Posted by: burusi | 15/07/2009

ივეტა წითაშვილი – ბიბლიური სახისმეტყველება ტერენტი გრანელის პოეზიაში

ისევ მაღალ ცას ვეთაყვანები

ისევ მაღალ ცას ვეთაყვანები, მხატვარი რეზო ადამია

საღმრთო სახელები მხატვრული სისტემის კონტექსტში

ძველი და ახალი აღთქმის სახე – სიმბოლოები

მთელი ბიბლია, ცხადად თუ შეფარულად, უფლის სახელის გამოცხადებაა. ძველი აღთქმის სახე _ სიმბოლოები ახალ აღთქმაში იხსენება, ანუ თუ ძველ აღთქმაში ღმერთი დაფარულად აცხადებდა საკუთარ თავს, ახალ აღთქმაში ძე ღმერთის განკაცებით ცხადად გაუმჟღავნა კაცობრიობას საკუთარი სახელი. ძველსა და ახალ აღთქმაში გადმოცემული სახელებითა და სახე – სიმბოლოებით კაცობრიობას მიეცა ცოდნა, თუ რა გზით მიუახლოვდეს ღვთაებრივს. სასულიერო ლიტერატურამ დაამკვიდრა ამ სახე_სიმბოლოთა პარადიგმულობა, თუმცა, საერო ლიტერატურამ ამ პარადიგმებს დრო_ჟამის შესაფერისი ელფერი მიანიჭა.

ბიბლიური სიმბოლიკის ტრადიცია ქართულ ლიტერატურაში
ძველი და ახალი აღთქმის საღმრთო სახე—სიმბოლოებმა აშკარად თუ ფარულად, ცნობიერად თუ არაცნობიერად, ჰპოვეს ასახვა მრავალი პოეტისა თუ მწერლის შემოქმედებაში. ბიბლიური სიმბოლიკის ტრადიცია ქართულ ლიტერატურაში ღრმა და მრავალფეროვანია. იგი ჰაგიოგრაფიული და ჰიმნოგრაფიული ტექსტებიდან იღებს სათავეს. ძველი ქართული მწერლობა სასულიერო ხასიათისაა და ამდენად თითოეული ნაწარმოები მოდელირებულია ძველი და ახალი აღთქმის სახე_სიმბოლოთა მიხედვით.
XIX საუკუნის ქართულ ლიტერატურა ,,ქართლის ბედსა” და “წარსული დიდების ნაშთებზე” იყო ორიენტირებული. მიუხედავად ამისა, მთელი რომანტიზმი მხატვრულად გადააზრებული ქრისტიანული რელიგიის კონტექსტშია მოაზრებული. ამგვარი ტრადიცია გაგრძელდა 60-იანელებთან (აკაკი წერეთლის ,,ქრისტე აღსდგა”, ,,შობა”, ,,ნათლისღება”, ილია ჭავჭავაძის ,,განდეგილი’, ,,აჩრდილი”, ,,ლოცვა”, ვაჟა – ფშაველას ,,ჩემი ვედრება” და ა. შ), რომელთა შემოქმედების ამ თვალსაზრისით კვლევამ მრავალი საინტერესო საკითხი წარმოაჩინა და ქართველი ლიტერატურათმცოდნეების კვლევა აქამდე უცნობი სიღრმისეული პლასტებისაკენ წარმართა.
XX საუკუნის ქართულმა ლიტერატურამ გააგრძელა ბიბლიური სიმბოლიკის ტრადიცია. საღმრთო სახე_სიმბოლოები აისახა ვასილ ბარნოვის, გრიგოლ რობაქიძის, გიორგი ლეონიძის, გალაკტიონ ტაბიძის და სხვების შემოქმედებაში.
ტერენტი გრანელის მრავალმხრივ საგულისხმო და საინტერესო მხატვრულ სისტემაში ძველი და ახალი აღთქმის სახე_სიმბოლოებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებათ. უფრო მეტიც, ამ სახე_სიმბოლოთა გააზრების გარეშე წარმოუდგენელია მისი პოეზიის ცალკეულ მხატვრულ სახეთა სიღრმისეული ანალიზი. უპირველესად, რა თქმა უნდა, ყურადღებას იქცევს ღვთის სახელები, რომელთა მიმართებაშიც მჟღავნდება ტერენტი გრანელის პოეტური სამყაროს თავისთავადობა თუ რაგვარობა.

ტერენტი გრანელის პოეტური ხატების ბიბლიური სახისმეტყველება

ქრისტიანული სიმბოლიზმისა და ალეგორიზმის სათავეები

საღვთო წერილის ალეგორიული ინტერპრეტაციის ტრადიცია ჩაისახა ელინისტურ ალექსანდრიაში, სადაც იუდაიზმის რელიგიური ფილოსოფია და ბიბლიური ეგზეგეტიკა მჭიდროდ დაუკავშირდა ანტიკურ ფილოსოფიას. მისი დამნერგავნი იყვნენ კლემენტ და ფილონ ალექსანდრიელები. მათ მიერ დამკვიდრებული ტრადიციის თანახმად, ქრისტიანები სარწმუნოებრივი საიდუმლოების შენიღბვის მიზნით თავიანთ დოგმებსა და პრინციპებს ორაზროვნად, პირობითად გამოხატავდნენ. აქედან დაედო სათავე აზრის გამოხატვის სიმბოლურ – ალეგორიული ხერხების წარმოშობა – განვითარებას. ღვთის არსის შესახებ საუბარი შესაძლებელია მხოლოდ სიმბოლურ და მეტაფორულ ფორმებში.

ბიბლიური სახეების პოეტური ფუნქცია ტერენტი გრანელის პოეზიაში
ძველი და ახალი აღთქმის სიმბოლურ _ ალეგორიული სახელები პოეტურადაა გააზრებული ტერენტი გრანელის პოეზიაში. კერძოდ, წარმოჩენილია ღვთის ის სახელები, რომლებიც:
1) უშუალოდ მიემართება ღმერთს: ძველი აღთქმის – ,,ცეცხლი’’, ,,ზენაარის ნათელი’’, ახალი აღთქმის —,,მზე’’, ,,ცა’’, ,,ნათელი’’, ,,ახალი დღე’’, ,,ღრუბელი,’’ ,,სიცოცხლის ხე’’, ,,ვარსკვლავი,’’,, სიტყვა’’, ,,გზა’’, ,,ნუგეში’’, ,,ყვავილი’’, ,,ხიდი’’, ,,ანგელოზი’’ და სხვა.
2) ტრანსფორმირებული სახით უკავშირდება ღმერთს: ,,მარადისობის ცისფერი შუქი”, ,,უხილავი ქარი”, ,,შორეული გედი”, ,,უხილავი ბაღები”, ,,იაგუნდი’’ და სხვა.
პოეტი ბიბლიურ სახეთა მხატვრული გააზრებით ქმნიდა თავისებურ “მხატვრულ კონცეფციებს”, რომელთა საშუალებითაც გამოხატავდა თავის დამოკიდებულებას წუთისოფლისა თუ ზესთა სოფლისადმი.

ბიბლიური ნარატივი და ტერენტი გრანელისეული პოეტური დისკურსი
პოეტური ტექსტი, როგორც მართლმადიდებლური რწმენის მანიფესტაცია

წმიდა მამების სწავლებით, სრულყოფილებას მხოლოდ ერთი ზღვარი აქვს _ უსაზღვროება, ანუ, ის არის დაუსრულებელი სისრულე. ,,მე არ მინდოდა სიცოცხლე, არც სიკვდილი, მე რაღაც სხვა მსურდა. ახლაც ვფიქრობ და მწამს მესამე გზის არსებობის, როგორც იდუმალების, _ წერდა ტერენტი გრანელი. ეს არის სწორედ თვითშემეცნებისა და ღვთაებრივი სრულყოფილებისაკენ მიმავალი გზა, გზა სულიერი განსპეტაკებისა, ღმერთის ძიებისა, ხელახალი შობისა, ფერისცვალებისა და აღდგომისა ქრისტეში და ქრისტეს მიერ, ეს არის სწორედ ,,იდუმალება”, ,,რაღაც სხვა” _ სიცოცხლესა და სიკვდილზე მეტი.
ადამიანს, რომელიც ამქვეყნიურობის ამაოებით არ არის თვალ და გონება დაბინდული, უჩნდება წყურვილის გრძნობა. ,,უკუეთუ ვისმე სწყუროდის, მოვედინ ჩემდა და სუემდინ (იოანე 7, 37)”, _ ამბობს უფალი. გრანელის სიტყვები: ,,ჩემს სულს სწყურია თეთრი სავანე, ჩემს სულს სწყურია უსაზღვროება”, ,,ზეცა მწყურია”_ სხვა არაფერია, თუ არა წყურვილი ღმერთის ხილვისა და განცდისა, ვინაიდან ზეცა, როგორც საღმრთო წერილი გვასწავლის, უფლის სამკვიდრებელია, უფალმა სწორედ ზეცაში დაიდგა ტახტი, ხოლო უსაზღვროება იმდენად მოიცავს ღმერთის ცნებას, რამდენადაც ღმერთი სივრცით გარეშემოუწერელი და უსაზღვროა.

ბიბლიური სიმბოლოები ემოციურ – ინტელექტუალურ სიბრტყეზე
მიწიდან გასვლისა და სხვა მხარეში გამოღვიძების წყურვილითაა სავსე გრანელის პოეზია. ,,მე მინდა გაფრენა,” _ წერს იგი და ამით ავლენს არა მარტო მოგზაურობის, პლანეტების შემოვლის (,,ღმერთო, გამაღვიძე მე სხვა პლანეტაზე”) წადილს, არამედ ,,სულის მხარისკენ” სწრაფვას. იქითკენ, სადაც უფლის სამკვიდრებელია, სადაც გრანელის სიტყვებით რომ ვთქვათ, ,,ღმერთის აჩრდილი ცხოვრობს”. ,,მიწა არ მინდა და როგორც ქრისტე, მეც ვემზადები გაფრენისათვის”. ,,ღმერთო გამაფრინე და ქრისტე მაჩვენე”, _ ეს სიტყვები კიდევ ერთხელ ადასტურებენ იმას, რომ გაფრენა მისთვის არა მარტო მიწიდან თავის დაღწევის, ამაღლების, არამედ უფლის ხილვისა და მასთან მიმსგავსების, ანუ სისრულის მიღწევის ერთ – ერთი საშუალებაა.
გაფრენის სიხარულს გრანელს პოეზია ანიჭებს, პოეზია როგორც ,,იდუმალება”, როგორც ,,მარადისობა”, როგორც ,,უსაზღვროება”. ,,მე პოეზიამ მაგრძნობინა, რომ სადღაც შორს არსებობს უკვდავების ცისფერი მხარე, სადაც დაფრინავს ჩემი მწუხარე სული,” _ წერს გრანელი. ,,უკვდავების ცისფერი მხარე” სულის მხარეა, იგივე ,,მარადისობის ლაჟვარდები”, ,,ნისლიანი უსაზღვრო სივრცე”, ,,უხილავი მხარე”, ,,არყოფნის მხარე”, ,,ცისფერი უსაზღვროება~, მხარე, სადაც ,,დუმილი და სიმშვიდეა”. ბარათაშვილი მას ,,ცის ხატების~ იქით მდებარე სადგურს უწოდებდა, ხოლო გალაკტიონი _ ,,იდუმალთა მხარეს~. ამ მხარისკენ სწრაფვა ,,სულის ქროლვაა” _ ,,შორს მიმაქანებდა მე სულის სიჩქარე და ვგრძნობდი, თვალებში რომ ცრემლი ჰყვაოდა”. ,,სული გაფრინდა თეთრი მტრედივით, სხეული დარჩა ცოდვილ მიწაზე’’. რევაზ სირაძის შენიშვნით, ეს ისეთი მოძრაობაა, რომელიც ყოველგვარ სხვაგვარ ცვალებადობაზე მაღლა დგას, რომლის წყალობითაც სულის შინაგანი ბუნება უცვლელი ხდება და მარადისობას უახლოვდება. ,,ასე მგონია სულთან ახლოა ცისფერი შუქი მარადისობის”, ,,მე ვდგავარ მარადისობის გარინდებულ საზღვართან, ვით მგლოვიარე სერაფიმი და ველი ქრისტეს ლანდს, რომელიც დამიხსნის მე განსაცდელისაგან’’, _ ამ სტრიქონებში ვლინდება გრანელის რელიგიური ინტუიცია _ არა მარტო აღიარება ღმერთის არსებობისა, არამედ აღიარება ღმერთისა, როგორც მხსნელისა და მაცხოვრისა.

ღვთის კვალის პოეტური ასპექტები
მართლმადიდებლური თვალსაზრისით, ღმერთი, რომელიც ყოველგან მუნმყოფობს და ყოველივეზე აღმატებულია, ერთგვარად მოქმედებს სხვადასხვა ადგილას (ანუ ყველგან) და ერთსა და იმავე დროს (ანუ ყოველთვის). იგი ყველაფერს მოიცავს, განმსჭვალავს და აღავსებს, ყოველივეზე მთავრობს და მეუფებს, ანუ ყოვლისმპყრობელია. ღმერთი ყველგანაა და ყველაფერშია _ ეს ბიბლიური აზრი გრანელმა გამოხატა თავის ლექსში: “ყველგან ღმერთია, ღმერთო! დამიცავ’’. გრანელთან ღმერთის ყველგანმყოფობის შემეცნებას თან ახლავს მისი მფარველად და მცველად აღიარება: “ო, ჩემს გარშემო მკვლელებია და გამცემლები, უფალი იყოს ამ ქალაქში ჩვენი მფარველი”. გრანელი არაერთხელ აცხადებს საღმრთო წერილში გადმოცემულ აზრს, რომ `ამაოა ხსნა ადამიანისაგან” (ფსალმუნი 59,13), ხოლო ,,ნეტარ არს ყველა, ვინც უფალზეა მინდობილი (ფსალმუნი 1,12)”, რომ ადამიანებზე დაყრდნობას იმედგაცრუება და ღალატი მოსდევს: “და მიღალატა ყველამ, დავრჩი სრულიად მარტო,” _ წერს გრანელი და ამით ავლენს, რომ ადამიანი მხოლოდ ღვთის შემწეობითაა ძლიერი.

სამშობლოსა და სამოთხის იდენტიფიკაციები
ტერენტი გრანელის პოეტურ სამყაროში სამშობლო და სამოთხე იდენტიფიცირებულია. სამშობლოს ის განიცდის, როგორც ტრადიციულ ფენომენს, აგრეთვე, როგორც ბედისწერასა და ღვთისგან მომადლებულ მადლს. მის პოეზიაში სამშობლო გულიდან იწყება, ფეთქვასავითაა მასში. პოეტი ცხოვრებასა და სიცოცხლეს გაიაზრებს, როგორც ერთგვარ ღვთისმსახურებას, გამუდმებულ მსხვერპლშეწირვასა და ღვწას დაკარგული მამულის (ღვთისაგან მოცემული უპირველესი ზეციური სამშობლოს) მოსაპოვებლად. ამ ძიებას იგი პოეტურ განზომილებაში აწარმოებს და მხატვრულ სახეთა შეფარულ კონტექსტში იაზრებს ადამიანის დანიშნულებას. ცხოვრების საზრისი მის პოეზიაში მჟღავნდება, როგორც ეგზისტენციალური პოზიცია წარმავალ მოვლენებთან მიმართებაში.
წმიდა მამები განარჩევენ ორ _ ქვენა და ზენა სამშობლოს, მათი სწავლების მიხედვით, ჩვენ ყველას ერთი სამშობლო გვაქვს _ ზეციური იერუსალიმი, რომელშიც დაცულია ჩვენი საუკუნო ცხოვრება, ამქვეყნიურ სამშობლოში კი ერთნაირად უცხონი და მხსემნი ვართ. წმიდა გრიგოლ ღვთისმეტყველი ასე მიმართავს უფალს: “ქრისტე, მეუფე! შენა ხარ ჩემი სამშობლო, ჩემი სიმტკიცე და ნეტარება’’.
გრანელის პოეტური სტრიქონები: “მე ლაჟვარდები უფრო მიზიდავს”, “და ცა ლაჟვარდი ჩემს გულს მოება”, “ჩემი ნაზი სამშობლო _ ლაჟვარდები ცისფერი”, პირდაპირ მიგვანიშნებს იმაზე, რომ გრანელის მიწიერი სამშობლოს გარდა, სხვა სამშობლოც გააჩნდა _ “ლაჟვარდები ცისფერი”, რაც შეიძლება ითქვას, რომ ზეციური იერუსალიმის ტრანსფორმირებული სახე, მისი პოეტური ვარიაციაა.

დუმილის მეტაფორა _ რელიგიური რაკურსით
იობის წიგნი გვიქადაგებს: “იყავნ თქვენდა დუმილი”, ვინაიდან “კეთილ არს იგი, რამეთუ დედაი არს სიბრძნის სულიერისაი” (იობი, 13, 13). “გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში” დუმილი რჩეულ ოქროსთანაა გაიგივებული: “აწ სულელნი სიბრძნისმეტყუელებენ, ხოლო თვისსა და ბრძენთა ქნეს დუმილი. ვერ გულისხმა – ყვეს, ვითარმედ ბრძნადმეტყველებაი ვერცხლი არს წმიდაი, ხოლო დუმილი ოქროი რჩეულ. იოანე პეტრიწი შემდეგნაირად იმეორებს ამ სიბრძნეს: “დუმვა უმჯობეს არს მეტყუელებისა, კეთილისაც თუ იყოს, ვინაითგან ცდომა შეუდგეს მეტყუელებასა, ხოლო დუმილსა არა არცხუენს ყოვლადვე’’. ლერი ალიმონაკის აზრით, დუმილში იღება დახშული და უხილავი ბჭე ღვთაებრიობისა, საიდანაც მესამე არსებობისაკენ მიმავალი გზა იწყება. წმიდა მამები ხშირად მიმართავდნენ დუმილს, როგორც სრულყოფილებასთან მიახლოების ერთ – ერთ საშუალებას. მართლმადიდებელ ბერთა მოღვაწეობის ერთ – ერთი სახე _ მოუკლებელი მდუმარება და სულიერი ლოცვა ისიქაზმის სახელით არის ცნობილი, მაგრამ ასეთი მდგომარეობა მიუწვდომელია რიგითი მორწმუნისათვის.
გრანელისათვის დუმილი არა მარტო “უდიდესი გრძნობის ნიშანია (“და უდიდესი გრძნობის ნიშანი არის დუმილი და გარინდება”)”, არამედ ცხოვრების საგანი და წესი (“ჩემი ცხოვრების საგანი გახდა გლოვა, დუმილი და გარინდება”). გრანელთან დუმილი მიწიერი ხმაურიდან თავის დაღწევისა და ამაღლების საწინდარია. დუმილში იფარება პოეტის ტკივილები:
“იდგა საღამო, ვგრძნობდი ტკივილებს
და ჩემს დუმილში დრო გადიოდა’’. . .
დუმილთან ერთად გრანელის პოეზიაში ვხვდებით გარინდებას, როგორც: ყურისგდებას, გონებისა და გულის მიმართვას უფლისაკენ, თუნდაც მცირედი ხნით მოწყვეტას ამქვეყნიურობისაგან, განდგომას ხორცისაგან. გარინდება დუმილის წინა გრძნობაა. გარინდება მოწყვეტაა მიწისაგან, ვნებებისაგან, დუმილი კი, დანახვაა ზეცისა (“და უცებ ზეცა ნახეს თვალებმა”), ხილვაა მარადისობისა. ამ გრძნობის გადმოსაცემად უსუსურია სიტყვა, ამიტომ ამბობდა გრანელი, “არ არიანო სიტყვები გრძნობისთვის”, რადგან გამოუთქმელია უფალი და გამოუთქმელია ის გრძნობაც, რომელიც ადამიანს მასთან აახლოებს.
გრანელის პოეზიაში დუმილსა და გარინდებასთან განუყრელადაა დაკავშირებული სიჩუმე. წმიდა მამები სიჩუმის სხვადასხვა სახეს განარჩევენ. არქიმანდრიტ რაფაელის მიხედვით, “სასაფლაოს სიჩუმე ეს განსაკუთრებული სიჩუმეა, რომელიც სულს სიმშვიდითა და სიმყუდროვით ავსებს. სასაფლაოს თითქოს მარადისობის ბეჭედი აზის. ეს ის სიჩუმეა, უსიტყვოდაც რომ მეტყველებს’’.
ნიკოლოზ ბარათაშვილს უყვარდა სასაფლაოზე გასეირნება და წერდა: “სასაფლაო მშვენიერი გამოგონებაა. ის აუცილებელია, რათა მოკვდავი დროგამოშვებით იმაში თავის ცხოვრებას კითხულობდეს’’. გალაკტიონის თქმით, “სასაფლაო საყოველთაო შერიგებისა და მშვიდობის სიმბოლოა. აქ ცხოვრების ხმაურობა ისმის შორიდან, როგორც ზღვის ღელვა. აქ ყველაფერი სიმშვიდეს მოუცავს, აქ ყველაფერზე ღრმადაა გაყოლებული იდუმალება, საიდუმლო”.
გრანელისთვის სისხლხორცეული იყო სასაფლაოს სიჩუმე, ამ სიჩუმეს მან უნაზესი დაც კი უწოდა: “…და ჩემი სამარის სამუდამო დარაჯი იქნება, ჩემი უნაზესი და _ სიჩუმე’’. ,, … მე და სიჩუმე დავრჩებით მარტო … ნათელივით თავზე დამადგება ჩემი განუყრელი და _ სიჩუმე’’. გრანელს იზიდავდა სასაფლაოს სიმშვიდე: `დგას საფლავების მწვანე სიმშვიდე და ეკლესია თითქოს თოვლია’’. პოეტი ხშირად დაეხეტებოდა სასაფლაოზე, სადაც ღამეც ბევრჯერ გაუთევია: `სასაფლაოა. ნისლია. ვაკე. მოვედი. ვზივარ მე დილის აქეთ”. “გაიგონებდა თუ არა სამგლოვიარო მუსიკის ხმას, მიჰყვებოდა პროცესიას გულზე ხელებდაწყობილი, მდუმარე და სევდიანი. სულერთი იყო ვის ასაფლავებდნენ, ან სად _ ვიღაცის სიკვდილს გლოვობდნენ და თვითონაც ამ გლოვის ჩუმი მონაწილე ხდებოდა. ყველანი მიდიოდნენ, ის კი დიდხანს რჩებოდა უცნობ საფლავთან დაღონებული და დაფიქრებული, თითქოს საყვარელ არსებას ეთხოვებოდა სამარადისოდ’’: “უცნობ საფლავთან ვდგევარ, ცხოვრება რას არ ჩრდილავს’’.
წმიდა იოანე ოქროპირის მიხედვით, ეკლესიაში დავანებული სიჩუმე შიშს ჩაგაგონებს და სიბრძნის მოყვარეობას გასწავლის, გონებას გაგინათებს, დღევანდელობას მიგავიწყებს, მიწიდან ზეცაზე აგიყვანს. “ჯერ არს სახლსა შინა ღმრთისასა სვლა, რომელი არს ეკლესია ღმრთისა ცხოველისა, სუეტი და სიმტკიცე ჭეშმარიტებისა” (I ტიმოთ. 5, 15) _ ნათქვამია პავლეს ეპისტოლეში ტიმოთელთა მიმართ. გრანელისთვის უცხო არ იყო ეკლესიაში დავანებული სიჩუმე. იგი ხშირად დადიოდა ამ წმინდა ადგილას და გულისთქმას პოეტურად გარდათქვამდა: “სამრეკლოს წუხილი რომ გაიფანტება, ტაძარში შევდივარ მწუხარე ლოცვებით’’, “შუაღამე ჩამოეშვა … ხატების წინ ხელაპყრობილი ვდგავართ მე და გაფითრება’’, “წამო საყდარში, დაღვარე ცრემლი’’, “უწინ მაცხოვარს სანთელს ვუნთებდი’’, “პირჯვარი გადვიწერე და გთხოვე მოწყალება’’. ანდრე ჟიდი წერს, რომ “სანამ ვცოცხლობთ, ჩვენ არ ძალგვიძს გავიგოთ, რა არის ნამდვილი სიჩუმე. ჩვენი სისხლიც კი მუდამ ქმნის ჩვენს შიგნით რაღაც განუწყვეტელ ხმაურს, რომელსაც შევეჩვიეთ ბავშობიდანვე. ვფიქრობ, არიან საგნები, ჰარმონიები, რომელთა მოსმენასაც ჩვენ ვერ ვახერხებთ, რადგანაც ხმაური ახშობს მათ. მიაქციეთ ყურადღება, რომ ამჟამად ღმერთი დუმს და ლაპარაკობს მხოლოდ ეშმაკი? ყოველ შემთხევევაში, რამდენიც უნდა დავუგდოთ ყური, ჩვენ მხოლოდ ეშმაკის ხმას გავიგებთ. ჩვენ არ გვაქვს ისეთი ყურები, რომლითაც მოვუსმენდით ღმერთს. სიტყვა ღმრთისა! გიფიქრიათ იმაზე, როგორი შეიძლება იყოს იგი? გახსოვთ, როგორ იწყება წმიდა წერილი? _ ,,თავიდან იყო სიტყვა”. მე ხშირად მიფიქრია, რომ სიტყვა ღმრთისა – ეს მთელი შექმნილი სამყაროა, მაგრამ ეშმაკი დაეუფლა მას და ახლა მისი ხმაური ახშობს ღმერთის ხმას”. გრანელის სტრიქონები: ,,მოდის ცხოვრება _ კორიანტელი~, ,,და ცხოვრება სულს ახრჩობს”, ,,ღმერთო, მძიმეა მუდამ წამი ამანირ დროთა”, ,,არ ვესალმები ამგვარ დროებას”, ,,თანამედროვე ცხოვრება მებრძვის”, ,,მე ვსტირი ქვეყნის უკუღმართობას და ჩემს დაღუპვას აუცილებელს,” _ ნათლად გამოხატავენ მის წუხილს, გულისტკივილს საზოგადოების ღმერთისაგან განდგომის, ღმერთთან კავშირის გაწყვეტის გამო. რატომ ებრძოდა თანამედროვე ცხოვრება გრანელს? რად სტიროდა პოეტი ქვეყნის უკუღმართობას? რად არ ესალმებოდა ამნაირ დროებას და რად ემძიმებოდა ამგვარ დროებაში ყოფნა? სწორედ იმიტომ, რომ თანამედროვე ცხოვრება, ცხოვრება – კორიანტელი, ღმერთის გარეშე ცხოვრება იყო. გაუკუღმართებულ საზოგადოებაში ყოფნა, საზოგადოებაში, რომელიც ეშმაკის ხმას უსმენდა იმის შესახებ, რომ ,,ღმერთი არ არსებობს, სული არ არსებობს, გრანელისთვის დაღუპვის ტოლფასი იყო: ,,და მენატრება ისეთი მხარე, სადაც დუმილი და სიმშვიდეა”, ,,აქ მტრებია ირგვლივ~, ,,და მწყურია გემით წავიდე სადმე შორს”, ,,მინდა მოვშორდე ყველას, მინდა გავიქცე სადმე”, ,,და ყაჩაღივით სადმე დავიმალები ტყეში”. . .
მიუხედავად ცხოვრების ხმაურისა, გრანელისთვის სიჩუმე მუდმივი თანამდევი იყო (,,მხოლოდ მარტოობის დღეებს ვეგებები, მხოლოდ სიჩუმეა ჩემი კავალერი”). გრანელისთვის ნიშანდობლივია არა მარტო ,,ნაძვის ჩუმი შრიალის~ შეგრძნება, არამედ ,,სიჩუმის ქარის’’ (,,გულში ცეცხლი ინთება და სიჩუმის ქარია”), ,,ოთახის სიჩუმის’’ (,,ოთახში თეთრი სიჩუმე დადის, სიჩუმე დადის როგორც პრინცესა~), სიჩუმეში ქრისტეს მოლოდინის (,,ამ მაღლობზე ველოდი ქრისტეს გამოცხადებას, შემდეგ თეთრმა სიჩუმემ ეს იმედი წაიღო”), ,,უსიცოცხლო ველების სიჩუმის’’ (,,ო, ეს გული, ისევ გული მტკივა, სიჩუმეა უსიცოცხლო ველების”), სიჩუმის როგორც ქალწულის გოდების (,,ახლაც გარშემო სიჩუმე რეკავს, როგორც ქალწულის მძიმე გოდება”) განცდა.
,,ზე გაქვნდეს გული და აღიმაღლე გონება”, _ წერს წმინდა ნილოს სინელი. წმიდა წერილში ვკითხულობთ: ,,სადაცა არს საუნჯე თქვენი, მუნცა იყოს გული თქვენი’’ (მათე 6, 21). გრანელის გული მაღალ სიჩუმეშია დავანებული: ,,მე ქვეყნის წინაშე ვდგევარ მგლოვიარე, გული ასვენია მაღალ სიჩუმეში”, ეს სიჩუმე გრანელისთვის ყველაფერია: ,,და მგონია ყველაფერი სიჩუმე და სიმარტოვე’’, ეს ის სიჩუმეა, რომელსაც პოეტი თეთრს და უწმინდესს უწოდებს. გრანელისთვის გული ზეცა და პოეზიაა (,,ზეცა ჩემთვის გულია”, ,,და პოეზია ჩემთვის გულია”). ძიება გულის სადგომისა, გულის მუდმივად განსვენების ადგილისა, ძიება მარადისობისა და მარადიული ყოფისა მთავარი მიზანი და საგანია პოეტისათვის: ,,მე ისევ ვეძებ გულისთვის საფლავს, მე ისევ ვეძებ მარადისობას’’, ,,გული წაიღეს ცისკენ მტრედებმა’’, ,,და ახლაც მაღლა ჩემი გულია’’. ,,ახლა ჩემი სავანეა სიჩუმე და გარინდება’’. გრანელმა ჰპოვა გულისთვის საფლავი, მან გული ,,მარადისობის ლაჟვარდებში” დაავანა, იქ, სადაც უფალი მყოფობს, უფალთან ახლოს _ მაღალ სიჩუმეში ჰპოვა გულის განსასვენებელი და ამ სიჩუმეში დააუნჯა ძვირფასი განძი _ სიმართლე და სათნოება (,,და სიჩუმეში დაფარულია ჩემი სიმართლე და სათნოება”). სიჩუმე ის წიაღი იყო, სადაც პოეტს ღვთის ხმისთვის ყურისგდება შეეძლო.

სიცოცხლე, როგორც მისტიფიკაცია
,,ამაოება ამაოებათა, ყოველივე ამაოა… ნათესავი წარვალს და ნათესავი მოვალს, და ქვეყანა უკუნისამდე ჰგიეს… და არა რა არს ყოველივე მზესა ამას ქუეშე, რომლისათს იტყვს და თქუას, ვითარმედ: ესე ახალი არს. მიერითგან ქმნილ არს საუკუნეთა მათ ყოფილთა უწინარეს ჩუენსა… და აჰა, ესერა _ ყოველივე ამაო და გამორჩევა სულისა” (ეკლესიასტე 1, 1-14). ამ ბიბლიურმა სიბრძნემ თავისებური გამოხატულება ჰპოვა მრავალი მწერლის შემოქმედებაში: ,,ესე ყოველი ცხოვრებაი, ვითარცა ყვავილი ველთაი” _ წერს იაკობ მოციქული.. გრიგოლ ხანძთელის თქმით, ,,არარაი არს კაცი, გარნა მტვერი და ნაცარი განქარვებადი მსწრაფლ”. გიორგი მთაწმინდელის ერთ-ერთი თარგმანის მიხედვით, ,,ცხოვრებაი ესე წარვალს და განილევის, შუენიერებაი და დიდებაი დაჭკნების, ხოლო სიმდიდრეი დალპების და წარწყმდების, რას ცუდად ვმაღლოით, ოდეს ყოველნი მოკვდავნი ვართ და მიწათ მიქცევადნი?!” რუსთაველი ამბობს: ,,აწცა ვცან, საქმე სოფლისა ზღაპარია და ჩმახია ~, ,,ესე ასეთი სოფელი, ავისგან მისანდობელი, წამია კაცთა თვალისა და წამწამისა მსწრობელი~. დავით გურამიშვილის აზრით, ,,მოკლეა ესე სოფელი, კაცს არ შერჩების წამითო’’. გალაკტიონი წერს: ,,ამაოა ეს ცხოვრება, დრტვინვის წუთისოფელია”. გრანელისთვის ქვეყანა ყუთია (,,და ეს ქვეყანა თითქოს ყუთია”), ცრუ მხარე და მისტერიაა (,,ეს – მისტერია, ეს – ცრუ მხარეა’’), ლურჯი გალიაა (,,დგას ისე, როგორც ლურჯი გალია ეს მოლი, ცა და ეს დედამიწა’’). მისთვის ცხოვრება წვალებაა (,,გაჩნდა ცხოვრება, როგორც წვალება”), სიცოცხლე – ლანდი (,,ახლა სიცოცხლე ჩემთვის ლანდია, რაღაც სხვა მინდა სიკვდილზე მეტი”), ღამის სიზმარი (,,და სიცოცხლე სიზმარია ღამის”). გრანელისთვის ამსოფლიური ცხოვრების ამაოებისა და წარმავლობის განცდა სასრულია, აპოთეოზია საწყისისა, ანუ იმის შეცნობისა, რომ ადამიანი ერთი მუჭა მიწაა, რომ ყველაფერი ,,სიზმარივით მიდის, სამარეა ჩვენი ყოფნის ბოლო’’, მაგრამ არის რაღაც, რაც მიწიდან ზევით გეზიდება, რაც გასხამს ფრთებს, რომ მიეახლო ზეცას, რაც ადამიანში თვით ადამიანზე მეტია და რასაც სული ჰქვია. “ამაოა და ყოვლადურგები ყოველგვარი გულმოდგინება, ყოველგვარი ღწვა და გარჯა, თუ არ მივილტვით შემუსვრილი სულის წიაღ სიყვარულისკენ,~ _ წერს წმიდა სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი. გრანელის სულის გადაღმა კანდელი ელავს (,,სულის გადაღმა ელავს კანდელი’’), კანდელი რწმენისა, სასოებისა და ღვთისადმი უდიდესი სიყვარულისა: `დავალ ქვეყანაზე როგორც შერისხული, შენი ზვარაკია, ღმერთო, ჩემი სული’’.

პოეტური პოზა _ სიკვდილის ნიღბით
ყველაფერი, რაც კი იბადება, კვდება, კვდება იმისთვის, რომ აღდგეს. წმიდა იოანე ოქროპირი წერს, რომ ,,ვითარცა ოდეს იგი იშვებოდეს ყრმა, ეგრეთვე მიცვალებაიცა კაცისა შობა არს. ფრიად უაღრესი მის შობისა, რამეთუ მივალს სული იგი ნათლად ბნელისა ამის სოფლისაგან _ განიხსნების, ვითარცა საკვრელისაგან, განვალს დიდებისა ამისაგან, განთავისუფლდების ღვაწლისაგან, და მივალს განსვენებად~. წმიდა გაბრიელ ეპისკოპოსის სწავლებით, სიკვდილი გარდაცვალებაა, ანუ გამოცვლა, შეცვლა აწინდელი ცხოვრებისა სხვა უმჯობეს ცხოვრებად. კვდება ჩვენი მძიმე სხეული (შდრ. გრანელის ,,ღმერთო, მძიმეა ჩემი სხეული”), მიწას მიეცემა, მაგრამ ის შინაგანი გაცოცხლებული სული სიკვდილს არ დაემონება (შდრ. გრანელის ,,ეს ხორცი კვდება, მხოლოდ სულია”).
აკაკი ანდრიაშვილთან წერილში ტერენტი გრანელი წერდა: ,,მე შეიძლება მალე მოვშორდე მიწას და წავიდე ზეცისკენ, ეს იქნება გარდაცვალება… მე დავიღალე გრძნობისაგან და ეხლა დროა, გადავეშვა მარადისობის გარინდებულ უფსკრულში’’. წმიდა მამა ამბროსი ოპტელის თქმით, მრადისობაზე ფიქრი ყოველგვარი დროებითი სასჯელის, მწუხარების, ტყვეობის, დევნის, ჭრილობების, წყევლის, სიმწრის, შეურაცხყოფის მშვიდად დათმენის ძალას გვანიჭებს. მარადისობა სიკვდილის შემდეგ დაწყებული სიცოცხლეა, გრანელის სიტყვებით _ ,,სიცოცხლე სხვანაირ სახის”. მარადიული ყოფის ძიება პოეტისთვის არამარტო უფალთან მიახლოების, არამედ ხსნისა და გადარჩენის საწინდარია, რადგან უფლის წიაღში მოიპოვება მარადისობა და მხოლოდ უფალშია ხსნა: ,,მე ისევ ვდგავარ მარადისობის გარინდებულ საზღვართან ვით მგლოვიარე სერაფიმი და ველი ქრისტეს ლანდს, რომელიც დამიხსნის მე განსაცდელისაგან… და მჯერა სიცოცხლე სხეულის გარეშე”) _ გრანელის ეს სიტყვები სრულიად ეწინააღმდეგებოდა ეპოქის სულისკვეთებას, XX საუკუნის 20-30 _ იანი წლების უღმერთო საზოგადოების ზნეობრივ კანონებს., რომელიც ერთგვარად ეხმიანებოდა ნიცშეს _ ,,მე მხოლოდ სხეული ვარ და არაფერი სხვა რამ ამ სხეულის გარდაო”.
პავლე მოციქულის წერილში რომაელთა მიმართ ვკითხულობთ: ,,რომელნი – იგი ხორციელად არიან, ხორცთასა ძრახვენ, ხოლო რომელნი – იგი სულიერად არიან, _ სულისასა, რამეთუ ზრახვა იგი ხორცთა სიკუდილ არს, ხოლო ზრახვა იგი სულისა, ცხონება არს და მშვიდობა’’ (რომაელთა მიმართ, 8, 5-6). მისივე განმარტებით, “სანამ დამკვიდრებული ვართ სხეულში, განშორებულნი ვართ უფლისაგან”. “ხორცი – ვითარცა მიწა, სული – ვითარცა ზეცა,” – წერს ნეტარი ავგუსტინე. იოანე ოქროპირის თქმით, ,,სული მსუბუქია და ფხიზელი, მაგრამ ხორცი ამძიმებს მას, პირველი ზეცად ისწრაფვის, მეორე მიწისკენ მიიზნიქება”. ,,სული – თოვლია და ხორცი – ლეში”, “ეს ხორცი კვდება, მხოლოდ სულია‘’, “სული – სხეულის ჩუმი ტუსაღია’’, “ასე მგონია სულთან ახლოა ცისფერი შუქი მარადისობის’’, “სული გაფრინდა თეთრი მტრედივით, სხეული დარჩა ცოდვილ მიწაზე)”, “ტანი სიმძიმეა’’, “ტანი ციხეა,’’ _ გრანელის ეს სტრიქონები წმიდა წერილისეული და წმიდა მამებისეული სიბრძნის პოეტური ვარიაციებია. რატომ წერს პოეტი ,,და სულში თეთრი ანგელოზია’’, “და ანგელოზი ჩემს სულში ცხოვრობს’’, “დგას ანგელოზი ახლო ჩემს სულთან’’ “სულის გადაღმა ელავს კანდელი’’, “და ჩემი მწუხარე სული მსგავსია დათოვლილ სანთლის?’’ _ სწორედ იმიტომ, რომ მან განისპეტაკა სული ხორციელ ტანჯვათა დათმენით, ხორცის მოკვდინებით სული აცოცხლა, ანუ აღემატა ხორცს და უფალი დაიმკვიდრა სულში.
გრანელი მთელი თავისი ცხოვრება ებრძოდა სულიერ სიკვდილს, მისივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, “სულის წვალებას”, და არა – ფიზიკურ სიკვდილს, ვინაიდან “სულიერი სიკვდილი ღმრთისაგან დაშორებაა, ღმრთის მადლის დაკარგვა, ხოლო ფიზიკური – სხეულისა და სულის დაშორება’’, თუმცა, ფიზიკური სიკვდილის განცდაც გრანელისათვის არანაკლებ მტკივნეული იყო. ცნობილი ფაქტია, რომ მან საკუთარი გარდაცვალების თარიღი და დაკრძალვის ადგილი (პეტრე-პავლეს სასაფლაო) იწინასწარმეტყველა. გივი ცქიტიშვილის თქმით, მან დაწერა “საკუთარი სულის რექვიემი~, საკუთარი ავტობიოგრაფია, სადაც მოიხსენია ეს საბედისწერო რიცხვები – 1934 წლის 15 ოქტომბერი, რაც სულ რაღაც სამი – ოთხი დღით ადრე მოხდა. “ჩემი კუბო იქნება სადა და პროცესია უცრემლო,” – წერს პოეტი. იგი მართლაც უჩუმრად დაასაფლავეს. ასე შეიჭრა პოეტური რეალობა ცხოვრებაში.
გრანელის პოეზია დადაღულია სიკვდილის სუნთქვით და გამუდმებით გრძნობს “სიკვდილის ყვითელ მანტიას”. მან იცის, რომ “სიცოცხლე არ ღირს”, რომ `სიკვდილშიც აღარ არის შველა”. ამიტომაც წერს: “ახლა სიცოცხლე ჩემთვის ლანდია, რაღაც სხვა მინდა სიკვდილზე მეტი’’. მისთვის ნათელია სიკვდილის გარდუვალობა (“რას ვიზამ სიკვდილს ვერ გავექცევი”), რომ “მოვა სიკვდილი” და მისი სიცოცხლე “სანთელივით უმალ გაქრება”. სიკვდილი გრანელისთვის ხორციდან, წამებიდან ხსნაა (“და წამებიდან ეხლა მხოლოდ სიკვდილი მიხსნის”) და უფლის ხილვის ერთ-ერთი გზა. წმინდა მამები გვაცნობენ, რომ ადამიანი სიკვდილის შემდეგ წარდგება უფლის წინაშე. ლექსებში “მიცვალებულის დღიურიდან”, “ჩემო ზოზია, მე წავალ მალე”, გრანელი სიკვდილის შემდეგ უფალთან შეხვედრას, ღვთისმშობლისა და ანგელოზების მიერ თავის დატირებას გამოხატავს.
ქრისტეშობამდე დიდი ხნით ადრე, ეგვიპტის მეფის პტოლემაიოსის ბრძანებით, ებრაულიდან ბერძნულ ენაზე ითარგმნა ბიბლია. პტოლემაიოსი, იმ დროისათვის მეტად განათლებული კაცი, თუმცა წარმართი იყო, ცდილობდა შეეცნო ჭეშმარიტება, სიკეთით ეპყრობოდა მტრებს. გადმოგვცემენ, რომ პტოლემაიოსი თავის სასახლეში ნადიმებს აწყობდა და წარჩინებულებს იწვევდა. წვეულების ბოლოს სუფრაზე მოჰქონდათ ძვირფასი ქსოვილით დაფარული ლანგარი. ყველას ეგონა, რომ ეს განსაკუთრებული, უგემრიელესი კერძი იყო. ნადიმის ხელმძღვანელი გადახდიდა ლანგარს და აღმოჩნდებოდა, რომ მასზე ადამიანის თავის ქალა იდო. წვეულების ხელმძღვანელს ხმამაღლა, ყველას გასაგონად უნდა ეთქვა: `მეფევ, ნუ იამაყებ, გახსოვდეს, შენ ღმერთი არა ხარ, მოკვდავი ადამიანი ხარ მხოლოდ”.
გრანელმა ლექსების ერთ – ერთი კრებულისთვის “მემენტო მორი” _ გახსოვდეთ სიკვდილი _ შეარჩია სახელად. ესეც პტოლემაიოსის მსგავსი ერთგვარი გაფრთხილება იყო საზოგადოებისა და საკუთარი თავისაც, რომ სიკვდილი ახლოა და ყოველთვის უნდა ვგრძნობდეთ ამ ცხოვრების, მართლაც წუთის – სოფლის წარმავლობას, რომ სხვა ცხოვრებაში, გრანელი “მარადისობის ცისფერ ლაჟვარდებს” რომ უწოდებდა, მომზადებული გადავიდეთ, ხოლო ხიდი ჩვენი ერთმანეთისადმი და უფლისადმი სიყვარული იყოს, რამეთუ “უფროის სარწმუნოებისა და სასოებისა სიყვარული არს”, რადგან “რომელსა არა უყვარდეს მან არ იცის ღმერთი, რამეთუ ღმერთი სიყუარული არს’’ (I კორინთ. 13, 13).
სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი წერს: “ჰოი, სიყვარულო ყოვლადსაწადელო … ქების ღირსია, ვინც შენკენ ილტვის (გრანელი: “ღმერთო სადა ხარ, მე შენ დაგეძებ”), ხოლო უმეტეს საქებელი, ვინც შენვე გპოვებს (გრანელი: `შენ, წმიდაო მაცხოვარო, ამინ!”), მაგრამ უფრორე ნეტარია, ვინც თვით შეიყვარე, ვინც შეითვისე, ვინც შენ განსწავლე (გრანელი: “ვდგევარ ქვეყნის წინ როგორც მლოცველი, ვითმენ წამებას, სხვაგვარ დროს ველი”), ვინც დაიმკვიდრა შენს წიაღში, ვინც შენ მიერ მიიღო საზრდო _ ქრისტე უკვდავი, ქრისტე ღმერთი ჩვენი (გრანელი: `და მიხმობს ქრისტე მე ვარსკვლავიდან”, `და ანგელოზი ჩემს სულში ცხოვრობს”). “მე მივაღწიე შორეულ მიზანს,” _ წერს პოეტი. რა იყო გრანელის შორეული მიზანი? _ ღვთის მადლით სრულყოფილებასთან (ღმერთთან) მიახლოება. რა გვაძლევს ამის თქმის საფუძველს? _ გრანელის ტანჯვის, გვემის, წვალების, ეკლებით დაკაწრული ცხოვრების ისტორია, რომელთა შორის დათმენის, ლოცვის, დუმილის, რწმენისა და სიყვარულის მწვანე ფოთლებია ჩაწნული. ეს გზა კი უპირველესად პოეზიაზე გადიოდა.

ეპოქის კრიზისი და გაორებული სულის დრამა
XX საუკუნეს თავისუფლად შეიძლება ეწოდოს რევოლუციების, ტრაგედიების, ტოტალური პესიმიზმისა და ნიჰილიზმის ეპოქა, ეპოქა, რომელშიც იქადაგებოდა “ახალი რელიგია” “ახალი ღმერთკაცის შესახებ”. ეს იყო “სისხლისა და ცხედრების”, მასობრივი დახვრეტებისა და რეპრესიების საუკუნე, საუკუნე, რომელმაც ამოწყვიტა ნამდვილი ინტელიგენცია და შექმნა “ახალი” გულგამოშიგნული და სულწართმეული ადამიანი. ამ საუკუნემ “პირდაპირ ეშმაკთან დაამყარა კავშირი და გახდა მოუნათლავი სინედრიონის საუკუნე, სინედრიონისა, რომელმაც დაადგინა, რომ ქრისტე სამარადისოდ მოკვდა და არც არასოდეს აღმდგარა მკვდრეთით”. მარტო 1922-23 წლებში დანგრეულ იქნა 1200 ეკლესია, განადგურდა საეკლესიო განძეულობა, დაიწვა უნიკალური ხელნაწერები, დახოცეს ეკლესიის მსახურნი (სიმონ მჭედლიძე, მღვდელი გერმანე (ჯაჯანიძე), მღვდელი იეროთეოსი (ნიკოლაძე), დიაკონი ბესარიონი (კუხიანიძე) და სხვები), გენუის საერთაშორისო კონფერენციაზე საბჭოთა ხელისუფლების მიერ საქართველოს ოკუპაციის წინააღმდეგ მემორანდუმის გაგზავნისათვის დააპატიმრეს და სასამართლოს გადასცეს საქართველოს კათოლიკოს – პატრიარქი ამბროსი ხელაია. ეს იყო რწმენისა და ტრადიციების, ზნეობისა და კულტურის დევნისა და კომუნისტური დესპოტიზმის საუკუნე, საუკუნე, როცა ჭეშმარიტების ნიღბით იდევნებოდა უმაღლესი სათნოებები და რომელსაც გალაკტიონმა სამართლიანად უწოდა “საუკუნე მეფისტოფელი”.
XX საუკუნის დასაწყისში ნიცშეანელობა ლამის ახალ რელიგიად იქცა, ხოლო ზარატუსტრაში განხორციელებული ნიცშე _ ახალი რელიგიის ფუძემდებლად გამოცხადდა. სინამდვილე და არა ილუზია, სამყარო მოკლებული ღმერთს, საყრდენს, წესებს, პერმანენტ სუბსტანციას, უაზრო, უმიზნო, ცარიელი _ ასეთი იყო ნიცშეს ფენომენალიზმი _ აღნიშნავს ერეკლე ტატიშვილი. “გიყვარდეთ მშვიდობა, როგორც საშუალება ახალი ომებისა და ამასთან დროებითი მშვიდობა უფრო, ვიდრე მარადიული. მე მოგიხმობთ თქვენ არა მშვიდობისაკენ, არამედ ბრძოლისა და გამარჯვებისაკენ’’ _ ამბობდა ნიცშე. მისი ფილოსოფია ჰიტლერის მომხრეებმა აიტაცეს და განახორციელეს პრაქტიკულად, შექმნეს ე.წ. “სიკვდილის ბანაკები” (“Лагеря смерти”), სადაც ათასობით უდანაშაულო ადამიანების სისხლი იღვრებოდა.
შოპენჰაუერი, ბერგსონი, ნიცშე ფილოსოფიური დეკადანსის “სულიერ” მამებად ითვლებოდნენ. თომას მანი წერდა: “შოპენჰაუერისა და ნიცშეს სწავლებებს სულისა და მატერიის აბსოლუტური ანტაგონიზმის შესახებ ადამიანი მიჰყავს სულიერი ავადმყოფობისაკენ’’.
ნიცშეს კარგად ჰქონდა გაცნობიერებული საკუთარი ხვედრი და თვითონაც კარგად უწყოდა საკუთარი ფილოსოფიის უსუსურობაცა და საშინელებაც, ამიტომაც ამბობდა: “თანამედროვე ევროპას წარმოდგენაც არა აქვს, თუ რამდენად დიდი პრობლემების ბორბალზე ვარ მიჯაჭვული და რა დიდ კატასტროფას შევიცავ ევროპისათვის’’. ადამიანი ღმერთის გარეშე, გრძნობები სულის გარეშე _ ეს იყო ნიცშეს “სახარება” ზეადამიანზე, მისი ავადმყოფური აზრი წარმოშობილი რუსოსმიერი ბუნებრივი ემბრიონიდან, დარვინის ევოლუციონიზმიდან, ლოკისმიერი და ჰოლბახისმიერი ჰუმანისტური მეცნიერებიდან: “საჭიროა გათავისუფლება ღმერთისაგან! თქვენ უმაღლესი ადამიანები ხართ. ღმერთი თქვენთვის ყველაზე დიდი საშიშროება იყო, მაგრამ ნუ გეშინიათ; ღმერთი მოკვდა, _ ამბობს ზარატუსტრა, _ და უკვე აღარ არსებობს თქვენთვის საშიშროება, უკვე აღარც წინაღობებია ზეადამიანის გამოსაჩენ გზაზე… არ არსებობს ღმერთი, არ არსებობს ცოდვა, ყოველივე ნებადართულია, ყველაფერი დასაშვებია’’, _ ასეთი იყო პრინციპები ნიცშესეული ევროპული კულტურისა.
ვინ იყო გრანელისთვის ნიცშე?
პოეტს, რომლის პოეზიაში მუდამ “საკმევლის სუნი ტრიალებდა’’ (“შენი ზვარაკია ღმერთო ჩემი სული”) რა აკავშირებდა გერმანელ ფილოსოფოსთან ფრიდრიხ ნიცშესთან (“მე ვარ უღმერთო ზარატუსტრა”)? რატომ უწოდა მას “მამა”, როცა მამა შემოქმედის, ღმერთის სახელია და მამად მხოლოდ იგი იწოდება (“ერთია ყოველთა ზედა მამა _ რომლისაგან ყოველივეა მისი სიტყვის მიერ და რომელიც ყოველივეშია სულიწმინდით” (იოანე დამასკელი). “ნუ იქმნებით თანა – მეუღლე ურწმუნოთა, რამეთუ რა მოყუსება არს სიმართლისა და უშჯულოებისა? ანუ რა ზიარება არს ნათლისა და ბნელისა? ანუ რა შეტყუება არს ქრისტესი ბელიარის თანა? ანუ რა ნაწილ უც მორწმუნესა ურწმუნოს თანა? ანუ რა სწორება არს ტაძრისა ღმრთისა კერპთა თანა? რამეთუ თქუენ ტაძარნი ღმრთისა ცხოველისანი ხართ, ვითარცა თქუ ღმერთმან: და მკვიდრო და ვიქცეოდი მათ შორის და ვიყო მე მათა ღმერთ და იგინი იყვნენ ჩემდა ერად. ამისთას გამოვედით შორის მათსა და გამოეშორენით, იტყვს უფალი და არა – წმიდასა ნუ შეეხებით, და მე შეგიწყნარნე თქუენ. და ვიყო მე თქუენდა მამა და თქუენ იყვნეთ ჩემდა ძეებ და ასულებ, იტყვს უფალი ყოვლისა მპყრობელი”(II კორინთ. 6, 14-18) _ ამბობს უფალი.
ცნობილია, რომ ემპირიული სინამდვილე ზეგავლენას ახდენს ადამიანზე. ის სნეულება კი, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში აღმოცენდა და გაიდგა ფესვები და რომელსაც ნიცშეანელობა ეწოდა, მოედო მსოფლიოს და გამოიღო შხამიანი ნაყოფი, რომლის გემოგასინჯვით ბევრი დაავადდა. ნიცშე მდიდრული მჭერმეტყველებითა და ამაღლებული ფილოსოფიით ფარულად თუ აშკარად ქადაგებდა ღვთისმგმობელობას. მან “მოკლა” ღმერთი, უარყო სულის უკვდავება. ერთადერთ საზომად და საწყაოდ ადამიანი აღიარა, მაშინ, როცა ყოველივეს საზომი და საწყაო არის თვით ღმერთკაცი იესო ქრისტე. წმიდა წერილში ვკითხულობთ: “ვინაა ცრუ, თუ არა ის, ვინც უარყოფს, რომ იესო არის ქრისტე? ესაა ანტიქრისტე, მამის და ძის უარმყოფელი. ვინც უარყოფს ძეს, აღარც მამა ჰყავს, და ვინც აღიარებს ძეს, მამაცა ჰყავს ‘’(I იოანესი, 1, 22-23).
გრანელის პოეზიაში არის “ეპიზოდები”: უპოვარი და მარტოსული ადამიანის სასოწარკვეთისა, ცხოვრების არარაობისა და სიყალბის შეგრძნებისა, ღმერთის მიმართ სამდურავის გამოთქმისა, თვითმკვლელობის სურვილისა. ეს, ერთი მხრივ, ცოდვით დაცემის წუთებია, მაგრამ მეორე მხრივ, შეიძლება ითქვას, რომ ბუნებრივიცაა, რადგან ცხოვრება მუდმივი პოლიგონია. ბრძოლაში ადამიანი ზოგჯერ უძლურდება და კარგავს ძალას წინააღმდეგობის გაწევისა. ამ დროს იშვება წუთები დაეჭვებისა და იმედების მსხვრევისა. წმიდა ჰერმესი წერს, რომ ,,ყოველი ჩვენგანის მახლობლად ბოროტი სულიც არის და კეთილიც, ყველას თავისი მაცდური დემონი ჰყავს”. გრანელი ერთგან წერს: ,,მიმზერს გულიდან მხეცი” და ესე არის სწორედ მაცდური დემონი, გაურკვეველი არსება, ,,დემონური სხვა” რომელიც ივანე კარამაზოვს გამოეცხადა, რომელსაც თომას მანმა ეშმაკი უწოდა, ხოლო ნიკოლოზ ბარათაშვილმა ,,ბოროტი სული”.
გრანელმა მამა უწოდა ნიცშეს (,,და მამაჩემი ფრიდრიხ მიცშეა”). ვინ წარმოიდგინება მამაში თუ არა ,,მფარველი”, ,,მცველი”? ვისთან ჰპოვებენ თავშესაფარს თუ არა მამასთან? გრანელი ძიების საწყის ეტაპზე ნიცშესთან ეძიებდა თავშესაფარს, მფარველს, მცველს, მაგრამ ვერც ერთი მათგანი ვერ ჰპოვა მასში, რადგან მხოლოდ ღმერთია ჭეშმარიტი ნუგეში, სიყვარული და თავშესაფარი. ნიცშეს სულიერი კატასტროფა ღმერთთან ბრძოლით იყო განპირობებული. გრანელმა ნათლად დაინახა ნიცშეს ფილოსოფიის უსუსურება და შეძლო ,,კლდეზე” დაემსხვრია ,,ბაბილონის ჩვილნი”. გრანელმა სძლია ,,გულის მხეცს” და ცოდვაზე ამაღლდა ლოცვით, ტანჯვათა დათმენით, უძლურებათა დაძლევით, ღმრთისადმი უანგარო სიყვარულითა და დიდებით. მისი პოეზია კი ამ `ბრძოლის~ მხატვრული მატიანეა.
გრანელმა შეძლო, თავი დაეღწია ნიცშეანელობის სნეულებისაგან, მოეშორებინა იგი, როგორც ზედმეტი ტკივილი და მიახლოებოდა ნუგეშინისმცემელ უფალს. პოეტი ,,უძღები შვილის” მსგავსად დაუბრუნდება მამის წიაღს.

გზისა და ხსნის პარადიგმების პოეტური ვარიაციები

გრანელის პოეზიაში განსაკუთრებით იკვეთება გზისა და ხსნის პოეტური პარადიგმები. გრანელი მხატვრული სიტემის კონტექსტში ცდილობს, გაარკვიოს, განიხილოს საკუთარი დამოკიდებულება ღმერთთან, გარემოსთა და საკუთარ თავთან.
ცნობილია რომ მის თავშესაფარს წარმოადგენდა ეკლესიის სამრეკლო, სასაფლაო, ქუჩა და უკეთეს შემთხვევაში, ბნელი სარდაფი. მას უხდებოდა ყოფნა თბილისისა და სურამის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებსა და ციხეში (სკანდალისათვის), ერთგან წერს, რომ ღამე სანაგვე ყუთში გაათია, საკუთარ ვარამსა და წამებას ბიბლიური იობის ვარამსა და წამებას ადარებდა და წერდა: ,,და აქ თბილისში თვით მათხოვარს შევეცოდები”. მას სულს უხუთავდა ის ატმოსფერო, რომელშიც ცხოვრობდა, რადგან ეპოქა უარყოფდა რელიგიურ შემეცნებას, ღმერთს. ამიტომაც წერდა:
“ეს ფიქრია ჩემი,
ვებრძვი ამნაირ დროს
და მწყურია გემით
წავიდე სადმე შორს”.
პოეტისთვის მარტოობა იყო ერთადერთი ნავსაყუდელი (“მინდა მოვშორდე ყველას, მინდა გავიქცე სადმე)”, თუმცა, თვითონ საზოგადოებაც გაურბოდა მას (“არ ვიცი ამ ხალხს რა დავუშავე, ჩემზე რანაირ ხმებს ავრცელებენ)”. აკაკი ანდრიაშვილისადმი მიწერილ წერილში ერთგან აღნიშნავს: “შეიძლება კიდევ დიდხანს ვერ ვნახოთ ჩვენ ერთმანეთი, ეს იმიტომ რომ შენ არ ხარ მარტო. ირგვლივ გახვევია ხალხი, რომლის მე მეშინია ძლიერ”, ან კიდევ: `ვხედავ, გრძელი მინდვრებია ირგვლივ და ყველგან მინდა დავაბიჯო ფეხი. მინდა აქეთ ვცხოვრობდე, სადმე მიყრუებულ ადგილას და მიყურებდნენ ისე, როგორც ჩვეულებრივ და უბრალო ადამიანს”.
გრანელი განსხვავდებოდა სხვებისაგან ბუნებით (“ჩემი ცხოვრების საგანი გახდა გლოვა, დუმილი და გაწვალება”), ცხოვრების წესით (“ყოფნა მიწისთვის რა მიზანია”, “ჩემი ფიქრები ზეცას უვლიან”), იგი არ ჰგავდა მასას, სტანდარტულებს, (“მე ახლა ისეთ რამეზე ვფიქრობ, რაზედაც არვის არ უფიქრია”), ამიტომ ერთგვარ მარგინალად იქცა. თუმცა ამ განსხვავებულობაში ნუგეშსაც ჰპოვებდა. პოეტისთვის დამღლელი იყო ერთფეროვნება, მისთვის დღეების განმეორება არყოფნას ედარებოდა, ამიტომაც უმხედრდებოდა ზერელე ყოფის ,,მყუდროებას” (,,არ ვესალმები ამგვარ დროებას”, ,,ისევ მოვახდენ ქუჩაში სკანდალს, ისევ დავარღვევ წესიერებას”).
გრანელის პოეზიის უმთავრესი ეგზისტენციალური საკითხი ყოფის საზრისის გარკვევაა. ვინ იყო თვითონ, რად იყო, ან ,,ეს ქვეყანა საიდან გაჩნდა?” თვითშემეცნების ამ გზაზე მიღებულ გამოცდილებას იგი პოეტური ტექსტებით აფორმებდა:
,,არ ვიცი ვინა ვარ, არ ვიცი სადა ვარ, მე თითქოს აქა ვარ, მე თითქოს იქა ვარ”, ,,ახლა ვერკვევი და ვიცი, ვინ ვარ”, ,,ეს ჩემი სული – ლანდია ღმერთის,
ეს ჩემი გრძნობა – გრიგალი მძიმე”.
ან კიდევ: ,,დავალ ქვეყანაზე როგორც შერისხული,
შენი ზვარაკია, ღმერთო, ჩემი სული”.
,,ჩემკენ მოიქეცით და გადარჩებით… მეძიებდეთ მე, არათუ ოდენ დამივიწყოთ, არამედ მეძიებდეთცა (იოანე 40, 7)” – ამბობს უფალი. გრანელის მთელი ცხოვრება ბრძოლა და ძიება იყო: ,,წმინდაო ღმერთო! ისევ ზარია, ღმერთო! სადა ხარ, მე შენ დაგეძებ. დღეს ჩემი მზერა მგლოვიარეა და ჩემი სული უსპეტაკესი”.
,,ვინც ყოველთვის სურვილით და მხურვალე მოშურნეობით ისწრაფვის ღმრთისაკენ, იგი ხედავს ღმერთს, რადგან იგი ყოველივეშია”, – წერს იოანე დამასკელი.
წმინდა მამების მიხედვით, ხილვაში განცდა, შეცნობა იგულისხმება და არა ფოტოგრაფიული სახის ნახვა, რელიგიური ინტუიცია სახისმეტყველებად იქცევა, ადამიანი გრძნობს უზენაესს. ვინ იყო გრანელისთვის ღმერთი? – ,,წმინდა”, ,,დიდი”, ,,მფარველი”, ,,მცველი”, ,,მხსნელი”, ,,მაცხოვარი’’ და ა.შ. გრანელი სწორედ იმ სახელებით მიმართავს უფალს, რა სახელებიც წმინდა წერილშია მოხსენიებული, უფრო მეტიც, რაც უფრო უახლოვდება პოეტი უფალს, მით უფრო თავისუფლდება სიმბოლოებისაგან, სახელებისაგან და მიდის სრულ უსახელობამდე, ანუ დუმილში ჭვრეტს უზენაესს, რადგან ვერც ერთი სახელი, ვერც ერთი სიტყვა ვერ იტევს ღვთიურობას, ღმერთის დიდებულებას. გრანელი ღმერთს მოციქულთა თვალებით უყურებდა, ანუ იმათი თვალებით, ვისაც უყვარდა უფალი, და ვისთვისაც იგი მეტი იყო, ვიდრე მოძღვარი.
მართლმადიდებლურ სარწმუნოებაში სინანული აუცილებელი წმიდა სათნოება და საიდუმლოა. გრიგოლ ღვთისმეტყველის მიხედვით, იესო ქრისტემ განკურნა პეტრესგან მაცხოვრის უარყოფის ღრმა იარა, სამგზის შეკითხვით განაქარვა სამგზის უარყოფა და ამით ნათელყო სინანულის ძალა, რომელმაც პეტრეს ძველი პატივი და მწყემსის ღირსება აღუდგინა გრანელის პოეზიაში მრავლადაა ცოდვის გამო წუხილის სტრიქონები. იგი უფიქრდება საკუთარ შეცდომებს (,,ახლა უფრო დაფიქრების დროა, ჩადენილი შეცდომები ბევრია”, ,,რომ სულში ისევ ბოროტების შავი ნისლია და ჩემი ტანი ცოდვებისგან დამძიმებული”, “ჩემი სავანე უდაბნოა და შეცოდება”) და მიმართავს მონანიებას (“ო, ვიყრი მუხლებს, სინანულით შენ გევედრები, მე გაჭირვებულს და საცოდავს ღმერთო, შემინდე”).
“ტერენტი გრანელი მუდამ ლოცვა – ვედრების განწყობილებაზე იმყოფება, მისთვის რელიგიური ხილვები წარმოადგენს ყოველივეს საფუძველს, რაზედაც უნდა ლაპარაკობდეს, აუცილებლად ცხვირში საკმევლის სუნი გეცემათ _ამრეზით წერდა რაპპული კრიტიკის ერთ-ერთი მესვეურთაგანი. “იგი ან ლოცულობს ან ტირის, მასში უმთავრესია ქრისტიანული კულტი” _ აღნიშნავს თომაზ ბორელი.
გრანელის ლექსების უმეტესობა საუბარია ღმერთთან, ანუ ისინი თავისებური ლოცვებია, ღმრთისადმი აღვლენილი: “მეც მომეცი ძალა, შენ წმინდაო ღმერთო’’ (შდრ. ოპტინელი ბერების ლოცვა _ უფალო მომეც მე ძალი…) “ღმერთო მიშველე და მაპატიე ეს აღტაცება და სიხარული”, “ჩემს ფიქრებს თან სდევდა ლოცვები სიწმინდის”, “დავალ ქვეყანაზე როგორც შერისხული, შენი ზვარაკია ღმერთო ჩემი სული, “ვდგავარ ქვეყნის წინ როგორც მლოცველი, ვითმენ წამებას, სხვაგვარ დროს ველი”, “უიმედო გულის ძგერა მინელდა, შენ, წმინდაო მაცხოვარო, ამინ!”, “ქუჩაში მცხოვრებს და სახლიდან გაქცეულს შემინდე, შემინდე წმიდაო მარიამ” და ა.შ.
გრანელის ლოცვასა და სინანულს ცრემლები ახლავს თან (“არ არის ტირილის გარდა სულისთვის ნუგეში სრული”, “ო, ტირილი მინდება, მინდება შენთან უხმოდ დავარდნილს”, “ცრემლი წმინდა დამისველებს თვალებს”, “უმანკო ცრემლი დამეცა გულზე. . .”). სვიმეონ ღვთისმეტყველი წერს, რომ “ცრემლი მოგვანიჭებს შეწევნასა ღმრთისასა”. გრანელი ერთგან წერს: “თუ სხვისთვის ცრემლი სისაწყლეა და საცოდაობა, ჩემთვის ძალაა, ძალა სათნოების, სიწრფელისა და სიფაქიზის. მახსენდება მთელი ჩემი ცხოვრება და მიხარია, კვლავ რომ შემიძლია ტირილი, მთლად რომ არ დამშრალა ცრემლი, კვლავ რომ ადამიანი ვარ”. წმინდა მამები განასხვავებენ ორ ცნებას: გლოვასა და ცრემლებს. მათი თქმით, გლოვა არის შინაგანი გულისტკივილი, ცრემლი კი გლოვის გარეგნული გამოხატვა, გლოვის კერძო სახეა”. გრანელთან წმინდა და უმანკო ცრემლებთან ერთად გლოვაც ფიგურირებს. ივანე გომართელი წერდა: “მთელი პოეზია გრანელისა მოქარგულია სევდის ძაფებით, სევდა არის უმთავრესი განწყობილება მისი შემოქმედებისა, გლოვა _ უმთავრესი ტონი მისი მუსიკისა): “ქრება ის უმანკო და შუქი ნუგეშის, მე ქვეყნის წინაშე ვდგავარ მგლოვიარე ”, “ო, ჩემი სული თეთრ ლოცვებში დატეხილი გლოვის ხაზებად”, “ჩუმად გავივლი სადმე ქუჩაზე მე მგლოვიარე და წელმოხრილი’’, “ჩემი ცხოვრების საგანი გახდა გლოვა, დუმილი და გაწვალება”.
გრანელის ცხოვრების ღრმა საზრისი ტანჯვა და მარტოობა იყო. არსებობისათვის იმ გაუსაძლის პირობებზე, რომელშიაც პოეტს უხდებოდა ცხოვრება, არაერთხელ მიუთითებიათ მის თანამედროვეებს (ზაქარია ჭიჭინაძეს, თამაზ ჩოხელს, პაატა ორბელიანს და სხვებს). “ჩემი წამება უკვე ნახულია, წამება სპეტაკი და მუდამ ნამდვილი”, “მე ამდენ წამებას ვითმენ და ჩემი სანთელიც ჩაქრა, ღამდება, ვისთან მივიდე და ახლა არ ვიცი რა ვქნა ”, “ახლა ხომ დროა მოვიკლა თავი, მეტის მოთმენა არ შემიძლია”, “ეს თეთრი ცრემლები და გლოვა ჩემია, რა ვქნა მე ცხოვრება ისევ მეძნელება”, “ბევრი სასტიკი ღამე გავიარე, რამდენ წვალებას მალავს ეს ოთახი”, “და მაგონდება ისევ ის ღამე, როცა მეძინა სანაგვე ყუთში”, “და მხოლოდ ერთი გზა დამრჩენია, დავდგე ქუჩაში და ვიმათხოვრო” _ ეს სტრიქონები გრანელის ხორციელი ტანჯვის მატიანეა. გრანელისთვის ტანჯვათა დათმენა განმასპეტაკებელი და განსაწმენდელი ემბაზია. მისთვის ასეთი ტანჯვა სიხარულს უდრის: “ჩემთვის წამება სიხარულია და მიხარია, რომ ვიტანჯები”, “დე იყოს ცრემლი, იყოს უფსკრული, იყოს წამება, იყოს დაცინვა ”, “მე ხომ ასე ვარ, მე ხომ ვეწამე, ჩემი ფიქრები მაღლა დადიან, გადავიტანე კიდევ ეს ღამე და ახლა უკვე განთიადია”, “ვიყო ასე დარჩენილი გარეთ, ქუჩა იყოს სამუდამო ბინა”, “ამგვარ წამებას მივესალმები”, “ჯვარებთან გაივლის ფარული ვედრება, წირვებით წამიღებს წამების მწვერვალი”, “ვდგავარ ქვეყნის წინ როგორც მლოცველი, ვითმენ წამებას, სხვაგვარ დროს ველი”. . . გრანელისთვის ხორციელი გვემა “პატარა ჯვარცმაა”. უბინაობა, შიმშილი, სიცივე, სიღატაკე, დამცირება, დაცინვა მისთვის გზამკვლევი იყო სრულყოფილებასთან მიახლოებისთვის. გრანელისთვის მიწაზე დარჩენა ანუ აზროვნების დამიწება სიკვდილის ტოლფასია. აქ იგულისხმება არა ხორციელი სიკვდილი, არამედ სულიერი კვდომა, როცა ადამიანი ისე ეჩვევა ცოდვათა ჭაობს, რომ არც გრძნობს მის სიმყრალეს, არ ცდილობს დაინახოს იგი, ჩაუკვირდეს საკუთარ თავს, ვინ არის იგი ან ვის დაამსგავსა ჭაობში ცხოვრებამ, არ ცდილობს ებრძოლოს საკუთარ მანკიერებას და ამაღლდეს მასზე, როცა ადამიანს არ სწყურია ის, ვინც მასზე მეტია და მასშია, როგორც სიცოცხლე და ცხონება, არ მიისწრაფვის მისკენ, ვისაც მამა და ღმერთი ჰქვია. გრანელმა სულის მოსაპოვებლად მხატვრულსა და რეალურ სივრცეში ხრწნადი ხორცი აცვა ჯვარს და ამით დათრგუნა ამქვეყნიური ბიწი და ლირწი. იგი ვერ შეეგუა იმ უღმერთო გარემოს, რომელიც ადამიანს მიწასთან აჯაჭვავდა და სულს კლავდა. მისთვის ოდნავი მოდუნება ან სულის დაღალვა “სულის წვალება” იყო. გრანელმა ძნელი და დიდი გზა განვლო მანამ, სანამ მისივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, ,,ზეცას იხილავდა”, ანუ მიუახლოვდებოდა ღმერთს. ერთგან წერს: ,,გამომეღვიძა მგონი, გარდაცვალების შემდეგ” _ ეს სწორედ სულიერი გამოღვიძება იყო
,,და მგონია მე არა ვარ სხვებთან და ირევა ჩემს გარშემო ხალხი”, ,,სულს მარტოობა უნდა, მარტო ვიქნები აწი”, _ წერს გრანელი. მარტოობა გრანელისთვის პროტესტის, გარემოსაგან განდგომის ერთ-ერთი ფორმაა და, ამავე დროს, საკუთარ სულში ჩახედვის ერთ – ერთი საშუალებაც. გრანელმა ტანჯვის, წვალების, სიღატაკის, შიმშილის, სიცივის, დაცინვის, ცილისწამების, პყრობილობის, გვემის, გლოვის, ცრემლების, დუმილის, დათმენის, ვედრების, ლოცვის, დაცემისა და აღდგომის გზის გავლით მიაღწია იმას, რომ მიახლოებოდა სრულყოფილებას, განმღრთობილიყო მადლის მიერ, დაენახა უფალი საკუთარ სულში და ეთქვა: ,,დღეს ჩემი სული მართლა ღმერთია და სიჩუმეა ასე ფარული~, ,,მიწა არ მინდა და როგორც ქრისტე, მე ვემზადები გაფრენისათვის~, ,,მე ვგავარ უთუოდ ქრისტეს”, ,,და სასიკვდილო თეთრი ცრემლიდან მე ვიხედები, როგორც იესო”, ,,როგორც ღმერთი, ისე ვარ”, ,,როგორც ქრისტე, ვიხედები მაღლა”.
გრანელის პოეზიაში ხშირია ხსენება ღმერთისა, წმინდა მარიამისა, ანგელოზებისა, ქრისტიანული დღესასწაულებისა – შობისა, ბზობისა, აღდგომისა, ბიბლიური სახელებისა – ადამისა, აბელისა, კაენისა, იობისა მისი პოეზია გაჟღენთილია მართლმადიდებლური მსოფლმხედველობით, ეს არის პოეზია, რომელიც გასცდა ,,ცოდვილ სავანეს” – მიწას და მიაღწია ,,სულის მხარეს” – ზეცას.
პეტრიწი მიიჩნევდა, რომ სახელდება ღვთაებრივი შესაქმისეული აქტია. ცნობილია, რომ 1919 წლამდე ტერენტი კვირკველია გამოუქვეყნებელ წერილებს აწერდა ინიციალებს ,,ტ. წელი”, ანუ ტერენტი წალენჯიხელი. 1919 წელს კი გამოსცა გაზეთი ,,ია” და ჟურნალი ,,კრონოსის სარკე” და სახელიც ახალი შეირქვა ,,გრანელი”. ტერენტი გრანელის მიერ ახალი სახელის არჩევის საკითხს ცალმხრივად თუ მივუდგებით, შეიძლება იგი დროებისათვის ნიშანდობლივ მოვლენად ვაღიაროთ, მაგრამ ეს ერთი შეხედვით. სინამდვილეში მისი ფესვები უფრო შორს და უფრო ღრმად მიდის. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, სახელი ,,გრანელი” ნაწარმოებია ბერძნული სიტყვისაგან ,,გრანუმ” _ რაც მარცვალს ნიშნავს (ზოგი ამ გვარს გრეისაც (დორიან გრეის) უკავშირებს, ზოგი _ ,,Грань“ – ს ანუ ზღვარს). წმინდა გრიგოლ პალამას მიხედვით, ,,მიწა უსულო და უგრძნობი რამაა, თავისით ვერც გაფხვიერდება და ვერც თესლს აღმოაცენებს, თუ ადამიანებმა არ იშრომეს და არ შეამზადეს საამისოდ. ადამიანი კი თავად წარმოადგენს განსულიერებულ და გონიერ ნიადაგს, რომელიც მონანიების გზით უნდა გაფხვიერდეს და ციური თესლი მერმე ჩაეთესოს ხნულში”. თუ ამ მოსაზრებას მივუგდებთ ყურს, გრანელმა სახელდებით საკუთარ არსებაში დათესა მარცვალი (მიიღო სიტყვა), გაიარა ტანჯვისა და მონანიების გზა, რათა აღმოცენებულიყო და მიახლოებულიყო ღვთაებრივი ლოგოსის სამეფოს. გრანელმა არა მარტო თვითონ შეირქვა იდუმალი სახელი, არამედ მის მიერ გამოცემულ ჟურნალსაც შეარქვა იგი: ,,კრონოსის სარკე” _ რატომ მაინც და მაინც კრონოსის და არა არესის, ზევსის, აპოლონის, აფროდიტეს ან არტემიდასი?
იოანე პეტრიწი ალეგორიული მნიშვნელობით ხმარობს ზემოხსენებული მითოლოგიური პერსონაჟების სახელებს: ,,… ხოლო კრონოს არს სისავსე გონებისა, ანუ სიმაძღრე… და სადა გონიერნი აპოლლო და კრონოს და რეა და დია გამოჩნდეს, რომელნი ხედავენ ცასა გონებათასა, რომელ არს. ნამდვილ მყოფი და ღმერთ იქმნებიან მის მიერ”. აღსანიშნავია, რომ გოეთე კრონოსს ,,,ხელოვნების მსაჯულს” უწოდებს.
სარკე გავრცელებული სიმბოლოა მართლმადიდებლურ ღვთისმეტყველებაშიც. ანტონ კათალიკოსი თავის წყობილსიტყვაობაში ეყრდნობა ამ ტრადიციას:
,,გონება ჰსწმინდე, ჰქმენი უბრყვილო სარკე,
აბრწყინუე ხედვა, აგლუე იგი საქებ”;
სარკე თავად სიმბოლიზმის, სახისმეტყველების სიმბოლოა, იგი ამრეკლავია შესაქმისა, _ აღნიშნავს ზ. გამსახურდია.
გრანელმა თავის გამოცემულ გაზეთს ,,ია” უწოდა, მშვენიერებისა და სიფაქიზის, სიხარულისა და სიწმნიდის, აღმოცენებისა და სულიერების, სიცოცხლისა და თავისუფლების სიმბოლო _ აღნიშნავს ლ. ალიმონაკი.
გრანელმა ცხოვრებაში აირჩია გზა გვემისა, სიკვდილისა და აღდგომისა, და ,,თუ დიდება ქრისტესი ჯუარი არს”, დიდება გრანელისა ამ გზის არჩევაშია სწორედ. ეს არჩევანი კი მან, უპირველეს ყოვლისა, თავისი პოეზიის მხატვრული სახეების, პოეტური განზომილების სივრცეში განახორციელა.

ლიტერატურა:

1) ბიბლიური სახეები ტერენტი გრანელის ლირიკაში, ჟურნალი “კრიტერიუმი”, # 4, თბილისი, 2001 წელი.
2) ,,მე ვგავარ უთუოდ ქრისტეს”, ჟურნალი კრიტერიუმი, #10, 2004 წ.
3) “გული ასვენია მაღალ სიჩუმეში”, ჟ. “კლასიკური და თანამედროვე ქართული მწერლობა”. #7. თბ. 2004


კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

Connecting to %s

კატეგორიები

%d bloggers like this: