Posted by: burusi | 10/03/2009

თენგიზ ვერულავა “ფესვდონიმი – გრანელი”

ტერენტი გრანელი, მხატვარი ირაკლი თოიძე, 1922 წ.

ტერენტი გრანელი, მხატვარი ირაკლი თოიძე, 1922 წ.

თენგიზ ვერულავა “ფესვდონიმი – გრანელი”

პირველი ფსევდონიმი, რომელიც გრანელს აურჩევია, იყო “წალენჯიხელი.” პოეტი პირველ ლექსსა და პუბლიცისტურ წერილებს უკვე ამ ფსევდონიმით აქვეყნებს. 1919 წელს ტერენტი ფსევდონიმად ირჩევს “გრანელს.” არსებობს რამდენიმე გადმოცემა ამ ფსევდონიმის არჩევის შესახებ.

ზოზიას თქმით, მისთვის ძმას გაუზიარებია, რომ ფსევდონიმის არჩევას საფუძვლად დასდებია ლათინური სიტყვა “გრანუმ,” რაც მარცვალს ნიშნავს. პოეტს ეს სიტყვა გადატანითი მნიშვნელობით გამოუყენებია: “მეც პატარა, ობოლი მარცვალი, სამყაროს უმცირესი ნაწილი ვარო.” იგივეს მოგვითხრობს ზოზია მწერალ გივი ცქიტიშვილთან საუბრისას: “ფსევდონიმი უცხო სიტყვიდან აიღო. მსოფლიო პოეზიის ნაწილი ვარო, იტყოდა. ლექსებსაც წაუმძღვარებდა ასეთ სიტყვებს, სათაურს ქვემოთ”(1).

იგივე აზრს იზიარებს აკად. სიმონ ყაუხჩიშვილი: “პირველ ლექსებს ტერენტი “წალენჯიხელის” ფსევდონიმით ბეჭდავდა. საზღვარგარეთიდან რომ დავბრუნდი, ის უკვე ქუხდა როგორც პოეტი გრანელი… “გრანუმი” ზომა-წონის უმცირეს ერთეულს ნიშნავს…” (1)

მეორე გადმოცემის თანახმად, ტერენტი ეტრფოდა თურმე ერთ მსახიობ ქალს, გვარად გრანელს და მისი პატივისცემით აურჩევია ეს ფსევდონიმი. სერგი ჭილაიას მოგონება: ”ახლოს ვიცნობდი ტერენტის. მაგრამ უცნაური კაცი იყო. იშვიათად გაგანდობდა თავის პირად საიდუმლოებას. არ უყვარდა მათზე საუბარი. არც მე მომსვლია აზრად, მეკითხა მისთვის, საიდან აიღო ფსევდონიმი “გრანელი”. ის პოეზიაში მოვიდა, როგორც ”წალენჯიხელი”. გავიდა ორიოდე წელი და გამოჩნდა ფსევდონიმი გრანელი.

ამას წინათ თეატრალურ აფიშებს ვათვალიერებდი, მათ შორის აღმოვაჩინე ერთი ძველი აფიშა, სადაც ოპერაში – ”აბესალომ და ეთერი” – მარეხის პარტიის შემსრულებლად გამოცხადებულია იტალიელი მომღერალი ქალი, გვარად გრანელი. მაშინვე ტერენტი გამახსენდა: 1919 წელს, როდესაც ოპერის თეატრში ”აბესალომ და ეთერის” ჯერ გენერალური რეპეტიცია შემდეგ წარმოდგენა გაიმართა. სწორედ აქ იხილა შესანიშნავი ხმის მომხიბვლელი იტალიელი ქალი, გვარად გრანელი. უიღბლო პოეტს შუყვარდა უცხოელი მომღერალი. ამის შემდეგ, თურმე, ყოველთვის, როდესაც თბილისის ოპერის თეატრში “აბესალომ და ეთერის” წარმოდგენა იმართებოდა, ღრმად დაფიქრებული ტერენტი უსმენდა თავის სათაყვანებელ ქალს და მასთან ერთად ტიროდა, არამარტო აბესალომის დის – მარეხის როლის შემსრულებელი იტალიელი ქალის უიმედო სიყვარულის გამო, რომლის ხმაში უსაზღვრო სევდა იყო ჩაქსოვილი.

აქაც, როგორც ყოველთვის, ბედმა უმტყუნა ტერენტის. მაგრამ უიღბლო სიყვარული რომელიც მას იმ მომხიბვლელ უცხოელ ქალთან ურთიერთობით ერგო, სამუდამოდ დარჩა მის გულში. მთელი თავისი შემდეგდროინდელი შემოქმედება ამ ფსევდონიმს – გრანელს – მიანდო. ამ ფსევდონიმმა შემოინახა მოგონებები იტალიელი მომღერალი ქალისადმი, როგორც მისადმი ტერენტის სპეტაკი სიყვარულის სიმბოლო. ამ ფსევდონიმით უკვდავყო ტერენტიმ თავისი, როგორც უნიჭიერესი პოეტის სახელი”.

სერგი ჭილაია თავის წერილში “იყო ერთი პოეტი” უფრო დაწვრილებით აგვიწერს აღნიშნულ ფაქტს: “1919 წლის 14 მარტს ტერენტი გრანელი “აბესალომ და ეთერის” პრემიერას დაესწრო, ზაქარია ფალიაშვილის ამ უკვდავ ოპერაში აბესალომის როლს ვანო სარაჯიშვილი ასრულებდა, მურმანის – სანდრო ინაშვილი, ეთერის – შულიგინა-ბახუტაშვილი, მარეხს – გრანელი. ვანო სარაჯიშვილის აბესალომის შემდეგ ყველაზე დიდი მოწონება მარეხის როლის შემსრულებელ უცხოელ ქალიშვილს გრანელს ერგო წილად. ამას ხელს უწყობდა რომ ამ მომღერალ უცხოელ ქალიშვილს საოცრად ხავერდოვანი ხმა და მშვენიერი გარეგნობა ჰქონდა. პოეტი ერთბაშად მოიხიბლა მომღერალი ქალიშვილით. იმავე საღამოს კულისებში შეხვდა, იის კონა მიართვა და თავი გააცნო, როგორც მისმა თაყვანისმცემელმა და პოეტმა. მერე არ მოცილებია პოეტი ამ იტალიელ მომღერალ ქალს მთელი ორი წელი. ტერენტი “აბესალომ და ეთერის” ყოველ წარმოდგენას ესწრებოდა და წარმოდგენის შემდეგ იის კონით კარებთან ელოდა. ტერენტიმ ფრანგული იმდენად იცოდა რომ შეყვარებული პოეტის გრძნობებს ადვილად უზიარებდა იტალიელ მომღერალ ქალიშვილს. ქალი კი სულ იცინოდა, იღიმოდა. ტერენტი ვერ მიმხვდარიყო მის გულუბრყვილო საქციელს დასცინოდა თუ მის ფრანგულს. ასე, მთელი ორი წელი ელაციცებოდა პოეტი მომღერალს, მაგრამ უზომოდ შეყვარებულმა პოეტმა სამაგიერო ვერ მიიღო მომღერლისაგან. მერე მსახიობი თავის სამშობლოში გაემგზავრა და ეს გატაცებაც უიღბლო აღმოჩნდა. სამაგიეროდ ისე ძლიერ აღიბეჭდა პოეტი კვირკველიას სულში ეს ხატება იტალიელ მომღერალი ქალისა, რომ გადაწყვიტა თავის უკვე გახმაურებული ფსევდონიმი – ტერენტი წალენჯიხელი – ტერენტი გრანელად ექცია. უცხოელი მომღერალი, ფალიაშვილის “აბესალომ და ეთერის” მარეხი ასე გახდა პოეტის სულის ზიარი” (2).

არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება: 1918-1919 წლებში საქართველოში იმყოფებოდა ცნობილი იტალიელი დირიჟორი გრანელი, რომელსაც უდირიჟორებია ქართული ოპერა “ქრისტინესათვის”. ამ მოსაზრების მიხედვით სწორედ ამ დირიჟორის კეთილხმოვანი გვარი აირჩია პოეტმა ფსევდონიმად.

ბიბლიოგრაფია

1. გივი ცქიტიშვილი “ვიცი დრო მოვა ჩემი გაგების”, თბილისი, 1990 წ.

2. სერგი ჭილაია, ქრონიკები, თბილისი 1984 წ.


კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

კატეგორიები

%d bloggers like this: