებდა.

“თბილისის გიმნაზიის ყვავილი” მკაფიოდ გამოხატავდა გიმნაზიის მოწინავე მოწაფეების ეროვნული გრძნობის სიცხოველეს, ახალგაზრდა ავტორების პოლიტიკური მიმართულების შესახებ მეტყველებს ის ფაქტი, რომ ჟურნალის ფურცლებზე მოთავსებული იყო პატრიოტული ნაწერები მათი ყოფილი მასწავლებლის სოლომონ დოდაშვილისა, რომელიც იმ დროს უკვე დაპატიმრებული იყო.

არა ნაკლებ საყურადღებოა მეორე ფაქტიც. 1833წ. შედგენილ ქართული მწერლობის ანთოლოგიაში, რომელიც თბილისის გიმნაზიის მოწაფეთა ზემოთ აღნიშნული ლიტერატურული წრიდან მომდინარეობდა, ნ. ბარათაშვილის ლექსებთან ერთად მოთავსებული იყო გრიგოლ ორბელიანის,მიხეილ თუმანიშვილის, დავით მაჩაბლის და სხვათა ნაწერები. ამ ავტორთა უმეტესობა კრებულის შედგენის დროს “ავლაბრის ყაზარმებში” იყო გამომწყვდეული 1832 წლის შეთქმულებაში აქტიური მონაწილეობისათვის. ერთი მათგანი, ალექსანდრე ორბელიანი, სოლ. დოდაშვილთან ერთად, ამ შეთქმულების მესვეურიც იყო. აღნიშნულ კრებულში მოთავსებულია შეთქმულების ატმოსფეროში შექმნილი საპროგრამო პატრიოტული თხზულებანი – გრიგოლ ორბელიანის ლექსი “იარალის” და გიორგი ერისთავის პოემა “ოსური მოთხრობა”.

როგორც ვხედავთ, იდეურ-ეროვნული მოძრაობა მძლავრად იჭრებოდა თბილისის გიმნაზიის კედლებში. სოლომონ დოდაშვილის მიერ პატრიოტული სულისკვეთებით აღზრდილი გიმნაზიის მოწაფეები ხელნაწერ ანთოლოგიაში თავისი თხზულებების გვერდით ათავსებდნენ გრიგოლ ორბელიანის აშკარა მოწოდებას თვითმპყრობელობის დამხობისაკენ.

ამ მოწაფეთა მომავლით დაიმედებული ს. დოდაშვილი წერდა: – “მოწაფენი… აღითქვამენ ფრიად მრავალთა სარგებლობისათვის მამულისა. შესაძლებელ არს რომელ მზისა მაგის ნაპერწკალი მცირე-მცირე გავრცელდეს და ოდესმე აყვავდეს მაღალსა ხარისხსა ზედა სრულებისასა”.

ეჭვს გარეშეა, პატრიოტი პედაგოგი აქ მხოლოდ განათლებას არ გულისხმობდა, რომ მისი ამაგი ამაოდ არ დაიკარგებოდა, მისი აღზრდილი ეროვნულ შეგნებას გამოიმუშავებდნენ და მამულის სასარგებლოდ მოიხმარდნენ.

1835 წ. ნ. ბარათაშვილი ამთავრებს გიმნაზიას. ამ დროს ქართველი პატრიოტი მოღვაწეები სამშობლოს გარეთ არაინ გარდახვეწილნი. ყრმა პოეტი დიდად განიცდის მათს ბედს. იგი ოცნებობს ფართო სამოღვაწეო ასპარეზზე მშრომელი ხალხის კეთილდღეობაზე, მაგრამ იძულებულია, მძიმე ოჯახური მდგომარეობის გამო, შევიდეს სახელმწიფო სამსახურში.

***

სახელმწიფო სამსახურში

ნ. ბარათაშვილმა მუშაობა დაიწყო ნ. ბარათაშვილმა მუშაობა დაიწყო საქართველოს უზენაესი მთავრობის სასამართლოს და განჩინების ექსპედიციაში, მოხელეთა შორის, სადაც ჯანსაღი აზრი და ცხოვრების მაღალი მიზანი სულიერ სიღატაკეს შეეცვალა. ვიდრე პოეტი ცხოვრებაში შედგამდა ფეხს, მას ცისარტყელას ფერებით ესახებოდა თავისი მომავალი მაგრამ, “რა სცნა პირველად წუთისოფელი”, მის წინაშე გარდაუვალი ჯებირი აიმართა.

1837 წლის თებერვალს ნიკოლოზ ბარათაშვილი გრიგოლ ორბელაინს სწერს: …”აგერ წელიწად ნახევარია, რაც მე გიმნაზიაში კურსი დავასრულე და ვიმყოფებოდი სუდაირასპრავაში. წარდგენილი ვარ ჩინზე და ჩქარაც მოველი. მაგრამ უნდა ვაღიარო, რომ არც პანციონში ყოფნის დროს, когда будущностъ моя представляласъ мне в радужных мечтаниаях, და არც მერმე, ვიდრე სამსახურში შევიდოდი, სულ არ მომსვლია ფიქრად სამოქალაქო სამსახური: ჩემი სურვილი იყო ჯარის-კაცობა, იგი მზრდიდა მე აქამომდენ და ახლაც ხანდისხან კიდევ შთამეპარება ხვალმე გულში. მაშ რაღამ დამიშალა, თუ კი ჩემი სურვილი იყო? აი, რამ დამიშალა: ჩემთა მშობელთა მიზეზად ეს მომიდეს, რომ კოჭლი ხარო და, თუ არ ინვალიდის კომანდაში, სხვაგან არ მიგიღებენო. მაშინ, როდესაც უკედ მქონდა და კარგადაც მაქვს. ასე რომ, ჩემებურად კიდეც ვხტი და კიდეც ვტანცაობ. მაგრამ რადგანაც შევიტყვე უარი მათი და მით უსიამოვნება, ვსთხოვე უნივერსიტეტში მაინც გაგზავნა, რომ თუ შტატსკი ვიყო, ვიყო… არც ეს შემისრულეს. უბედურებისა გამო, მამაც ამ დროს ავად შეიქმნა და ავადმყოფი ჩემს თხოვნაზე ასე მეტყოდა: “შვილო, ხომ ჰხედავ შენის სახლის გარემოებასო, იქნება მე ვეღარც კი გავაწიო ამ სნეულებასო, შენს სახლს არ უპატრონებო?” ამის შემდეგ გული აღარ იყო, რომ კიდევ შემეწუხებინა მამა ჩემის თხოვნით. დავრჩი ისევ ჩემს მამულში; განვწესდი სამსახურში და დაუმორჩილდი ჩემს მკაცრს ბედსა, ან ჩემი ბედი და ან ჩემი სურვილის აღსრულება. რადგანაც ასე მოხდა, მაშ აქ ეკსპედიციაზე კარგს ადგილს ვერ ვიპოვნიდი. უნდა მართალი ითქვას, რომ ეს ადგილი ყმაწვილის კაცისათვის, ვისაც კი სამოქალაქო სამსახური უნდა, პირველი შკოლაა, ეს არის რომ круг чиновников не выгоден для образования нравственности, მაგრამ ეს თავიზედ არის დამოკიდებული. ამისთვის გაცნობებთ ჩემს ვითარებას, რომ ჩემი აქ დარჩომა სიზარმაცეში არ ჩამომართოთ. ღმერთმა დამიფაროს! ეგ თვისება სხვისაც მეჯავრება. ჭეშმარიტად არა, ზარმაცი არა ვარ, მაგრამ რა ვქნა, რა გაეწყობა სოფლის ბრუნვას…” [25]

ბარათაშვილის გატაცება სამხედრო კარიერით – ეს დროის ხარკი იყო. სამხედრო დიდებას მაშინდელი ახალგაზრდობა იდეალად ისახავდა. უფროსი თაობის წარმომადგენლები, საერთოდ, ახალგაზრდობაში ნერგავდნენ მხედრული საქმის სიყვარულს. მაგრამ თუ სამხედრო ხელოვნების დიდი ენთუზიასტი, გრიგოლ ორბელიანი თავის უმცროს ძმას სამხედრო კარიერისაკენ მიუთითებდა, თავისი ძმის თანატოლს – ტატო ბარათაშვილს საუნივერსიტეტო განათლებას უსახავდა მიზნად. იგი ითვალისწინებდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის განსაკუთრებულ ნიჭს და გონებრივ მისწრაფებებს და 1835 წლის 25 ივლისს თავის ძმას, ზაქარიას სწერდა: “ურჩიე მელიტონს, რომ ეცადოს на казеном иждивении იმის (ნ. ბარათაშვილის – გ. ა. ) გაგზავნა რომელსამე უნივერსიტეტში. Жалъ, оченъ жалъ будет если его умственныя способности останутся без развития. – ნეტავი გამოგზავნოს დერპტსკის უნივერსიტეტში, რომელიცა არის უპირველესი რუსეთში. – ძალიან ადვილია ამის აღსრულება, თუკი მელიტონ სთხოვს ბარონს” (ბარონ როზენს – მთავარმართებელს – გ. ა.)[26].

უნივერსიტეტში შესვლის განზრახვა, როგორც აღვნიშნეთ. ჰქონია ნ. ბარათაშვილსაც, მაგრამ ამ წადილმაც უნაყოფოდ ჩაიარა და ბედმა მეოცნებე პოეტი უსულგულო მოხელეთა შორის მოაქცია.

დეკაბრისტული მოძრაობითა და 1832წ. შეთქმულებით დამფრთხალი ხელისუფლება სახელმწიფო სამსახურში ყოველ შემსვლელს აიძულებდა, მიეცა განსაკუთრებული ფიცი და აღთქმა ერთგულებისა. 1836 წ. ბარათაშვილისათვის ჩამოურთმევიათ ასეთი ხელწერილი: “1836 წლის ივლისს 4 დღეს მე ქვემორე ამისა ხელის მომწერი, საქართველოს უზენაესი მთავრობის სასამართლოს და განჩინების ექსპედიციას ვაძლევ ამ ხელწერილს მასზედ, რომ როგორც აქამდე არ ვეკუთვნოდი, ისე შემდგომაც არ მივეკუთვნები საიდუმლო საზოგადოებათ”.

სასამართლოსა და განჩინების ექსპედიცია, სადაც მსახურობდა ნ. ბარათაშვილი, ადგილობრივი ხელისუფლების სასამართლოს ფუნქციების აღმასრულებელი ორგანო ყოფილა. პოეტი უშუალო მოწმე შეიქნა საოცარი ბიუროკრატიული წესებისა, რომლებიც თითქოს სპეციალურად შექმნილი იყო ხალხის სატანჯველად, ქართული ენა განდევნილი იყო სახელმწიფო დაწესებულებებიდან და ხალხს საქმე ჰქონდა უვიც მექრთამე თარჯიმნებთან. მექრთამეობა სცილდებოდა ყოველგვარ საზღვარს. ბიუროკრატიულ ხლართებში გახვეული სრულიად მარტივი სასამართლო საქმე ხშირად ფანტასტიკურად იზრდებოდა და რთულდებოდა. ნ. ბარათაშვილი იძულებული იყო ეკითხა გულისა და სულისათვის უსარგებლო ქაღალდების დასტები.

როდესაც ვეცნობით “ექსპედიციის” ქაღალდების გროვებს, ჰიპერბოლად არ გეჩვენებათ 40 –იანი წლების ქართველი ლიტერატორის, შალვა ერისთავის, დღიურში შეტანილი სიტყვები: “რაც ეხლა აქ, სასამართლოში, ქაღალდებია, სულ ერთად რომ დააგროვონ, ვგონებ, ერთი საშინელი ქაღალდების მთა გაკეთდეს, მთაწმინდის მთის ოდენა უთუოდ შედგება და სულ ყალბი კლიაუზური მიწერ-მოწერანია, რომელიც დაღუპავს ხალხს”[27].

ნ. ბარათაშვილის ნიჭი არ იფარებოდა თვით ამ ბნელ ბიუროკრატიულ აპარატშიც. მას სამსახურში მოუხვეჭია საერთო ყურადღება.

1839 წლის ივლისში ნ. ბარათაშვილი დანიშნეს მაგიდის უფროსად სათავადაზნაურო მეურვეობის ნაწილში, ხოლო რამდენიმე თვის შემდეგ დაწინაურებული იქნა სააპელაციო ნაწილის მაგიდის უფროსად [28].

მოხელის თანამდებობაზე ყოფნისას პოეტმა კიდევ უფრო თვალნათლივ დაინახა ნიკოლოზ პირველის რეჟიმის საშინელება, მეფის ადმინისტრაციის თვითნებობა და დესპოტიზმი, მშობლიური ხალხის ეროვნული და სოციალური ჩაგვრა. პოეტს უხდება ყოფნა უმიზნო ადამიანთა შორის, მისთვის აუტანელი იყო ქედმოხრილობის სულისკვეთებით გაჟღენთილი ატმოსფერო.

სინმადვილის ამ საშინელ პირობებში “ცხადათ თუ სიზმრათ” პოეტს მოესმოდა ხმა იდუმალი:

ეძიე, ყმაო, შენ მხვედრი შენი,
ვინძლო იპოვნო შენი საშვენი!
მაგრამ მე ხვედრსა ჩემსა ვერ ვპოვებ,
და მით კაეშანს ვერღა ვიშორებ.

პოეტმა ჯერ კიდევ არ იცის, მის სიცოცხლეს რას განუმზადებს “ხმა იდუმალი”. ბარათაშვილი, დიდი საქვეყნო საქმისათვის დაბადებული, “ჩუმი ნაღველით” ოცნებობს უკეთეს მომავალზე. წყვდიადის მეუფებაში გაისმის პოეტის ტრაგიკული ამონაკვნესი: “როს მხვდეს ამ სოფლად ჩემი წილობა?” იგი სულიერ ძალას იკრებს მოქმედებისა და ბრძოლისათვის.

***

ბარათაშვილი რთული და დიდბუნოვანი ადამიანი იყო. ჩვენ წინ აღმართულია არა მარტო განუმეორებელი პოეტური ტალანტი, არამედ მასთან ერთად ძლიერი, შთაგონებული პიროვნება, რომლის შინაგანი სამყაროს სიმდიდრე გაოცებთ და გხიბლავთ.

არაჩვეულებრივი ნებისყოფა და მიზანსწრაფვა, გრძნობათა სიღრმე და გონების ძალა, სევდა და სიხარული ჰარმონიულად არის გაერთიანებული “მერანის” ავტორში. ბარათაშვილის პიროვნება მონოლითურია. მისთვის არ არსებობს საშუალო გრძნობა. პოეტის სულიერ სამყაროს მხოლოდ ძლიერი ვნებანი ფლობენ. ამ ძლიერ ადამიანურ ვნებათა პოეტურ ფორმებში გარდაქმნის მთრთოლვარე წამს იბადება ბარათაშვილის გენია, რაც გვარწმუნებს, რომ დიდი ხასიათის გარეშე არ არსებობს დიდი მხატვარი. პოეტი, რომელიც თავის შინაგან ბუნებაში ატარებდა დაულეველ მარაგს ადამიანური აღტაცებისა და სიხარულისას, წარმოგვიდგება, როგორც ღრმა სევდით მოცული მომღერალი, რომლის ხმაში შემმართებელი და გმირული ტონები ვერ ფარავენ მწუხარ ჟღერას.

ბარათაშვილს სულს უხუთავდა მაშინდელი უბადრუკი სინამდვილე და თბილისის ოფიციალური საზოგადოება ისევე, როგორც ბაირონისა და შელის, პუშკინსა და ლერმონტოვს – ლონდონისა და პეტერბურგის მაღალი წრეები.

თავისი მეგობრის – მაიკო ორბელიანისადმი მიწერილ ერთ წერილში პოეტს სასტიკი განაჩენი გამოაქვს მაშინდელი საზოგადოების მიმართ, იგი გვიხატავს მღელვარე სურათს თავისი სულიერი მარტოობისას: “საყვარელო დაო მაიკო… კიდევ მამნახა ჩემმა ჩვეულებრივმა მოწყინებამ. ვისაც საგანი აქვს, ჯერ იმის სიმოვნება რა არის ამ საძაგელს ქვეყანაში, რომ ჩემი რა იყოს, რომელიც, შენც იცი, დიდიხანია ობოლი ვარ. – არ დაიჯერებ, მაიკო! სიცოცხლე მამძულებია ამდენის მარტოობით. შენ წარმოიდგინე, მაიკო, სიმწარე იმ კაცის მდგომარეობისა, რომელსაც მამაცა ჰყავს, დედაცა, დებიც, მრავალნი მონათესავენი და მაინც კიდევ ვერვის მიჰკარებია, მაინც კიდევ ობოლია ამ სავსე და ვრცელს სოფელში! ვინც მაღალის გრძნობის მექონი მეგონა, იგი ვნახე უგულო; ვისიც სული განვითარებული მეგონა, მას სული არ ჰქონია, ვისიც გონება მრწამდა ზეგარდმო ნიჭად, მას არც თუ განსჯა ჰქონია; ვისიცა ცრემლნი მეგონებოდენ ცრემლად სიბრალულისა, გამომეტყველად მშვენიერის სულისა, თურმე ყოფილან ნიშანნი მცბიერებისა, წვეთნი საშინელის საწამლავისა!”

ბარათაშვილი მაღალი მოქალაქეობრივი შეგნებით აფასებს თავისი დროის საზოგადოებას, მაგრამ პოეტში ღვივის ადამინისადმი სიყვარულის ჩაუქრობელი ცეცხლი, მასში ჩქეფს დაულეველი წყარო სიცოცხლის ენერგიისა. მისთვის ცხოვრების მშვენიერება ადამინის გარეშე არ არსებობს. პოეტი მაღალ მოწოდებას უყენებს ადამინს და, რადგან მისი დროის საზოგადოება ამ მოწოდებას ვერ პასუხობს, იგი შესტრფის მის მიერ შექმნილ სულიერი მშვენიერების იდეალს.

ბარათაშვილი იმუშავებს მაღალ მორალურ ფილოსოფიას. პოეტი ადამინის ბედნიერების კრიტერიუმად მორალურ სრულყოფას აღიარებს. ეს კონცეფცია ბარათაშვილს გადმოცემული აქვს ზემოთ ნახსენებ ღრმააზროვან ბარათში მაიკო ორბელიანისადმი: “ასეთს რას იფიქრებ, რომ ბოლო არ ჰქონდეს, ასეთს რას მიიღებ, რომ არ დაკარგო? მიჩვენე კაცი, რომ მადლიერი იყოს ამ წუთის სოფლისა, -დაიმარხე მშვენიერება სულისა, უმანკოება გულისა, აი ჭეშმარიტი ბედნიერება, უმაღლესი სიამე, რომელსაც კი კაცი წაიღებს ამ სოფლისაგან. სხვათა ბედნიერებათა სოფლისათა უყურე გულგრილად, ამაყად და გრწამდეს, რომ იგინი შეურჩენელნი არიან!”

სიამოვნების უმაღლესი განცდისა და ბედნიერების სრულყოფილ გამოხატულებად ბარათაშვილი გვისახავს სულიერ მშვენიერებას. ზემოთ მოყვანილი ბარათის სტრიქონებში ნათლად ჩანს პოეტის მაღალბუნებოვნება, მისი სპეტაკი ზნეობრივი იდეალები. თავისი პოეტური ცხოვრებით ბარათაშვილი თვით გვევლინება კეთილშობილი ადამიანის უებრო მაგალითად. თითქოს, ბუნებას სწადდა გამოეჩინა მთელი თავისი შემოქმედებითი ძალა, როცა ბარათაშვილს შთაბერა ჩაუქრობელი ცეცხლი პოეტური აღმაფრენისა და დააჯილდოვა კაცობრიობისადმი სიყვარულის ღრმა გრძნობით.

ბარაათშვილის პოეტურ სამყაროში ჩვენ გვხვდება აჩრდილი ბოროტი სულისა, რომელიც მსახვრალი ხელით ამსხვრევს ჭაბუკურ ოცნებას, სულის მშვიდობას ართმევს პოეტს. თითქოს სიავის ამ მრისხანე სიმბოლოს საპირისპიროდ პოეტის ცხოვრების გზაზე გვეგებება მისი გულთამხილავი მეგობრის, მაიკო ორბელიანის, სხივმოსილი სახე. იგი კეთილი სულია პოეტის მშფოთვარე ცხოვრებისა,პოეტის გრძნობათა მესაიდუმლეა, რომელიც ესალბუნება მისი სახელოვანი მეგობრის სულის იარებს.

მაიკო ორბელიანის პორტრეტი, გრიგოლ გაგარინი, 1840-იანი წლები

ჩვენამდე მოღწეულია მაიკო ორბელიანის პორტრეტი. ღრმა ფიქრით აღბეჭდილი ლამაზი სახე,- ჭკვიანური, ნუშისებრი ქართული თვალები. მის ნატიფ ტანს ორი გრძელი ნაწნავი კიდევ უფრო მოხდენილად აჩენს. ფარული სევდა გამოკრთის ამ შთაგონებული ქმნილებიდან: თითქოს იგი დახატული იყოს იმ დროს, როცა თანაგრძნობით უსმენდა ტატო ბარათაშვილის მწუხარე აღსარებას.

პოეტის წერილები მაიკო ორბელიანისადმი ეპისტოლარული მემკვიდრეობის შესანიშნავი ფურცლებია. მათში აღბეჭდილია არა მარტო პოეტის დაფიქრება ჰარმონიისა და სილამაზის შესახებ, არამედ გამოკრთის ყოველდღიური ცხოვრების განცდები, შეზავებული მახვილი იუმორით. მაიკო ორბელიანი იყო პოეტის უგულითადესი მეგობარი, რომელსაც ყველაზე მეტად უზიარებდა იგი თავის გრძნობებს. მათი ურთიერთობა ლირიზმით აღსავსე მეგობრობის მომხიბვლელი მაგალითია. ხშირად პოეტის ბარათს მომხიბვლელი ქალისადმი თან ახლავს ახალი ლექსი ნიკოლოზ ბარათაშვილისა. ეს ბარათები პოეზიის სურნელებას გამოსცემენ. მაიკო ორბელიანიც ინახავდა მათ, როგორც უძვირფასეს რელიქვიას. მას პოეტი ზოგჯერ უძღვნიდა მთელ რვეულს თავის ლექსებისას. პოეტის ავტოგრაფებს შორის ამჟამად დაცულია ლექსთა მომცრო კრებული, რომელსაც ბარათაშვილის ხელით ასეთი წარწერა აქვს გაეკთებული: “დაო, მაიკო! ეს ლექსები იქონიე ჩემეულად. ვიცი, რომ წარმკითხველი მათი მოიგონებ ბევრთა საამოთა დღეთა ყრმაწვილობისათა და შეიბრალებ შენსა ყარიბსა ძმასა” თ.ნ. ბარათაშვილი” ( ბარათი დაწერილია 1841წ.).

მაიკო ორბელიანისადმი მიწერილ ბარათებში გამოთქმული სულიერი მშვენიერების იდეა თავის მაღალ გამოხატულებას პოულობს პოეტის სიყვარულის რომანტიკულ კონცეფციაში.

ნ. ბარათაშვილის თავგადასავალი და მისი ინტიმური ლირიკის ნიმუშები ჩვენ გვიდასტურებს, რომ პოეტი ერთგულია თავისი პოეტური იდეალებისა. როგორც დანტე ვირგილიუსს, ბარათაშვილი ტრფიალების ღმერთს შეჰყავს ქარიშხლოვან განცდათა სფეროში:

მისთ თვალთა ხარობს სამოთხე ჩემი,
მისი ღიმია შვების მომცემი,
ჩემი წარმწყმედი, მაცხონებელი,
განმაბრძნობელი, გამხელებელი!
ვით არ ვადიდო სიტურფის ღმერთა!
ყოვლნი კეთილნი მან შეიერთა,
სულსა მოჰბერა ცის ნიჭნი ქვეყნად?
და თავის მკობად ჰქმნა იგი მგოსნად.

ბარათაშვილის პირველი სიყვარულის განცდა ჩვენთვის ბურუსით არის მოცული. ჩვენ ისიც არ ვიცით, პოეტის სატრფიალო ლირიკის რომელი სამკაულია ამ პირველი გატაცების სახსოვარი.

ყველაზე ადრეული ცნობა ბარათაშვილის პირველ ტრფიალებაზე შემოუნახავს პოეტის ახლო მეგობარის, ლევან მელიქიშვილის, ერთ წერილს გრიგოლ ორბელიანთან. ამ ბარათში, რომელიც დაწერილია პოეტის სიკვდილის რამდენიმე თვის შემდეგ, ლევან მელიქიშვილი ატყობინებს თავის ადრესატს: “არ გამეგება, შენ იცი თუ არა, რომ პირველი სიყვარული საწყლისა, (ნ. ბარათაშვილისა – გ. ა. ) იყო ნინო. არც ის ვიცი, შენთვის ცნობილია თუ არა, რომელი ნინო იყო”[29].

ამჟამად ვიცით, რომ ეს ნინო ორბელიანის ქალი იყო. რა ხასიათი მიიღო პოეტის ამ პირველმა სიყვარულმა, – ჩვენთვის საიდუმლოა ისევე, როგორც შემდეგი გატაცება პოეტისა ფრანგი დელფინა ლაბიელის ქალიშვილით.

შესაძლებელი ხდება დელფინა ლაბიელის შესახებ ზოგი ბიოგრაფიული დეტალის აღდგენა. დელფინა 30–იან წლებში თბილისში ჩამოსახლებული ფრანგი ქალიშვილია. მისი დედა ყოფილა აბრეშუმის საქმის სპეციალისტი და მუშაობდა თბილისის აბრეშუმის სახვევ ფაბრიკაში, რომელიც ჯერ კიდევ 20–იან წლებში დაარსდა საფრანგეთიდან საგანგებოდ მოწვეული კასტელას ხელმძღვანელობით. მადამ ლაბიელის დროს ფაბრიკას ხელმძღვანელობდა ფრანგი ტესერი[30].

ვორონცოვის ლეიბ ექიმი ვ. ს. ანდრეევსკი თავის მოგონებებში გადმოგვცემს, რომ თბილისში 40-იან წლებში ცხოვრობდა აბრეშუმხვევის მოხელე პროვანსელი მადამ ლაბიელი, რომელმაც თავისი ქალიშვილები საქართველოში დააოჯახა[31]. მადამ ლაბიელს თბილისში ჰქონია კაფე, გამდიდრებულა და მაღალ საზოგადოებაში ფეხი მოუკიდია. აი, ყველაფერი ის, რაც ჯერჯერობით ჩვენ ვიცით დელფინა ლაბიელის ბიოგრაფიის შესახებ.

რაც შეეხება პოეტის დამოკიდებულებას დელფინას მიმართ, ჩვენამდე მოაღწია ცნობამ, რომ პროვანსელი ასულით გამოწვეული ინტიმური მღელვარება გამოხატულია ლექსში “ჩემს ვარსკვლავს” [32].

***

ნ. ბარათაშვილი დაუღალავად ზრუნავდა მშობლიური მწერლობის გამდიდრებისათვის, საკუთარი მაგალითით იგი სტიმულს აძლევდა მისი დროის ქართველი საზოგადოების კულტურულ წინსვლას. პოეტს ახარებდა ყოველი ახალი შენაძენი ქართული მწერლობისა. 1841 წლის 18 ოქტომბერს იგი თავის ბიძას, გრიგოლ ორბელიანს, სწერს: “ლიტერატურა ჩვენი, ღვთით, დღე და დღე შოულობს ახალთა მოყვარეთა. მრავალნი ყმაწვილნი კაცნი, მოცლილნი სამსახურითგან, მყუდროებაში და მარტოობაში, შეეწევიან მამულს ენას, რაოდენიცა ძალუძთ. ესე საზოგადო სული ბუნებითის ენის ტრფიალებისა ყმაწვილთ კაცთ შორის აღმოაჩენს, რომ ქართველთ არა სძინავთ გონებით!”[33]

ნ. ბარათაშვილის წრე იყო ცენტრი მაშინდელი ლიტერატურული ცხოვრებისა. პოეტის მეგობარი კონსტ. მამაცაშვილი გადმოგვცემს:” ხშირად შევიყრებოდით ხოლმე ამხანაგები ნიკოლოზ ბარათაშვილთან. ჩვენი დროის გატარება იყო ლაპარაკი მაშინდელს ლიტერატურაზედ, სწავლაზედ, სხვადასხვა ჩვენს გარემოებაზედ”. ამ ლიტერატურული წრის წევრები იყვნენ გიორგი ერისთავი, მიხ.თუმანიშვილი, დიმიტრი ყიფიანი, ვახტანგ ორბელიანი, კონსტ. მამაცაშვილი, გრ. რჩეულიშვილი, ზაქ. ფალავანდიშვილი, ლუკა ისარლიშვილი, ალ. ჩიქოვანი, დავით მაჩაბელი და სხვ.

მანანა ორბელიანის სალონი, ნ. ბარათაშვილი კითხულობს ბედი ქართლისა, მხატვარი რ. სტურუა

ცალკე უნდა ითქვას ნ. ბარათაშვილის ურთიერთობის შესახებ მაშინდელ სახელმოხვეჭილ პოეტებთან – ალექსანდრე ჭავჭავაძესთან და გრიგოლ ორბელიანთან. ამ უკანასკნელთან ნ. ბარათაშვილს აახლოებდა არა მარტო ნათესაური კავშირი, არამედ დიდი სულიერი მეგობრობა და ლიტერატურული ინტერესები. ალ. ჭავჭავაძის ოჯახში, რომელიც იმ დროს, მანანა ორბელიანის სალონთან ერთად, უბრწყინვალეს ლიტერატურულ კერას წარმოადგენდა, ნ. ბარათაშვილმა პოვა თანამგრძნობელნი, მისი ლექსების დამფასებელნი. ამ ოჯახის მშვენებამ – ალ. ჭავჭავაძის შუათანა ქალმა – უკატერინემ კი მოხიბლა პოეტის გული. პოეტის ადრეული გატაცება ნინო ორბელიანით, აგრეთვე დელფინა ლაბიელით ფერმკრთალდება იმ ღრმა გრძნობის წინაშე, რომელიც ეკატერინეს წარმტაცმა პიროვნებამ აღძრა პოეტში. ამ ამაღლებული სიყვარულის შედეგია ნ. ბარათაშვილის ინტიმური ლირიკის შესანიშნავი ნიმუშები: “თავადის ჭავჭავაძის ასულს ეკატერინას”, “საყურე”, “… ნა ფორტოპიანოზედ მომღერალი”.

სოფიო, ნინო და ეკატერინე ჭავჭავაძეები - Chavchavadze Sisters. Source - David&Bonnie's photostream. http://www.flickr.com/photos/36338186@N05/

სანგულისხმოა, რომ ნ. ბარათაშვილის გარშემო შემოკრებილ ლიტერატურულ წრეში ჩაეყარა საფუძველი ქართული ჟურნალისა და თეატრის დაარსების აზრს, რომელიც პოეტის გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ განხორციელდა. ნ. ბარათაშვილი ზრუნავდა ქართული დრამატურგიის გამდიდრებაზე. 1841 წლის 28 მაისს ნ. ბარათაშვილი გრ. ორბელიანს ატყობინებდა: “ჩვენმა ლიტერატურამ ორი კარგი თარგმანი იშოვა: კიპიანმა გადმოთარგმნა: Ромео и джулиета, შექსპირის ტრაგედია, და მე ვთარგმნე Юлии Таретский, ტრაღედია ლეიზევიცისა”[34].

განსაკუთრებული მნიშვნელობის მოვლენად უნდა ჩაითვალოს საქართველოს ისტორიის მეცნიერული შესწავლისადმი დიდი ინტერესი, რომელიც ნ. ბარათაშვილის წრეში გაღვივდა. მათ გადაწყვიტეს საქართველოს “რიგიანი” ისტორიის დაწერა [35]. ამ ისტორიის ერთი ნაწილი დაუწერია ნ. ბარათაშვილს. ეს ნაწილი დაკარგულია.

ნ. ბარათაშვილს აქტიური მონაწილეობა მიუღია რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წამოწყებაში, რომელიც მიზნად ისახავდა ქართული ისტორიული წყაროების შესწავლა –შეკრებას. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიას ნ. ბარათაშვილი კორესპონდენტად დაუნიშნავს საქართველოში.

***

ასეთ გონებრივსა და ზნეობრივ გარემოში ყალიბდება ნ. ბარათაშვილის პოეტური ნიჭი. იწყებოდა ძლიერი შინაგანი დუღილი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, მაგრამ ცარიზმი აფერხებდა ქართული ეროვნული კულტურის ყოველ გამოვლინებას. მით უმეტეს, ვიწრო იყო სარბიელი ნ. ბარათაშვილის ნიჭისა და სულიერი ძალებისათვის პოეტს იმის შესაძლებლობაც კი არ ჰქონდა, რომ თავისი ლექსები დაბეჭდილი ეხილა. 40 –იან წლებში ქართული ბეჭდვითი ორგანო არ არსებობდა. ბარათაშვილი შებოჭილი იყო ნიკოლოზ პირველის საშინელი სინამდვილით, მაგრამ ბედი მას კიდევ უფრო დიდ განსაცდელს უმზადებდა. ოჯახის უმძიმესი ნივთიერი პირობების გამო პოეტი იძულებული გახდა დაეტოვებინა თბილისი და სამშობლოს გარეთ, მივიწყებულ პროვინციებში, ეძებნა სამსახური.

1844 წლის ბოლოს ნ.ბარათაშვილმა გადაწყვიტა წასულიყო ნახჭევანში მაზრის უფროსის თანაშემწედ (მაზრის უფროსად იმ დროს მისი მეგობარი ლევან მელიქიშვილი დანიშნეს). იქ ნ. ბარათაშვილის ცხოვრება, როგორც თვითონ პოეტი ერთ წერილში ამბობს, “ტანჯვისა და უსიამოვნების მეტი არ ყოფილა რა”. იგი იძულებული შეიქნა მალე დაეტოვებინაეს მხარე. 1845 წლის მარტში მას კვლავ თბილისში ვხედავთ ახალი სამსახურის ძებნაში გართულს. მისი ოჯახური მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა, მთელი ოჯახი ერთერთ ნუგეშს პოეტში ხედავდა. როგორც იყო ნ. ბარათაშვილმა მიიღო თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწის ადგილი. იგი კიდევაც გამზადებულა წასასველად, მაგრამ ამ დროს მისმა ნათესავმა – განჯის მაზრის უფროსმა – მამუკა ორბელიანმა – პოეტს თავისი თანაშემწეობა შესთავაზა. ნ. ბარათაშვილი დათანხმდა. იმავე წლის 19 ივნისს იგი უკვე დანიშნეს ამ თანამდებობაზე. განჯაში პოეტის წასვლას მისი ერთი ახლო მეგობარი ასე იგონებს: “ეს თანამდებობა (განჯის მაზრის უფროსის თანაშემწეობა,- გ. ა. ) ძალიან არ უნდოდა, მაგრამ იმის სახლის გარემოება ისე გამოიცვალა, რომ უნდა მიეღო ეს ადგილი”.

1840 წელს დაიპყრობილი განჯა ტიპიური აღმოსავლური ქალაქი იყო. ბარონ ნიკოლაი, რომელსაც 40–იან წლებში დაუთვალიერებია განჯა, თავის დღიურში ამ ქალაქს სასაფლაოს ადარებს. ვინაიდან მამუკა ორბელიანი იშვიათად იყო მაზრაში, ამ ჯერ კიდევ დაუწყნარებელი მხარის მართვა – გამგეობის მთელი სიმძიმე ნ. ბარათაშვილს დააწვა. მაზრაში გავრცელებული ყაჩაღობა კიდევ უფრო ართულებდა პოეტის ისედაც მძიმე პირობებს ამ მივარდნილ მხარეში.

ნ. ბარათაშვილი წერილებში ემუდარებოდა ნათესავ–მეგობრებს, რომ ახალი სამსახური ეშოვნათ მისთვის და სამშობლოში გადაეყვანათ, მაგრამ ამის განხორციელება არ მოხერხდა. აუტანელი შრომით დაქანცული პოეტი გახდა ავად ავთვისებიანი ციებით, რასაც თან დაემატა ფილტვების ანთება და გარდაიცვალა განჯაში 1845 წლის 10 ოქტომბერს (ძველი სტილით). იგი იქვე, მართმადიდებელთა ეკლესიის გალავანში დაკრძალეს.

ასე დამთავრდა ნ. ბარათაშვილის ცხოვრების გზა.

ახლობელთაგან დაუტირებულ პოეტს საფლავში ჩაყვა სამშობლოსაკენ გადახვეწილის დიდი სევდა. სასაფლაო, სადაც დაკრძალული იყო ნ. ბარათაშვილი, დროთა მსვლელობაში ბაღად აქციეს. პოეტის საფლავის ბედით დაინტერესებულ მის სიყრმის მეგობარს, კონსტ. მამაცაშვილს, განჯიდან სწერდნენ: “პოეტის საფლავი ბაღში იცნობა მხოლოდ იმით, რომ იმაზედ არის ამოსული დიდი, მაღალი,მშვენიერი კიპაროსი, ყოველთვის მწვანეა ზაფხულ-ზამთარში”. არავინ იცის, ვინ დარგო, ან ვინ უვლიდა ამ ხეს. თითქოს იგი ბუნების საჩუქარი იყო პოეტის საფლავის დასამშვენებლად. ამ ხის სიცოცხლეს ინახავდა ციური ცვარი, რომელზედაც პოეტმა თქვა: “სატრფოს ცრემლის წილ, მკვდარსა ოხერსა დამეცემიან ციურნი ცვარნი”… თითქოს, ეს მუდამ მწვანე ხე სიმბოლო იყო პოეტის უჭკნობი შემოქმედების და მისი მარადი სიცოცხლისა მშობელი ხალხის გულში.

ნ. ბარათაშვილის უდროო სიკვდილი მძიმედ განიცადა მოწინავე ქართველმა საზოგადოებამ. ლ. მელიქიშვილი გრ. ორბელიანს მწუხარებით სწერდა: “საქართველომ მასში დაჰკარგა კაცი, რომელსაც იგი უყვარდა სრული პოეტურის სულითა და ამ სიყვარულს ყოველ თავის მოვალეობაზე მაღლა აყენებდა, ყმაწვილი კაცი მშვენიერის ბრწყინვალე ნიჭისა, რომლის იმედი სამშობლოს მეტად ჰქონდა, ვიდრე სხვა ეხლანდელის ჭაბუკ შვილებისა”. მწერალი ალ. ორბელიანი კი დამწუხრებული კითხულობდა: “სად არის საქართველოს იადონი? ცოდო არ არის ეხლა შორს გზაზედ იყოს… უზადო პოეტო, ყმაწვილო კაცო, ნიკოლოზ ბარათაშვილო! რომელმა მსჯელობამ წაიღო ეგ შენი სხივ-მოსხმული ნათელი სული პოეტობისა?.. გენიის ღმერთი შენს ძილსა უალერსებს!.. ახ, უდროვო იყო ესე ძილი! ობლობისა ცრემლსა იხოცს შენს საფლავზედ საქართველო”.

მოგვიანებით ნ. ბარათაშვილს ლირიკული გვირგვინი დაუწნა გიორგი ერისთავმა.

XIX საუკუნის 60-იან წლებში პეტერბურგში, ეკატერინე ჭავჭავაძის (ამჯერად, სამეგრელოს დედოფლის) სალონში, სტუდენტი ილია ჭავჭავაძე გაეცნო ნიკოლოზ ბარათაშვილის შემოქმედებას. დიდი პოეტისადმი ინტერესი მალე გაცხოველდა. 1892 წლის 9 ოქტომბერს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სხდომაზე დადგინდა დიდი მგოსნის ნეშტი სამშობლოში გადმოესვენებინათ. 1893 წლის 23 აპრილს გაითხარა ნიკოლოზ ბარათაშვილის საფლავი. პოეტის ნეშტი ადგილობრივი საზოგადოებრიობის წარმომადგენლებმა ხელით 4 ვერსის მანძილზე ატარეს სადგურამდე. 25 აპრილს იგი თბილისში ჩამოასვენეს.

ნახევარი საუკუნის შემდეგ პოეტის სამშობლოსათვის დაბრუნებას ქართველი ხალხი შეხვდა ეროვნული გრძნობის არაჩვეულებრივი აზვირთებით. დედაქალაქის რკინიგზის სადგურზე თავი მოიყარა აურაცხლმა ხალხმა, რომელმაც მუხლის მოყრით სცა თაყვანი გენიოსი პოეტის ნეშტს. პოეტის კუბოს თბილისის სადგურიდან დიდუბემდე მოაცილებდა მრავალათასიანი პროცესია, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ საქართველოს ყველა კუთხის წარმომადგენლები. პოლიციის საიდუმლო მოხსენებებში საგანგებოდ აღნიშნავდნენ ეროვნული პოეტის გადმოსვენების სახალხო ხასიათს, ერთ ასეთს დოკუმენტში ვკითხულობთ: “დედებს მოეყვანათ თავიანთი პატარა შვილები, აჩოქებდნენ კუბოს წინ და თაყვანს სცემდნენ კუბოს, როგორც წმინდანის ნეშტს”.

1900 წელს წერა-კითხვის გამავცელებელი საზოგადოების თავმჯდომარის, გენერალ ყაზბეგის მითითებით დაამზადეს ნიკოლოზ ბარათაშვილის საფლავზე დასადგმელი ძეგლი-დეკორატიული ქანდაკება. 1905 წლის 10 ოქტომბერს, მიუხედავად წინა დღის კოკისპირული წვიმისა საზეიმოდ გაიხსნა მგოსნის ძეგლი, რომელიც თბილისში გამოაქანდაკეს იტალიელმა სკულპტორებმა ვილიმ და რიჩიმ. 35 წელი განისვენებდა დიდი მგოსნის ნეშტი დიდუბის მიწაში.

1938 წლის 19 ოქტომბერს ბარათაშვილის ნეშტი გადმოსვენებულ იქნა დიდუბიდან მთაწმინდის პანთეონში. ქართველმა ერმა ნ. ბარათაშვილის ნეშტი საბოლოოდ დაუბრუნა ქართული მწერლობის პარნასს, იმ მთას, რომელზედაც პოეტი ჭაბუკობიდანვე უნაზესი გრძნობით იყო შეყვარებული.

***

შემოქმედება

ბარათაშვილის შემოქმედება ქართული რომანტიზმის მწვერვალია. მისი პოეტიკა და სტილი რომანტიკული პოეტური აზროვნების სრულყოფილი გამოხატულებაა. ი. ჭავჭავაძის აზრით, ბარათაშვილის შემოქმედება მოასწავებს ევროპეიზმის დამკვიდრებას ქართულ მწერლობაში, რაც ისტორიულად დაკავშირებული იყო აღმოსავლეთი (სპარსული) პოეზიის გავლენათა უარყოფასთან. როგორც მოაზროვნემ და მხატვარმა, ბარათაშვილმა გეზი მისცა მთელი XIX საუკუნის ლიტერატურის განვითარებას საქართველოში. ბარათაშვილის მსოფლმხედველობრივ ინტერესთა რკალი მეტად ფართოა, ხოლო მიზეზთა მიზეზი მისი სულიერი ტკივილისა ეროვნულ სინამდვილესთან არის დაკავშირებული.

“ბედი ქართლისა”

პოემის “ბედი ქართლისა” (1839) სიუჟეტს საფუძვლად უდევს რეალური ისტორიული მოვლენა – აღა-მაჰმად-ხანისაგან 1795 წელს თბილისის აღება, რამაც ფაქტიურად საქართველოს მომავალი ბედი განაპირობა; მაგრამ “ბედი ქართლისა”, როგორც რომანტიკული პოემა, შორს დგას ისტორიზმის მყარი პრინციპებისაგან. პოემაში წარმოსახული მოვლენები სიმბოლურ განზომილებასაც შეიცავს. ერეკლე II-ის სახე და მოქმედება ბარათაშვილისთვის გაცნობიერებული აუცილებლობის განსახიერებაა. ერეკლეს ღრმად აქვს შეგნებული ისტ. ბედისწერის გარდუვალობა. სოლომონ მსაჯული ერეკლესთან პაექრობისას ძირითადად ადამიანური ბუნებისა და “ერის თვისების” ცნებებს ეყრდნობა: ადამიანთა თანდაყოლილი სწრაფვა თავისუფლებისაკენ, მისი რწმენით, შეუძლებელს ხდის არსებობის უცხო, შეუთვისებელ ფორმებთან შეგუებას. ეს დავა, ემოციური შთაბეჭდილების თვალსაზრისით, მსაჯულის სასარგებლოდ წყდება, მაგრამ საბოლოოდ, ობიექტურად, პოემაში მაინც ერეკლეს სიბრძნე იმარჯვებს.

“ბედი ქართლისა” ბარათაშვილმა 22 წლისამ დაწერა. მიუხედავად თანდაყოლილი რომანტ. სულიერი წყობისა, ჭაბუკ პოეტს აღმოაჩნდა რეალობის უაღრესად მძაფრი გრძნობა. ეს პოემა თავისებური პრელუდიაა ბარათაშვილის ფილოსოფიური ლირიკისათვის დამახასიათებელი ძიებებისა, რაც მიზნად ისახავდა როგორც ახალი ჰუმანისტური იდეალების, ასევე ეროვნული მოქმედების სახელმძღვანელო პრინციპთა დადგენას.

ბარათაშვილის შემოქმედებითი ბიოგრაფია დროის შედარებით მცირე მონაკვეთს მოიცავს(1833-1845), მაგრამ ამ ხნის მანძილზე მან მსოფლმხედველობრივი და მხატვრული განვითარების უაღრესად მნიშვნელოვანი გზა განვლო. დ. უზნაძის სიტყვით ბარათაშვილის “მთელი სალიტერატურო შემოქმედება მხოლოდ “ოდისეაა” მისი თვითგამორკვევისაკენ მიმსწრაფი სულისა”. ეს იყო ამავე დროს ახალი ესთეტიკური მრწამსის, ახალი პოეტური მანერის ჩამოყალიბებისა და დამკვიდრების ურთულესი გზაც.

“შემოღამება მთაწმინდაზე”

ბარათაშვილის გენიის პირველი მხატვრულად სრულფასოვანი გამოვლინებაა ლექსი “შემოღამება მთაწმინდაზე” (1833-1836). აქ მთავარია რომანტიკული ამაღლება, მიწიერი ტვირთისაგან განთავისუფლებისა და სამყაროს იდუმალ, მარადიულ ძალებთან შეხმიანების ცდა. პოეტის ოცნება – ჰარმონიულად შეუთავსდეს ამ საწყისებს, “რომ დაშთოს აქ ამაოება”, აუხდენელია, მაგრამ აქ ჯერ კიდევ არ იგრძნობა ბედთან შეჭიდების მოტივი. სევდა სოფლის “ამაოების” გამო და ადამიანის სულიერ მოთხოვნილებათა მარადიული დაუკმაყოფილებლობია შეგრძნება ცნაურდება ფილოსოფიურ ხასიათის ლექსში “ფიქრნი მტკვრის პირას” (1837). “აღუვესებელი საწყაულის” სახე, როგორც ფილოსოფიური შინაარსის სიმბოლო, თავისებურ შუქს ჰფენს ბარათაშვილის მთელს პოეზიას.

სიყვარულის თემა

სიყვარულის თემა ბარათაშვილთან მკვეთრად დაუოპირისპირდა ბესიკისა და ა. ჭავჭავაძის ეროტიკულ კონცეფციას. ადამიანის შინაგანი ცხოვრება, არამატერიალური, უხრწნელი, “ციდან მოსული მშვენიერება”, ბარათაშვილის რწმენით, განუზომლად აღემატება მიწიერ სილამაზეს, რომელიც მარტოოდენ “ხორციელობის” წარმავალ ნიჭს წარმოადგენს (“აღმოხდა მნათი”, 1840; “არ უკიჟინო, სატრფოო”, 1841; “რად ჰყვედრი კაცსა, ბანოვანო”, 1842; “შევიშრობ ცრემლსა”, 1843). “ზეგარდმო მადლით” დამტკიცებული ნეტარება მხოლოდ მონათესავე, ამაღლებულ სულთან შეერთებით მიიღწევა; ბარათაშვილის სატრფიალო პოეზიის გმირი “დაკარგული ტოლის” მუდმივ ძიებაშია (“სული ობოლი”, 1839; “სატრფოვ, მახსოვს თვალნი შენნი”, 1840). სიყვარული აქ ტრაგიკული გრძნობაა; მისი, როგორც გრანდიოზული სულიერი კატასტროფის, განცდა გადმოცემულია ეფემერული წმინდა ტაძრის დამხობაში (“ვპოვე ტაძარი”, 1841). პოეტის რომანტ. გატაცების საგანი ეკეტერინე ჭავჭავაძე ზოგიერთი ლექსის უშუალო ადრესატიც არის (“თავადის ჭ… ძის ასულს, ეკ….ნას”, 1839; “საყურე”, 1839; “…ნა ფორტეპიანოზედ მომღერალი”, 1839).

“მერანი”

ბარათაშვილის პიროვნებაში ტრაგიკული გაორება შეინიშნება. თუ “ცისა ფერს” (1841) უცოდველი სულის მარადიული ექსტაზური აღმაფრენის სიმბოლოა, “სულო ბოროტო” (1843) გამოვლენაა მზაფრი შინაგანი კროზისისა. ეს არის ტრაგედია “ურწმუნო ჭკუისა”, რომელსაც იმ დროისათვის მხოლოდ უარმყოფელი მისიის შესრულება შეეძლო. პოეტმა შეძლო რომანტიკოსთა მიერ გათიშული გონებისა და რწმენის შეერთება და ბრმა ბედისწერასთან თავგანწირულ ჭიდილში ადამიანის არსებობის უმაღლესი აზრი და გართლება დაინახა(“მერანი”, 1842). სამყაროს ტრაგიკული მოუწესრიგებლობის შეგრძნება დრტვინითა და განგაშით ავსებს პოეტის სულს. “მერანის” ოპტიმისტური მსოფლმხედველობის საფუძველია იმის შეგნება, რომ ადამიანი მოწოდებულია თავგანწირული ბრძოლისათვის მაღალი ჰუმანისტური იდეალების მისაღწევად. ეროვნული პრობლემატიკა ბარათაშვილის შემოწმედებაში ფართო ფილოსოფიური ასპექტით არის გადაჭრილი. “მერანის” მთავარი იდეა -ადამიანის შემოქმედი სულისა და თავისუფალი ნების სამკვდრო-სასიცოცხლო, უკომპრომისო ბრძოლა ბრმა აუცილობლობის მტრულ ძალებთან, როგორც კაცობრიობის ისტორიის ჭეშმარიტი აზრი და გამართლება, თავისი უნივერსალური შინაარსით ამომწურავი პასუხია იმ კითხვებზე, რომელიც პოეტმა “ბედი ქართლისაში” დასვა.

ბარათაშვილის ლექსები ხელნაწერის სახით ვრცელდებოდა. კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში დაცულია ბარათაშვილის თხზულებათა რამდენიმე ავტოგრაფიული კრებული. მისი ლექსები პირველად 1852 და 1858 ჟურნალ “ცისკარში” გამოქვეყნდა. ბარათაშვილის თხზულებათა ძირითადი გამოცემებია: 1876 (რედაქტორი – პეტრე უმიკაშვილი), 1895 (ექვთიმე თაყაიშვილი და დავით კარიჭაშვილი), 1922 (სამსონ ფირცხალავა), 1930 (პავლე ინგოროყვა), 1939 (ი. თავაძე, აკაკი გაწერელია), 1945 (კორნელი კეკელიძე), 1968 (პავლე ინგოროყვა), 1972 (აკაკი გაწერელია, ივანე ლოლაშვილი).

ლიტერატურა

  • ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტომი 3. ნიკოლოზ ბარათაშვილი
  • ქსე, ტ. 2, გვ. 199-200, თბ., 1977
  • ინგოროყვა, პავლე: ახალი ქართული ლიტერატურის ფუძემდებელნი : ნიკოლოზ ბარათაშვილი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი – თბილისი : მერანი, 1983
  • ინგოროყვა, პავლე: ნიკოლოზ ბარათაშვილი : [მონოგრაფია. აგრეთვე ნარკვევი: ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხელნაწერებთან] – თბილისი : მერანი, 1969

Responses

  1. dzaan magariaaaa gaixareeeeeeeeeeeeeeeeeeeet =)

  2. spt dzmaan magaria imena magrad mchirdeboda :)

  3. magaria tato

  4. ჩემი უსაყვარლესი პოეტი (რომანტიკოსი) კარგია რომ ვრცელი იმფორმაცია არის.

  5. martlac ro magrad mchirdeboda es informacia :) dzaan magrebi xart yvela…:*

  6. magari vinmea es kaci

  7. ესეთი შეურაწყოფა არ უნდა მიგეყენებიატ მე პირადად ძალიან მომეწონა

  8. dzalian magaria dz mchirdeboda madloba daxmarebistvis

  9. ai matla magrad mchordeboda madlob imas vinc es informacia dadooo…; )

  10. dzalian kargi mwerlis arachveulebrivi biografia

  11. dawvrilebiti inpormaciaaa da dzaaan magaria

  12. rogor gadraicvala vinmem mitxarit ra :( aq ver vnaxe :D dzaaliaan didia :D

  13. 1845 wlis 10 oqtombers :):)

  14. dzalian kargia.dzaan mchirdeboda es informacia.madlobat gaixaret :*:*:*

  15. rogor gardaicvalada malariit : ))) cieba sheeyara da tan filtvebis antebac daemarta :))

  16. dzaan magaria

  17. au rogor mchirdeboda da vipovee

  18. miyvars tatoze vabodeb vgijdebi

  19. vaime gaixaret ddz mchirdeboda tan sakmaodd didi minodaa..:*:*:*

  20. magra mchirdeboda.madlobt rom aseti vrceli informaciaa mis shesaxeb :)

  21. didad gmadloobt,damexmara :)))))

  22. gauxaree martla dzaan magaria udzlieresii poetiaaa nikoloz baratashviiiliiiii:*:*:*:*:):):):):):)dzalaian damexmaraaa:):):)

  23. vaiimee gaixaret mara xo ver metyvit mwerlis foto rato ar gvaq ??? Anu daxatulii kii araa ise ?/?

  24. dzn damexmara es informacia,gaixaret.

  25. kaia kaiiiii

  26. magari informaciaaa 10 damiweres amis gamo

  27. ra pataraa?

  28. D: :(

  29. dz kargia magram uketesi iqneboda katinas da tatos siyvarulis istoria dawvrilebit rom iyos asaxuli

  30. mainc didi madloba vinc es informacia dado konferenciisatvis arachveulebriv temad cheidzleba gamoiyenoooo… asec vizam

  31. martlac dasafasebeli poetiaa

  32. gaixareeet :*:* dzaan mchirdeboda es informacia :*:*

  33. chemi winapari genacvalee

  34. magaria

  35. au magrad mchirdeboda magari saitia:D

  36. szaan magaria aman gadamarchi na me da amis wyalobit kompiuteri mivige sachuqrad

  37. au piradi werilebi mchirdeba raaa :(((

  38. martla kide kai rom vnaxe kai egre ro infomaciebia aris internetshi! vnaxod xval ras mivigeb!! imedia 10s!

  39. mec aman gadamarchina orians :D

  40. me getyvit tu ratom ar devs misi suratebi dedamis hkonda mxolod da mxolod tavisi shvilis surati romelic man tavis msaxurs gaatana ert ert adgilas sadac unda daebewdat da gaemravlebinat misi namdvili suratebi magram meore dges sadac is surati iyo dawves da shemdeg mxatvarma nikolozis dis patar patara nashtebi aigo imitom rom is tavis dzmas dzalian hgavda da imis da mixedvit daxata is suratebi romlebic axla chans chvens tval win :D

  41. auuuu jigari xar admin gaixare sg magra gimushavia (Y)

  42. romel wels gardaicvala gamagebinet raa:(

  43. oghond seriozulad

  44. mgoni 1883 wels zustad ar vici da vinmem damexmaret mwirdebaa:(

  45. dzalian kargi informaciaa da dzalian mchirdeboda

  46. zalian didi madloba saintereso informaciistvis, magram kargi iqneboda, tu upro metad bgaamaxvilebdit mis pirad cxovrebazec yuradgebas. gmadlobt

  47. romel wels gardaicvala mitxarit ra

  48. აუუ დასაწერი მაქ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ბედისწერა ესე და დამეხმარეთ რაა ((

  49. 1845 gardaicvalaa

  50. au werilebi minda amis rato ar gidevt

  51. surati imitom araa rom is erdaderti surati romelic arsebobdaa adre turmee chavchavadzem stambashii miitanaa gasamravleebladd daa im gamess eg stambaa daiwvaa daa suratic ganadgurdaaa. eg misii axweeris mixedvit aris sheqmnili

  52. auu baratashvilze mcire imformacia sad gavchito xalxo dabdaeba vis saxlshi daibada da egeti aucilebeli :((

  53. http://lib.ge/book.php?author=220&book=5325
    ai piradi werilebi :)

  54. gaixaret

  55. mec dzaan mchirdebodaa temas vamzadeb romantikos mwerlebze da es avigee

  56. vgizhdebi baratashvilis shemoqmedebebze <3 :* dzalian momewonaa es informatsiaaa

  57. auu nikoloz baratashvils bedisweraa maQvs dasaweri da damexmaret vinme raa :(

  58. amdens ra dawers :Xxxx

  59. dzaalian kargii informaciaa :)))) madlob <3<3<3

  60. :D :D :D :D

  61. magari sainteresoa principshi ginda tu ara unda waikitxo :D :D :*

  62. au nikoloz baratashvilis bediswera maqvvs dasaweri da mamawerinet ra

  63. ბარათაშვილის გენიის პირველი მხატვრულად სრულფასოვანი გამოვლინებაა ლექსი “შემოღამება მთაწმინდაზე” (1833-1836). აქ მთავარია რომანტიკული ამაღლება, მიწიერი ტვირთისაგან განთავისუფლებისა და სამყაროს იდუმალ, მარადიულ ძალებთან შეხმიანების ცდა. პოეტის ოცნება – ჰარმონიულად შეუთავსდეს ამ საწყისებს, “რომ დაშთოს აქ ამაოება”, აუხდენელია, მაგრამ აქ ჯერ კიდევ არ იგრძნობა ბედთან შეჭიდების მოტივი. სევდა სოფლის “ამაოების” გამო და ადამიანის სულიერ მოთხოვნილებათა მარადიული დაუკმაყოფილებლობია შეგრძნება ცნაურდება ფილოსოფიურ ხასიათის ლექსში “ფიქრნი მტკვრის პირას” (1837). “აღუვესებელი საწყაულის” სახე, როგორც ფილოსოფიური შინაარსის სიმბოლო, თავისებურ შუქს ჰფენს ბარათაშვილის მთელს პოეზიას.

  64. gaixaret zustad sulze mogviswarit ise mchirdeboda es informacia didebul poetze:*****miyvarx dzalain :))

  65. ra magariaaaaaaaaa

  66. dzaan momewona rac mindoda is gavige

  67. au nikoloz baratashvilis “bavshvoba ” maqvs dasaweri damexmaret
    magram shto gamomadga:):(

  68. esec vishovne “ketilshobilta gimnaziashi iyo :@

  69. au gaixaret dzaan didi madloba magrad damwirda

  70. dzalian magari istoria aqvs nikoloz baratashvils

  71. sad movdzebno maka orbelianis werilebi?

  72. კარგად და ვრცლადაა დაბეჭდილი, რაც ძალიან კარგია, ყველამ უნდა წაიკითხოს იმიტომ რომ ერთხელ ერთმა მითხრა: – ,,ბარათაშვილს მეტი საქმე არ ქონდა და ლექსებს წერდაო, ფეხი რო არ მოტეხოდა ეგეც რუსულ ჯარში წავიდოდაო”.
    ეს რომ წაკითხული ქონოდა, ასე არ იტყოდა… ალბათ

  73. Gaixareet… dzaliaan mchirdeboda es informaciaaa… tema maqvs dasaweriii :***

  74. Ugrmesi madloba, amomwuravad aris titqmis yvelaperi, romelic did daxmarebas gauwevs bevr adamians.

  75. Dzalian kargi statiaa.

  76. sagol magra gamomadga

  77. ბარათაშვილის ფოტო შემორჩენილი არაა. ამ სურათზე ნიკოლოზ ბარათაშვილი არაა აღბეჭდილი. სტატია მშვენიერია, გმადლობთ, რომ ძირითადად პავლე ინგოროყვას ბიოგრაფიულ რომანს ეყრდნობით.

  78. dzaan kai inpormaciaa.aqedan namdvilad bevrs sheityob roca ki rame dagainteresebs

  79. au dzaan magrebi xart dzaan mchirdeboda es impormacia madlobas vuxdi imas vinc dado dzaan magrad damexmaraa:D:D:D

  80. kargiaa gaixaret

  81. dzaan momewona tema mqonda dasaweri da es impormacia dzaan damexmara:D:D:D:D:D:D


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: