Posted by: burusi | 24/05/2009

ქეთი სადღობელაშვილი – “ისე, როგორც ცხოვრებაში” (თემურ ჩხეიძე)

თემურ ჩხეიძე

  • თემურ ჩხეიძე – Temur Ckheidze (1943)
  • ნატა მურვანიძე – Nata Murvanidze
  • ნიკა თავაძე – Nika Tavadze
  • ოთარ მეღვინეთუხუცესი – Otar Megvinetukhutsesi (1932)
  • “ანტიგონეს” ამბავი ასეთია: ოიდიპოსის შვილებს (იმ ოიდიპოსის, ბედისწერას რომ აუმხედრდა) ეთეოკლეს და პოლინიკეს რიგრიგობით უნდა ემეფათ თებეში, თითოეულს ერთი წლის ვადით, მაგრამ უფროსმა ძმამ – ეთეოკლემ ერთი წლის შემდეგაც არ მოისურვა ძმისთვის ტახტის დათმობა. შვიდივე უცხოელი მეფე, რომელთა გადმობირებაც პოლინიკემ მოახერხა, თებეს შვიდ კარიბჭესთან განადგურდა, მოსისხლე ძმებმა ერთმანეთი დახოცეს. კრეონმა, მათმა ბიძამ და თებეს ახალმა მეფემ, უფროსი ძმა ეთეოკლე პატივითა და დიდებით დააკრძალინა, ხოლო მეამბოხე და მოღალატე პოლინიკეს ცხედარი მხეცებს მიუგდო საჯიჯგნად. ქალაქის შუაგულში დაგდებული პოლინიკეს გვამი მზეზე იხრწნება, მეფის ბრძანება კი ქალაქის ყველა ბოძზეა გაკრული: ვინც მის დამარხვას გაბედავს, სიკვდილით დაისჯება. ანტიგონე, ოიდიპოსის ქალიშვილი, გულჩათხრობილი, გამხდარი გოგო ღამით სახლიდან იპარება და ჟანგიანი, საბავშვო ნიჩბით მოთხრილი მიწით ცდილობს დაფაროს ძმის ცხედარი. ანტიგონეს საქმრო ჰემონი მეფეს (მამას) ემუდარება შეიწყალოს ანტიგონე, მაგრამ… კანონი ყველაფერზე მაღლა დგას, თუნდაც მის აღსრულებას შენი ახლობლების სიცოცხლე ეწირებოდეს.

    “ანტიგონე“ - ნატა მურვანიძე; “Antigone“ - Nata Murvanidze, (Kote Marjanishvili Theatre)

    “ანტიგონე” 2000 წელს დაიდგა მარჯანიშვილის თეატრში და მხოლოდ ერთი სეზონი იარსება. პეტერბურგის დიდი დრამატული თეატრის (БДТ) მთავარი რეჟისორი თემურ ჩხეიძე ამჯერადაც დროებითაა თბილისში (საახალწლოდ “ჯამბაზები” დადგა ოპერის თეატრში) და “ანტიგონეს” აღდგენაზე მუშაობს. პრემიერამდე ოთხი დღეა დარჩენილი.

    6 მარტი
    12 საათიდან რეპეტიციაა მარჯანიშვილის თეატრში
    გამნათებელი შუქის ინტენსივობას ამოწმებს, რეჟისორის ასისტენტი დაბნეული დადის, კოსტიუმები გაურეცხავთ და თითქმის ყველაფერი დამოკლდა, ჩაფრების ლაბადებს სახელოები იდაყვამდე აუვიდა.
    “ ლია, ჩამოწერე ვის რა არა აქვს, თორემ ხალხი დარჩა ტრუსიკებში.
    _ ქიმწმენდაში რო აქვთ წაღებული?
    _ წავსულიყავით მაშინ, ქიმწმენდაში გაგვევლო რეპეტიცია, ყველაფერი იქ ჰქონიათ წაღებული და…
    _ დავიწყეთ, დავიწყეთ, გაიხსენეთ, ვინ სად იჯექით, საქმიანად შემოდით, აღარ გვინდა გამარჯობა, შენ როგორა ხარ.
    _ გადაფასებები ხდება, ხომ?
    _ აბა, რა?!”
    _ თუმანიშვილის “ანტიგონე” დიდი ხნის წინ ტელევიზიით მაქვს ნანახი, მერე ის ვიდეოჩანაწერიც წაშალეს, უფრო სწორად ბრეჟნევის რომელიღაც ყრილობის ჩანაწერი გადააწერეს. მახსოვს სერგო ზაქარიაძისა და ზინა კვერენჩხილაძის ექსპრესიული სცენები. თქვენ შვიდი წლის წინ დადგით ეს სპექტაკლი, რამდენი რამ მოხდა მას შემდეგ, რევოლუციაც კი. ისე, რევოლუციური სული აქაც არის.
    _ როგორ არ არის, კრეონი რომ ამბობს, ვიღაცამ ხომ უნდა მართოს ეს ქვეყანა, ვიღაცამ უნდა დაიკაპიწოს ხელებიო _ ეს განცდა შინაგანად ყოველთვის მქონდა, თუმცა ტელევიზიით და პრესით არ გამომიცხადებია. პრინციპული განსხვავება მიშას სპექტაკლთან ისაა, რომ იქ ანტიგონე იყო მთავარი გმირი, რომელიც ტირანიის წინააღმდეგ გამოდის, ჩემთან კრეონის ხაზი გამოვიდა უფრო მნიშვნელოვანი, კრეონი ტირანი კი არაა, არამედ კანონმორჩილი მეფეა, რომელიც ამბობს: ქვეყანა ხომ უნდა მართოს ვინმემ, აბა ყველამ ის აკეთოს, რაც უნდა?
    “ნატო, ჩვენი ვალია ძმის დამარხვა კი არა, ჩვენი ვალი ძმის დამარხვაა, კრეონმა უნდა დაგვსაჯოს, აბა რა უნდა ქნას, ის მეფეა და სხვანაირად ვერ მოიქცევა, მაგრამ ჩვენ ძმა უნდა დავმარხოთ.
    ნატო (ანტიგონე) – მაშინ რომ სხვანაირად ვაკეთებდით?
    _ ახლა სხვანაირად გააკეთე, მაშინ 57 წლის ვიყავი, ახლა 63-ის ვარ და გეუბნები, ეგრე არა. შენ ნუ მიდიხარ იმ აჩრდილებში.
    ნიკუშ, შენ კიდევ, მოტივაციაზე იფიქრე რა. თუ ნატო გამომიცხადებს, ანტიგონეს არ ვითამაშებო, მე უნდა ვიფიქრო იმაზე, რა მოხდა დილიდან აქამდე, რამაც ეს ფრაზა ათქმევინა, არა მგონია, კრეონის თამაში უნდოდეს, ე.ი რაღაცა მოხდა, მაგრამ რა მოხდა, ამაზე ვფიქრობ. კი არ ვუყვირი: რას ჰქვია, არ ითამაშებ, მოტივს ვეძებ, მოტივს.”
    _ ანტიკურ ტრაგედიებთან დაკავშირებით სულ ამბობენ ხოლმე, რაც უნდა თანამედროვედ იყოს ადაპტირებული, მაინც პათეტიკურია სცენაზე, როგორ უნდა გაექცე იმ პათეტიკურობას, რაც არქაულ ტექსტებს ახლავს?
    _ ჟან ანუისთან შედარებით გაადამიანურებულია ტექსტი. თორემ კლასიკური ანტიკური ტრაგედიები ლექსად იყო, იქ სიტყვაა მთავარი. სიუჟეტიც სიტყვით მოდის, რადგან სიტყვას აქვს აზრი. თანამედროვე რომ გახდეს პიესა, უნდა იპოვო მთავარი არსი. ტრაგედიის მთელი თეორია ისაა, რომ არ არსებობს დამნაშავე, ორივე მხარე მართალია. როგორ არაა ანტიგონე მართალი, როცა ძმის ლეში გდია და უნდა დამარხოს, ძმა არის მისი და არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს, დამნაშავეა თუ არა. კრეონიც მართალია, კი, უნდა დამარხო, მაგრამ მოღალატეა და თუ სახელმწიფო გვინდა, მოღალატე სამაგალითოდ უნდა დაისაჯოს, სხვებმა რომ ვეღარ გაბედონ ღალატი. გამოუვალი მდგომარეობა ქმნის ტრაგედიას, როდესაც ორივე მხარეს აქვს თავისი ლოგიკა და ვერცერთს ვერ შეედავები. როცა ჰემონი ეხვეწება მამამისს, არ დასაჯო ანტიგონე, შენ ხომ მბრძანებელი ხარ და ისე იქნება, როგორც იტყვიო, კრეონი პასუხობს: მე მბრძანებელი ვარ კანონის გამოცემამდე, მერე ამ კანონის მონა ვარო. ესაა ნამდვილი მეფე, რომელსაც შეუძლია კანონი არ გამოსცეს, მაგრამ თუ გამოსცა, ვეღარ დაარღვევს. მთელი სპექტაკლის არსი ისაა, რომ ერთმანეთს შეხვდნენ უაღრესად ზნეობრივი ადამიანი ანტიგონე და უაღრესად ზნეობრივი მეფე. მოდი, გავაპაროთ ანტიგონეო _ სთავაზობენ, რას ლაპარაკობთო _ პასუხობს კრეონი, ხალხი იტყვის: თავისი დისშვილია და იმიტომ გადაარჩინა, ამას ვერ ჩავიდენო. მერეც, სულ ამბობს: მეფეებს პირადი ტრაგედიებისთვის არ სცალიათო. ეგრეა, თუ მეფე ხარ, შენი პირადი გვერდზე უნდა გადადო. მეფობა არ ნიშნავს უდარდელ ცხოვრებას, პირიქით, როცა მეფე ხარ, ყველას დარდი შენზე მოდის და ყველაფერზე შენ აგებ პასუხს.
    _ ეგ ხომ იდეალური მეფის ტიპია.
    _ თითქმის იდეალური მეფეა კრეონი, აბა, რა. ჩვენ ასე ვაკეთებთ, ყოველ შემთხვევაში.
    “საღამოს ჩათვლით 4 რეპეტიცია დაგვრჩა, სპექტაკლს არავინ მოგიხსნით, თუ გინდათ ითამაშეთ, თუ არა და ითამაშეთ სხვა დროს, ოღონდ უჩემოდ. ტექსტი ისწავლეთ, რა, ტექსტი ტექნიკური მხარეა. გავიხსენოთ ისიც, შიგნით, არსებითზე რაზე გვქონდა ლაპარაკი.
    ქეთი (ისმენე) _ საგრიმიოროში ვიცი ტექსტი.
    _ წამოგყვები და იქ ვითამაშოთ მაშინ. გეოგრაფიის მასწავლებელი ხო არ ვარ, ორიანი დაგიწეროთ, თქვენ გეშლებათ ხელი, თორემ…”

    “ანტიგონე“ - ნატა მურვანიძე, ნიკა თავაძე; “Antigone“ - Nata Murvanidze, Nika Tavadze (Kote Marjanishvili Theatre)

    7 მარტი
    “საკუთარი თავის შეცოდებაზე იფიქრე, ნატო. ეს ყველაზე სასიამოვნო პროცესია ქალებისათვის სცენაზე, რა კარგია, როცა ტირი. ტონალობას მიაქციე ყურადღება _ როგორ ვიღუპებით, როდის გავაკეთე, რატომ მოხდა ეს? ნუ გეშინია უხეშობის.
    ნატო (ანტიგონე) _ არა, არ მეშინია.
    _ თუ არ გეშინია, ჩვევაში გაქვს მაშინ და ამოიგდე. შენი ჭირიმე, არის რაღაცა, ძალიან პრინციპული ადგილები ჩემთვის, ზოგი შენ გეხება, ზოგიც ბატონ ოთარს. პიესას რომ იღებ, რატომ იღებ, ხო?
    დათო (ჩაფარი) _ ნანის არაფერი ეხება?
    _ ნანის რაც ეხება, სახლში მოვუვლი მაგას.”
    _ აღდგენის მომენტი უფრო რთული ჩანს, არა?
    _ ხომ ხედავ, იმას იხსენებენ, რას ვაკეთებდით, მაგრამ ავიწყდებათ, რისთვის ვაკეთებდით. ორგანიზმი რეფლექტორულად იმახსოვრებს იმას, რომ ამ ადგილას იჯდა, მაგრამ რატომ იჯდა, რატომ მოდიოდა ამ მხარეს და არა იქით, ეს აღარ ახსოვთ. აღდგენაში ეს არის ყველაზე სახიფათო, ფუყე არ გამოვიდეს იმ მხრივ, რომ თუ მუშტს ურტყამდი, მაგრამ არ გახსოვს, რისთვის ურტყამდი ამ ოხერ მუშტს, ნუღარ დაარტყამ, ხო? ფსიქოლოგიურადაც ასეა, რაღაცას რომ იხსენებ ხოლმე, ფაქტები გახსოვს, მაგრამ გავიწყდება მოტივაცია, იმიტომ, რომ ემოციები დროსთან ერთად გადის და რჩება შიშველი ფაქტი. ასეთია ადამიანის ბუნება.
    _ პიესას ირჩევთ და ერკვევით რა გინდათ ამ პიესისგან. როგორია ის მომენტი, როცა თქვენს შთაბეჭდილებებს გადასცემთ მსახიობებს, როგორია მიღების პროცესი?
    _ სხვადასხვანაირი. სიმართლე გითხრა, არ ვიცი, როგორ ხდება. მე ვიცი, რა მინდა როგორც მთლიანი ნაწარმოებისგან, ასევე ყოველი კონკრეტული ეპიზოდისაგან. თუ ეპიზოდი მთავარისთვის საფეხური არ არის, ე.ი. ეპიზოდში რაღაც სწორად არაა მოძებნილი.
    _ შეიძლება ამ დროს სრულიად ალოგიკური ეპიზოდიც ჩართოთ, თუნდაც ექსპერიმენტისთვის?
    _ კი, მაგრამ ის ალოგიკურიც დიდ ლოგიკაში უნდა იჯდეს, ხანდახან ალოგიკური უფრო ხაზს უსვამს ლოგიკას, ვიდრე ლოგიკური. თუნდაც კრეონის რეაქცია, როცა ეუბნებიან, რომ ცოლმა და შვილმა თავი მოიკლა, გარეგნულად ის სრულიად გულგრილი ჩანს, იმიტომ, რომ ყველაფერი დამთავრდა და ატროფირებულია ამდენი უბედურებისაგან, ჩვენ მიჩვეულები ვართ იმას, რომ ამ დროს ტირიან, ყვირიან, თმებს იგლეჯენ. კრეონისთვის კი ყველაფერი ხდება სულერთი, ასე ივლის სიკვდილამდე და იკითხავს: კი მაგრამ, როცა საქმეა გასაკეთებელი, ვიღაცამ ხომ უნდა გააკეთოს ეს საქმე. ერთი შეხედვით ალოგიკური რეაქციაა, არა?
    _ როცა პიესაზე მუშაობთ, სულ ჩართული ხართ, ფიქრობთ მასზე იქ, სადაც წესით არ უნდა ფიქრობდეთ, დაკავებულია მთელი გონება ამით?
    _ სიზმარშიც კი. აუცილებელი არ არის, სულ იჯდე და ფიქრობდე, ის ისედაც არ გტოვებს, ნაცნობებივით არიან. ისეთი შეგრძნებაა, რომ მონაწილე ხარ, თითქოს შენს მეზობლებს, ახლობლებს შეემთხვათ ეს ამბავი და შენც იქ იყავი.
    _ ჩემთვის რეპეტიციებია ეგეთი. რეპეტიციები იმიტომ მიყვარს, თანამონაწილეობის განცდა მიჩნდება ხოლმე, სპექტაკლზე, როგორი კარგიც უნდა იყოს, ეს განცდა იმდენად საგრძნობი არაა.
    _ რეპეტიციები კიდევ რატომ არის, იცი, კარგი? ამ დროს მსახიობებს არა აქვთ იმის ქვეცნობიერი განცდა, რომ როგორც მაყურებელს თავი მოგაწონონ. ჩემთან ისედაც არ ცდილობენ თავის მოწონებას, პირიქით, ცდილობენ ზუსტად შეასრულონ ის, რასაც ვთხოვ. ამიტომ რეპეტიციაზე კვლევა და ბუნებრიობის მომენტი მეტია.

    “ანტიგონე“ - ნატა მურვანიძე; “Antigone“ - Nata Murvanidze, (Kote Marjanishvili Theatre)

    9 მარტი
    გენერალური რეპეტიცია, ე.წ “პრაგონი”
    გენერალურ რეპეტიციაზე შენიშვნები ნაკლებია, მსახიობები ფაქტობრივად სპექტაკლს თამაშობენ, რეჟისორი შედარებით პასიური დამკვირვებელია. მსახიობები გაუფრთხილებლად იწყებენ “პრაგონს”.
    “დაიწყეს ამათ და იძახე შენ! კი მაგრამ, არ უნდა გამაფრთხილოთ, მე არაფერ შუაში ვარ?”
    _ მსახიობების მიმართ ზედმეტად ლმობიერი ხართ თუ ურთიერთობის ფორმა გაქვთ საერთოდ ასეთი?
    _ რას ნიშნავს ლმობიერი, თუ არაა საყვირალი, რატომ უნდა ვიყვირო? _ მახსოვს, ერთხელ სტურუამ თქვა: მსახიობისა და რეჟისორის ურთიერთობა ძალიან ჰგავს სასიყვარულო აქტს, რომლისგანაც ორივე მხარე თანაბარ სიამოვნებას უნდა იღებდესო.
    _ ვიზიარებ რობიკოს სექსუალურ თეორიებს. ეგრეა, აბა, რა. ძალიან იშვიათად, რომ ხმას ავუწიო, მშვიდი სულაც არა ვარ, მაგრამ ეტყობა ისეთ მსახიობებთან მიწევს ურთიერთობა, ყვირილის საბაბს არ მაძლევენ, როგორც სახლში, რა. ისე, რომ ვთქვათ, ჩემი ვალია მსახიობს მარტო კი არ გავაგებინო, არამედ შევაძლებინო იმის გაკეთება, რასაც საჭიროდ ვთვლი. ფსიქოზში არ შეიძლება ამის მიღწევა, არ გამოდის რა ჩხუბი და ჯაჯღანი.
    _ მახსოვს, ერთხელ მითხარით, რუსთაველის თეატრიდან იმიტომ წამოვედი, ჩემი სივრცე არ იყოო. მარჯანიშვილის თეატრის ეს პატარა სივრცე მართლა გაკმაყოფილებთ?
    _ ხედავთ, ცხოვრება როგორ შეტრიალდა? 17 წელია ვმუშაობ БДТ-ში, სადაც სანტიმეტრამდე რუსთაველის თეატრისხელა სცენაა, მაგრამ რა ვუყო… (საუბარი უცებ გადააქვს და ისევ რეპეტიციაში ერთვება).
    “გურანდა, შუქი დღეს შეიძლება არ იყოს მთლად ზუსტად, მაგრამ არ მიაქციო ყურადღება და ისევ შენს ტემპორიტმში გააკეთე ყველაფერი”.
    _ იცი, რა, ლა-სკალას სცენაზე რომ დავდექი (დაახლოებით დინამოს სტადიონისხელა სცენაა), ვიფიქრე _ დავიღუპე, მე თუ აქ სპექტაკლს დავდგამ?! არაფერი, გადავრჩი. ოპერა სხვაა, დიდი სივრცე იქ უბრალოდ აუცილებელია. პიესას რომ იღებ, ფიქრობ, რომელ სივრცეში დადგამ, რადგან სივრცეს დიდი მნიშვნელობა აქვს. ოღონდ ვერ ვიტყვი, რომ “რუსთაველმა” ან БДТ-მ ჩემზე, როგორც რეჟისორზე ცუდად იმოქმედა.
    “ახლა თითო სიტყვას ნუ წონით, ნატო, როცა კრეონს ეუბნები: შენ მე მიბრძანებ, მზარეულო?, ბრძანებაზე გააკეთე აქცენტი, შენ გგონია, უფლება გაქვს მე მიბრძანო? ე.ი. რაკი შენ მზარეული ხარ და მე მთავარი ბუღალტერი _ ეს დამოკიდებულება არ გინდა, არ გვინდა მსჯელობა. კაი, აბა, ჰე. ხვალ ხომ მოხვალ პრემიერაზე?”
    ასისტენტს აინტერესებს, როგორი თეფში და კოვზი იყიდოს დედოფალ ევრიდიკესთვის.
    “ნახატი არ უნდა ჰქონდეს, თეთრი ჯობია, ფაიფურის, კოვზი ვერცხლის იყოს, შენი ჭირიმე, ისეთი არ იყიდოთ, სასადილოებში რომ არის ხოლმე”.
    _ მუსიკა ყველაზე მეტად მომწონს ამ სპექტაკლშიო, თქვით. მუსიკით აქცენტს აკეთებთ თქვენთვის მნიშვნელოვან ეპიზოდებზე?
    _ მუსიკა არის შეგრძნება.
    _ და არა მინიშნება?
    _ მინიშნებაც არის, მაგრამ ამ სპექტაკლში ირიბი მინიშნებაა, სადღაც, სხვაგვარი პრინციპით აკეთებ მუსიკას.
    _ დრამატული და მუსიკალური თეატრი, როგორც რეჟისორის სამუშაო სივრცე, რამდენად განსხვავდება ერთმანეთისაგან?
    _ დრამატულ თეატრში ყველაფერი ჩემზეა, მუსიკაც და ინტონაციაც, საოპეროში კი მუსიკალური პარტიტურა უნდა ამოხსნა, მუსიკა და ინტონაცია მუსიკალურ თეატრში უკვე დაწერილია, არტისტი უნდა მიიყვანო იქამდე, რომ ამ ინტონაციას მიაღწიოს. დრამატულში ინტონაციას როგორც მინდა, ისე მოვატრიალებ, მუსიკალურში ვერა _ როგორც ნოტში წერია, ისე უნდა თქვა. მერეც, ძალიან მიყვარს საოპერო თეატრში ორკესტრის პარტიტურის ამოხსნა, მარტო იმას კი არ აკეთებ, აქ რას მღერიან, გაინტერესებს, ორკესტრში რა დინებები მიდის. ხანდახან არის, ვოკალი აქეთ მიდის და ორკესტრში კიდევ სხვა განგაშია, ჩუმი განგაში. მოკლედ, ოპერაში სხვა ინტერესებია, მაგრამ პირველ რიგში იმის ამოცნობაა საჭირო, რა უწერია ავტორს. დრამატულშიც, თუ აზრობრივად არ ვიზიარებ ნაწარმოებს, იმას არც ვდგამ ხოლმე, რადგან რადიკალურად შეცვლა პიესის დედააზრისა არ შეიძლება, თუ არ ეთანხმები, მოძებნე მაშინ სხვა ნაწარმოები, სადაც საწინააღმდეგო დედააზრია. რატომ გინდა გადაწერო დრამატურგის პიესა სხვანაირად, რაც მინდა და რაც მგონია, რომ აუცილებლად უნდა მოვყვე, იმ პიესას ვიღებ.
    _ აქტუალური თუ არ არის, როგორც დღეს ამბობენ ხოლმე?
    _ უნდა გაგაწბილო და გითხრა ასეთი რამე _ თუ ჩემზე ემოციურად მოქმედებს ნაწარმოები, მინდა თქვენც გადმოგდოთ ეს ემოცია, მორჩა, ეს არის დადგმა, მეტი არაფერი. რაღაცა რომ მოხდება სადღაც, ქუჩაში ან ჩემს ცხოვრებაში, მინდა მოვიდე და გიამბო: კაცო, გამოვედი სახლიდან და უცებ… ამის გაზიარება თუ მინდა პიესით, იმ პიესას ვდგამ. ასეთი პრიმიტიული კაცი ვარ, რა ვქნა.
    _ თემურ ჩხეიძის ფსიქოლოგიური თეატრის მაყურებელი ნელ-ნელა ხომ არ მიდის?
    _ თუ ხელს შევუწყობთ, წავა. დარწმუნებული ვარ, მაყურებელი მოკლე ხანში მობრუნდება, ოღონდ ისე არ გამოვიდეს, რომ ასეთი თეატრის გამკეთებელი აღარ იყოს. არ ვთვლი, რომ ყველაფერი ჩემს ხელწერას უნდა ექვემდებარებოდეს და ახალგაზრდები მე უნდა დამემსგავსონ, პირიქით, ვფიქრობ, რომ ყველანაირი თეატრი უნდა არსებობდეს.
    დიდი ხანია მესმის, რომ ფსიქოლოგიური თეატრი მოკვდა. მარხავენ, მარხავენ და ვეღარ დამარხეს. ვინ დაგვნიშნა ჩვენ სასაფლაოს დირექტორებად? თუ რამე მოკვდება, ის თავისთავად დაიმარხება, წინასწარ რატომ ვოცნებობთ ამაზე? მერეც, თუ მოკვდება, მეც მოვკვდები მასთან ერთად, იმიტომ, რომ არ მაინტერესებს სხვანაირი თეატრის კეთება.
    _ ფსიქოლოგიური თეატრის ერთგვარი პრივილეგია ისიც ხომ არაა, რომ პათეტურობას და მანერულობას გამორიცხავს.
    _ ასეცაა, მაგრამ პირველ ყოვლისა, ასეთ თეატრში ყველაფერი ფსიქოლოგიურად გამართლებული უნდა იყოს, ყველაფერი უნდა დალაგდეს ცხოვრების მიხედვით, შესაძლოა სრულიად მოულოდნელი რაღაცეებიც მოხდეს, ისე, როგორც ცხოვრებაში. პასტერნაკთან წავიკითხე და მართალია იქ ლიტერატურაზეა ნათქვამი, მაგრამ ზუსტად მიესადაგება თეატრსაც: ყველაზე რთული რეალისტობააო _ ამბობს, იმიტომ, რომ როცა რეალისტურად წერ, მკითხველი ყოველთვის ადარებს ცხოვრებას და თუ ტყუილია, გამოგიჭერსო, აბსოლუტურად სწორია. მე ვდგამ ნამდვილ, რეალობაზე აგებულ ამბავს და თუ ვტყუით, იმწუთშივე ჩანს.
    _ ბოლო დროს თქვენს თაობას ადანაშაულებენ იმაში, რომ ნახევარსიმართლეს ამბობდნენო.
    _ ალბათ გულისხმობენ იმას, რომ ჩვენ შეფარულად კი არ უნდა გვეთქვა სიმართლე, უნდა გვეძახა _ ძირს საბჭოთა იმპერიაო. ეს რომ გვეთქვა, სპექტაკლის ბოლოს ყველას დაგვიჭერდნენ და აღარც ლიტერატურა იქნებოდა და აღარც თეატრი. თეატრში მაგათ არ უვლიათ და რა იციან, რა არის სიმართლე ან ნახევარსიმართლე, მაგრამ ახლა მოვიდა ჩვენი თაობის განადგურების დრო. ფსიქოლოგიური თეატრისა არ იყოს, ეგეც არ ესმით, მივდივართ ისედაც და რად გვინდა განადგურება. რამდენი ხანია პეტერბურგში ვარ წასული, სხვაგან სად წავიდე? აქ ყველაფერი გავათავისუფლე, ესეც თქვენი იყოს. როგორ გეკადრებათ, ოდნავ რომ ვიგრძნო, ჩემი ყოფნა არ სიამოვნებთ, იქ როგორ გავჩერდები.
    “ნანი, მოდი რა, სახლში წავიდეთ!”

    “ანტიგონე“ - ნატა მურვანიძე, ოთარ მეღვინეთუხუცესი; “Antigone“ - Nata Murvanidze, Otar Megvinetukhutsesi (Kote Marjanishvili Theatre)

    10 მარტი
    პრემიერის შემდეგ
    “პაკლონი”, ოვაციები, მილოცვები, მოკლედ, როგორც ხდება ხოლმე.
    _ პრემიერის შემდეგ მოდიან და გეუბნებიან, რა კარგი იყო სპექტაკლი. თუ ყოფილა შემთხვევა, როცა ვინმეს უთქვამს _ რა არის, ეს რა გაგიკეთებია, არ მომეწონა?
    _ ბედნიერი ვარ, რომ მყავს ხალხი, რომელთაც შეუძლიათ ეგ მითხრან და იციან, რომ ამის გამო ჩემთან ურთიერთობა არ შეეცვლებათ.
    _ თქვენ რა, კრიტიკა არ გწყინთ?
    _ კრიტიკა არა, თუ კრიტიკოსი პიროვნულ შეურაცხყოფას მაყენებს, მწყინს. როცა კრიტიკოსი ტაქტიანად წერს, რომ ჩხეიძეს ეს არ გამოუვიდა ამიტომ და ამიტომ, ვერცერთი ადამიანი ვერ იტყვის, რომ მე ეს მეწყინა, მაგრამ როცა წერენ, რომ ჩხეიძეს შემოქმედებითი და პიროვნული კრიზისი ჰქონდა, როცა ამ სპექტაკლს დგამდაო, რა თქმა უნდა, საწყენია. შენ თქვი, რატომ არ მოგეწონა სპექტაკლი, თორემ ჩემს კრიზისზე ლაპარაკის უფლება ვინ მოგცა, ანდა, მიცნობ ისე კარგად, რომ ეს თქვა? პიროვნული შეურაცხყოფა ყველას წყინს და მეც რომ მწყინდეს, რა გასაკვირია. ისე, მყავს მეგობრები, რომლებიც მაკრიტიკებენ. “ჯამბაზები” რომ დავდგი, ჩემმა უახლოესმა მეგობარმა არც დამირეკა და არც პრემიერის მერე დამხვდა. გასაგებია, მეტი როგორ უნდა გაჩვენოს კაცმა, რომ არ მოეწონა, მაგას ჯობდა, გაველანძღე.

    14 მარტი
    შედარებით თავისუფალი დღე
    _ ყველაზე მაგარი ქალაქი, სადაც კარგად გიგრძვნიათ თავი და გიფიქრიათ, რომ იქ იცხოვრებდით?
    _ თბილისი. ასე მშობლიურად არსად მიგრძვნია თავი. თბილისის გარდა თუკი სადმე შევძლებდი ცხოვრებას, ალბათ ბათუმში და პეტერბურგში, არადა ერთმანეთთან არაფერი აქვთ საერთო. პეტერბურგის პომპეზურობის მიუხედავად, ამ ქალაქში არ ვითრგუნები, ზოგიერთ კათოლიკურ ტაძარში მემართება ხოლმე ასეთი რამ, ვგრძნობ, რომ არაფერი არა ვარ. ეტყობა, ყველაფერი მაინც სუბიექტურია, რადგან პეტერბურგთან ბავშვობაც მაკავშირებს. 12-13 წლის რომ ვიყავი, რვა თვე ვცხოვრობდით ამ ქალაქში ბებია, ბაბუა და მე. ოპერაცია გამიკეთეს ხელზე და სამ თვეზე მეტი ვიწექი კლინიკაში, მიუხედავად იმისა, რომ მთლიანად თაბაშირში ვიყავი ჩასმული, ფეხები თავისუფალი მქონდა და ბაბუას დავყავდი ერმიტაჟში, მუზეუმებში, თეატრებში დავდიოდით დილის სპექტაკლებზე, საღამოს არ მიშვებდნენ. რა ვიცოდი მაშინ, რომელ თეატრშიც დილის სპექტაკლებს ვესწრებოდი, დიდი ხნის მერე იმის მთავარი რეჟისორი რომ გავხდებოდი.
    _ რატომ წახვედით პეტერბურგში?
    _ სანამ ცოცხალი იყო, გიორგი ტოვსტონოგოვმა რამდენჯერმე შემომთავაზა სპექტაკლის დადგმა БДТ-ში, ვერცერთხელ მოვახერხე ჩასვლა, მისი გარდაცვალების მერე ლავროვმა მთხოვა, იქნებ ერთი სპექტაკლი მაინც დაგვიდგაო. ერთი სპექტაკლის დასადგმელად ჩავედი 1998-ში, და ასე დავრჩი. პირველი სპექტაკლი შილერის “ვერაგობა და სიყვარული” იყო, რომელიც, მაპატიე თავხედობა და, იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ შარშანდლამდე გადიოდა, ანშლაგების მიუხედავად, მე თვითონ მოვხსენი. მკითხეს _ როგორ ხსნი, ხომ ხედავ, ანშლაგებიაო. ანშლაგი სანამ არის, მანამდე უნდა მოხსნა, თორემ კაციშვილი რომ არ დადის, მერე რაღა დროს მოხსნაა.
    _ ანუ სანამ პიკში ხარ, მანამ უნდა წახვიდე.
    _ აუცილებლად. გავიგე თქვენი მინიშნება, ეგრეც ვიზამ. სწორი ხარ, სანამ პიკში ხარ, მანამ უნდა წახვიდე.
    _ რომ წახვალთ, რას გააკეთებთ?
    _ სახლში წავალთ-თქო, ხომ არ მითქვამს. სანამ მომცემენ, დადგმებს გავაკეთებ.
    _ ერთ მშვენიერ დღეს დადგმებიც რომ აღარ მოგცენ?
    _ ვერ გავძლებ, რომ არ დავდგა. ვერაფრით ვერ გავძლებ.
    _ პეტერბურგში როგორ ცხოვრობთ?
    _ როგორ ვცხოვრობ? მთელი დღე თეატრში ვარ. დილას რომ გავდივარ, ღამე შემოვდივარ. სანამ მარჯანიშვილის თეატრის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა, ნანიც პეტერბურგში იყო, ახლა რეპერტუარშია დაკავებული და უკვე ძალიან მიჭირს. თანაც, რამდენ ხანს შეიძლება იყო ერთსა და იმავე თეატრში. აქ მინდა რა, სახლში.
    _ შვილებთან გახსნილი ხართ?
    _ ყოველთვის გახსნილი ვიყავი, მით უფრო მაშინ, როცა გაიზარდნენ, ძალიან პატარას ყველაფერი რატომ უნდა უთხრა, არ ვიცი, მაგრამ ჭკუა არასოდეს დამირიგებია, გინდა თუ არა, ისე მოიქეცით, როგორც მე მინდათქო.
    _ ქალებთან ურთიერთობა ძნელი არ არის?
    _ რატომ? მე ქალები მიყვარს. შვილებიც ქალები მყავს და რაც უნდა ძველმოდურობა დამწამონ, ცოლადაც ქალი მყავს.
    _ ის ისტორია გამახსენდა, რეპეტიციაზე დაგვიანების გამო მედეა ჩახავა სპექტაკლიდან რომ მოხსენით.
    _ მედიკოსთან ურთიერთობა ადვილია, ხანდახან რაღაცეები წყინს და ესეც ალბათ ჩემი ბრალია. ამასწინათ დამირეკა და ძალიან ხაზგასმით მითხრა _ გილოცავ დედის დღესო, რაც იმას ნიშნავდა, რომ უნდა დამერეკა და მიმელოცა, მაგრამ ეს ოხერი, არ ვიცოდი, დედის დღე თუ იყო. რაღაც სისულელეები ვუთხარი _ ჩემთვის ყველა დღე დედის დღეა და არ მჭირდება თქვენი კალენდარი-მეთქი. კარგი, კარგიო, ისე მითხრა, რომ ქვეტექსტი იყო _ მიდი, მიდი, მაგით იმართლე თავიო. დიდხანს იყოს, მეტი არაფერი მინდა.
    _ წეღან შთაბეჭდილებებზე რომ ვსაუბრობდით, გამახსენდა პრუსტის ერთი ესსე, სადაც დაკარგულ შთაბეჭდილებებზე ამბობს: რაც უნდა ძალა დავატანო გონებას რაიმე შთაბეჭდილების აღსადგენად, არაფერი გამოდის, საკმარისია შეგრძნება დავიბრუნო, ყველაფერი განათდებაო. ერთხელ, მსახურმა ჩაი და ორცხობილა შემომიტანა, როგორც კი ჩაიში ჩამბალი ორცხობილის გემო ვიგრძენი სასაზე, უცებ ბავშვობის ის შთაბეჭდილება აღდგა, რომლის გამოხმობასაც დიდი ხანი გონების დაძაბვით ამაოდ ვცდილობდიო. ასაკთან ერთად, უფრო მძაფრი ხომ არ ხდება ბავშვობის შეგრძნებები?
    _ ასაკი არაფერ შუაშია, ყოველთვის მქონდა ასეთი გამძაფრებები. უბრალოდ, ასაკთან ერთად მონატრება მძაფრდება. 25 წელია, რაც მამაჩემი აღარ არის და როგორც არასდროს, ისე მენატრება. მინდა დაველაპარაკო, მინდა ვიცოდე, რას იტყოდა, რას მიპასუხებდა იმაზე, რაც მაინტერესებს _ მოკლედ, იმპროვიზაციას იწყებ თემაზე. წასული ადამიანების მიმართ ტკივილის გრძნობა თითქოს ფერმკრთალდება, მონატრების გრძნობა კი ძალიან აქტიურდება.
    _ ასაკი რეჟისორის შეფასებასა და აღქმაში თუ ცვლის რაიმეს?
    _ პრინციპული და გლობალური აღქმა არ იცვლება. ახალგაზრდობისას დამოკიდებულება ალბათ სხვანაირია, ცოტათი უფრო ზერელე, ცოტათი უფრო ერთნიშნა, ეს ასეა და მორჩა. ახალგაზრდულ რადიკალიზმში არის კარგიც, მაგრამ ტოლსტოის ტყუილად ხომ არ აქვს ნათქვამი _ ყველაზე დაუნდობლები ბავშვები არიანო. ადამიანს ხშირად უწევს უამრავი რამის გათვალისწინება, რაც ახალგაზრდობას კომპრომისად მიაჩნია. ახლა რომ ვფიქრობ, უაღრესად უკიდურესი, მჭახე და ერთმნიშვნელოვანი არც ახალგაზრდობაში ვყოფილვარ.
    _ ვიცი, რომ არც სკანდალური ხართ, მაგრამ თქვენი ყველაზე სკანდალური სპექტაკლი, უფრო სწორად ტელესპექტაკლი “ჯაყოს ხიზნები” აღმოჩნდა.
    _ მიუხედავად იმისა, რომ სკანდალებს ვერ ვიტან, გინდა არ გინდა სკანდალი მოხდა. შენი ჭირიმე, არ გამახსენო, რაც მაშინ გადავიტანე…
    _ ”პილატეც” ერთგვარად სკანდალური აღმოჩნდა ამ საზოგადოებისთვის. რელიგიური თემა, ეკლესიის ჩარევა…
    _ ვერ ვიტყვი, რომ საზოგადოებამ დიდი ინტერესი გამოიჩინა “პილატეს” მიმართ, უბრალოდ ტელევიზიამ ააგორა _ არიქა, ეკლესია კრძალავსო, არადა, მსგავსი არაფერი ყოფილა.
    _ თქვენთვის რატომ აღმოჩნდა პილატეს თემა საინტერესო?
    _ ახალგაზრდობაში რომ წავიკითხე ბულგაკოვის “ოსტატი და მარგარიტა”, იქიდან მოყოლებული მინდოდა იმ ოთხი თავის (და არა ოთხთავის) გაკეთება, რომელიც ეხება პილატესა და იეშუას. ეტყობა ჩემში იდო ის, რომ ერთმნიშვნელოვნად არაფრის აღქმა შეიძლება. ვიცით, რომ პილატემ დასაჯა ქრისტე, მერე და მერე, რა ემართება პილატეს, ეს მეტამორფოზა მაინტერესებდა… რელიგიური ნიშნით არ დამიდგამს სპექტაკლი. რამდენად რთულია ადამიანი _ ეს მაინტერესებს ყველგან, ყველა ნაწარმოებში ამას ვეძებ.
    _ თანამედროვე ქართული დრამატურგია თუ გიზიდავთ იმისათვის, რომ დადგათ?
    _ არის რამდენიმე ნიჭიერი კაცი, მაგრამ ეტყობა მე სხვა დრამატურგიაზე გავიზარდე. ერთია, როცა ჭკუით ხვდები, რა არის კარგი ან ცუდი ნაწარმოები, მეორეა ემოცია. დასადგმელად რომ ავიღო, ნაწარმოებმა ემოციურად უნდა შემძრას. მაგალითისთვის, რამდენი ლამაზი ქალი დადის, მაგრამ მარტო სილამაზის გამო ვერ ვაკოცებ, ამ ქალისადმი უნდა გამიჩნდეს ემოცია, ის რაღაცა უნდა ჰქონდეს, რასაც სახელი არ ჰქვია, ობიქტურად შეიძლება ვიცოდე, რომ ესა თუ ის ქალი ბევრად უფრო ლამაზია, ვიდრე ჩემი ცოლი, მაგრამ რა ვქნა ახლა? იგივეა პიესასთან მიმართებაში, ვიცი, რომ უფრო უკეთესი პიესები არსებობს, მაგრამ მე ემოციურად ამან შემძრა, ეს არის ჩემი სათქმელის იდენტური, ჩემი ტკივილი. სახარებაში რომ წერია: პირველად იყო სიტყვაო, ჩემთვის პირველადი არის გრძნობა, მერე ემოციური ბიძგი, მერე უკვე, რა თქმა უნდა, გონებით ალაგებ _ როგორ, სად, რა, სჯობია. აბა, გონება თუ არ ჩართე, კომპოზიციურად ხომ უნდა მოიფიქრო, როლები ხომ უნდა გაანაწილო.
    _ ფილოსოფია გიყვართ?
    _ ტვინის ჭყლეტა არ მიყვარს. ფილოსოფია მიყვარს, მაგრამ სცენაზე ფილოსოფოსობა არ მიყვარს. თეატრი თეატრია და არა ფილოსოფიის კათედრა, ყოველგვარი ჭკვიანური სადად და თამაშ-თამაშით უნდა გადასცე. ფსიქოლოგიური თეატრი და ფილოსოფიის ელემენტი თეატრში სრულებით არ არის დამოკიდებული ჭკვიანურ ფრაზათა რაოდენობაზე, ძალიან ბევრი ცდება ამაში. დახუნძლული ჭკვიანური ტექსტები არ ნიშნავს იმას, რომ ის თეატრის ენით უნდა მიაწოდო, წინააღმდეგ შემთხვევაში ლექცია გამოვა, თანაც მოსაწყენი.
    _ მაინც რომელია თქვენი საუკეთესო სპექტაკლი?
    _ ეგეთი ავოეე, არ ვიცი, მაგრამ ოპერაში იყო პროკოფიევის “მოთამაშე,” მეტროპოლიტენ-ოპერის საბოლოო ვარიანტი. ის მართლაც კარგი სპექტაკლია. საერთო ჯამში კი ისეთი, როგორიც მინდოდა, ერთი-ორჯერ თუ გამომივიდა.
    _ თავმდაბლობა იმას ხომ არ ნიშნავს, რომ საკუთარი თავის ფასი არ იცოდეთ?
    _ ვინ გითხრა, რომ არ ვიცი. მე ვარ გამართული პროფესიონალი რეჟისორი. ჩემისთანა ხალხი საჭიროა თეატრში, მაგრამ მე არა ვარ გენიალური რეჟისორი. შესაძლებლობების ზღვარი? არ ვიცი. ის ვიცი, რომ ასაკთან ერთად ალბათ იზღუდება ჩემი შესაძლებლობებიც, თუმცა მგონია, რომ ბოლო წლებში საუკეთესო ფორმაში ვიყავი, შეიძლება ახალგაზრდობაზე მეტადაც. მეუბნებიან, რომ БДТ-ში დადგმული ინგლისელი დრამატურგის _ მაიკლ ფრეინის “კოპენჰაგენი” შენი საუკეთესო სპექტაკლია, ოღონდ არ მიქარო, თბილისში არ ჩამოიტანო, თორემ ანტრაქტში წავაო. მეც მგონია, რომ “კოპენჰაგენი” მთლიანად მე ვარ _ თემატიკით, სტილისტიკით, მანერით.
    БДТ-ში 1200 კაცი ეტევა, “კოპენჰაგენი” ერთადერთი სპექტაკლია, რომლზეც სრულიად შეგნებულად ვყიდით 350 ბილეთს, დარბაზის დანარჩენი ნაწილი გადაკეტილია, სხვაგვარად ვერ მოახდენ ყურადღების კონცენტრირებას, მცირე სცენაზე იმიტომ არ დავდგი, რომ სივრცე მჭირდება, არადა, სამი კაცი თამაშობს, მეტი არა. ვერ აგიხსნით, ისეთი რამეა. ეჰ, იმდენი რამეა ცხოვრებაში აუხსნელი…
    _ თეატრის ინტრიგებში თუ გარეულხართ?
    _ ძალაუნებურად, ალბათ კი. როცა აღწევ იმ ასაკსა და მდგომარეობას (ცუდი სიტყვაა), როდესაც შენი გაჩუმება და გარიდებაც კი უკვე პოზიციად აღიქმება, იძახე ახლა, არ გავრეულვარო. არ ვერევი, წავედი სახლში, უკვე გარეული ხარ, იმიტომ, რომ არ გაერიე. მაშინ იბნევი, უკვე აღარ იცი, სად წახვიდე ამ სამყაროში, ვის უთხრა, რომ არ გინდა ამაში მონაწილეობა. არ გინდა? უკვე გარეული ხარ, უკვე პოზიციაა. ვიცი, ვიღაცეებს კითხვები აწუხებთ, ახლობლებსაც უთქვამთ, რატომ არა ვარ აქტიური საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იცი, ჩემზე ემოციურად რამ იმოქმედა ყველაზე მეტად? თავის დროზე ისე თავისუფალ და იოლ ტერმინად შემოვიდა “ერის მოღალატე”, რომ ყველაფრისადმი დამემართა ა რ მ ი ნ დ ა ! ჩვენ გვაქვს იმის უფლება, რომ ქვეყანა დავახარისხოთ ერის შვილებად და ერის მოღალატეებად? ამაზე მაქვს საშინელი რეაქცია.
    _ ჩანაწერებს თუ აკეთებთ, თუნდაც რეპეტიციების ტექნოლოგიური პროცესისას, მსახიობებთან ურთიერთობისას, ეს ხომ მართლაც მთელი სკოლაა, რომელიც ღმერთმა იცის, განმეორდება თუ არა.
    _ გული მწყდება, რომ რეპეტიციების ჩანაწერები, ის, თუ რას მივაღწიე და რას ვერა, არა მაქვს გაკეთებული. რაც შეეხება მემუარებს, ჩემს თავს შევატყვე, რომ ბოლომდე სიმართლეს მაინც ვერ ვიტყვი, იმიტომ კი არა, რომ ვმალავ, უბრალოდ, ყოველთვის მიადგები ზღუდეს, როცა შენი თავისუფლება იქ თავდება, სადაც იწყება სხვისი და არა მგონია, სხვისი განსჯის უფლება მქონდეს. მემუარებზე ვგიჟდები, მაგრამ თუ ბოლომდე გულწრფელი არ ხარ, რა აზრი აქვს? კარგია, როცა საუკეთესოს შეამჩნევ ადამიანში და იმას აღწერ, ფიქრობ, იქნებ ამაზე დაწერო, მაგრამ ყოველთვის არ გცალია, მერე გადის დრო და მარაზმში რომ იქნები, შენი მემუარები რა თავში უნდა იხალო? იმისაც მეშინია, სიბერეში შელამაზება არ დავიწყო. არ ვიცი, არა, რაღაცა მეჩოთირება.
    _ ერთი სიტყვა, თვისება, ნიშანი, რომელიც მთლიანად გამოხატავს თქვენს პიროვნებას?
    _ ყ ვ ე ლ ა ნ ა ი რ ი ვარ. განა ის, რაც სხვაში არ მომწონს, მე თვითონ არასოდეს მომსვლია, განა ისეთი რამ, რაც ნებით თუ უნებლიეთ ჩამიდენია, მერე არ მაწუხებს? ბოროტება არავისთვის გამიკეთებია _ ეს ნამდვილად ვიცი. როცა ჩემს საქციელს ადამიანების გულისტკენა გამოუწვევია, ამასაც საშინლად განვიცდი. არის რაღაცეები, რასაც სამწუხაროდ, რაც უნდა ვიცოდე, რომ შედეგად ჩემი და სხვისი გულისტკენა მოჰყვება, მაინც გავაკეთებდი. თუკი “ყველანაირი” თავისთავში მოიცავს ყოველგვარ ადამიანურს, ე.ი ეგ სიტყვაა.

    16 მარტი
    გამგზავრება პეტერბურგში.


    Responses

    1. _ temuri unda iwamo rogorc kaci ki ara rogorc cheshmariti xelovani_ ,,liberty,, sh.pirtskhalaishvili

    2. me mikvars nato murvanidze dzaliannnnnnnn


    კომენტარის დატოვება

    Fill in your details below or click an icon to log in:

    WordPress.com Logo

    You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

    Google+ photo

    You are commenting using your Google+ account. Log Out /  შეცვლა )

    Twitter picture

    You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

    Facebook photo

    You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

    Connecting to %s

    კატეგორიები

    %d bloggers like this: