ნათელა იანქოშვილი - Natela Iankoshvili

ნათელა იანქოშვილი – Natela Iankoshvili

49731944_2218954501713106_5417403646725849088_n

“კუბა, კაბარეს მოცეკვავე” ნათელა იანქოშვილი

ნათელა იანქოშვილი – “ნახატები კუბაზე”
Natela Iankoshvili – “Cuba”, Pictures

 

Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges

ნინო ფიფია “ხორხე ლუის ბორხესი”

XX საუკუნის გამოჩენილ არგენტინელ მწერალსა და მოაზროვნეს, ხორხე ლუის ბორხესს (1899-1986) ესპანურენოვან სამყაროში საპატიო ადგილი უჭირავს. ეს იყო ადამიანი, რომლის გონების მიღმა პრაქტიკულად არაფერი დარჩა ამოუხსნელი. როგორც თავად აცხადებდა, მთელი ცხოვრება მიუძღვნა კითხვას, ანალიზს, წერას და ამ ყველაფრით ტკბობას. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ტკბობა, ის შთანთქა პოეზიამ და ერთადერთი, რისი შეთავაზებაც მას მკითხველისთვის შეუძლია, ესაა ეჭვები და დაბნეულობა. “ყოველთვის, როდესაც ვფურცლავდი წიგნებს ესთეტიკის შესახებ, მრჩებოდა შთაბეჭდილება, თითქოს ვკითხულობდი იმ ასტრონომების ნაწარმოებებს, რომელთაც არასოდეს შეუხედავთ ვარსკვლავებისთვის“.

ბორხესისთვის მიუღებელია წეროს მოვალეობის გრძნობით, მან წერით უნდა განიცადოს ვნება და სიამოვნება. ლაპარაკობს რა თავის მრწამსზე, ბორხესი მოკრძალებით შენიშნავს, რომ მან “გაბედა დაეწყო წერა” (თუმცა, მისი აზრით, რაც მას წაუკითხავს უფრო მნიშვნელოვანია იმაზე, რაც მას დაუწერია). ალბათ სწორედ პოეტური მრწამსის თავისებურად აღქმის გამო იხსენიება ბორხესის სახელი დიდი მოწიწებით ესპანურენოვან ლიტერატურაში.

„როცა წერა დავიწყე, ყოველთვის მეჩვენებოდა, რომ ჩემი იდეები მეტისმეტად ზედაპირული იყო და თუ მათ მკითხველი გაეცნობოდა, სამუდამოდ შემიძულებდა. ასე რომ, ვინიღბებოდი. თავიდან ვცადე ვყოფილიყავი XVII საუკუნის ესპანელი მწერალი, ლათინურის მწირი ცოდნით. მაგრამ ჩემი მცდელობა ვყოფილიყავი ესპანელი სერ ტომას ბრაუნი, კრახით დამთავრდა. ახლა ვხვდები, რომ ეს ყველაფერი შეცდომა იყო, თუ მკითხველმა რაიმე სახის მორალური ნაკლი ან დეფექტი შეგატყო, არანაირი მინიმალური საფუძველიც კი არ არსებობს იმისა, რომ შეგიყვაროს“, — წერს ბორხესი.

ბორხესი ამბობს, რომ ხელოვან ადამიანთან მრწამსი მოდის იმის გაანალიზებასთან ერთად, თუ რა შეგიძლია და რა გინდა, რომ აკეთო: როცა მოთხრობების წერა დავიწყე, ყველანაირად ვცადე, ისინი მხატვრულად გამეფორმებინა, ვიმუშავე სტილზე, მაგალითად, მოვიგონე საკმაოდ კარგი სიუჟეტი, დავწერე მოთხრობა და დავარქვი „უკვდავი“. სიუჟეტი ეხებოდა ჰომეროსს, რომელმაც უკვე დაწერა ილიადა და არის უკვდავი ფიზიკურად. გადის წლები, იცვლებიან თაობები და ჰომეროსს ნელ-ნელა ავიწყდება ბერძნული და ის, რომ იყო ჰომეროსი. იდეა, რომ ჰომეროსს დავიწყნოდა, თუ ვინ იყო სინამდვილეში, ძალიან მომეწონა. წლების მერე ეს მოთხრობა რომ გადავიკითხე, უკვე მოსაწყენი და გადამეტებული მეჩვენა. ვთვლი, რომ დროის მსვლელობასთან ერთად გარკვეული სახის სიბრძნეც შევიძინე. თავს ვთვლი მწერლად. რას ნიშნავს ჩემთვის ვიყო მწერალი? ეს იგივეა, ვიყო ჩემი წარმოსახვების ერთგული“.

მწერალი თავის ბიოგრაფიას დიდი რუდუნებით წერდა. ეს იყო ადამიანი, რომელმაც თავისი დროის ევროპული ლიტერატურული ტენდენციები მიუსადაგა ლათინურ ამერიკას. ლაპარაკია მის ულტრაისტურ მოღვაწეობაზე. 1921 წლის 25 იანვარს ლათინურ ამერიკაში გაჩნდა ესპანურენოვანი ჟურნალი `ულტრა~. როგორც სათაურიდან ჩანს, ეს იყო ულტრაისტური მოძრაობის პირველი მაცნე. ჟურნალის ფუძემდებელი გახლდათ ბორხესი მის თანამოაზრეებთან ერთად. ეს მიმდინარეობა ესპანეთიდანაა შემოტანილი. იგი, მართალია, ბორხესს მალე მოსწყინდა, მაგრამ მან თავისი როლი შეასრულა ლათინური ამერიკის ლიტერატურაში.

ბორხესი უპირატესობას ანიჭებდა პოეზიას, თუმცა საყოველთაო აღიარება და დიდება მას ესეებმა და მოთხრობებმა მოუტანეს. მისი მოთხრობების სტრუქტურული მოწყობა გულისხმობს დროისა და სივრცის შეწყობით ფორმებს, რათა შექმნას ალტერნატიული სამყარო სავსე სიმბოლიზმით, ანარეკლებით, ინვერსიითა და პარალელიზმებით. ბორხესის მოთხრობები ჰგავს მეტაფორებითა და მეტაფიზიკური სიღრმეებით სავსე გამოცანებს.

ბორხესი კინოსთვის სცენარებსაც წერდა, აქვს ასევე ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები. მასვე ეკუთვნის უამრავი ანთოლოგია და შესანიშნავი თარგმანები ინგლისური, ფრანგული და გერმანული ენებიდან (ასევე ანგლოსაქსური და ძველსკანდინავიური ლიტერატურული ნაწარმოებები). თუკი გავითვალისწინებთ მის სიბრმავეს, რომელიც დედისაგან მემკვიდრეობით გამოჰყვა და ნელ-ნელა ვითარდებოდა მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში, გაგვაოცებს იმ უზარმაზარი ლიტერატურული მემკვიდრეობის სიდიდე, რომელიც მან დაუტოვა კაცობრიობას. მისი ინტერესის სფეროებია მათემატიკა, ფილოსოფია, თეოლოგია, მითოლოგია და ა.შ.

ბორხესს ახასიათებს მკითხველისათვის ენიგმის შექმნა. როგორც კარგი დეტექტივი, ქმნის ლაბირინთებს, ამზეურებს ყველა საჭირო ნაკვალევს, რათა პასუხებამდე მკითხველი თავად მივიდეს. ამ ნაკვალევს შორის გამოირჩევა მის მიერ კომენტირებული და კლასიფიცირებული ბიბლიოთეკა. სად არის რეალობა და სად — გამოცანა, ასევე მისტერიის ნაწილია. ძნელი გასარკვევია, ვინაა მთხრობელი, რომელი ტექსტი სადაა ჩართული და სად მთავრდება ისტორია. ერთადერთი ადამიანი, ვისაც შეუძლია ანარეკლში დაინახოს გარემოებები და სამყაროს სრული სურათი გაშიფროს და დააწყოს სიუჟეტები, რომლებიც ლაბირინთის ცენტრშია, თავად ხორხე ლუის ბორხესი არის.

ორიოდე სიტყვით აღვნიშნოთ ისიც, რომ ბორხესის კალამს უამრავი სამეცნიერო ხასიათის ლიტერატურა ეკუთვნის, ისეთები, როგორიცაა „ბაბელის ბიბლიოთეკა“, სადაც გეომეტრია ეთანხმება ფანტასტიკის ტაქსონომიას (სტატისტიკას). ათვლითი სისტემა სხვა მოთხრობებშიც არის გამოყენებული, ხოლო „ქვიშის წიგნი“ გარკვეულწილად სამეცნიერო სტატიაა. ყველა მოთხრობაში ბორხესი მეტაფორულ სილამაზეს ანიჭებს ტექნიკურ სტილს. ერთადერთი გამონაკლისია: „ბაღი ორად გაყოფილი ბილიკებით“, სადაც ბორხესი გვაძლევს კვანტური ფიზიკის ერთ-ერთი გადაუჭრელი საკითხის გადაწყვეტის ვარიანტს და ამბობს, რომ, სამწუხაროდ, ამ საკითხში კომპეტენტური არ არის. ეს ნაშრომი დაეფუძნა ჰიუ ევერეტ III-ის სადოქტორო ნაშრომს. თუმცა ამ საკითხში ჩახედული მეცნიერები ამბობენ, რომ ეს ფიქციური ნაწარმოები თავისუფლად შეგვიძლია ჩავთვალოთ სამეცნიერო ნაშრომად.

ასეთია, ძირითადად, მოკლე მონახაზი ბორხესის მოთხრობების თემატიკისა, თუმცა ურიგო არ იქნებოდა, გვეთქვა ცოტა რამ ბორხესზე, როგორც მთარგმნელზე. მან ჯერ კიდევ 11 წლის ასაკში თარგმნა ოსკარ უაილდის „ბედნიერი უფლისწული“. იგი თვლიდა, რომ, შესაძლებელია, ნათარგმნი სჯობდეს ორიგინალს, თუნდაც იგი ცოტათი არ დაემთხვეს მას. მან თარგმნა ედგარ ალან პოს, ფრანც კაფკას, ჯეიმს ჯოისის, ჰერმან ჰესეს, რედიარდ კიპლინგის, ჰერმან მელვილის, ანდრე ჟიდის, უილიამ ფოლკნერის, ვოლტ ვაიტმანის, ვირჯინია ვულფისა და ჯეი ქეი ჩესტერტონის ნაწარმოებები.

ბორხესის ძირითადი ნაწარმოებებია:
1) მოთხრობები: „გაიძვერობის მსოფლიო ისტორია“ (1935). შედგება 12 მოთხრობისაგან; „ფიქციები“ შედგება 2 სექციისგან; „ალეფი“ შედგება 17 მოთხრობისაგან (1949); „სიკვდილი და სამიზნე“ (1951); „ბროუდის მოხსენება“ ( 1970); „ქვიშის წიგნი“ (1975); „შექსპირის მოსაგონად“ (1983).

2) ესეები: „ინკვიზიციები“ (1925); „არგენტინელთა ენა~ (1928); „ევარისტო კარიეგო“ (1930); „დისკუსია“ (1932); „მარადისობის ისტორია“ (1936); „სხვა ინკვიზიციები“ (1952); „7 ღამე“ (1980); „დანტესეული ესე“ (1982); „ატლასი“ (1985).

3) პოეზია: „ბუენოს აირესის ბუღი“ (1923); „მთვარე პირისპირ“ (1925); „წმ. მარტინის დღიური“ (1929); „შემქმნელი“ (1960); „ჩრდილთა ქება“ (1969); „ვეფხვების ოქრო“ (1972); „ღრმა ვარდი“ (1975); „რკინის მონეტა“ (1976); „ციფრი“ (1981); „შეთქმულები“ ( 1985).

4) ანთოლოგიები: „პირადი ანთოლოგია“ (1961); „ახალი პირადი ანთოლოგია“ (1968); „სიზმრების წიგნი“ (1976).

5) ნაშრომები თანაავტორობით: „შესავალი ამერიკულ პოეზიაში“ — ვისენტე პუიდობრისა და ალბერტო იდალგოსთან ერთად (1926); „არგენტინული ლიტერატურის კლასიკური ანთოლოგია“ — პედრო ენრიკე ურენიასთან ერთად (1937); „ფანტასტიკური ლიტერატურის ანთოლოგია“ — სილვია ოკამპოსთან ერთად (1940); „მოდელი სიკვდილისათვის“ — ადოლფო ბიოი კასარესთან ერთად (1946); „ძველი გერმანული ლიტერატურა“ — დელია ინხენიეროსთან ერთად (1951); „მარტინ ფიერო“ — მარგარეტა გერეროსთან ერთად (1953); „გაუჩოების პოეზია“ — ადოლფო ბიოი კასარესთან ერთად (1955); „ლეოპოლდო ლუგონესი“ — ბეტინა ედელბერგთან ერთად (1955); „და ელოიზა“ — ლუსია მერსედეს ლევინსონთან ერთად (1955); „ფანტასტიკური ზოოლოგიის სახელმძღვანელო“ — მარგარეტ გერეროსთან ერთად (1957); „ედემისა და ჯოჯოხეთის წიგნი“ — ადოლფო ბიოი კასარესთან ერთად (1960); „შუა საუკუნეების გერმანული ლიტერატურა~ — მარია ესტერ ვასკესთან ერთად (1966); „ჩრდილოამერიკული ლიტერატურის შესავალი“ — ესტელა სემბორაი დე ტორესთან ერთად (1967); „რა არის ბუდიზმი“ — ალისია ხურადოსთან ერთად (1976).

აღსანიშნავია, რომ ბორხესს მიღებული აქვს უამრავი პრემია და ჯილდო, რომელთა ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანდა, თუმცა, რაც არ უნდა გასაოცარი იყოს, მას არა აქვს ნობელის პრემია, რასაც თავისი ლოგიკური ახსნა მოეპოვება. პიტერ ვაილი ამბობს: `ნობელის კომიტეტი, როგორც ყველა ინტელიგენტური გაერთიანება, შედგება მემარცხენე ადამიანებისაგან, რა თქმა უნდა, ამ სიტყვის ევროპული გაგებით. სწორედ ამიტომაა, რომ XX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი მწერალი, ბორხესი ამ პრემიის გარეშე დარჩა. მიზეზი მარტივია: ბორხესმა ავგუსტო პინოჩეტისგან პრემია მიიღო, ამ უკანასკნელს გულითადი მადლობა გადაუხადა კომუნისტების დამხობისათვის და ხელი ჩამოართვა.

ბორხესის სიდიადე, მართალია, ყველას ესმოდა, მაგრამ ეს ჟესტი მას არ ეპატია“. სამწუხაროდ, ქართულ ენაზე ამ უდიდესი მწერლის ნაწარმოებების ძალიან მცირე ნაწილია თარგმნილი და ხელმისაწვდომი (მოთხრობები, რედაქტორი ლეილა მესხი, ესპანურიდან თარგმნეს ლალი ბრეგვაძე-კახიანმა და ტარიელ ხუნწარიამ, თბილისი, გამომცემლობა `მერანი~, 1999 წ.). წიგნში შესულია ხორხე ლუის ბორხესის წინამდებარე ორი ფიქციური მოთხრობა: „თეოლოგი საიქიოში“ და `ამბავი ორთა, რომელთაც სიზმარი იხილეს~. აღნიშნული ნაწარმოებები ავტორმა თავისი შემოქმედების საწყის ეტაპზე, ადრეულ ხანაში დაწერა (კერძოდ, 1935 წელს).

1930-იანი წლებიდან ოცდაათი წლის განმავლობაში ბორხესი იხრება პროზისაკენ და ძირითადად მოკლე ესეებსა და მოთხრობებს წერს, სადაც ხშირად ახსენებს ისეთ მწერლებს აპოკრიფული წიგნებიდან, როგორიცაა პიერ მენე და მისი კიხოტი ან ჰერბერტ ქუეინი. ბორხესის ფიქციური მოთხრობები იხრება მბრუნავი თემებისაკენ. როგორიცაა: ცხოვრებისეული გამოცხადებანი, ბრძოლა აღიარებისათვის, სიკვდილი, საგნებისათვის ახალი სახელების ძიება, უფლის აკრძალული სახელი, რომლის მეშვეობითაც საგნებისა და სიტყვების შესანიშნავი ფანტაზიები იგება. ამ ეტაპზე ბორხესი უბრუნდება შუა საუკუნეების თეოლოგებს და მეკობრეებს ჩინეთის ზღვიდან.

`თეოლოგი საიქიოში~ და `ამბავი ორთა, რომელთაც სიზმარი იხილეს~ გაერთიანებულია მოთხრობათა ციკლში “ეტ ცეტერა”, რომელიც სრულად ასე გამოიყურება:

`თეოლოგი საიქიოში ;
`კამერა ქანდაკებებისაგან~ ;
`ამბავი ორთა, რომელთაც სიზმარი იხილეს~;
`განდგომილი გრძნეული~;
`მელნისფერი სარკე~;
`მუჰამედის ორეული~.

მათ შორის პირველი, მესამე და მეექვსე მოკლე მოთხრობა ეხება რწმენის საკითხებს. ბორხესი ამბობს, რომ ღმერთი ერთია, სხვადასხვა რელიგიებს შორის განსხვავება არსებითი არაა და მორწმუნე, როგორც გონიერი ქმნილება, რომელსაც უნდა სწამდეს ზედმეტი კითხვებისა და ეჭვების გარეშე, უბრალოდ ცდილობს, უფრო და უფრო მიუახლოვდეს იმ შეუცნობადს, რაზედაც კაცობრიობამ რელიგიური დოგმები ააგო.

ბორხესს იზიდავს მუსლიმური სამყაროს ლაბირინთები. ფაბულად ხშირად იყენებს ისეთ რეალურ თუ გამოგონილ ამბებს, რომლებსაც მკითხველი ენიგმატურ განზომილებაში გადაჰყავს. საერთოდ, ავტორი დიდ ინტერესს იჩენს რელიგიისადმი. ბორხესი ამბობს, რომ წერა არის წმინდა აქტი და შესაბამისად საინტერესოა მისთვის „წმინდა წიგნების“ არსებობის იდეა (ყურანი, ბიბლია და ა.შ) და დანანებით აღნიშნავს, რომ ეს იდეა ევროპაშიც შეიჭრა და ფეხი ისე ვერ მოიკიდა, როგორც სხვაგან. ბორხესს იმდენად მოსწონს ბიბლიური სიუჟეტები, რომ ოთხ სახარებას რამდენიმე სხვა წიგნთან ერთად ასახელებს, როგორც კაცობრიობის ერთ-ერთ უდიდეს მონაპოვარს. მაგალითად, აქვს განსხვავებული აზრი იუდასთან დაკავშირებით. ამბობს, რომ, სავარაუდოდ, იუდას ამბორი სიმართლეს არ უნდა შეესაბამებოდეს, თუმცა აღარ აკონკრეტებს — რატომ (ესეც ხომ ბორხესისეული სტილია, აღძრას ინტერესი და სხვები ჩააფიქროს).

Bosch follower Christ in Limbo, ბოსხი

Bosch follower Christ in Limbo

ფეოდორ დოსტოევსკი “ჩანაწერები ცოლის გარდაცვალების დღეს”

რუსულიდან თარგმნა და კომენტარები დაურთო ირაკლი ბრაჭულმა

მაშა მაგიდაზე წევს. შევხვდებით კი ოდესმე მე და მაშა ისევ ერთმანეთს? ქრისტეს მცნებით შეიყვარო ადამიანი, ვითარცა თავი თვისი, შეუძლებელია. პიროვნულობის კანონი მიწას აჯაჭვებს. მე წინააღმდეგობას უწევს. ეს მხოლოდ ერთს, ქრისტეს შეეძლო, მაგრამ ქრისტე მარადმყოფი იყო და დასაბამიერი იდეალი, რომელისკენაც მიისწრაფვის და უნდა მიისწრაფოდეს ადამიანი. ამასთან, ქრისტეს, როგორც ადამიანის განხორციელებული იდეალის, გამოცხადების შემდეგ დღესავით ნათელი გახდა: პიროვნების უმაღლესი და საბოლოო განვითარება სწორედ იქამდე უნდა მივიდეს, რომ (განვითარების თვით უკანასკნელ ზღურბლზე, მიღწეული მიზნის თვით უმწვერვალეს პუნქტში) ადამიანმა აღმოაჩინოს, გააცნობიეროს და მთელი თავისი ბუნების ძალით ირწმუნოს: ყველაზე უზენაესი, რასაც ადამიანმა საკუთარი პიროვნულობა, თვისი მეს-ს განვითარების სისრულე უნდა მოახმაროს, არის საკუთარი მე-ს განადგურება. მან რაღაცნაირად უნდა გაანადგუროს იგი, განუყოფლად და თავდავიწყებით გასცეს მთლიანად თითოეულისა და ყველასათვის. აი, ეს არის ქრისტეს სამოთხე. მთელი ისტორია, როგორც კაცობრიობის, ასევე თითოეული, ცალკეული ადამიანისაც, სხვა არაფერია, თუ არა განვითარება, ბრძოლა, სწრაფვა მიზნებისკენ და მათი მიღწევა.

მაგრამ თუკი ეს მიზანი კაცობრიობისთვის ბოლოვადია (რომლის მიღწევის შემდეგ მას უკვე აღარ სჭირდება განვითარება, ანუ რაიმეს მიღწევა, ბრძოლა, მთელი ადამიანური ცოდვით დაცემების მიუხედავად, იდეალისკენ სწრაფვა, მაშასადამე, სიცოცხლე აღარ იქნება საჭირო), მაშასადამე, დედამიწაზე მცხოვრები ადამიანი არის მხოლოდ განვითარებადი არსება, ამდენად ის არ არის დასრულებული, არამედ გარდამავალია.

მაგრამ ასეთი დიადი მიზნის მიღწევას, ვფიქრობ, არავითარი აზრი არა აქვს, თუ მიზნის მიღწევისთანავე ყოველივე ქრება და უჩინარდება. ანუ თუ მიზნის მიღწევის შემდეგაც ადამიანი არ განაგრძობს სიცოცხლეს.

მაშასადამე, არსებობს მომავალი, სამოთხისეული ცხოვრება.

როგორია ის, სად არის ის, რომელ პლანეტაზე, რომელ ცენტრში, ანუ საყოველთაო სინთეზის წიაღში, ანუ ღმერთში? — ჩვენ ეს არ ვიცით. ჩვენი მომავალი არსების მხოლოდ ერთი ნიშანი თუ ვიცით, და იმ ნიშნის მიხედვით საკითხავია, შეიძლება თუ არა მას ისევ ეწოდოს ადამიანი? (შესაბამისად, წარმოდგენაც კი არა გვაქვს იმის შესახებ, როგორი არსებანი ვიქნებით). ეს ნიშანი ნაწინასწარმეტყველებია ქრისტეს მიერ — იგი წინასწარ გვეუწყა მთელი კაცობრიობის განვითარების დიადი და საბოლოო მიზნის მიერ, რომელიც ჩვენი ისტორიული არსებობის კანონის მიხედვით ხორციელად მოგვევლინა. აი ეს უწყება: “აღდგომასა მას არცა იქორწინებოდიან და არცა განქორწინდნენ, არამედ ვითარცა ანგელოზნი ღმრთისანი, იყვნენ ცათა შინა” (მათე, 22, 30).

ღრმად ნიშანდობლივი შეტყობინებაა:

1. არც ცოლს ირთავენ და არც სარეცელს იყოფენ, რადგანაც თანამეცხედრე არაფერში აღარ არის საჭირო; განვითარება, მიზნების მიღწევა თაობათა ცვლის საშუალებით უკვე აღარ ხდება;

2. ქორწინება და დედაკაცთან სარეცლის გაზიარება ჰუმანიზმიდან უდიდესი გადახვევა გამოდის, წყვილის საფუძვლიანი გამოყოფა ყველასაგან (ძალიან ცოტაღა რჩება ყველასათვის), ოჯახი, ანუ ბუნების კანონი, და მაინც, არანორმალური, ეგოისტური ადამიანური მდგომარეობა, ამ სიტყვის სრული აზრით. ოჯახი — ეს არის ადამიანის უდიდესი სიწმინდე დედამიწაზე, რამეთუ ბუნების ამ კანონის გზით აღწევს იგი განვითარებას (ანუ თაობათა მონაცვლეობას), მიზნებს. მაგრამ ამავე დროს ადამიანი, იმავე ბუნების კანონით, თავის მიზნების საბოლოო იდეალის სახელით მუდმივად უნდა უარყოფდეს მას (გაორება).

ანტიქრისტეები ცდებიან, როცა ქრისტიანობის უარყოფას შემდეგ არგუმენტზე დაყრდნობით ცდილობენ: თუ ქრისტიანობა ჭეშმარიტებაა, მაშინ რატომ არ დამკვიდრდა მისი სასუფეველი დედამიწაზე; დღემდე რატომ იტანჯება ადამიანი, რატომ არ ხდებიან ადამიანები ერთმანეთისთვის ძმები?

სრულიად გასაგებია, თუ რატომაც: იმიტომ, რომ ის არის ადამიანის მომავალი საბოლოო ცხოვრების იდეალი, ხოლო მიწიერ ცხოვრებაში ადამიანი გარდამავალ მდგომარეობაში იმყოფება. ის დამდეგი ცხოვრება კი იქნება, ოღონდ იქნება მიზნის მიღწევის შემდეგ, როცა ადამიანი, ბუნების კანონების მიხედვით, საბოლოოდ გარდაისახება სხვა არსებად, რომელიც უკვე არც ქორწინდება და არც სარეცელს გაიყოფს;

3. თვით ქრისტე თავის მოძღვრებას ქადაგებდა როგორც იდეალს, თვითონ იწინასწარმეტყველებდა, რომ სამყაროს დასასრულამდე იქნება ბრძოლა და განვითარება, ხოლო იქ — სრულყოფილი ყოფიერება, სინთეზური, ნეტარი და სრული, რომლისთვისაც, როგორც ჩანს, `დრო აღარ იქნება~.

ეს შერწყმა სრული მე-სი, ანუ ცოდნისა და სინთეზისა ყველაფერთან — “შეიყვარე ყოველივე როგორც საკუთარი თავი” — შეუძლებელია დედამიწაზე, რადგან ეწინააღმდეგება პიროვნების განვითარებისა და საბოლოო მიზნების კანონს, რომლითაც შეკრულია ადამიანი. შესაბამისად, ეს არ არის იდეალური კანონი, როგორც ანტიქრისტეები ამბობენ, არამედ ჩვენი იდეალის კანონია.

ამრიგად, ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე: მიღებულია თუ არა ქრისტე დედამიწაზე საბოლოო იდეალად, ანუ ქრისტიანულ რწმენაზე. რაკი ქრისტესი გწამს, მაშ გწამს, რომ საუკუნოდ იცოცხლებ.

ასეთ შემთხვევაში მომავალი ცხოვრება ყველა მე-სთვისაც თუ არსებობს? ამბობენ, ადამიანი ირღვევა და კვდება სრულად. ჩვენ კი ვიცით, სრული სიკვდილი არ არსებობს, – თუნდაც იმიტომ, რომ როგორც ფიზიკური მშობელი გადასცემს საკუთარი პიროვნების ნაწილს თავის ნაშობ შვილს, ასევე ზნეობრივადაც ადამიანებს უტოვებს თავის ხსოვნას (პანაშვიდებზე მარადიული ხსოვნის ხსენება ნიშანდობლივია), ანუ თავისი წარსული, მიწაზე ნაცხოვრები პიროვნების ნაწილით შედის კაცობრიობის მომავალ განვითარებაში. ჩვენ თვალსაჩინოდ ვხედავთ, რომ ადამიანის დიადი განმავითარებლების ხსოვნა ცოცხლობს კაცთა შორის (ზუსტად ისევე, როგორც ცოცხლობს ამ განვითარების ბოროტმზრახველთა ხსოვნა) და მათთან მიმსგავსება უდიდესი ბედნიერებაა თვითონ ადამიანისთვისაც. მაშასადამე, ამ არსებათა ნაწილი სხეულებრივადაც და გასულიერებული სახითაც შედის სხვა ადამიანებში.
ქრისტე სრულად შევიდა კაცობრიობაში და ადამიანიც მიისწრაფვის ქრისტეს მე-დ, როგორც თავის იდეალად, გარდასახვისაკენ.

ვინც ამას შეძლებს, ის ცხადად დაინახავს, რომ, ვინც მიწაზე მიაღწია ამ მიზანს, ყველა შევიდა მისი საბოლოო ბუნების შემადგენლობაში, ანუ ქრისტეში (ქრისტეს სინთეზური ბუნება საოცარია. ეს ხომ ღმერთის ბუნებაა, მაშასადამე, ქრისტე ღმერთის გამოსახულებაა (отражение) დედამიწაზე). როგორ აღსდგება მაშინ თითოეული მე — საერთო სინთეზში – ძნელი წარმოსადგენია.

მაგრამ ყოველი ცოცხალი, თვით მიზნის მიღწევამდე არ მომკვდარი და საბოლოო იდეალში ასახული უნდა გაცოცხლდეს საბოლოო, სინთეზურ, უსასრულო ცხოვრებაში. ისე, რომ არ შევწყვეტთ ყოველივესთან შერწყმულად ყოფნას, ჩვენ ვიქნებით პირნი, რომლებიც არც ცოლს ირთავენ, არც სარეცელს იყოფენ, და ვიქნებით სხვადასხვა ხარისხში (მამაჩემის სახლში მრავალი სავანეა).

მაშინ ყოველივე თავის თავს შეიგრძნობს და შეიცნობს. სამარადჟამოდ. მაგრამ როგორ მოხდება ეს, რა ფორმით, როგორი ბუნებით — მისი საბოლოო სახის წარმოადგენაც კი ძნელია ადამიანისათვის.

ასე რომ, ადამიანი დედამიწაზე მიისწრაფვის თვით მისივე ბუნების საპირისპირო იდეალისაკენ. როცა ადამიანს არ შეუსრულებია იდეალისკენ სწრაფვის კანონი, ანუ თავისი მე სიყვარულით მსხვერპლად არ შეუწირავს ადამიანებისათვის ან სხვა არსებისადმი (მე და მაშა), ის განიცდის ტანჯვას და ეწოდა ამ მდგომარეობას ცოდვა. ასე რომ, ადამიანი უწყვეტად უნდა განიცდიდეს ტანჯვას, რომელიც უტოლდება აღსრულებული კანონის სამოთხისებურ ნეტარებას, ანუ მსხვერპლს. აი, აქაა მიწიერი საპირისწონე. ეს რომ არა, დედამიწაზე სიცოცხლე უაზრობა იქნებოდა (ჰა?)

მატერიალისტების მოძღვრება — საყოველთაო უსიცოცხლობა (косность) და ნივთიერების მექანიზმი, მაშასადამე, სიკვდილი.

ჭეშმარიტი ფილოსოფიის მოძღვრება — უსიცოცხლობის დაძლევა, ანუ ცენტრი და სინთეზი სამყაროსი და მისი გარე გამოვლენის ფორმა — ნივთიერება ანუ ღმერთი, ანუ ცხოვრება დაუსრულებელი.

___________________________

გამოქვეყნდა:

ფილოსოფიურ-თეოლოგიური მიმომხილველი, #1, 2011.
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფილოსოფიის ინსტიტუტი

 

პეტრე ოცხელი, გ. ბააზოვი, მუნჯები ალაპარაკდნენ, დეკორაცია, სახელმწიფო დრამის თეატრი, კ. მარანიშვილის ხელმძღვანელობით, 1932 წ.

კოგნიტური დისონანსი ანუ სამეფო კარის ჯამბაზები

ნუკრი დუმბაძე

სამეფო კარის ჯამბაზების ინსტიტუტი აღარ არსებობს, მაგრამ ისტორიის პარადოქსულობამ აჩვენა, რომ მათი სული უკვდავია და ისინი არსად წასულან… მათი ევოლუციის პროცესი დარვინისას ჰგავს- დაბალი სოციალური სტატუსიდან მაღალ სოციალურ სტატუსამდე და მუტაციაც ერთმნიშვნელოვნად უცნაურია, ისინი ელიტებად ტრანსფორმირდნენ…

როცა თანამედროვე ვითარებას აფასებ წინაპირობის გადააზრება აუცილებელი მომენტია. კერძოდ, თუ როგორ სახეს იღებდა კარის მასხარის სულისკვეთების მქონე ელიტების ან სელებრითების დითირამბული პათოსი  წლების მანძილზე და არის თუ არა რეალურად ეს პერვერსია…

სანამ ამას გადავხედავდეთ საჭიროა, გავაანალიზოთ თავად მეფის კარის ჯამბაზის ფსიქოპორტრეტი.

ლიტერატურის ისტორიის პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ  ხშირ შემთხვევაში ისინი სულაც არ იყვნენ ისეთები, როგორადაც აჩვენებდნენ თავს, ან როგორი წარმოდგენაც დანარჩენ სამყაროს ჰქონდა მათზე… ამის მაგალითია XIX საუკუნის ცნობილი შოტლანდიელი მწერლის ვ.სკოტის ყველაზე ცნობილი რომანი “აივენჰო”, სადაც კარგად სჩანს საქსონელი დიდებულის სედრიკის კარის ჯამბაზი ვამბას დამოკიდებულება თავისი პატრონის მიმართ, რომელიც მას ინახავს, “აჭმევს”… როცა ვამბასთან ჯვაროსნული ლაშქრობიდან დაბრუნებული რაინდი ეკითხება თავისი პატრონის მისამართს ის სპეციალურად არასწორ გზას მიუთითებს და მის ერთგულებას პატრონისადმი ამ გზით ამჟღავნებს…

ვამბას კიდევ ერთი საინტერესო თვისებაა სიმართლის თქმის ირონიული პრინციპი, რომელიც თანამედროვე კარის ჯამბაზებმა დაკარგეს…

 მასხარის განსხვავებული ფსიქოტიპის მოდელი  გხვდება უილიამ შექსპირის  პიესებში.

 მაგალითად,  მასხარას  “მეფე ლირში”  მინიჭებული აქვს ვერბალური თავისუფლების ის ხარისხი, რომელიც მას საშუალებას აძლევს ყოველგვარი საშიშროების გარეშე  აკრიტიკოს ხელისუფალი, ოღონდ   სათქმელი არასოდეს არ არის ხისტი და ,,შიშველი’, ის მას ირონიის ან იგავის ანუ ქვეტექსტუალური  სარჩულით ფუთავს.

“მეფე ლირის” ერთ-ერთ სცენაში ვკითხულობთ:

მასხარა:
“ჩემთან დადგეს თუნდ შენ დადგე,
ეგ ორივე ერთი იქნება,
მაშინ ორივე ის მასხარა,
უგესლო და გესლიანი,
მე გაჩვენო ერთი აგერ, (ლირზედ უჩვენებს)
მეორე ჭრელ კაბიანი  (თავის-თავზედ უჩვენებს)

ამაზე ლირი პასუხობს მრისხანე აქცენტით
“მასხარასაც მეძახი შე ურცხვო?

ჯამბაზი კი იმის ნაცვლად რომ დადუმდეს და პატრონის მრისხანება თავიდან აიცილოს კიდევ უფრო ამწვავებს საკითხს,

“მაგ სახელის გარდა, რაც დედის მუცლიდამ სახელი და ხარისხი დაგყვა, სულ სხვას გაუბოძე და სხვა რა სახელი დაგიძახო?”

ამაზე კი იქვე მდგომი მეფის ერთგული გრაფი დასძენს
“ხელმწიფეო ეს სულელი მთლად სულელი არ ყოფილა”

შესაბამისად, შექსპირის ჯამბაზები არა თუ   არა  რიგითი გამრთობები და უბრალო  ფარისევლები ( რა ფუნქციაც მათ დღეს უფრო აქვთ!) ,არამედ პირიქით მიმდინარე პოლიტიკური სიტუაციის ზუსტი შემფასებლებიც იყვნენ და მათი მთავარი იარაღი იყო ირონია…

როგორც აღმოჩნდა, დროთა განმავლობაში კარის ჯამბაზის მისტიურმა სულმა ევოლუციის პროცესში ბევრი რამ დაკარგა და ბევრიც ახალი შეიძინა… ეს მისტიური სული გადანაწილდა ხელოვნების სხვადასხვა დარგში და დრო და დრო  მისი “გამოცხადება”  ხდებოდა მუსიკოსებად, მხატვრებად, პოეტებად და უბრალოდ ელიტებად… მაგრამ აქვე პრინციპულად უნდა გაიმიჯნოს მეხოტბე რომელიც არაგულისამრევი ფორმით გამოხატავს თავის დამოკიდებულებას მეცენატის, მეფის თუ სხვა პატრონაჟის მიმართ, ყველა დროში და ყველა ქვეყანაში არსებობდა სახოტბო ლირიკა და იყვნენ კარის პოეტები, ეს ვიცით…  რუსთაველიც ხომ სახოტბო ლირიკის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია

“თამარს ვაქებდეთ მეფესა სისხლისა ცრემლ-დათხეული…”

იგივე  “თამარიანი” ან “აბდულმესიანი”…

თავად შექსპირმაც ხომ ორი დიდი პოემა “ვენერა და ადონისი” და “ლუკრეციას გაუპატიურება”  მიუძღვნა საუთჰემპტონის გრაფს, ახალგაზრდა ჰენრი რიზლის. შეიძლება მივიჩნიოთ თუ არა ისინი მეფის კარის ჯამბაზებად, რომლებიც კუდს უქიცინებენ თავიანთ პატრონებს? რა თქმა უნდა არა …

მაშინ რით განსხვავდება თანამედროვე კარის ხელოვანი ამათგან?

საკუთარ თვალებში ნაცრის შეყრით…

როცა რეალობა ცხადზე ცხადია,  ის კი მაინც უსირცხვილოდ იყენებს თავის ავტორიტეტს, სტატუსს, თავის ელასტიურ ელიტურობას, რომ მეფეს (პატრონს!) დაუმტკიცოს თავისი ერთგულება და ფეხებზე იკიდებს თავის ღირსებას,  რადგან სინამდვილეში მისი გენეტიკა არის მეფის კარის ჯამბაზობა და თან არა შექსპირისეული ჯამბაზობა არამედ მლიქვნელური სულგაყიდული ტაშფანდურიზმი,  რომელსაც მეფე კარგად იყენებს რათა თეთრზე შავი ამტკიცებინოს…

ყველაზე სამწუხარო კი ისაა, რომ ხშირად ეს თავად მასხარის სურვილია, ეს კი ერთგვარი გამორჩენის კომპლექსია “არ არის გულწრფელი მაგრამ გამორჩება მაინც”…
საქმე კონკრეტულ ისტორიულ ტრადიციასთან გვაქვს…

ძალიან შორსაც ნუ წავალთ. ახლო წარსულსაც ბევრი აქვს მოსაყოლი ამის თაობაზე .

მიუხედავად იმისა, რომ რომანტიზმის ეპოქაში იყვნენ ავტორები, რომლებიც მისტიროდნენ ძველ ფეოდალურ წყობილებას და მათთვის მნიშვნელოვანი იყო ვიწრო წოდებრივ პოზიციებზე დგომა მაგ. (ს.რაზმაძე ა. ორბელიანი) ქართული რომანტიზმის გამოჩენილი წარმომადგენლები გამოხატავენ თავისი დროის იდეოლოგიის პროგრესულ ტენდენციებს და ლიტერატურას მიზნად უსახავენ ხალხის სამსახურს სევდიან და მძიმე წუთებშიც “სოფლისთვის ზრუნვას” აღიარებდნენ ადამიანის მთავარ დანიშნულებად, მნიშვნელობა არ აქვს, ეს იქნებოდა ხელოვანი, ელიტის წარმომადგენელი თუ უბრალოდ რიგითი ადამიანი. სამეფო კარის ჯამბაზის კოგნიტური დისონანსი თავს მეოცე საუკუნის  პოლიტიკურ თუ სოციალურ  ველში  უფრო იჩენს  და უფრო და უფრო ძლიერდება…

აკაკი ბაქრაძის ერთ-ერთ ძალზედ  საინტერესო ჩანაწერში “სტალინიადა” ვკითხულობთ სტალინისადმი მიძღვნილი სახოტბო ლექსების შესახებ, თუ როგორ ხდება სტალინის კულტის მითოლოგიზირება.

 იგი ამბობს, რომ მითოლოგიზირებას ყოველთვის არ მიმართავს სახოტბო ლირიკა…

აი, რამდენიმე მაგალითი:

ვალერიან გაფრინდაშვილი – “ოცნება ბელადზე”:

“ეს ოცნებაა თვითეულ მხატვრის,
ეს არის ფიქრი ყოველ პოეტის –
ასახონ იგი, ვით თვალი ნატვრის
და შთაგონება მთელ საბჭოეთის” (გვ.19)

ალიო მაშაშვილი – “სამშობლო ბელადისა”

“დაუშრეტელი ცეცხლის დენა ხარ,
ღელვა მზის შუქით განათებული,
გაუტეხელი ქვეყნის ნება ხარ,
ხალხის გენიად დაბადებული” (გვ.48)

და მრავალი სხვა ქართველი ავტორის  სტრიქონები…

სტალინის კულტს პოეზიაში აკაკი ბაქრაძე 20-იან წლებში, დემოკრატიული საქართველოს დამარცხების გამო დიდი ნიჰილიზმის  განცდას  აბრალებს ქართულ მოაზროვნე საზოგადოებაში (იხ.”მწერლობის მოთვინიერება”, “მთვარის მოტაცება”, I, 234-5).
ამ ნიჰილიზმს სტალინის ძალისადმი რწმენით ოპტიმიზმი დაუპირისპირდა (გამსახურდიას სიტყვები). თუ საქართველო უძლურია, სამაგიეროდ, იგი განსაკუთრებულ პიროვნებებს წარმოშობს…

ამ ფენომენმა ნელ-ნელა ტრადიციული სახე მიიღო და მოქალაქეთა კავშირის პერიოდშიც იჩინა თავი, როცა წინასაარჩევნო კამპანიაში მუსიკოსები ჩაერთნენ და კულტურიდან სოციალურ პოლიტიკურ რელსებზე გადასვლა წინასაარჩევნოდ გადაწყდა… და შეიქმნა კლიპი “გიხაროდენ” ჯემალ სეფიაშვილის ავტორობით..

ემთხვეოდა თუ არა მათი  პოლიტიკური გემოვნება მათ მუსიკალურ პროდუქტს? მღეროდნენ თუ არა იმას, რასაც ფიქრობდნენ?

ამის საფუძველზე კი შეიძლება ითქვას, რომ სწორედ აქედან იღებს სათავეს კოგნიტური დისონანსის განცდა კარის მეხოტბეებს შორის ანუ  დისკომფორტის მდგომარეობა, როცა ერთდროულად განიცდის ორ წინააღმდეგობრივ “ცოდნას’. იმას, რომ მათი მეფე, სულთანი, იმპერატორი, ფეოდალი თუ ოლიგარქი სულაც არ მოსწონთ და სულაც არ არიან  ისე განწყობილები, როგორადაც წარმოაჩენენ თავს.

 მაგრამ მათ არ შეუძლიათ   პიროვნულად მიიღონ გადაწყვეტილება და გაერიდონ ამ ე.წ.  ვულგარულ კიჩს,  რადგან ვამბას მსგავსად შემდეგში შეიძლება არავინ აჭამოს…

გამორჩენის მოკრძალებული კომპლექსიც ამ მომენტში იფეთქებს ხოლმე ანუ განიცდიან წინააღმდეგობას საკუთარ თავთან, სძაგთ ის პრობლემები და სოციალური ვითარება, რაშიც ცხოვრობენ. რადგან შეუძლებელია ცხვირწინ მოგისაქმონ და ეს ვერ შეამჩნიო თუ მგრძნობელობის ორგანოები ჯერ კიდევ მწყობრში გაქვს” ,მაგრამ მაინც იმარჯვებს სამეფო კარის ჯამბაზობის მისტიური, მლიქვნელური სული.

 კოგნიტური დისონანსის ცნება ხშირად გვხვდება შრომითი ფსიქოლოგიის საფუძვლებში, სადაც შრომის სუბიექტი თვლის ,რომ მას მოსწონდა სამსახური, მაგრამ მაინც დატოვა პოსტი, ვთქვათ, კოლეგას გამოუცხადა ამით სოლიდარობა, თუმცა შემდეგში აცნობიერებს, რომ არასწორად მოიქცა და საკუთარ თავთან რომ არ ჰქონდეს არასწორი გადაწყვეტილების მიღების გამო სინდისის ქენჯნის განცდა, იგონებს უამრავ მიზეზს რომ გაამართლოს მისი წამოსვლა სამსახურიდან, სამეფო კარის მასხარათა კოგნიტური დისონანსის შემთხვევაში კი პირიქით, წინადადება ასეთია “არ მომწონს სისტემა, მაგრამ ვუმღერებ, რათა შემამჩნიონ! ” .

სამეფო კარის ჯამბაზობის ტრადიცია სხვადასხვა ფორმით გრძელდებოდა შევარდნაძის შემდეგაც. ნაციონალური მოძრაობის მმართველობის დროს მისი პერვერტული ბუნების მანიფესტაცია ჩვენ ვიხილეთ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ, თუმცა მანამდეც კულტურის რამდენიმე მსხვილი წარმომადგენელი ღიად უჭერდა მხარს მმართველ პარტიას. მუსიკოსების ერთად შეკრება და “ჩემი საქართველო აქ არის” დამღერება იყო სამეფო კარის ჯამბაზობის სულის მისტიური გამოღვიძება. სიმბოლურია ,ალბათ, ისიც, რომ  ამის შემდეგ ზუსტად მეორე დღეს ვიგებთ 9 წლის გოგონას შემზარავი მკვლელობის ამბავს…
ჩვენი საქართველო აქ არის… არსად წასულა. სამეფო კარის ჯამბაზებიც აქ არიან და დიდი ალბათობით, ეს სული არასოდეს მიეცემა მარადიულ ძილს და ყველა დროში, ყველა ეპოქაში მარადიული გამოღვიძების რეჟიმში იქნება… ხოლო მისი ევოლუციის პროცესიც ისევე მრავალფეროვანი იქნება, როგორც აქამდე იყო, ბევრ თვისებას დაკარგავს და ბევრსაც შეიძენს, მაგრამ არამგონია ოდესმე დაკარგოს ეს, ერთი შეხედვით ,პარადოქსული ,,დისკომფორტის შეგრძნება “-არ მომწონს მაგრამ ვიჯამბაზებ” და ვინ იცის, იქნებ ისინი ვინც დღეს მეფეებად გვევლინებიან სინამდვილეში სულით ხორცამდე  სამეფო კარის რიგითი ჯამბაზები არიან?!

სოფელი ელენე ახვლედიანი

ელენე ახვლედიანი

ნატალია ქადაგიძე – ბააი

ბააი, მგონი, ასი წლის არის… ზუსტად არავინ იცის. დილით, როცა ჩიტები გალობით ბაღ-ბოსტანს იკლებენ, როცა საქონელი აჭრელებს შარას, როცა ძაღლები აქა-იქ კიდევ ყეფენ და, მამალი, ის-ისარის, ჩამცხრალი და მინაბულია,სახლიდან გამოდის ნიკოლაძის ნაქანდაკარივით აშოლტილი ბააი… ძალიან მოხუცი და მაინც ტანწერწეტა – ფუნჯებიანი შალით მხრებზე და გრძელი შავი კაბით. ის უერთდება წყლის პირას ჩამუხლულ ქალებს და იწყებს ბურნუთის მოწევას. ქალებთან კარგა ხანს ზის, თუმცა ყოველ მათგანს დილის საქმეები ელოდება – ზოგს ქმარი ეძახის, ზოგს – ბავშვი უტირის, ზოგს – სადილი უთუხთუხებს ცეცხლზე, ბააია მხოლოდ თავისუფალი, ბევრი შვილის და უამრავი შვილიშვილის პატრონს ყველა თავს ევლება… ”ბააი… ბააი…” – ისმის აქეთ – იქიდან. ეს, ძალზედ მელოდიური ბგერები ბებიას ნიშნავს ქისტურად. მგონი სახელი არც არავინ იცის ამ მოხუცის – ის მთელი სოფლისთვის ბააია… ასე მიმართავს მას ყველა, დიდი თუ პატარა.

ბააის საქმეს არავინ ავალებს, პირიქით, მის დაუკითხავად არაფერი კეთდება… ფეხზე დგება ყველა, როდესაც გზაზე მიდის – ასეთია ქისტური ადათი. მძიმე ცხოვრებაგამოვლილ მოხუცს ახლა ხელის გულზე ატარებენ შვილები და შვილიშვილები, მეზობლები, სოფლელები. ისიც სიამოვნებისგან იღიმება და თავი მაღლა უჭირავს. რაღაც დიდი შინაგანი სიამაყის ხორცშესხმაა იგი, თითქოს… სწორი ნაკვთებით და დახვეწილი სხეულით, მედიდური გამომეტყველებით, ბააი უდიდეს რიდს იწვევს ადამიანებში.

ბააი ხან ერთ შვილიშვილს ეფერება, ხან – მეორეს… მუხლებზე დაისვამს და ქისტურად ღიღინებს. ქართულ მელოდიასაც გაურევს ამ ღიღინში – ის და მისი ოჯახი ხომ, დიდი ხანია, საქართველოში ცხოვრობენ – პანკისში, თუშების გვერდით… აქ, ამ სოფელში, ქისტები, ხანდახან, თუშურს გამოურევენ საუბარში, თუშები – ქისტურს… ისინი, რაღაცნაირად, შეხმატკბილდნენ, ეხმარებიან ერთმანეთს საქმით, სიტყვით… იუმორიც საერთო და გასაგები აქვთ და მწვავე მოგონებებიც, განსაკუთრებით, ის დრო, როცა ქისტები ერთ ღამეს ააწიოკეს და შუააზიის გზას გაუყენეს. მაშინ დაიბადა ხალხში ყველაზე ტრაგიკული ნოტის შემცველი სიმღერა ” ვო, ბეთეშ, ბეთეშ, ჰო მიჩაჰ ვუედეშ?..” – ეს მიმართვაა ვინმე ბეთეშასადმი, რომელსაც ასახლებდნენ – ბეთეშ, ბეთეშ, ნეტავი სად მიდიხარო…

ხო, ბააის ახსოვს ეს ყველაფერი და უხინჯო ვოკალით აჟღერებს ხმაში იმ წარსულს, ხანდახან…

შვილიშვილებს მუდამ მოფერებით მიმართავს – ”ბააი იალაჰ, ბააი იალაჰო…” – ბააი მოგიკვდეს, ბააი შემოგევლოსო. ის ბედნიერია, რომ ასეთი ოჯახი ჰყავს – მრავალრიცხვოვანი და პატივისმცემელი… მართალია, ქისტებისთვის ძალიან ბუნებრივი და ჩვეულებრივია მოხუცებისადმი მოწიწება, მაგრამ ხომ არსებობენ გამონაკლისებიც.

და, ამ ქანდაკ ქალბატონს ასე სწყალობს ბუნება – შარმის და პეწის აქამდე შენარჩუნებითაც. ხან, მეზობლები მოადგებიან ჭიშკარს, – ვოო, ბააი! – ეძახიან ისინი, ბააისთან ჭკუის საკითხავად მოსულნი. ბააიც არ იშურებს კეთილ რჩევებს, ბურნუთის მბზინავ კოლოფს ამოიღებს ჯიბიდან, შესთავაზებს სტუმრებს და, მერე თვითონ – თლილი, დანაოჭებული ხელებით აიღებს დაფქულ თამბაქოს და ყნოსავს. საუბრობს დინჯად, დარბაისლურად… ა, ჰუ დეე… – იწყებს ის საუბარს, რაც ნიშნავს – იცი, რა უნდა ქნა?…

– ჰაა, ბააი, ჰაა, – თავს უკრავენ სტუმრები და ბოლოს, მადლობასაც მოაყოლებენ :

– ბარქალ, ბააი, ბარქალ!..

ბააის ვაჟს, სალმანს, ბევრი საქონელი ჰყავს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ოჯახში საქონლის მომვლელიც ბევრია, მოხუცი მაინც ვერ ისვენებს, აიღებს შინდის დიდ ჯოხს და მიჰყვება მინდორში ძროხებს… ბააის ოჯახი დღე და ღამე შრომობს. ისინი უვლიან საქონელს, აპობენ შეშას, აპურებენ სტუმრებს, ახვევენ თუშურ ხინკალს ან აკეთებენ ქისტურ გალანებს – მჭადისგან, ჭინჭრის შიგთავსით… უგემრიელესია! უგემრიელესია ”მორძო” ”გარძანებითაც”- ეს ბააის საფირმო საჭმელია – რძის შრატი მოხარშულ მჭადთან…

…აი, კიდევ, პანკისის ერთი ჩვეულებრივი დილა – ჩიტებმა ჭიკჭიკით აიკლეს ბაღ-ბოსტანი, საქონლით აჭრელდა შარა, ძაღლები კანტი-კუნტად ყეფენ, მამალმაც დაასრულა ყივილი და მიჩუმდა, რომ უცებ, იხუვლა უამრავმა ხმამ – ბააი! ბააი! ბააი! და, თითქოს, ერთბაშად აიყარაო, მთელი სოფელი გაემართა ერთი მიმართულებით – ბააის სახლისკენ.  ” ბააი ვეღარ გადარჩებაო” – ისმოდა ჩურჩული… ეს კრიტიკული მომენტი ერთ კვირას გაგრძელდა, ქისტებმა დაიწყეს მზადება სამწუხარო რიტუალისთვის, სოფელი ჩუმად ქვითინებდა.

მაგრამ, ამის შემდეგ, ისინი, ვისაც არ სჯეროდა სასწაულის, კიდევ დიდხანს ხედავდნენ, ნიკოლაძის ქანდაკებასავით აშოლტილი ბააი როგორ გამოვიდოდა სახლიდან, ჩამოჯდებოდა თითქოს ერთი წამით ჩამუხლულ ქალებთან, ამოიღებდა ჯიბიდან მბზინავ კოლოფს და ბურნუთს შესთავაზებდა ყველას. ჩიტებს უხაროდათ ეს და იკლებდნენ ბაღ-ბოსტნებს ჭიკჭიკით… უთენია გაღვიძებული მამლები მშვიდად ჩასთვლემდნენ, ძაღლები კი, თითქოს ზრდილობის გულისთვის, დაიყეფებდნენ კანტი – კუნტად…

…ა, ჰუ დეე… აგრძელებდა ბააი კეთილ რჩევებს სხვადასხვა საკითხზე და, ალბათ, მათ შორის – სიცოცხლის საიდუმლოზეც… ჩვენი აზრით, ეს დიდი სიყვარულის სამყაროსთან იყო დაკავშირებული, რომელშიც მოხუცი ცხოვრობდა.

Older Posts »

კატეგორიები