ფსიქოლოგია

გულის თანდაყოლილი მანკით პაციენტების ფსიქოლოგიური მდგომარეობა პრეოპერაციულ პერიოდში

 თენგიზ ვერულავა

მედიცინის აკადემიური დოქტორი,

ჯანდაცვის პოლიტიკისა და დაზღვევის ინსტიტუტი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

გ. ჩაფიძის გადაუდებელი კარდიოლოგიის ცენტრი

 

შესავალი 

კარდიოქირურგიულ პაციენტებში ხშირად შეინიშნება დეპრესიული და შფოთვითი დარღვევები, რომლებიც უარყოფითად ზემოქმედებენ დაავადების მიმდინარეობაზე და შედეგებზე. ქირურგიულ ოპერაციას თან ახლავს განსაკუთრებული ემოციური განცდები: შიში, საკუთარ თავში დაურწმუნებლობა, უმწეობა. ქირურგიული ოპერაციის მოლოდინი და გაურკვეველი გამოსავალი, რომელშიც იმყოფება პაციენტი წინასოპერაციო პერიოდში, ხელს უწყობს სხვადასხვა ნერვული, შფოთვითი, ფობიური დარღვევების (კარდიოფობია, კარდიონევროზი) განვითარებას, რაც თავის მხრივ, კიდევ უფრო აღრმავებს დაავადების მიმდინარეობას. ამასთან დაკავშირებით, საინტერესოა კარდიოქირურგიული პაციენტების ფსიქო-ემოციური მდგომარეობის შესწავლა. კვლევის მიზანია კარდიოქირურგიული პაციენტების ფსიქო-ემოციური მდგომარეობის შესწავლა წინასაოპერაციო პერიოდში.

კვლევის მეთოდები

კვლევაში გამოყენებულ იქნა სტატისტიკური ანალიზის რაოდენობრივი და თვისებრივი მეთოდები. კვლევის ინსტრუმენტად გამოყენებულ იქნა „ცხოვრების მიზნის ტესტი“ (Purpose-in-Life Test). კვლევა განხორციელდა აკად. გ. ჩაფიძის სახ. გადაუდებელი კარდიოლოგიის ცენტრში.

კვლევის შედეგები

კვლევით გამოვლინდა, რომ პაციენტებში „ცხოვრების მიზნის“ საერთო მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალია (M=86), რაც ადასტურებს დაავადების ნეგატიურ გავლენას სიცოცხლეზე. დაბალია ტესტის ყველა ინდიკატორის მაჩვენებელი: “ცხოვრების მიზანი” – M=23; “სიცოცხლის პროცესი” – M=24; „სიცოცხლის შედეგიანობა“ – M=20; „კონტროლის ლოკუსი – მე“ – M=15; „კონტროლის ლოკუსი – სიცოცხლე“ – M=25.

მაჩვენებლების დაბალი დონე გვიჩვენებს, რომ პაციენტები ცხოვრობენ უფრო დღევანდელი, ან გუშინდელი დღით, არ აქვთ განსაზღვრული მომავალი ცხოვრების მიზანი და არც მისი უკეთესობისაკენ შეცვლაზეც ფიქრობენ, რაც იმაზე მიუთითებს იმაზე, რომ არ სჯერათ ოპერაციის შემდეგ ჯანმრთელობის მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესების.

რესპოდენტები უკმაყოფილონი არიან ცხოვრებით. მათი აზრით, ავადმყოფობის გამო სიცოცხლისა და მუშაობის თვითშეზღუდვების შედეგად, ცხოვრება არ განვითარდა იმ გზით, როგორზეც ისინი ოცნებობდნენ. ცხოვრებაში ვერ ხედავენ ნათელ ინტერესს და იგი ეჩვენებათ, როგორც უაზრო, ერთფეროვანი, მოსაწყენი, უინტერესო, ცარიელი. ნებისა და ხასიათის სისუსტის გამო ცხოვრების ზოგ სიტუაციაში არასათანადო ქცევა გამოავლინეს, მიჰყვებოდნენ ცხოვრების დინებას და ვერ შეძლეს ეპოვათ საკუთარი მოწოდება.

პაციენტების აზრით, ბევრი რამ დამოკიდებულია არა საკუთარ ძალისხმევაზე, არამედ ობიექტურად განვითარებულ მოვლენებზე (მაგ., ავადმყოფობა), რომელთა მართვა რთულია.

დასკვნა

ამგვარად, ქირურგიული ოპერაციის მოლოდინის პერიოდში პაციენტების უმრავლესობას აქვს საკუთარი ცხოვრების დაბალი გააზრება და დაბალი პიროვნული თვითშეფასება, რამაც შეიძლება ხელი შეუწყოს სხვადასხვა ნერვული დარღვევების განვითარებას.

პაციენტებისათვის ქირურგიული ოპერაცია სერიოზული სტრესორული ფაქტორია. ოპერაციაზე ფსიქოემოციური რეაგირების კორექტირების მიზნით,  პაციენტები საჭიროებენ კვალიფიციურ ფსიქოლოგიურ და ფსიქოთერაპიულ მხარდაჭერას. ამ მხრივ, საჭიროა ფსიქოთერაპევტების მოწვევა კარდიოლოგიურ საავადმყოფოში და ფსიქოთერაპიული ინტერვენციების სხვადასხვა  სტრატეგიების გამოყენება. ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის უზრუნველყოფის დროს მნიშვნელოვანია პოსტოპერაციულ პერიოდში მომავალი ცხოვრებისეული ორიენტირების ფორმირება, ჯანსაღი ცხოვრების წესის, თვითგანვითარებისის მისწრაფების წახალისება.

საკვანძო სიტყვები: გულის თანდაყოლილი მანკი, ფსიქოემოციური მდგომარეობა, კარდიოქირურგიული პაციენტი, ცხოვრების მიზნის ტესტი

 

Psychological condition of patients with congenital heart disease in preoperative period

Introduction

Cardiovascular patients are often diagnosed with depressive and anxiety disorders that negatively affect the consequences of the disease. The surgical operation is accompanied by special emotional feelings: fear, insecurity, helplessness. The expectation of an operation and an uncertain solution in which the patient is in the pre-operative period promotes the development of various nervous, anxious, phobiotic disorders (cardiophobia, cardioneurosis), which in turn aggravates the disease. In this regard, it is interesting to study the psycho-emotional status of cardiovascular patients. The study aims to study the psycho-emotional state of cardiovascular patients in the pre-operative period.

Research Methods

Quantitative and qualitative methods of statistical analysis were used in the study. As a research tool was used the “Purpose-in-Life Test”. The research was carried out in the Chapidze’s Emergency Cardiology Center.

Research Results

The study found that the overall indicator of “life goals” in patients is significantly lower (M = 86), which confirms the negative impact of the disease on life. All indicators of the test are low: “The purpose of life” – M = 23; “Life Process” – M = 24; “Success of Life” – M = 20; “Control Lock – I” – M = 15; “Control Lock – Life” – M = 25.

The low level of indicators shows that patients do not have the goal of future life and do not even think about changing it, also they does not believe about significant improvement in health after surgery.

Respondents are dissatisfied with life. According to them, because of the sickness, life seems like a senseless, monotonous, boring, uninteresting, empty. Patients believe that much things in life does not depends on their efforts, but on objective developments (eg illness) which are difficult to manage.

Conclusion

Thus, the majority of cardiosurgery patients have a low level of self-esteem, which may effect to the development of various nervous disorders. Surgical operation is a serious stress factor for patients. Patients need qualified psychological and psychotherapeutic support in order to adjust the psychoemotional response to the surgical  operation. In this regard, it is necessary to invite psychotherapeutists in the cardiology hospital and use different strategies for psychotherapeutic interventions. It is important to form a future life orientation in the postoperative period, encourage healthy lifestyle and self-development aspirations.

Keywords: Congenital heart failure, psycho-emotional condition, cardiosurgery patient, Purpose-in-Life Test

 

ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა აქტუალური პრობლემები – 2017

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული

ნაშრომის PDF ვერსია თენგიზ ვერულავა – გულის თანდაყოლილი მანკით პაციენტების ფსიქოლოგიური მდგომარეობა პრეოპერაციულ პერიოდში

კრებულის სრული ვერსია კონფერენციის მასალების კრებული

კონფერენციის პროგრამა 

ფსიქოლოგია

სამეცნიერო კონფერენცია: “ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა აქტუალური პრობლემები 2017”

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტი აწყობს სამეცნიერო კონფერენციას “ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა აქტუალური პრობლემები 2017”.

კონფერენცია გაიმართება 25 სექტემბერს, „მეცნიერებისა და ინოვაციების საერთაშორისო ფესტივალი – 2017“–ის ფარგლებში.

კონფერენციის მიზანია ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა სფეროში განხორციელებული კვლევების შედეგების თავმოყრა და გაზიარება, ქართველ მეცნიერებს შორის მჭიდრო სამეცნიერო კავშირების სტიმულირება და ინტერდისციპლინური კვლევების ხელშეწყობა.

კონფერენცია ეძღვნება თსუ ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტის პირველი საერთაშორისო, ორენოვანი, ელექტრონული სამეცნიერო ჟურნალის -“თსუ ფსიქოლოგია“-დაარსებას.

კონფერენციის პროგრამა

IMG_1861

დავით ყიფშიძე – უძირო ტბის რაინდები

ყველაფერი მარტივი იდეით დაიწყო: მთაში დასვენება მინდოდა. ასე აღმოვჩნდი შოვში. ჩემი პირველი სტიმული ტემპერატურა იყო, როდესაც მინივენიდან ჩამოსულმა აღმოვაჩინე, რომ აშკარად იმაზე მეტად ცხელოდა, ვიდრე ამას მოველოდი. მივხვდი, ტყეში ბოდიალს თავისუფლად შევძლებდი. ჩემი  შოვში ჩასვლის მიზანიც ხომ ეს იყო, მოვწყვეტოდი ქანცგაცლილი თბილისის ოხშივარს და ქალაქის უაზრო გუგუნის მაგივრად ტყის თანაბარი ზუზუნისთვის მესმინა.

საკუთარი ძალები მეორე დღესვე მოვსინჯე. გავიარე პანსიონატის გრძელი დაღმართი და შევუდექი აღმა გზას პარკისაკენ. მირჩიეს, პატარა ხიდს გადახვალ და ეგრევე ტყეში ხარო. ასეც მოხდა, მაგრამ  ეს ჩემთვის საკმარისი არ იყო, რადგან მაღლა მინდოდა ავსულიყავი და ზემოდან გადმომეხედა დასახლებისათვის. ვიპოვე რასაც ვეძებდი და მეც შევუყევი აღმართს დიდი მონდომებით. თხუთმეტ წუთში ეს მონდომება ქოშინში გადამივიდა და მივხვდი, უნდა შემესვენა, თან მეგობრებს ვწერდი მესენჯერში. ფოტოებზე გაგიჟდნენ, ისე მოეწონათ ტყის გარემო, მე კი ვიჯექი ჩემს ზურგჩანთაზე, ვიღებდი ფოტოებს, ვფიქრობდი რამდენის გაქაჩვა შემეძლო კიდევ და ხარბად ვისუნთქავდი დიდი ხნის მონატრებულ ჟანგბადს. დიდი წაქცეული ხის შემდეგ აღმართმა მარჯვნივ შეუხვია და  გართულდა, თუმცა უკვე დიდი ჯოხით ვიყავი შეიარაღებული, რომელიც იქვე, სხვა ბევრი ჩამოცვენილი უზარმაზარი ნაძვის ტოტებიდან გამოვარჩიე. ხედი გადავიღე და შევუყევი ზემოთ დროებითი ნაკადულის მიერ შექმნილ ვიწრო ტყის ბილიკს. ჩემს აღტაცებას ყველაზე მეტად პატარა და ხასხასა მწვანე ნაძვის ყლორტები იწვევდნენ, რომლებიც იმედიანად იდგნენ ამაყი მრავალწლოვანი ნაძვების ძირში შეყუჟულები და თავის რიგს ელოდებოდნენ, რომ გაზრდილიყვნენ და ძველი თაობასავით მაღლიდან ეცქირათ სამყაროსათვის.

აქ სიარული უფრო მიმარტივდებოდა, თან სიამოვნებას მგვრიდა, რადგან მიწა რბილი იყო და ისეთი შეგრძნება მქონდა, როგორც ბავშვობაში, როდესაც საწოლის არათანაბარ ზედაპირზე საკუთარ თავს წონასწორობის დაცვაში ვცდიდი. ის-ის იყო მზის სინათლე დავინახე ტყის დაუმთავრებელი აღმართის ბოლოში, რომ ბურდღუნის ხმაც მომესმა. თავიდან ვიფიქრე, ალბათ მეჩვენება-მეთქი, მაგრამ ხმა ჯიუტად განაგრძობდა ექოს და თან ტოტების მტვრევაც დაიმატა. გავაანალიზე რა, რამდენად არასახარბიელო მდგომარეობაში ვიყავი თბილისიდან ჩამოსული, ტყეში სწრაფად გადაადგილებაში გამოუცდელი შორტებიანი, გამხდარი, მაგრამ სავარაუდოდ მაინც გემრიელი სტუმარი, უკან მოუხედავად დავეშვი დაბლა, თან ვცდილობდი იგივე გზაზე დავბრუნებულიყავი, რადგან ტერიტორიას საერთოდ არ ვიცნობდი. ასე დამთავრდა ჩემი პირველი გასვლა ბუნებაში.

შემდეგი დღე ადგილობრივი გარემოს შესწავლაში და დროის ფლანგვაში გავატარე, მოკლედ არ მეცალა. ბიჭებმა მითხრეს, აქვე ახლოში ბუბას მყინვარია და იქ ვიყავითო. მივხვდი, ლამაზი იქნებოდა, ტურისტულ რუქაზეც წავაწყდი, მაგრამ ასე მარტივად მყინვარზე მოხვედრა დიდად არ მეპიტნავა, რაღაც უფრო დახვეწილს ვეძებდი. საბედნიეროდ ტელეფონი ინტერნეტს კარგად იჭერდა, მეც შევუდექი ინფორმაციის მოგროვებას და სულ მალე ჩემი ყურადღება უძირო ტბის სურათმა მიიქცია. შენიშვნებით და კომენტარებით მივხვდი, რომ 6-7 საათის გზა დანიშნულების წერტილამდე და სხვადასხვა მარშრუტის შეთავაზება უკვე გამოცდილი მოლაშქრეებისგან რაღაც რთულს და საინტერესოს მოასწავებდა. მაშინვე ამიტაცა ამ იდეამ და ჩემი განზრახვა მასპინძლებს და სხვა სტუმრებს გავანდე. იდეის გაგონებაზე ყველას ღიმილი ადგებოდა სახეზე, მაგრამ როგორც კი ვიტყოდი, რომ მარტო ვაპირებდი ასვლას, შეცბუნებულები ცდილობდნენ ჩემს გადარწმუნებას. ბიჭებმა მირჩიეს, ჩვენც ვაპირებთ ასვლას ერთ-ორ დღეში და ერთად წავიდეთო. სხვებმა გიდი გაიყოლე, არ არსებობს, დაიკარგებიო, თან მხეცმა არაფერი გავნოსო. მოკლედ, ყველა კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა ამ ჩემს აკვიატებას. მე კი ვიცოდი, რადგან გადავწყვიტე, უკან ვეღარაფერი დამახევინებდა – ვერც მანძილი, ვერც შეცბუნებული სახეები და ვერც ბურდღუნა დათუნია. ამ ყველაფერს ემატებოდა შემდეგი საღამოდან ამინდის გაუარესების მოლოდინი. ვახშამზე კიდევ ჩამეკითხნენ, მართლა აპირებო? როდესაც ჩემგან დასტური მიიღეს, სასტუმროს მენეჯერმა გამიყვანა და შეძლებისდაგავარად ამიხსნა გზის თანმიმდევრობა. ჯერ ტყეს გაივლი, მერე ხევს აუყვები ბოლომდე და გადაუხვევ მარჯვნივ, შემდეგ ზემოთ და ტბაზე ხარო. შეძლებ, ისეთი არაფერიაო. მეც გუგლის რუქა გავხსენი, რომელზეც სატელიტური ფოტოების ერთფეროვან მთათა სისტემის წვერზე, სუფრაზე შემთხვევით დაწვეთებულ ლაქასავით ეწერა უძირო ტბა, თვითონ ტბა კი არსად ჩანდა. მოკლედ მოვხაზე მარშრუტი, ჩავიწერე შემოთავაზებული ნომრები საგანგებო შემთხვევისათვის და ყველასგან წარმატება ნასურვები შევბრუნდი ნომერში. მაშინვე დავწერე მოლაშქრეების გვერდზე ჩემი სურვილის შესახებ და მოვიკითხე შემოერთების მსურვებელები, აღმოჩნდა რომ შუა კვირაში არავინ იყო იქ. არ დამეზარა და ცალკე დავდე პოსტი ჩემს მიერ მოძიებული ინფორმაციის სიზუსტეზე, თუ არის ასე და ასე-თქო. ერთი გამოხმაურება მომეწონა ყველაზე მეტად, სადაც ერთი პიროვნება ამომწურავად პასუხობდა ყველაფერს, რაც მაინტერესებდა. მაშინვე დავიწყე ამ ინფორმაციის შესრუტვა. გადმოვწერე უინტერნეტო რუქის აპლიკაცია და ვეცადე ერთ-ერთი გვერდის შემოთავაზებული მარშრუტის აპლიკაციაში შეყვანა. ბევრი ვიწვალე, მაგრამ გამოვიდა. ამ დროს ჩემს გვერდით გოჭზე და კარგ ღვინოზე ტკბილად ქეიფობდნენ. კიდევ კარგი არ შევედი, ნასვამი ნამდვილად ვერ შევძლებდი ვერც აპლიკაციის გამართვას და ვერც იმ ყველაფრის გამოვლას, რაც თურმე შემდეგ დღეს მელოდა. ჩემს მეგობარს ვესაუბრე. გამამხნევა და მარტივად მითხრა, როგორაც ხარ განწყობილი, ზუსტად ისე გამოგივა, დარწმუნებული ვარ, იდეალურად დალაშქრავო. ჩემებს დავურეკე და გავაფრთხილე, შეიძლება საღამომდე ვერ დაგიკავშირდეთ და არ მეძებოთ-თქო. ერთი კი შეიცხადეს, მაგრამ ისინი ხომ სხვებზე უკეთ მიცნობდნენ, მოკლედ მოგვარდა.

დილას დანიშნულზე ერთი საათით ადრე გაღვიძებული სრული შემართებით შევუდექი სამზადისს. გასვლა მაინც დანიშნულ დროს მომიწია, რადგან საგზალს მიმზადებდნენ და ველოდე. წავიხემსე, პატარა მინერალურის ბოთლით წყალი შევივსე, დავამშვიდე ყველა, ნავიგატორით მივდივარ-მეთქი და დავეშვი დაღმართზე საგზლიანი ზურგჩანთით. ტყეში შესვლამდე, უძირო ტბის გზის მაჩვენებელთან ადგილობრივი მაცხოვრებელი შემხვდა და მას შემდეგ რაც გაიგო, რომ ტელეფონით ნავიგაცია მიმქონდა თან, მანაც წარმატება მისურვა.

საათი 9:45, ბატარია – 89%, წყალი – სავსე.

ტყეში შესვლისთანავე ჯოხი ამოვარჩიე, რომელიც განგებ დატოვებულს გავდა. გადავამოწმე კოორდინატები გადმოწერილ აპლიკაციაში და შევუდექი აღმართს. ათი წუთი იქნებოდა მხოლოდ გასული, გეგონება დამინახაო, დედა მირეკავს: რატომ სუნთქავ ასე? რამ გაგაგიჟა? ხომ იცი მხარი გტკივა, აქ წამალს სვამდი და მანდ რას აკეთებ? მოკლედ სტანდარტულად. დავამშვიდე და მონდომებულმა განვაგრძე გზა. პირველმა მარკერმაც არ დააყოვნა, ანუ, რაც მითხრეს მარკირებული გზის შესახებ, მართალი აღმოჩნდა. სულ მალე ჩემს ორი დღის წინანდელ ვოიაჟზე უფრო შორს, ქოშინიანი, მწყურვალი და სამყაროსგან მოწყვეტილი აღმოვჩნდი. შემდეგი მარკერი, ცოტა შესვენება, ბევრი აღმართი, ისევ მარკერი და გუგლის და აპლიკაციის რუქას ერთდროულად დავხედე.

საათი: 10:25, ბატარია – 76%, წყალი – ნახევარზე მეტი.

ტელეფონი მობილური სერვისების არარსებობას მაუწყებს. მე კი ვცდილობ, კადრში ჩავატიო ტყე, რაც,  რა თქმა უნდა არ გამომდის და მხოლოდ ფრაგმენტების გადაღებით შემოვიფარგლები. მარკერიც გადავიღე შუბიანი მეომრის ფორმაში (შუბი ჩემი ჯოხია), მაინც, შვილიშვილებს რომ მოვუყვე. აღმართი არ მთავრდება, საათს აღარ ვაკონტროლებ და პირველი შოკი! შემთხვევით გავიხედე გვერდით – ყბა ქვემოთ, ტელეფონი ზემოთ. ჩემი ჩაბურული ტყიდან მოჩანს რაღაც ულამაზესი, დათოვლილი მყინვარი, რომლის წინა ფერდობებიც ჯერ სალათისფერი მწვანე მინდვრით, შემდეგ კი მუქი ნაძვნარით არის შეფერილი. წყალი, რუქა, განვაგრძეთ გზა. როგორც იქნა ნანატრ სოკოს მივაგენი, რაც ჩამოვედი მთელი სოფელი ერთად რომ ვეძებთ. ეს ძველია, მაგრამ ლამაზი, ხელუხლებელი. ან რა გააფუჭებდა, ხალხი გვერდს უვლის, აქ ვინც ამოდის მათ ამისთვის ნამდვილად არ სცხელათ, მანქანები არ ბოლავენ და დათვსაც ალბათ მოეწონა და დატოვა ასე, კი, ნამდვილად მოეწონა.

საათი 10:55, ბატარია – 65%, წყალი – ერთი მესამედი.

ჰაერს კი არ ვსუნთქავ, ვჭამ, მწვანე ტყე, ლურჯი ცა და სიცხე, ჯერ ვუძლებ და არ ვფიქრობ ჩემი გადასაცმელი ქურთუკის გახდაზე. ერთი რამ მიტრიალებს მხოლოდ თავში: გუშინწინ ვახშმობა შემაგვიანდა და 7:45-ზე ვივახშმე, გარეთ უკვე საკმაოდ ბნელოდა. გამოდის, თუკი ათ საათზე გამოვედი, შვიდ საათში იქნება დღის ხუთი საათი, უკან სამი-ოთხი საათის სავალიაო, ანუ რვამდე ვერანაერად ვერ ჩამოვალ, აი სად დამერხა. ერთი ნათხოვარი გერბერის დანა, სანთებელა და დეზადორი, დიდი ვერაფერი შეიარაღებაა თბილისში მაწანწალა ძაღლებივით მონავარდე აქაური დათვების და ტურების შესაშინებლად. რამდენიმე წუთის წინ ერთი ეგეთი ბურდღუნა მაცილებდა აშკარად, ალბათ, ბოლოს შეეზარა აღმართზე ამოყოლა.

საათი 11:10, ბატარია – 60%, წყალი – ერთი მესამედი.

ტყე შეიცვალა, თანდათან იკლო მაღალ-მაღალმა ფიჭვნარმა და ადგილი დაუთმო დაბალ, ფოთლოვან და ჩახუთულ ტყეს. ყოველ შემთხვევაში მე ასე მეჩვენება, რადგან ვგრძნობ, როგორ მატულობს ტემპერატურა ჩემს წყურვილთან ერთად. გზა სწორია და ბედნიერი მივიწევ წინ, რადგან ფაქტიურად გავათავე დაბურული ტყის მასივი და დათქმული ორი საათიც არ დამჭირვებია, საათ-ნახევარში ჩავეტიე, ვაშა! ვიღებ სურათებს: ისევ შორი მთები, ისევ ტყის ფერდობები და სიმწვანე, ულევი სიმწვანე. ეს ხომ ის ფერია, რომელიც სიგიჟემდე მიყვარს. რომელი გინდა სულო და გულო – ძალიან მუქი, ოდნავ მუქი, ოდნავ ღია, ღია, ბაცი, მოკლედ სრული პალიტრაა. ვიღებ სურათებს და უკვე გახუნებულ ბალახებში განვაგრძობ გზას.

საათი 11:25, ბატარია – 51%, წყალი – ერთი მეოთხედი.

დაღლილობას უნდა შემოეტია, რომ დაღმართი დაიწყო. დაიწყო, მაგრამ რა დაიწყო, თვალუწვდენელი ხეობა სუბალპური ზონისთვის დამახასიათებელი დაბალი მცენარეებით, უსუფთავესი ცა, ხეობის ძირში პატარა, ჩემი მხსნელი მდინარე, ხეობის თავზე კი გოროზი კლდეები. ნეტავ უკან არ მომეხედა. ჩემს უკან იშლება თვალუწვდენელი სივრცე ამაყი კავკასიონის ხედებით. ტელეფონს ვიმარჯვებ და ვცდილობ მეორე პანორამული სურათის გადაღებას. ისევ ვერ ვატევ ვერაფერს. ასოთხმოცი გრადუსი არ ყოფნის იმის აღქმას, რაც გარშემო ხდება. ვერ ვუძლებ და მინდა ვიღრიალო, მაგრამ მახსენდება, რომ ამით შესაძლოა ოთხფეხა მეგობრებმა მიიქციონ ყურადღება და თავს ვიკავებ. გულს ბაგა-ბუგი გაუდის, თვალები მიელამდება და ჟანგბადს ისევ ვისრუტავ. ორი რამ მაწუხებს – სიცხე და წყურვილი, მეორე უფრო, რადგან მდინარე ჯერ ისევ შორსაა და თურმე იმაზე შორს, ვიდრე ამ მომენტში მგონია. განვაგრძობ გზას, რომელიც ალბათ სხვა რაკურსიდან დაღმართია, ჩემთვის კი სწორი გზა. ნერვებს ის მიშლის, რომ ვერაფრით მივუახლოვდი მდინარეს, ორი საათი კი გადის!

საათი: 11:55, ბატარია – 45%, წყალი – არ მაქვს.

ხუთი წუთის წინ ბოლო ყლუპი ჩავუშვი გამომშრალ ყელში. ვდგავარ ახლა მდინარის შუაგულში და ცივ ჰაერს გამალებით ვისუნთქავ. მდინარის შხუილი ყველა სხვა ხმას ახშობს, ჩემს ფიქრებსაც კი. კარგა ხანს მომიწია კისრამდე ბალახებში ბოდიალი, რომ აქამდე მოვსულიყავი. თან ჯოხით ბალახს ვახმაურებდი, თუ რამე იყო წინ, რომ გამცლოდა გზიდან. ერთადერთი, უზარმაზარი ხოჭო თუ ობობა ვერ შევაშინე დროულად, ოდნავ ავცდი, რომ ზედ არ შევმდგარიყავი. დანარჩენის მხოლოდ კუდს ვხედავდი, ალბათ რამდენი მლანძღეს. მე ხომ შეძლებისდაგვარად ჩუმად მივედი იქამდე, ახლა კი, ჯოხის მინდვის ბალახზე უეცარი შხარუნით ვარღვევდი მათ მყუდროებას. კარგი იქნებოდა, შემთხვევით ლენცოფას არ მოვჭიდებოდი ხევში ჩამოსვლისას, მაგრამ არაუშავს, ჯოხს აწი მხოლოდ მარჯვენათი ვატარებ, მტკივან ხელს კი მდინარეში გავიგრილებ. მდინარის წყალი საოცრად გემრიელი და ცივია, არ ვიცი, ეს მართლაც ასეა, თუ დაღლილობისგან მეჩვენება. ვუყურებ წინ თვალუწვდენელ აღმართს, ვიღებ უკვე არ ვიცი მერამდენე ფოტოს, ვათვალიერებ მანამდე გამოვლილ უზარმაზარ ლოდებს და თვალუწვდენელ მინდვრებს, ვავსებ ჩემს პატარა ბოთლს კამკამა წყლით და ვაგრძელებ გზას. დავფიქრდი შიმშილზე, მაგრამ რატომღაც ჯერ არ მშია, ალბათ ხედების ბრალია. ფოტოაპარატი იმდენად უსუსურია ამ ხედებთან შედარებით, რომ სამახსოვრო ვიდეოც ვერაფერს შველის, ამიტომ ვცდილობ თავში ჩავიბეჭდო ის აუტანელი სილამაზე, რასაც გარშემო ვხედავ.

საათი: 12:20, ბატარია – 36%, წყალი – სავსე.

მივუყვები აღმართს, ვცდილობ მდინარეს არ მოვშორდე, მაგრამ არ გამომდის. მარკირებები სულ უფრო და უფრო მაშორებს მდინარეს, გზაც უფრო და უფრო რთულდება. ცოტა ხნის წინ მარჯვენა ხელის მტევანი თითქმის ჩემი სიმაღლის ჭინჭარმა დამისუსხა და ეს ჭრილობაც ნაკადულით მოვიბანე. ვამოწმებ აპლიკაციას და აშკარად, ჩემი მარშრუტი ცდება გადმოწერილ მარშრუტს, თუმცა ორივე ერთი მიმართულებით მიდის და ეგ მამშვიდებს. ახლა, პრობლემა ტელეფონის ბატარიაა, რომელიც ჩემი ფოტო/ვიდეო გადაღებების და როგორც მომდევნო დღეს აღმოვაჩინე, თურმე ჩემი გადმოწერილი აპლიკაციის წყალობით, სხვა დღეებთან შედარებით არანორმალურად სწრაფად ჯდება. მცხელა და მიჭირს გრძელმკლავიანი გადასაცმელით მოძრაობა, მაგრამ თან ვერ ვთმობ, რადგან ფლორა ისეთია, ხან რას გამოვედები და ხან რას, ლენცოფას და ჭინჭრის კვალი კი ისევ მატყვია ხელებზე. მაინც ვიხდი და ბრეტელებიანი მაიკის ამარა ვაგრძელებ გზას. ფეხი რაღაც პატარა ნაკადულში ჩამივარდა და გაჩერება მომიწია, ვზივარ წელამდე ბალახში, რომელიც ახლა თავს ზემოთ მაქვს, ვცდილობ არ დავცურდე და არ ჩავვარდე ხევში და თან ვუსმენ გარემოს. საერთოდ არ მაქვს სურვილი ან  რაიმე დამახტეს თავზე, ან გვერდიდან მიკბინოს. ბალახებში სწრაფად ვაშრობ ფეხსაცმელს და ვაგრძელებ გზას.

საათი: 1:13, ბატარია – 29%, წყალი – ბინძური

გზა ამებნა, უფრო სწორად თითქოს ამებნა, მაგრამ ვის დავეკითხო აზრი? ჩემი თავი რასაც მირჩევს, ის არ დაიჯერება, იმიტომ, რომ რაღაც შიზოფრენიული სიმბიოზი გამოვა, თუ მას ჩემგან განსხვავებული აზრი აღმოაჩნდა. ამიტომაც ვანებებ თავს მარკირებებს, რომლებსაც ღმერთმა უწყის სად მივყავდი და ვაპირებ ხეობაში  დაშვებას. მივყევი, მივყევი მარკირებებს და თავი მდინარისგან შორს, რთულად ასასვლელ, გაუვალი ბალახებით გატენილ ფერდობზე ამოვყავი, არადა ბოლო მარკირებამ სწორედ აქ მომიყვანა. მოგვიანებით გავიგე, ბევრი მაგ გზით ადის თურმე. ისედაც ცუდ ხასიათზე ვარ, მდინარეში მეორედ აღებული წყალი ისეთი ბინძურია, რომ თავს ვიკავებ დალევისაგან და ამ დროს, სადღაც უაზრო აღმართზე ვიჭედები რომელიმე მხარეს გათელილი ბილიკის დანახვის უპერსპექტივობით. ვხვდები, რადგან წინ არ არის არაფერი, სავარაუდოდ ზემოთ დაჭაობებული ნაკადულის ავლაა საჭირო და ალბათ შემდეგ გასწორდება გზა, მაგრამ მასშტაბები გასავლელი გზის და თვითონ ამ აღმართის სირთულე ისეთია, რომ თავს ვიკავებ ზემოთ გზის ძიებისგან და რაც ჩავიფიქრე, იმას ვასრულებ, ვეშვები. ორ მარკირებას გავდივარ ისევ უკან. რომ მეგონა, საშველი აღარ იყო და მარტო დამჯდარი ტელეფონის ნავიგაციის იმედადღა ვრჩებოდი, სწორედ ამ დროს შევნიშნე სულ სხვა მარკერი ჩემს წინ. როგორც ჩანს არჩევანის საშუალებაც გვქონია. მინდოდა რაღაც პარალელი გამევლო რელიგიასთან, მაგრამ გადავიფიქრე, რადგან მივხვდი, გამახსენდებოდა წარმატებული თუ წარუმატებელი დისკუსიები სხვადასხვა პიროვნებებთან და ისედაც მზით და ათასი ფიქრებით გატენილ თავს უაზროდ დავამძიმებდი ზღვის დონიდან 2400 მეტრის სიმაღლეზე. ცოტა ხანში ამ მარკერმაც დამაბნია და მაშინვე მოვიმარჯვე ჩემი ნავიგატორი.

საათი: 1:55, ბატარია – 22%. წყალი – სავსე, სუფთა

კიდევ კარგი არ დავლიე ის წყალი. მუხლამდე გაუკვალავ ჯეჯგვ ბალახებში, ლოდებზე და მდინარის განშტოებებში ბოდიალის შემდეგ, როგორც იქნა დავდექი ნავიგაციის მიხედვით სწორ გზაზე. პარალელურად ვცდილობდი, მარშრუტის შერჩევა აღმასვლასთან შემეთავსებინა, რადგან წინ ულამაზესი ვულკანური მთებით შემოსარტყული დაუმთავრებელი აღმართი, უკან კი დამატყვევებელი სილამაზის თეთრქუდიანი ნაცრისფერი ქედების და სუბალპური ფერდობების დაუმთავრებელი დაღმართი იყო. ცოტა ხანში ნავიგატორს შევეშვი და საერთოდ გამოვრთე ისედაც ეკონომ-რეჟიმზე გადაყვანილი ტელეფონი, მეშინოდა, ზემოთ ასვლამდე არ დამჯდომოდა. დაახლოებით გამოვთვალე რამდენი ხანი უნდა მევლო უეჭველად პირდაპირ და შევუდექი მდინარის ლოდებზე ცოცვას. ორჯერ ჩამივარდა ფეხი ქვებში, რადგან მდინარეს ბეჯითად ემუშავა და ბევრ ქვას ქვეშ მიწა გამოცლილი ქონდა. ქვა თავის წონას კი იტანდა, მაგრამ ჩემსას ვეღარ. წყლის სიკამკამემ ბოთლიც შემავსებინა და კინაღამ მეც შეგნებულად მდინარეში ჩავხტი. ალბათ ასეც მოვიქცეოდი, ოდნავ მაღალი წყალი რომ ჰქონოდა. ჯოხი ძირში გადამიტყდა ერთ-ერთ ლოდში ჩარჭობისას და პილიგრიმს უფრო დავემსგავსე, ვიდრე შუბიან მეომარს. მაგას არც ვჩიოდი, რადგან ცოტა დამაკლდა, რომ ფეხი მომტეხვოდა. გავიაზრე, ისევ ვინმე ჩემნაერი თუ მიპოვიდა რამდენიმე დღის შემდეგ, თორემ აქ არც ტელეფონი იჭერს და 10 კილომეტრის რადიუსში ვერც ვერავის მივაწვდენდი ხმას, მით უმეტეს მდინარის ხმაურის ფონზე. თავზე მწველმა მზემ თავის ტკივილი ფიზიკურად მაგრძნობინა, ამიტომ ზედ ცხვირსახოცი დავიფარე და თან მთელი ბოთლიც დავიცალე ზემოდან. რა მენაღვლებოდა, მდინარე სულ ფეხქვეშ მქონდა. წყალსაც, როცა მინდოდა, მაშინ შევივსებდი და დავლევდი.

საათი: 2:25, ბატარია – 19%, წყალი – ორი მესამედი

ვზივარ, ვჭამ. მგელივით მომშიებია, არც მიკვრის. შეუჩერებელი, საოცრად დამღლელი აღმასვლა, ცხვირზე ფაქტიურად ჟანგბადის ბალონი და მდინარის ნოტიო ჰავა, მოდი და ნუ მოგშივდება. ერთი კიტრი და ერთი მოხარშული კვერცხი უკანა გზისთვის შევინახოთ, ყველს კი ოდნავ წავეპარები, თორემ მომაწყურებს. კიტრმა, პამიდორმა, ორმა კვერცხმა და ლობიანის ნაჭერმა წამიერად გადამავიწყეს ყველა პრობლემა, ერთის გარდა. ვზივარ გაუკვალავ, გაურკვეველ, დაბალი და მზეგაუმტარი მცენარეებით გამოტენილ მინდორში და თავზე მამხია ჩემი საწვიმარი მსუბუქი ლაბადა, რომელიც ამ წუთას ხის ჩრდილის მაგივრობას მიწევს. მას შემდეგ, რაც რთული ლოდებიანი აღმართი დავძლიე, მდინარესაც დავშორდი და გზაც შედარებით მოსწორდა. ეს ბოლო მინდორი, სადაც მიწა გამოჩნდა, ყველგან დახვრეტილი იყო, ანუ რაღაცა ბინადრობს, მე ამ დროს ვზივარ ისეთ ადგილას, რომც არ უნდოდეს, გული წაძლევს რომ ამომაბობღდეს. ამ დროს ლაბადაში შეფუთული ვჭამ და იმ მხარეს გავყურებ, სადაც ტბა მეგულება. მოვრჩი, ნაგავი შევინახე და გადავუხვიე ტბის აღმართისკენ.

საათი: 3:30, ბატარია – 17%, წყალი – სავსე

უნდა შევისვენო, წარმოუდგენელია ამდენი სიარული, ან როგორ ვუძლებ. ფეხებში ძალა აღარ მაქვს და ვცდილობ ლოდებს მივყვე ისევ, რადგან ასე ხელებსაც ვიხმარიებ. აღმართი სულ უფრო ძლიერდება. აქ პატარა ნაკადულს აქვს გაკეთებული ათი მისხელა დაკლაკნილი ჭრილი და მეც მას მივყვები, მაღლა და მაღლა. ხედები საერთოდ შეიცვალა, აქამდე თუ მწვანე ფერი და მცენარეები დომინირებდა, ახლა ყვითელი და ნაცრისფერი ლოდები ეჯიბრებიან ერთმანეთს, დაბლა კი ისევ საოცრება ხდება, მდელოების შეფერილობა მწვანედან ჩალისფერში გადადის, ხოლო მათ თავზე წინა ზამთრის თოვლშერჩენილი საუკუნოვანი მთები ადგანან. ახლა მე იმ ხედს ვუყურებ, რომელიც ხეობაში შესვლისას მისი ზედა ბოლო მარცხენა ნაწილი იყო. საოცარი ხედია, ნეტავ ტელეფონი არ იყოს დამჯდარი… მაინც უნდა გადავიღო. კადრში ისევ ვერაფერს ვატევ, ფოტო 2 წამში გადავიღე, ხედი 2 წუთი ვარჩიე. ამ ნაკადულის მიტოვებაც მომიწია, რადგან სხვა მხარეს უხვევდა, მე კი გეზი კატიწვერას უღელტეხილისკენ უნდა დავიჭირო, რადგან ვიცი, ტბა მის მეორე მხარესაა.

საათი: 3:50, ბატარია – 14%, წყალი – ორი მესამედი

 დამთავრდა, აღარ მაქვს ენერგია. ყველაფერზე ვიხოხე – მინდორზე, მდინარეზე, კლდეზე, ლოდებზე, ისევ მინდორზე და ახლა ისევ ლოდების თავზე ვდგავარ კლდის შუაში. ვდგავარ რა, ვწევარ, მაგრამ თითქმის ვდგავარ ისეთი დამრეცი უფსკრულია დაბლა. ჯოხზე ვჯავრობ, ცოტა ხნის წინ ჩემი დაუდევრობის და დაღლილობის გადამკიდე ისევ გადამიტყდა. ერთ-ერთი ლოდი იმდენად მაღლა იყო, ჯოხის ჩარჭობა და ზედ აზიდვა მომიწია. მეორე ხელის მოკიდება ძლივს მოვასწარი ზედა ლოდზე, გადატყდა და კინაღამ მეც დაბლა ჩამიტანა, მაგრამ მეორედ ჩავარჭე უფრო მაღლა და ამან გადამარჩინა. საქმეს ის მირთულებს, რომ ქვები მოძრაობენ და სანამ ახალ ლოდზე ავცოცდები, სათითაოდ მიწევს შემოწმება რომ არ გამოძრავდეს და მთელი ეს ლოდების ბუჩქი თავზე არ დამექცეს, ან უკან არ გადამაგდოს. ვწევარ ახლა და ვცდილობ ზურგჩანთიდან წყალი ისე ამოვიღო, არც ზურგჩანთა გადამივარდეს და არც მე დავცურდე. ისევ ფოტოს ვიღებ, ოღონდ ქვემოთ. ფოტოს დავხედე და ამ ჩემს უფსკრულს, რაღაც უბრალო დაღმართად აღვიქვამ. მეცინება, ან რა მაცინებს, საცოდავად ვიკიდებ ისევ ამ ჩემს ზურგჩანთას მიწაზე გაწოლილი და ღონეს ვიკრებ გასაგრძელებლად. ზემოთაც ლამაზია, მაგრამ არც იმდენად, როგორც დაბლიდან ჩანდა. ნაკადულის კალაპოტიდან კატიწვერა მწვანეში ჩაფლული აღმართის ლოდებიანი ულამაზესი ბოლო იყო, ახლა კი მხოლოდ ლოდებიანი კლდეა, აქეთ იქით გადასასვლელებით, რომელსაც ვერა და ვერ მივუახლოვდი. მზე კი ჩადის, კატიწვერას გაღმა მხარისკენ მიიწევს!

საათი: 4:07, ბატარია – 13%, წყალი – ნახევარზე ნაკლები

ამოვაღწიე, უფრო სწორად ამოვფოფხდი. არ მეგონა, ასე სწრაფად თუ ამოვაღწევდი, რადგან ბოლო 150 მეტრი ჩავარდნის, არწივის და გზის არევის შიშში გავატარე. ტელეფონის ბატარია იმდენად დაჯდა, ნავიგატორი დიდი ხანია არ გამიხსნია, არადა, ორი გადასასვლელი ჩანდა ქედზე, რომელიც ჩემგან ზემოთ თანაბრად იყო დაშორებული. მე მარჯვენა ავირჩიე, ალბათ იმიტომ, რომ იქ რაღაც პატარა ქანდაკებასავით მინიშნება მოჩანდა. თავზე მთელი ამ ხნის განმავლობაში ჩიტები დამტრიალებდნენ და ვნატრობდი, არწივი არ ყოფილიყო რომელიმე. რამდენგანმე ისეთ ცუდ პოზიციაში ვიყავი, უბრალოდ მხარი რომ გაეკრა, თავისუფლად გადამაგდებდა, კატიწვერას კლდეში კი ბლომად ხვრელები იყო, საიდანაც ყოველი ჩემი მოძრაობის გაკონტროლება შეეძლო. მე სულ სხვა საზრუნავი მქონდა: ამ დღეს პირველად, დიდი მცდელობის მიუხედავად მზე დავკარგე, ჩემი ერთადერთი ნათელი წერტილი ყველანაერი გაგებით. ბოლო 100 მეტრი ჩრდილში და სიცივეში ვიხოხე, მაგრამ ჩაცმა არც მიფიქრია, რადგან ვერც ზურგჩანთას შევიხსნიდი და ვერც ქამარივით შემოკრულ ჩემს გადასაცმელს.

ზემოთ ამოსული მივხვდი, რა ქანდაკებასაც ვხედავდი ქვემოდან, ყველა აქამდე მოღწეულის მიერ დატოვებული, ერთმანეთზე დალაგებული ბრტყელი ქვების ხოხოლა იყო, ზედ წარწერებით. მეც, მაშინვე ვწვდი კატიწვერადან ჩამოყრილი ლოდების ერთ ნამსხვრევს და მეორე, უფრო მომცრო ნამსხვრევით მარტივად ამოვკაწრე ზედ ჩემი სახელი. ჩემი სიამაყის ხოხოლაზე ზემოდან დადება არ მომინდა, სადაც შუაში სიცარიელე ვნახე, იქ დავდე კოხტად, რომ შემდეგ სხვას ჩემსაზე დაედო თავისი და შემთხვევით არ გაეფუჭებინა ეს ხელოვნების ნიმუში.

საათი: 4:08, ბატარია – 10%, წყალი – ერთი მესამედი

ესეც ტბა. ვდგავარ ხელოვნების ნიმუშთან და გავცქერი ამ ერთი ბეწო, ლეგენდარულ, ბასეინის ხელა ცისფერ ტბას, რომლის სიღრმე დღემდე ვერ გაურკვევიათ. ამაყი ვარ, ო როგორი ამაყი, მაგრამ არანაკლებ დაღლილი. მახსენდება გუშინდელი სიბრძნიდან, რომ ტბამდე მისვლას ერთი საათი კიდევ უნდა ცუდი რელიეფის და ნაშალი ლოდების გამო. მეცინება, ამ ხელის გაწვდენა მანძილს ერთი საათი რად უნდა თქო. ხედები კი ისევ მაოცებს, არა მამუნჯებს. სადაც არ უნდა გაიხედო მთებია – კლდე, თოვლი, თეთრი, შავი, ლურჯი, ცისფერი, მწვანე, ჩალისფერი, ნაცრისფერი, ყვითელი და უკიდეგანო სივრცეები ქედებს შორის, ქვემოთ კი ტბა, ტბის იქით ისევ შორი მანძილი და ხავერდოვანი ქედები. დგახარ და არ იცი როგორ მოიქცე. მზე კი ისევ შემომციცინებს. მეც ძვლები თანდათან მითბება და ვღიღინებ. აქ უკვე დიდხანს ვიქნებით მე და მზე ერთად, აქ ვერ დამეკარგება, რადგან მომდევნო ქედამდე სანამ მივა, მე სახლის გზაზე ვიქნები უკვე.

საათი: 4:18, ბატარია – 8%, წყალი – იგივე

ათი წუთი დაღმართზე სრიალის, ლოდებზე ხტუნვის და ხედებზე გაშტერების შემდეგ, ვდგავარ ნაკადულთან, უფრო სწორად, თოვლის მასივის ბოლოსთან, საიდანაც ნაკადული ჩემს თვალწინ იბადება. ემოციის გამოხატვის თავი აღარ მაქვს, მაგრამ მომწონს, ძალიან მომწონს და მეც სურათს ვუღებ, ასეთი რამ ხომ შეიძლება ვეღარასოდეს ვნახო. ენერგია კი აღარ დამრჩა, რომ ყველაფერი დავიმახსოვრო. აქ ყველაფერი შავი და თეთრია და ეს უფრო მამშვიდებს, თითქოს გამიმარტივა ბუნებამ აღქმა. ტბას ვეღარ ვხედავ, მაგრამ არ მადარდებს, ვიცი სადაც არის. უკვე ფრაგმენტებად ვფიქრობ.

საათი: 4:45, ბატარია – 10%, წყალი – იგივე

ათი წუთის წინ დავინახე ისევ ტბა, მეგონა გზა ამებნა, როცა ტბა გამოჩნდა, მის ნაპირას კი კარავთან მოფუსფუსე გოგო და ბიჭი. შვიდი გრძელი საათის შემდეგ მარტო აღარ ვიყავი, ხმის გამცემი მყავდა და მეც ისევ თანაბრად ვსუნთქავდი. ჯერ ერთს გადავეხვიე, მერე მეორეს. გაოცდნენ, როდესაც გაიგეს, რომ მარტო ვიყავი, დღეს ამოვედი და თან უკანაც ვაპირებდი გაბრუნებას. აღმოჩნდა, რომ დაუღამდათ დაბლა და მე რომ თმები გამითეთრა ის ბოლო მონაკვეთი მეორე დღეს ამოიარეს, უკან კი მომდევნო დღეს აპირებდნენ ჩამოსვლას. ტელეფონიც დავტენე ოდნავ მათი მზის ბატარიით. მესამე გვყავს და ტელეფონზე საუბრობსო რომ მითხრეს, ბევრი არ მიფიქრია, მაშინვე იმ მხარეს გავწიე გახარებულმა, სადაც ის მადლიანი პიროვნება მეგულებოდა. დავურეკე ჩემებს და მენეჯერს, ცოცხალი ვარ და სხვებსაც გააგებინეთ-თქო. ამ დროს, ჩემს წინ ისეთი ხედი გადაიშალა, ალბათ ტელეფონი თავისით დაიტენა ფოტოს გადაღებისას. მცირედით შევისვენე, ყინულივით ცივი და სუფთა წყალი შევივსე სათავესთან, მოვიკითხეთ ერთმანეთი და გავემზადე უკან წამოსასვლელად. ძლივს ავბობღდი გლოლას გადასახვევ უღელტეხილზე, მივხვდი ძალა საერთოდ აღარ მქონდა. სანამ ბოლომდე ავედი, ყოველ წამს ველოდი, რომ ან ფეხი მიმტყუნებდა ან ხელი, მაგრამ მშვიდად ვიყავი, რადგან აქ მარტო არ ვიყავი, აქ მიშველიდნენ.

საათი: 5:45, ბატარია – 9%, წყალი – თითქმის სავსე

ავედი როგორც იქნა უღელტეხილზე. ახლა სულ სხვა ხედი გადამეშალა თვალწინ, მე ხომ ერთი გზით ამოვედი და უკან მეორეთი ვბრუნდები, როგორც მირჩიეს. გავყურებ კავკასიონს და მშია. ციცაბო დაღმართზევე გავშალე ჩემი გლეხური სუფრა. კიტრი, კვერცხი, პური და გემრიელი წყალი. ყველს აღარ გავეკარე. შევფუთე ისევ ჩემი საგზალი და ვიწყებ დაშვებას. უზარმაზარი გამოცდა მელოდება წინ – საშუალოდ სამსაათნახევრიანი გზა ორ საათში უნდა გავიარო. ამ დროს, რაღაც მბზინავმა ქვამ აირეკლა ჩამავალი მზის სხივი ჩემგან 15 მეტრში, მეც მივხოხავ, ვიღებ ქვას და უკან გზაზე ვბრუნდები. დაშვებაც რთული ყოფილა.

საათი: 6:00, ბატარია – 7%, წყალი – ორი მესამედი

ვეღარ ვუძლებ ამდენ სილამაზეს. ჩამავალი მზე, კლდეების ჩრდილი მარცხნიდან მარჯვნივ, კრიალა ცის ფონზე კავკასიონის ქედები, უკვე სიბნელეში მოქცეული აქა-იქ შერჩენილი ქათქათა თოვლი ჩემს განვლილ გზაზე და მეც ვუღებ უკანასკნელ სურათებს ჯერ განვლილ გზას, შემდეგ კი წინ ნაცრისფერ-მწვანე კლდეებს და შორს თვალუწვდენელ დათოვლილ მყინვარებს. ამდენი ბუმბერაზი მთებით გარშემორტყმულს ერთი კი გამიელვა, როგორ რაინდებივით მედიდურად დამყურებენ ზევიდან თქო და  ასეც იყო, რადგან  ეს რაინდები ინახავდნენ ჩემს პატარა ქვეყანას ამდენ ხანს და ეს რაინდები აყალიბებდნენ ჩვენს ხალხს და წარსულს ამდენი საუკუნის მანძილზე. ამ რაინდებმა შექმნეს ის სილამაზე, რომლის გამოც რეალურ საფრთხეში ვაგდებდი მე დღეს საკუთარ თავს.

საათი: 6:30, ბატარია – 4%, წყალი – ერთი მესამედი

ისევ მზეს ვეჯიბრები, ის კი ტოლს არ მიდებს, ვცდილობ გამოვძვრე ჩრდილიდან და თავქუდმოგლეჯილი ვეშვები პატარა ქალაქისხელა ფერდობებზე, ჯერ ერთი, შემდეგ მეორე, შემდეგ დაბალი ბალახები, შემდეგ მაღალი ბალახები, მისახვევი, მოსახვევი, ფეხის ასრიალება, ორჯერ წვივების გადაბრუნება, ყოველ წამს რომელიმე ფერდობზე დაგორების შესაძლებლობა. მე კი ისევ ვეშვები მოჯირითე ცხენის რიტმში ხელში ორჯერ გადანატეხი ჯოხით და ვცდილობ არ შევისვენო, ვცდილობ არ დამაღამდეს თავზე. ტელეფონს ბოლოჯერ დავხედე და ვთიშავ საერთოდ. უკვე აღარ ვერიდები ხმაურს, არც წაქცევას, არც ქვეწარმავალს, რადგან აქ ვერ დავრჩები, 3000 მეტრზეც გავიყინები და 2500-ზეც. ისედაც შემცივდა უკვე და ჩემი მოსაცმელი მაცვია. ჯერ ერთი ფეხი გადამიბრუნდა ერთ-ერთი ნახტომის დროს, შემდეგ მეორე, როდესაც თხრილში ჩავკარი, მაგრამ უძლებენ, რამდენიმე ნაბიჯში მივლის. უფრო მუხლები მტკივა, მარტივი არაა სრული სვლით ფერდობზე დაშვება და თან თავის შეკავება, რომ საცალფეხო ბილიკიდან მოსახვევში არ გადახტე. გზად ამომავალი უცხოელი ტურისტები შემხვდნენ ქართველი გიდით და მეც გავახარე, ამას და ამას რომ გადაივლით, მერე ბოლო აღმართია-მეთქი. მოგვიანებით, გზაში მეცინებოდა, ეს ხომ ყველაზე ცნობილი დასამშვიდებელი გამოთქმაა ჩვენებურ მოლაშქრეებში.

საათი: 7:15, ბატარია – 4%, წყალი – სავსე

ჩამოვაღწიე ალპური ზონიდან, მგონი სუბალპურიდანაც. გზად წყარო შემხვდა, შეიძლება ესეც იქიდან ჩამოვიდა, საიდანაც მე, მაგრამ ამას არ ეჩქარება, მე კი. ამიტომ ვერ ვასწრებ ბუნებით ტკბობას, სასწრაფოდ ვავსებ წყალს და ვსვამ მხოლოდ ორიოდე ყლუპს, ეს რომ სულ დავლიო დეჰიდრატაცია გარანტირებული მაქვს. ჩამოვჯექი ქვაზე და ვცდილობ შევასვენო ამოვარდნაზე მყოფი გული და განადგურებული ფეხის კუნთები, მაგრამ მახსენდება, რომ ყოველთვის, როცა ვივარჯიშებდი, დიდხნიანი შესვენება უფრო მღლიდა, ამიტომ სასწრაფოდ ვეყრდნობი ჩემს მოძმე ჯოხს და ვაგრძელებ გზას ფოთლოვან-წიწვოვან სუსტ ტყეში. მზე თითქმის ჩავიდა, მე კი გადათელილ გზაზე მიზანმიმართულად გავრბივარ.

საათი: 8:15, ბატარია – 0%, წყალი – ნახევარი

არ ვიცი, სად რამდენი ვირბინე, ან რამდენი ვიხმაურე. რამდენიმე ადგილას ჩამოსრიალება მომიწია, რადგან ფეხზე დამდგარი აუცილებლად დავგორდებოდი უღონობის გამო. ზოგან ტოტებს და ბალახებს ვეჭიდე, ვიწრო ბილიკებზე გადასვლისას რომ არ გადავჩეხილიყავი. ტელეფონი კი მაშინ მოკვდა საბოლოოდ, როდესაც ტყეში შესულმა, გახარებულმა მარკირებასთან არ გაყინვის და ჩაბურულ ტყემდე ჩამოღწევის აღსანიშნავი ფოტოს გადაღება გადავწყვიტე. მივხვდი, განათების შანსი აღარ მქონდა, რადგან ზემოთ აღმოვაჩინე, სანთებელა არ მქონდა ჩანთაში – სავარაუდოდ დასაწყისშივე ამომივარდა. უკან ხის ფესვებზე მიყუდებული ვცდილობ გადახურებული სხეული ფეხზე მდგომმა დავასვენო, რადგან თუ დავჯექი, ალბათ ვეღარც ავდგები, მაგრამ ვინ გაცლის – შორიდან ლეკვის წკმუტუნი მესმის, რაც თავიდან მაღიმებს, მაგრამ უცებ ვიაზრებ, უღრან ტყეში ძაღლი არ შევა, მით უმეტეს ლეკვებით. სასწრაფოდ გადმომაქვს დანა ზურგჩანთიდან შარვლის წინა ჯიბეში, რომელიც ზემოთ რაღაცას გამოვდე და მუხლის შიდა მხარეს გახეულია, მაგრამ არ ვდარდობ, მთავარია ჩამოვაღწიო. მზე ცოტა ხნის წინ ჩავიდა, ახლა უკვე ცა მინათებს გზას.

 საათი: 8:45, ბატარია 0%, წყალი – ერთი მესამედი

ჩამოვაღწიე, გლოლაში ვარ ზუსტად ორ საათში, შევძელი! ბოლო ნახევარი საათი თითქმის ჩაბნელებულ გზაზე, ბედნიერებას ჯერ ნაცნობი მდინარის, შემდეგ მანქანის საყვირის ხმა, ბოლოს კი სახლის სახურავის დანახვა მგვრიდა. ტყეში უკვე სეირნობით ჩამოვედი, თუ შეიძლება ჩემს მდგომარეობას ასე ეწოდოს, რომელიც უფრო ზუსტად ალბათ ასე აღიწერებოდა: სწრაფად გადაადგილების სურვილი, მაგრამ ტვინისგან მიწოდებული ბრძანების შესრულების ფიზიკური შეუძლებლობა, კი ასე სჯობს. ალბათ ასე, 20 მეტრი მაშორებდა ბოლო მოსახვევს, როდესაც გვერდით გემრიელად თქლაფუნის და ნაცნობი ბურდღუნის ხმა შემომესმა. შევჩერდი, ალბათ ღორები თუ იქნებიან თქო, რადგან ზემოდანვე შევნიშნე, მალე სახლის ღობე უნდა ყოფილიყო, მაგრამ უცებ, თქლაფუნთან ერთად ისეთი მძლავრი ხმა ამოუშვა, ღორის ვარიანტი გამოირიცხა. მაშინვე გადავედი გზიდან და აღმოვჩნდი პირდაპირ ჭაობში. ჩემი ყოვლისშემძლე ჯოხით გამოვაღწიე ამ ჭაობიდან, რომელიც განში სულ 5 მეტრი თუ იქნებოდა და ღობე-ღობე სიარულით აღმოვჩნდი სოფლის შარაგზაზე.

ცხრის ნახევარზე ჩავედი შოვში, რადგან ჯერ ერთი ბიჭის სალაშქრო ჯოხს ვეძებდი გლოლას უძიროს ასახვევში, მთხოვა მანდ დამრჩა და იქნებ მიპოვოო, შემდეგ კი ფეხით, ამაყად მივუყვებოდი განათებებიან მცირე აღმართზე სწორ, ასფალტირებულ გზას ჩემი სამყოფელისაკენ.

                                                                                                                                                9/9/2017

ირაკლი დოჭვირი – Irakli Dochviri

პირველი    სექტემბერი

მთიანი კავკასიის პატარა  ქალაქი,  ცხელი ზაფხულის ამ უკანასკნელ დღეს უჩვეულო სამზადისს მოეცვა. ყველანი, დიდი თუ პატარა თავთავიანთ სახლებში ჩაკეტილნი ასუფთავებდნენ, ალაგებდნე, გვიდნენ ოთახებს. ირგებდნენ ახალთ-ახალ, ნაირ-ნაირ სამოსს, სარკის წინ დიდხან ტრიალებდნენ და ყველაზე უკეთესს გვერდზე გადადებდნენ. დედები შვილებს ბანდნენ, ვარცხნიდნენ,  რათა ხვალინდელ  დღეს  ბავშვები  ისევე როგორც მთელი სამყარო სუფთად და ლამაზად შეხვედროდა.

ამ  განსაკუთრებულ სამზადისში ერთი პატარა მყუდრო ოჯახი, რომელიც ახალგაზრდა ცოლ-ქმრის, მათი ექვსი წლის გოგონასა და ოჯახის უფროსი დედაკაცისაგან შედგებოდა ყველაზე უფრო განირჩეოდა. ხუმრობა საქმე ხომ არ გახლდათ ხვალ მათი პატარა ფრთიანი ანგელოზი პირველად შეაბიჯებდა ფეხს სკოლის ეზოში.

Kკარგა ხნის შეღამებული იყო, მაგრამ მათ ჯერ კიდევ არ დაესრულებინათ სასკოლო სამზადისი.

—-დედიკომ გენაცვალოს, თქვი ერთხე კიდევ ლექსი, — მიუგო ხელსაქმით გართულმა დედამ შვილს და ესმამ უკვე მერამდენედ, შეუცდომლად ჩააჭიკჭიკა სამ კუბლეტიანი სტროფები და დედას ფართოდ მოხამხამე თაფლისფერი თვალებით ჩააცქერდა.

—–ყოჩაღ, ყოჩაღ, —-შეაქო დედამ შვილი და გულში ჩაიკრა.

—–აი ნახავთ თუ ჩემი პატარა ვარსკვლავი ყველას არ აჯობებს, –ბებიაც აღფრთოვანებულიყო შვილიშვილის მიერ წაკითხული ლექსით.

—–დედიკო, დედიკო, კიდევ ჩამაცვი რა ახალი კაბა,—- უთხრა გოგონამ დედას.

—-ხვალ ჩაგაცმევ, დღეს  მეტი არ  შეიძლება,—- უკანასკნელი ძაფი გაატარა ფატიმამ აბრეშუმის ქსოვილში და ვარდებით მოქარგული კაბა კარადაში დაჰკიდა.

—-ხვალ ახალ ფეხსაცმელსაც ჩამაცმევ?

—-ჰო, ფეხსაცმელსაც ჩაგაცმევ.

—–დედიკო ხვალ ხომ კარგი ამინდი იქნება?—- ტიკტიკს განაგრძობდა ბავშვი.

ფატიმამ ანგარიშ მიუცემლად ფანჯარიდან  ახედა ვარსკვლავებით მოჭედილ ცას რომ ბავშვისთვის პასუხი გაეცა, მაგრამ ესმამ დაასწრო;

—–ბებო  ამბობს:  პირველ სექტემბერს მუდამ  კარგი და მზიანი ამინდი იცისო.

—– კი დედიკომ გენაცვალოს, კარგი ამინდი იცის,—- დაუმოწმა ფატიმამ შვილს.

—–ხვალ ბაფთასაც გამიკეთებ?

—–გაგიკეთებ, ოღონდ ახლა დაწექი და დაიძინე, ხომ იცი დილით ადრე უნდა გაგაღვიძო.

—–რა ფერის ბაფთას გამიკეთებ?—— არ ათავებდა შეკითხვებს ბავშვი.

—–თეთრი ფერისას.

ესმამ მეტი არ ათქმევინა დედას. შიშველი ფეხით მარდად გადასერა მოყავისფრო იატაკი, სწრაფად ჩახტა ლოგინში, საბანი გადაიფარა და თვალები მოხუჭა.

ბებიამ ცთუნებას ვერ გაუძლო, სკამიდან რის ვაივაგლახიდ აბორძიკდა. მივიდა ბავშვის საწოლთან, რამდენჯერმე ჩაკოცნა შვილიშვილი და თვითონაც მოემზადა  დასაძინებლად.

—- კარგი,  ჩვენც დავისვენებთ,—- თქვა მამაკაცმა ცოლს ხელი გაუწოდა და ორთავემ ოთახი დატოვა.

—-რა ბედნიერებაა ხვალ ჩვენი შვილი პირველად მიდის სკოლაში,——- მიუგო სახე გაბრწყინებულმა ქალმა ქმარს.

—-რატომაც არა. თუმც ჯერ შენც ბავშვი ხარ,—– უპასუხა ქმარმა, მერე წელზე მოხვია ხელები, ჰაერში აიტაცა, დაატრიალა და ნაზად გამოსტყუა კოცნა ქალს.

პირველი სექტემბერი წყნარი, მზიანი, თბილი დღე გათენდა.

ფატიმამ როგორც კი თვალი გაახილა, მაშინვე ლოგინიდან წამოხტა. ბავშვიც გააღვიძა. აჭამა. დავარცხნა. ერთხელ კიდევ ათქმევინა ლექსი. თან კაბას აცმევდა, თან ესმა ტიტინებდა;

—–დედიკო დღეს ყველანი გახარებულია ხომ?

—–კი შვილო, ყველას უხარია, სწავლა იწყება, დღესასწაულია.

—-აბა ბებო რომ პირველად წავიდა სკოლაში რატომ არავის არ უხაროდა?

—-ხომ მოგიყვა ბებომ? 1941 წელს ომი დაიწყო, იმ წელიწადს შევიდა ის სკოლაში. ამიტომ არ ეხალისებოდათ მაშინ არაფერი, დღეს კი ყველანი გახარებულია.

—-აბა ჩვენ მერცხლებს რატომ არ უხარიათ?—– ესმამ მავთულზე მჯდომ მობუზულ მერცხლებს გადახედა ცნობის მოყვარე თვალებით.

—-ისინი შვილო თბილ ქვეყნებში წასასვლელად ემზადებიან, ამიტომ არიან დაღონებულნი. გული წყდებათ რომ ჩვენ უნდა დაგვემშვიდობონ.

—დედა სად არის თბილი ქვეყნები?

—აგერ ხომ ხედავ იმ მწვერვალებს?—- სამხრეთისკენ გაიშვირა ხელი ფატიმამ. —იმ მწვერვალების გადაღმაა თბილი ქვეყნები.

—-იმ მწვერვალების გადაღმა ხომ საქართველოა, ჩვენი მოძმე ქვეყანა რომ იყო, ბებო რომ ზღაპრებს მიკითხავს სალამურას, ნაცარქექიას, ასფურცელას, ის ხომ საქართველოშია დაწერილი?

—-კი საქართველოშია დაწერილი. საქართველოს იქითაა თბილი ქვეყნები.

—-დედიკო რა უნდათ ჩვენთან ქართველებს რატომ გვეჩხუბებიან?

—-ქართველები არ გვეჩხუბება, ჩვენ საქართველოს მთავრობა გვეჩხუბება.

—-რატომ?

—–მაგას მასწავლებლები გეტყვიან სკოლაში.

—-მამიკო სკოლაში მანქანით წაგვიყვანს?

—-კი შვილო

—-ბებო კიდევ მოდის?

—-არა, ბებოს სიარული არ შეუძლია.

—-კიდევ ტკივა ფეხები?

—–ტკივა.

—-მალე მოურჩება?

—-წამალს დალევს და მალე მოურჩება,—– ფატიმას დამთავრებული არ ჰქონდა პასუხის  გაცემა  რომ ჩანთა მოკიდებული ბავშვი ავტომობილისკენ გარბოდა.

—- ესმა, ესმა, მოიცადე ბებომ უნდა დაგლოცოს,—- გასძახა ბებიამ შვილიშვილს და ბავშვმაც ხტუნვა—-ხტუნვით მოხუცისკენ გაქანდა.

Mმსუქან, ქერა ხვეულთმიან მოხუცს ცალი ხელი იქვე მდგარ ბოძისათვის მოეკიდა,  მეორეთი  დოინჯი შემოერტყა და დასიებული, ჩასისხლიანებული, მორგვის  ოდენა  ფეხებზე მდგარი თვალებ აწყალიანებული ელოდა შვილიშვილს.

ბავშვი მიცუნცულდა და თვალებში გაკვირვებით დაუწყო ცქერა. დაჭორ-ფლილმა ბებიამ ბოძს ხელი  უშვა, დოინჯიც  მოიხსნა. ესმა სამჯერ წაღმა დააბრუნა,  თან რაღაც ლოცვანი წაიდუდუნა. როგორც კი დალოცვის რიტუალს მორჩა წელში მოიხარა, ესმას ლოყაზე ისე მაგრად აკოცა კიღამ ხორცი მოაჭამა და ყურში ჩასჩურჩულა;

—–ბებომ გენაცვალოს მასწავლებელს ყველაფერი დაუჯერე.

ბავშვმა თავისუფლება იგრძნო თუ არა ასკინკილას ხტუნვა—ხტუნვით ავტომობილისაკენ გაქანდა.

მამას უკვე აეფეთქებინა ავტომობილი.

—–მოდი შვილო, მოდი, შენც დაგლოცო,—– უთხრა დედამთილმა რძალს, რა შეატყო ფატიმას გულით რომ ეწადა ამ რიტუალის შესრულება.

Fფატიმას გაეღიმა და მოკრძალებით მივიდა დედამთილთან.

—-ასეთი ბედნიერი დღეები მრავლად გაგითენოს ღმერთმა! წაღმა იარეთ წაღმა!—- ამბობდა ჩიფჩიფით დედაკაცი და ამჯერად ესმას დედას ატრიალებდა საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით.

ესმას მამა სკოლისკენ მიაქროლებდა ავტომობილს. მათ გზად გუნდ—გუნდად მიმავალი ჭაბუკ ახალგაზრდების ამალა ხვდებოდა. Mმოხუცს გაუჩერეს, რომელსაც ბავშვი მიყავდა.

ავტომობილიდან გადმოვიდა მძღოლი.

—-მობრძანდი ბატონო ჩემო, მიგიყვანთ.

—-არა შვილო კარგი დღეა, ფეხით გასეირნება მირჩევნია, მადლობთ.

—–დედიკო, ვინ იყო ის მოხუცი მამამ რომ გაუჩერა მანქანა, იცნობდა?

—–რა მნიშვნელობა აქვს. როცა ადგილი არის მოხუცებული გზაში არ უნდა დატოვო,—- უპასუხა შვილს ფატიმამ.

ბესლანის 1 საშუალო სკოლის ეზო სავსე იყო მოზეიმე ხალხით.

გაცისკროვნებული სახეები…..

ღიმილი…..

მხიარულება…..

ყვავილები…..

ჩანთები…..

სასკოლო ფორმები…

თეთრი, ნათელი, ღია ფერები ჭარბობდნენ ირგვლივ.

ბუნებასაც  გადასდებოდა ადამიანთა სიხარული. ცის ლაჟვარდოვან ნაპირებთან  არწივები ირაოს კრავდნენ. ფოთოლ მოოქროვილი ხეები კი ნარნა-რად ირწეოდნენ მსუბუქი ნიავის შებერვაზე.

ყველანი აქ იყო შეკრებილი. აქ მოსული ყველასთვის საპატივცემლო მო-ხუცი, ოთხმოცდაოთხი წლის ჯამბულ კუძიევი, სიმბოლო ოსი ხალხის გმირობისა და მამაცობისა. ტანდაბალ, თეთრ ულვაშა მოხუცს მარცხენა მკერდზე ოქროს მბრწყინავი ვარსკვლავი ეკეთა, რაც ადასტურებდა მის გმირობას მეორე მსოფლიო ომის დროს. ამაყად მდგომ ვეტერანს ცალი ხელი ბავშვისთვის ჩაეჭიდა. დღეს უკვე მეშვიდე შვილიშვილს მიუძღოდა ის სკოლაში, მაგრამ ეს დღე  განსაკუთრებით ბედნიერი იყო მისთვის, რადგან პატარა ბიჭუნა ბაბუას სახელს ატარებდა.

მოხუცის გვერდით ალან ტოტიევი იდგა. დაკუნთული ბეჭდაუდებელი ფალავანი. აქვე იყვნენ ქალაქის მართველობითი  ორგანოს  წარმომადგენლები, ფაბრიკა — ქარხნის მუშები…. რომლებიც შვილებს,  შვილიშვილებს,  ძმებს, დებს….…წამოჰყოლოდნენ სკოლაში.

დიდი თუ პატარა პირზე კოცნით ულოცავდა ერთმანეთს პირველი სექტემბრის დადგომას. ყველანი ლამაზად გამოიყურებოდა, მაგრამ ორი მათგანი თავისი სიმშვენიერით მაინც განირჩეოდა სხვებისაგან. ერთი მათგანი იყო პატარა ექვსი წლის შავტუხა გოგონა, რომელსაც ჩვეულებრივ სამოსწავლო კაბა ეცვა. ლამაზად დავარცხნილ თმაზე თეთრი პეპელას მსგავსი სუფთა ბაფთა ეკეთა, ხოლო ცოტა წინ, აქეთ–იქითა გვერდებზე თმები გვირილას მსგავსი  თმასაბნევით ჰქონდა მორთული. ყვავილები ბავშვის ისედაც გაცისკროვნებულ  სახეს  შესანიშნავ იერს აძლევდა. ეს იყო ესმა. მეორე მათგანი მისი ოცდაექვსი წლის დედა გახლდათ, პარმაჯანინოს ფუნჯით ნახატ ქალს ტანთ უმკლაო კაბა ეცვა. მისი შავი გრძელი და სწორი თმები სასიამოვნოდ იშლე-ბოდნენ სიოს ზემოქმედების წყალობით.

 ზეიმი დაიწყო.

  მასწავლებელმა პირველ კლასელები მშობლებს მოაცილა,  ერთად შეჰყარა და ხელიხელჩაკიდებული  ეზოში გაატარ გამოატარა. ესმას მასსავით ლამაზი მეწყვილე ჯამბული შეხვდა. მალე უნდა დაწყებულიყო პატარების გამოსვლები.  ესმა ლექსს გულში იმეორებდა, თან მოშორებით მდგომ დედას თვალს არ აშორებდა.

უცებ სკოლის ეზოში დახურულ ძარიანი სატვირთო ავტომობილი შემოიჭრა.  ძარადან  თავშებურული,  ავტომატ  მომარჯვებული ხალხი ტყვიების სროლა—სროლით გამოცვივდა

—-ახლავე შენობაში შედით,—- ყვიროდნენ ისინი და ავტომატს უკაკანებდნენ.

ხალხი გონს ვერ მოეგო ისე უცაბედად მოხდა ყოველივე. ბავშვებმა დაიწყეს ტირილი. წარმოიშვა ქაოსი. ზოგმა სკოლის ეზოს  დატოვება  განიზრახა და სირბილით გაიჭრა ჭიშკრისკენ. ნაწილმა  მართლაც  გააღწია სამშვიდობოს, მაგრამ ბევრი სკოლის ეზოში დაცვივდა ტყვიებისგან მოცელილნი.

     უფრო მეტნი შენობის შესასვლელს მიაწყდა. კარები პატარა იყო, შემსვლელები  გაცილებით  ბევრნი.  წარმოიქმნა  ზედახორა, ჭყლეტა. ადამიანები ოღონდ თავი  გადაერჩინათ და   საკუთარ მეგობრებს, რომლებიც სასიკვდილოდ განწირულნი და სისხლში ამოსვრილნი მიწაზე ეყარნენ, თავისდა უნებურად აბიჯებდნენ მძლავრად მოქნეულ ფეხებს და ისე შერბოდნენ შენობაში.

ნიღბოსნებმა ხალხი ჯერ სასკოლო ოთახებში შერეკეს. არეულობა კვლავაც არ განელებულიყო, იყო ყვირილი. მშობლები შვილებს ეძახდნენ, შვილები—-მშობლებს.

ესმას დედა დაჰკარგოდა და ოთახის ერთ კუთხეში აბუზული გულამოსკვნით  ტიროდა,  მის ნუგეშისცემას ვერავინ ახეხებდა. სხვა ოთახში მყოფი ფატიმა კი მთელი  ხმით გაჰკიოდა ესმას სახელს, მაგრამ ქანცგაწყვეტილს მაინც ვერ მიეწვდინა ხმა შვილისთვის.

მალე მოთარეშეებმა ყველანი ერთად სპორტულ დარბაზში შეჰყარეს. მაშინ კი ნახა ერთმანეთი  დედა—შვილმა. ესმა ფატიმას მთელი სხეულით ეკვროდა და ასლოკინებული დიდხან უმეორებდა, რომ მარტოარ დაეტოვებინა.

პირველმა ვნებათა ღელვამ ჩაიარა. დედებმა შვილები მოიკითხეს. შვილებმა—-დედები. ზოგი გულწასულს ასულიერებდა. ზოგი მკვდარს დასტიროდა.

ზრდასრულები ცდილობდნენ გაგებას თუ ვინ იყვნენ თავდამხსმელები.

—-ჩეჩნები იქნებიან,—- ამბობდნენ პირველნი.

—-არა, ნატოელები არიან,—-აზუსტებდნენ მეორენი.

—-საიდან დაადგინეთ?—-კითხულობდნენ მესამენი.

—-მათ ნატოს ფორმა აცვიათ, დამყრობი და სიკვდილის მთესავი ჯარისკაცის მუნდირი,—-პასუხობდა სამოქალაქო თავდაცვის მასწავლებელი.

—-მაშ მესამე მსოფლიო ომი დაწყებულა,—-ვიშვიშებდნენ სხვანი.

ნიღბოსნები კი ამასობაში განაგრძობდნენ თავთავიანთ საქმეს. ხსნიდნენ ჩანთებს, ამოჰქონდათ იქედან ფეთქებადი მასალა და   ნაღმავდნენ  შენობას. განსაკუთრებული  აქცენტი სპორტდარბაზზე ჰქონდათ გადატანილი. არ და-უტოვებიათ კუთხე კუნჭული, ფანჯრები და ჭერი. დანაღმეს თვით კალათბურთის ფარიც კი. სამი ტერორისტი თავ–თავის მონაკვეთს აკონტროლებდა, მეოთხე  კი  რომელიც მეორე სართულის დერეფანში იმყოფებოდა მთელ წრედს. დარბაზის ერთ კუთხეში ერთი შაჰიდი ქალი იდგა, მეორე კუთხეში—-მეორე.

—-ჩვენგან რა გინდათ?—-შესჩივლა ერთ—ერთ მათგანს ფატიმამ.

—-ჩვენი დახოცილი შვილების გამო შურის საძიებლად მოვედით. მოვედით იმიტომ რომ მოვკვდეთ,—- წაისისინა ნიღბოსანმა.

—-მერე ჩვენ რას გვერჩი?

—-თუ პუტინს შეეცოდებით, თუ ვინმეს ჭირდებით გაგანთავისუფლებთ,—მოკლედ მოუჭრა შაჰიდმა ქალმა.

—-ყოველგვარი საუბარი და ტირილი შეწყდეს!—-მკაცრად ბრძანა ერთ—ერთმა ნიღბოსანმა სახელად ალიმ, რომელიც როგორც ჩანდა ბანდის  მეთაური უნდა ყოფილიყო.

აქა—იქ მაინც ისმოდა ყრუ ტირილი ქალ—ბავშვებისა.

ტოტიევი მათ დამშვიდებას შეეცადა.

ტერორისტებმა დაიწყეს იმით, რომ ალანს  ხმის  ამოღება არ აპატიეს. მხარბეჭიან ვაჟკაცს, რომელსაც შეეძლო ყველა მოთარეშე ერთიანად გაეკოჭა ტყვიებით დაუფლითეს სხეული.

——მამაააა აააააა აა…. —- გაისმა სივილი დარბაზში.

ალანს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა დახუჭული თვალები, მას სამარეში შვილთა გაოგნებული ხატება ჩაჰყვა.

იატაკზე გდებულ სისხლში მოცურავე მკვდარ მამას ბავშვები ისტერიულად  დასტიროდნენ და თან ისე მძლავრად ანჯღრევდნენ რომ თითქოს ეს უკანასკნელი მძინარე ყოფილიყო და მისი გაღვიძება ეწადათ.

ბავშვების  დამშვიდებასა და ხმის ამოღებას ვერავინ ბედავდა. ყველა გრძნობდა რომ  ტერორისტები  უმნიშვნელო რამესაც არავის აპატიებდნენ. მხოლოდ ჯამბულ კაძიევი  გამოეყო  მძევლებს და აუჩქარებელი ნაბიჯით მოტირალი  ბავშვებისაკენ  გაემართა. დარბაზი გაისუსა ავის მოლოდინში. ვიღაცამ მიხვდა რასაც აპირებდა მოხუცი და უკან კოსტუმზე ხელი ჩასჭიდა. ჯამბული შედგა. ერთი მოუხედა უცნობს და მშვიდი თვალები თვალში გაუყარა. უცნობმა  იგრძნო რომ მოხუცის შეჩერება თვით ყოვლის შემძლე მამა ღმერთს არ შეეძლო მსწრაფლ შეუშვა ხელი. კაძიევი მამის ცხედარზე დამხობილ  ბავშვებს  დასწვდა,  მათთან ჭიდილმა ოფლი გაადინა, მაგრამ რის ვაი—ვაგლახით  ისინი  მაინც ააგლიჯა ცხედარს და დარბაზში მყოფ მძე-ვლებს გადაულოცა, თვითონ კი ტერორისტთა ბელადის წინ აღიმართა.

—– ამას რას სჩადით…. —- შედგა კაძიევი, შედგა იმიტომ კი არა რომ შე-ერბილებინა სათქმელი და მისსივე მდგომარეობა შეემსუბუქებინა. არა. Pპირიქით. ის ყველაზე ცუდ და უარეს ეპიტეტს ეძებდა გონებაში რათა ტერორისტები შეემკო და მალე იპოვა კიდეც. Nნაცისტებზე მეტი საძაგებელი სიტყვა მის ლექსიკაში არ არსებობდა.

—–ამას რას სჩადით ნაცისტებო?!—- თქვა ხმამაღლა და ტერორისტთა მეთაურს მკაცრად ჩააჩერდა.

ნიღაბიც უძლური შეიქმნა დაეფარა ალის დამცინავი გამომეტყველება.

მეთაური, ჯამბულის პასუხად იცინოდა. თითქოს მის წინ ამაყად მდგარი, ერთი შეხედვით ჯანმრთელობა შელახული, ჩია მოხუცი არარაობა ყოფილიყო. სამაგიეროდ რიგითი აქტიურობდა.

ვლადიმერ ხოდოვი, ტერორისტთა შორის ყველაზე დაუნდობელი და პირსისხლიანი იყო. Mმან ერთხან მიაჩერდა ალის, მაგრამ როცა ეს უკანასკნელი არაფერს პასუხობდა მოხუცს, გარდა ურცხვი ირონიისა, თვითონ აიღო ინიციატივა.

—–დაიჩოქე!!—– უბრძანა მოხუცს.

—–ჯამბულს ჯერ არავის წინაშე არ დაუჩოქია და არც ახლა აპირებს ამას.

—-მაშ ეს დაგაჩოქებს,—– თქვა ხოდოვმა და კაძიევს ბევრი ყოყმანის გარეშე ტყვია დაახალა.

ჯამბულს ტყვიამ შარვალი  შემოუფლითა და ბარძაყის არტერია გადაუჭრა. ჟანგბადით მდიდარმა სისხლმა შადრევანივით ერთბაშად იფეთქა და იატაკი წამსვე წითლად შეღება. მოხუცი  არ დახრილა და არც სისხლის შეჩერება უცდია. ისევ ამაყად, მყარად იდგა ფეხზე და განაგრძობდა მოთარეშეთა მეთაურზე თვალებში ჩაჩერებას. ფატიმას ამის შემყურე ყველაფერი დაავიწყდა. ბავშვიც კი, ესმას სწრაფად  შეუშვა  ხელი და მოხუცის საშველად გაქანდა. მაგრად შემოაჭდო ჯამბულს ჭრილობაზე  მისი წვრილი  და გრძელი თითები,  მაგრამ არაფერი გამოუვიდა. ქალის თითებ შუა ისევ ღვარად მოჟონავდა ალისფერი სითხე.

—–ბინტი და ბამბა მომიტანეთ!—- იყვირა იმედგაცრუებულმა და ტერორისტებისკენ გააპარა მზერა.

—–წადი შვილო, წადი. არაფერი მოგწიონ, ბავშვს მიხედე,—- თავზე გადაუსვა  ათრთოლებული  ხელი ფერდაკარგულმა მოხუცმა მუხლებზე დაჩოქილ ქალს, მაგრამ გონდახშულ ფატიმას არაფერი ესმოდა.

—- ბინტი და ბამბა მჭირდება!—- გაყვიროდა ისევ ხმამაღლა.

ქალის ყვირილით თავმობეზრებულმა ხოდოვმა იარაღი ახლა მას მიუშვირა.

ფატიმამ ლულას ხელი ჰკრა და ტერორისტს სახეში ავად მიაჩერდა.

—–ვერ ხედავ, ადამიანი სისხლიდან იცლება, ახლავე ბინტი მომიტანე!— ამ წუთში ქალი მბრძანებლობდა.

    ხოდოვმა ფატიმას სახეს წამიერად შეავლო თვალი და შეცბა. სასხლეტზე მიბჯენილი საჩვენებელი თითი კანკალმა აუტანა. კიდევ ერთხელ ჩააშტერდა მოყვირალ ქალს და მსწრაფლ აქცია ზურგი.

    ტერორისტი ბინტის მოსატანად წავიდა.

    ჯამბულს უკვე  თავბრუ ესხმოდა და თვალთ სინათლე წართმეოდა, მაგ-რამ ვით სპარტანელი ამაყად იდგა. თვით ურდოს მეთაური განაცვიფრა მისმა გამძლეობამ და ხოდოვს რომ არ მოეტანა ბინტები, მზად იყო პირადად დახმარებოდა მოხუცს.

    ჯამბულმა მეტი ვეღარ გაძლო.

    მის ორგანიზმში ერთი წვეთი სისხლი არ დარჩენილიყო.

    ….. და დაეცა მოხუცი.

ფატიმამ ზიზღით ახედა ხოდოვს და ბაბშვისკენ გასწია. მოხუცის დაკ-ვეთილი სისხლით ისე დამძიმებოდა კაბა რომ ძლივს მიათრევდა.

ხოდოვმა კიდევ ერთხელ დააკვირდა ქალს და გაოგნდა. ფატიმა გარდაც-ვლილ ცოლს ახსენებდა. ზუსტად ისეთივე მაყვალივით შავი თვალები ჰქონდა მის ცოლს. ზუსტად ისეთი პატარა ნიკაპი და სახის ნაკვთები.  ზუსტად ისეთი მშვილდივით გადაზიდული ვიწრო წარბები. უსწორმასწაროდ განლაგებული კბილები. გრძელი გიშერივით ბრწყინავი შავი სწორი თმები. არაბუნებრივი,  ქირურგიული  ოპერაციის  შედეგად გამოყვანილი, პატარა კოპწია ცხვირიც კი იცნო ტერორისტმა. მის ცოლსაც ჰქონდა ცხვირზე გაკეთებული პლასტიკური ოპერაცია.

ფატიმა სიკვდილიდან მხოლოდ ხოდოვის ცოლის მსგავსებამ იხსნა.

დარბაზში კანტი—-კუნტად ისევ გაისმოდა ტირილი. უმეტესად ბავშვები ტიროდნენ. მასწავლებლები არ ტიროდნენ მხოლოდ!

—-ჩემ სახლში მინდა, —- სლუკუნით ამბობდა პატარა ჯამბული.

ხოდოვმა ახლა ბავშვისათვის მოიცალა, ახლო მივიდა მასთან და იარაღი მიუშვირა. ბავშვმა ავტომატის ლულა რა  მისკენ მზირალი დაინახა შიშიდან ენა ჩაუვარდა და გაშრა. ტერორისტმა იარაღი ქვემოთ დაუშვა და ამხანაგებს სიცილით მიმართა;

——ხედავთ? ცუდ დღეში იყო და მდგომარეობა რომ გაეუმჯობესებინა იმისთვის ტიროდა, მაგრამ მიხვდა ცრემლები უარეს მდგომარეობაში ჩააგდებდა და ამიტომაც დადუმდა.

     ხოდოვის ამ ფილოსოფიისათვის მოთარეშეებს ყურადღება არ მიუქცევიათ რადგან იმ წუთას გარედან თოფების სროლის ხმა მოისმა.

სკოლაზე ალყა ბესლანის მცხოვრებლებს შემოერტყათ, სახლიდან იარაღი  წამოეღოთ  და მძევლების გასანთავისუფლებად იერიში მიეტანათ ტერო-რისტებზე.  ორმხრივი სროლა მანამ გაგრძელდა სანამ ალიმ ლაკონური წე-რილი  არ დაწერა;  ნებისმიერი ჩვენგანი რომ მოკლათ დავხვრეტთ ორმოცდაათ ადამიანს. მოკლავთ ხუთს, ავაფეთქებთ მთელ სკოლას>.  როგორც კი წერილმა ადრესატამდე მიაღწია სროლა მომენტალურად შეწყდა. გარეთ შეკრებილმა ხალხმა მიხვდა რომ სახუმარო არაფერი იყო.

—–დედიკო ეს არის პირველი სექტემბერი? Eეს არის სკოლა? არ  მინდა სწავლა წამიყვანე აქედან,—- ზლუქუნებდა დედის მკერდს მიკრული გაოგნებული ესმა.

შუადღის ორ საათზე სკოლაში ტელეფონის ზარის ხმა გაისმა. ერთ—ერთი ნიღბოსანი ყურმილს დასწვდა და მაშინვე ალის გასძახა;

—- ასლანბეკ ასლახამოვს სურს თქვენთან ლაპარაკი.

მძევლებს რაღაც იმედი ჩაესახათ.

ტელეფონისკენ მიმავალ ალის გაბოროტებული თვალებით მზირალი ხო-დოვი მისდევდა.

ალი ცოტა ხანი მშვიდათ უსმენდა ასლახანოვს, მერე კი იფეთქა ერთბა-შად;

——იტყუებით, ტყუილებს ლაპარაკობთ! 1200 კაცი გვყავს მძევლად მათი 70 პროცენტი ბავშვებია, არიან დახოცილებიც. რა მოლაპარაკების საგანსა და  საკითხებზე  მესაუბრებით. თუ ასე განაგრძობთ, მძევლების დახვრეტას დავიწყებთ და მიხვდებით რამდენად სერიოზული ვითარებაა,—- თქვა ეს, ტელეფონს ყურმილი დაახეთქა და დარბაზს მოავლო თვალი.

—–არა! ხომ ვამბობდი რუსები დათმობაზე არ წავლენ თქო,—- წაისისინა ჩვეულად  ალის ზურგს  უკან მყოფმა ხოდოვმა, რომელსაც როგორც ჩანდა ძლიერ ახარებდა ეს ფაქტი.

ალიმ ხოდოვს ზიზღით მოუხედა და მკვახედ გადაულაპარაკა;

—–მძევალი მამაკაცები დახვრიტეთ! —- რითაც სისხლის მსმელის ღიმილი დაიმსახურა.

ხოდოვი უდიდესი სიამოვნებით ასრულებდა მასზე დაკისრებყლ მოვალეობას. დარბოდა დარბაზში, კონდახს ურტყამდა მამაკაცებს და ისე მიერეკებოდა გარეთ.

—-მოიცათ, ჯერ ეს მძორები გაიტანეთ,—- შეაჩერა რამდენიმე მძევალი და ალანისა და ჯამბულის ცხედრებისკენ გაიშვირა ხელი.

მძევლები უკანასკნელად ავლებდნენ დარბაზს თვალს და  უჩუმრად ემშ-ვიდობებოდნენ საყვარელ ადამიანებს.

    მასწავლებლებს თვალებზე მომდგარი ცრემლების შეკავება გაჭირვებო-დათ.

ფატიმამ მხარზე მხურვალე ხელის შეხება იგრძნო და გვერდით მიიხედა. ყრუ, ჩუმი ხმით წარმოთქვამდა ვედრებას ხახა გამშრალი აზამატ ტიკაევი;

—-ჩემ ერთადერთ…. ობოლ გოგონას გაბარებ ფატიმა…. და აბა შენ იცი…. შემპირდი რომ როგორმე ცოცხალს გაიყვან აქედან.

ქალი ქვითინებდა, პირობის მიცემის ნაცვლად ის ქვითინებდა.

აზამატი დიდხან, გაშტერებით მისჩერებოდა შვილს, თითქოს სურდა გოგონას მიამიტი და უტყვი სახე საბოლოოდ აღებეჭდა გონებაში.

 მამაკაცები ტყვიების წვიმას უჩვეულო დუმილით შეხვდნენ. ისინი იცელებოდნენ, მაგრამ არცერთ მათგანს კვნესა არ დასცდენია პირიდან.

ავტომატების კაკანზე დიდხან ტიროდა ბავშვების მხრებს დაყრდნობილი ფატიმა.

—–ეს არის სკოლა? ეს არის პირველი სექტემბერი?  —– ვერაფერს მიმხვდარიყო  ესმა და  წამდაუწუმ არ ასვენებდა დედას ამ კითხვით. მხოლოდ ინა არ ძრავდა სიტყვას,  თითქოს  მის გარშემო უცნაური არაფერი მომხდა-რიყო.

მოთარეშეები ისე გათამამდნენ რომ უკვე არაფერს ერიდებოდნენ. ზოგმა ნიღაბიც კი ჩამოიხსნა სახიდან და ერთმანეთს სახელით დაუწყეს მიმართვა.

—–დედიკო წყალი მინდა,—- ჩურჩულით სლოკინ—სლოკინით ამბობდა ესმა.

—-პატარაც მოითმინე, მალე გაგვანთავისუფლებენ, პასუხობდა ფატიმა და სველ თვალებს უკოცნიდა შვილს.

ბავშვმაც მიხვდა ტერორისტთა შორის ყველაზე ლმობიერი მათი მეთაური რომ იყო და მას მიმართა თხოვნით;

—-ალი, წყალი მინდა.

ფატიმამ პირზე ხელის აფარება ვერ მოასწრო შვილს.

—–დალიე, —- ნება დართო ტერორისტთა თავკაცმა.

—–ალი, შეიძლება ტუალეტში გავიდე?—– გათამამდნენ სხვები.

——შეიძლება, — ყველა თხოვნას უსრულებდა თავდაპირველად წვერებიანი, თავგადაპარსული და თვალებმინაბული ახალგაზრდა მეთაური, რაც ხოდოვის გაღიზიანებას იწვევდა.

ინა შენ წყალი არ გინდა?—- შეეკითხა აზამატის გოგონას ფატიმამ.

დასტურის ნიშნად ხმაამოუღებლად დააქნია თავი სიტყვა ძუნწმა და ნაკლებ მომთხოვნმა გოგონამ.

მზე ჩადიოდა….

მძევლები გმინავდნენ, ისინი ამ წვალებაში ატარებდნენ ნანატრ პირველ სექტემბერს.

მთელი ღამე არ შეწყვეტილა ქალების ოხვრა. ზოგს შიოდა, ზოგს წყუროდა, ზოგს წამალი უნდოდა, მაგრამ ხმის ამოღებას ვერავინ ბედავდა.

ხანდახან  ავტომატი აკაკანდებოდა ჩვეულად, ხან ჩათვლემილი ბავშვები ისე ელდა ნაკრულები წამოხტებოდნენ და წამოიყვირებდნენ რომ შემდეგ მათ დაწყნარებას უფროსები ძლივას ახერხებდნენ.

ესმას  დედის მკლავზე  ეძინა ჩუმი  ძილით. ისიც რამდენჯერმე შეხტა მთელი ღამის  განმავლობაში და იმდენი იტირა რომ ლამის გული ამოიგდო საგულედან.  პირველად მოხუცი ჯამბული ეზმანა, სისხლის ტბაში გდებული თვალებ ღია  მკვდარი. Mმეორედ თოფინი  მოთარეშე, რომელიც დედას უმიზნებდა იარაღს და მის მოკვლას ცდილობდა. ესმა თოფზე ებღაუჭებოდა ნიღ-ბოსანს  რომ  როგორმე  ლულა დედისათვის აერიდებინა, მაგრამ მაინც ვერ მოეხერხებინა და ის  გასროლის ხმა,  რომელიც ცხადში ამ წამს მოახდინეს ტერორისტებმა, ესმას, სიზმრად დედისათვის ნასროლ ტყვიად ეჩვენა. მწარედ ტიროდა მძინარე ბავშვი. ფატიმა დიდხან აჯანჯალებდა მას რომ გაეღვიძებია, მაგრამ გამოფხიზლებულიც ისე იყო გაოგნებული რომ რეალობას კარგა ხან ვერ აღიქვამდა. Bბოლოს როგორც იქნა ირწმუნა დედა ნამდვილად ცოც-ხალი რომ ყავდა და კალთაში ჩაუდვა თავი, მაგრამ ისე ეშინოდა ძილის რომ გაგრძელება  არც უცდია. ინა კი იწვა გაუნძრევლად, წარბიც არ შეტოკებია, თითქოს მშვიდად ძინავდა სუსტ, თვალებ ჩაცვენილ მეჩხერ კბილა ბავშვს.

ხუთი წლის იყო ინა დედა ავტოკატასტროფაში რომ დაეღუპა. თავდაპირ-ველად არ უცხადებდნენ, დედის სიკვდილით გამოწვეულ სტრესს ვერ გადაიტანსო.  მართალნიც იყვნენ, უცნაური დამოკიდებულება იყო მათ შორის. სულში  იძვრენდნენ ერთურთს დედა-შვილი. უერთმანეთოდ ერთი წამითაც არ შეეძლოთ. როცა დედა ინას ფატიმასთან გადაიყვანდა და თვითონ სადილის მოსამზადებლად სახლში  გაიპარებოდა, თამაშში გართული ბავშვი ყველა-ფერს თავს მიანებებდა და ყოველ წუთს დედას მოიკითხავდა. თუ დედა იქ იყო განაგრძობდა თამაშს, თუ დედას ვერ ნახავდა ატეხდა ერთ ალიაქოთს და ფატიმას იძულებულს ხდიდა რომ სახლში წაეყვანა.

<შენი დედა უცხოეთშია წასული რომ…. (ათასგვარ რამე—რუმეს ჩამოუთვლიდნენ მოკეთენი) მოგიტანოს და მალე ჩამოვაო. მაგრამ ინას სხვა არაფერი  აინტერესებდა,  მხოლოდ დედა ენატრებოდა და მისი მალე ნახვა ეწადა. ბავშვის პატარა გული იდუმალ რაღაცას გრძნობდა, ვერაფრით გაეგო დედის ასე მალულად  და თან ამდენი ხნით  გამგზავრების  მიზეზი. საღამოს როცა მეზობლები  თავთავიანთ სახლებში წავიდოდნენ, ინა მამას მუხლებზე შემოაჯდებოდა, ათივე თითს გაშლიდა და იკითხავდა;

—–დედიკო ამდენ დღეში მოვა?

——არა ამდენ კვირაში,—- პასუხობდა აზამატი შვილს.

დღეები და კვირეები გადიოდა, თითებს კი სათვალავი არასდროს აკლდებოდა.  ინა  მაინც განაგრძობდა ერთი და იგივე კითხვის დასმას. ბოლოს მეგობრებმა ურჩიეს აზამატს; უთხარი ბავშვს სიმართლე, დედის ყოველდღიური მოლოდინით ნუ ტანჯავ, ერთს იტირებს და გაჩერდებაო. გაითვალისწინა მეგობრების რჩევა ტიკაევმა. ერთი იტირა ინამ და მერე მის ბაგეს დედის სახელი არ დასცდენია. დედის საკითხს მისმა პატარა და უმწიკლო გონებამ სამუდამოდ ტაბუ დაადვა. სხვებიც გრძობდნენ ამას და არც არავინ უხსენებდა დედას, თუმც კი ყველასთვის საძნელო იყო ეს, რადგან არავის სურდა ისეთი სათნო და გულკეთილი ადამიანის როგორიც ინას დედა იყო, ბავშვის მეხსიერებაში დავიწყებას მისცემოდა. ერთი—ორჯერ კიდევაც სცადა ფატიმამ დედა მოეგონებია შვილისთვის, მაგრამ მომენტალურად ისე ამოიხვნიშა ინამ რომ ამ ამოოხვრას მთელი  გულ—ღვიძლი ამოაყოლა. ზოგი ამბობდა; დედამ რომ  დასტოვა  შვილი ამიტომ  ჩათვალა ბავშვმა ის მოღალატედ და აღარ სურს მისი ხსენებაო. ზოგი კიდევ იმას ამბობდა; ბავშვის მეხსიერებაში დედა მუდამ ცოცხალია და მკვდარ დედაზე საუბარს მიტომაც გაურბისო. მე უფრო ამ  უკანასკნელი ვერსიის მჯერა.  ინას  ყველაზე მეტად ზღაპრების მოსმენა უყვარდა.  ალბათ  იმიტომ  რომ ზღაპრებში ყოველთვის კეთილი ძლევს ბოროტს, რაც მის ცხოვრებაში  ჯერ—ჯერობით  არ დამდგარიყო, ალბათ ამის მოლოდინი მუდამ ჰქონდა პატარას. მას შეეძლო საათობით ესმინა ფატიმას წაკითხული ზღაპრებისათვის. ფატიმა კი განგებ ტოვებდა იმ ადგილს სადაც დედის სახელი იყო ნახსენები და ხან მამიდათი, ხანაც დეიდათი ავსებდა სი-ცარიელეს.

—-მუდამ ნაღვლიანი და მოწყენილი იყო, ბევრჯერ ავადმყოფობდა კიდეც, ამის გამო სიბრალულს იწვევდა მეგობრებში, სხვა ბავშვებისაგან განსხვავებით თამაშისკენ არ მიუწევდა გული და იჯდა მუდამ გულჩათხრობილი შინ…. —კითხულობდა ერთხელ ფატიმა ნართებს და ინამ გააწყვეტინა;

—- რატომ იყო ასე ფატიმა დეიდა? დედა არ ყავდა?

ფატიმას გული ჩაწყდა და პასუხად ვერაფერი უთხრა.

მხოლოდ მაშინ დაარღვია, მგონი პირველად და უკანასკნელად ტაბუ პატარა გოგონამ.

იმ ღამეს ფატიმას თვალს რული არ მიჰკარებია. ხან ესმას ჩამღეროდა ჩურჩულით ნანინას, ხან მძინარე ინას უსწორებდა თავსასთუმალს. გრძნობდა როგორ ფხიზლობდნენ ტერორისტები, თუ როგორ შემოდიოდა ყოველ ნახევარ საათში ღამის მორიგე მათ შესამოწმებლად. მხოლოდ გამთენიისას ჩაეძინა და მალევე გააღვიძა ალის ყვირილმა.

—–რა  ალი,  რის ალი! მე ვარ ბანდიტი ტერორისტი, აქ იმიტომ მოვედი რომ თქვენ დაგხოცოთ,—- პასუხობდა რისხვით ანთებული ალი წყლის მთხოვნელს.

ხოდოვი შაჰიდ ქალებთან კამათობდა გაცხარებული.

—-რაო, რას ამბობენ?—- ახლა ხოდოვს მიუბრუნდა ალი.

—-რუსეთი დათმობაზე არ წავაო.

—-მაგდენს მეც ვხვდები, მერე?

—-ბავშვები არ უნდა აგვეყვანაო მძევლად, მაგ ბავშვების სისხლი ჩვენი შვილების საზღო იქნებაო.

—-ისევ არ იშლიან?

—-იშლიან არა…. უარესად მოუმატეს წუწუნს.

—–მოუმატეს?!—- აიმზირა ალიმ და ჩუმად ჩაილაპარაკა.—- რუსების დათმობაზე არ წასვლამ განხეთქილება ჩამოაგდო ჩვენში.

—-ჰო, ჩამოაგდო,—- წაჰკრა ყური ალის სიტყვებს ამდენი <ლმობიერებით> განაწყენებულმა ხოდოვმა.

—–თუ ჩამოაგდო მერე შენ რას აკეთებ?—- წამოიყვირა ალიმ და ხოდოვს ქორივით დააცხრა თავზე.

—–მე…. მე რა უნდა გავაკეთო?—– ენა ჩაუვარდა და თანდათან მიილია შეშინებული ხოდოვი.

—-რა და …. სიკვდილით უნდა დასაჯო! არ გვჭირდება მოლაყბე ქალები.

—-დიდი სიამოვნებით უნებურად წამოცდა აღფრთოვანებულ ხოდოვს.

—-მაგრამ ნაძირალა, შენგან განსხვავებით ამის საჭიროებას ვხედავ და არა სიამოვნებას,—- ზიზღით ესროლა ალიმ ეს სიტყვები ხოდოვს, თუმცა ამ უკანასკნელს არფერი გაუგონია, რადგან ქარივით სწრაფად გარბოდა ბრძანების შესასრულებლად.

შუადღით მზის მცხუნვარებამ პიკს რომ მიაღწია დარბაზში ისეთი სულშემხუთველი სიცხე დადგა რომ სუნთქვა გაჭირდა. ოფლისა და შარდის სუნი, დიახ შარდის სუნი. (ზოგს შარვალში გაპაროდა, ზოგსაც—-კაბაში) შემზარავ ოხშივარს ჰფენდა ოთახს. ფატიმას სული რომ მოეთქვა ბავშვები ცოტა ხნით მიატოვა და ფანჯარასთან მიბობღდა. ფანჯარა დაკეტილი იყო, ამიტომ მან ჩარჩოებს შორის ჭურჭუტანას ცხვირი მიადო და სუფთა ჰაერი რომელიც ნაპრალებიდან ჟონავდა ღრმად ჩაისუნთქა, მერე ფარდა გადასწია და მალუ-ლად სკოლის შემოგარენსაც თვალი მოავლო. უამრავ ხალხს მოეყარა თავი სკოლასთან. ბევრი მათგანი კიდევაც იცნო. ალბათ ქმარს ეძებდა მათში ამი-ტომაც შერჩა ამდენ ხან.

—-ხოდოვი მოდის ხოდოვი, თავს უშველე,—- გასძახეს დარბაზიდან, მაგრამ ფატიმას არაფერი გაუგონია.

ხოდოვმა ავტომატი ზეაღმართა რომ კონდახი ქალისათვის ჩაეცა, მაგრამ უცებ მიხვდა ვინც იყო მის წინ და ხელები ჰაერში გაუშეშდა, თუმც სრულებით არ დაბნეულა, სასაცილო რომ არ გამხდარიყო წამიერად მოისაზრა, კონდახით მინა ჩაამტვრია და სკოლის გარშემო შეკრებილ ხალხს სროლა აუტ-ეხა . ხალხი  გაიფანტა. მხოლოდ რამდენიმე მათგანი შემორჩა. ხოდოვი სრო-ლას განაგრძობდა, ტყვიები კი მიზნამდე ვერ აღწევდა, მაგრამ უკვე არც არავინ იყო მის წინ გარდა ერთისა. მსუქან ქალს ცალ ხელში ჯოხი ეჭირა და ადგილიდან არ იძროდა. ფატიმამ იცნო, ხოდოვის წინ მისი დედამთილი იდგა და ცივმა ოფლმა დაასხა.

ანასხლეტებზე დაკვირებით ტერორისტი კარგად ხვდებოდა რომ ტყვიებს სულ ცოტა უკლდა დედაკაცამდე და უკანასკნელად ასწორებდა მიზანს. ფატიმა ვერაფერს ხედავდა, ცრემლებით ავსებოდა თვალები. ცოტაც და…. უცებ ორი მილიციელი თავს დააცხრა ბებერს, წააქცია და თრევა—თრევით უსაფრთხო ადგილზე გაიყვანა. ხოდოვი პირში ჩალაგამოვლებული დარჩა და რისხვით ანთებული თვალებით კარგა ხან უყურებდა სკოლის შემოგარენს. ვინმეზე  ხომ უნდა ეყარა ჯავრი? უნდოდა მძევლებისკენ შემობრუნებულიყო და მათ დარეოდა, მაგრამ უცებ ავტომობილების მცირე კორტეჟი შენიშნა, რომელიც სკოლას უახლოვდებოდა და იმ წამსვეც დარბაზში ტელეფონი იმედის მომცემად აწკარუნდა.

დაბნეული ხოდოვი ხან ავტომობილებს  გასცქეროდა, ხან ტელეფონით მოლაპარაკე ალისკენ იყურებოდა უნდობლად.

—- ვინ არის?—- ვერ გაძლო ბოლოს მან და დუმილი დაარღვია.

—-ჯაფარ, წადი შემოუძეხი, მურთაზიც წაიყვანე!—- ბრძანებლობდა ალი.

—-ვინ არის?—- ახლა უფრო ხმამაღლა იკითხა მან და ტუჩები ავად ააცმაცურა.

—–აქ რომ მოვა მგონი იცნობ,—- მასხრად იგდებდა და პირდაპირ პასუხს არ სცემდა ალი ხოდოვს, რათა ეს უკანასკნელი გაემწარებია.

ორი ნიღბოსანი მიუძღოდა ხალხით გადაჭედილი დარბაზისაკენ მიმავალ, ავღანეთის კომპანიის გმირ რუსლან აუშევს.

—-აუშევი მოვიდა, აუშევი მოვიდა,—– ფუტკრის სკასავით აგუგუნდა გა-მოცოცხლებული დარბაზი.

აუშევის გამოჩენამ მძევლებს იმედის ნაპერწკალი ჩაუსახა. ტერორისტებსაც კი გაუჩნდათ იმედი, იმედი თავისი მოთხოვნების დაკმაყოფილებისა. ალბათ  ამის გამო  იყო ხოდოვი რომ ღელავდა. ერთ ადგილზე ვერ ისვენებდა, განუწყვეტლივ  წრეზე  უვლიდა  მძევლებს და ფართო გაბოროტებულ თვალებს, რომლიდანაც ერთი შესამჩნევად   წვრილი იყო მეორეზე ავად აბრიალებდა. მისი ერთად ერთი მოთხოვნა სკოლის აფეთება და იქ მყოფი უკლებლივ  ყველასი  დახოცვა იყო. სხვა მოთხოვნა მას არ გააჩნდა. ხოდოვი მხოლოდ ამისთვის მოსულიყო აქ.

აუშევის და ალის მოლაპარაკებამ მცირე ხან გასტანა, საუბრის ბოლოს მოთარეშეთა მეთაურმა გენერალს წერილი გადასცა.

<მის უდიდებულესობას ვლადიმერ პუტინს რუსუთის ფედერაციის პრეზიდენტს, ალაჰის მონა ბასაევისაგან. ეწერა გარეკანზე.

 ბასაევი პუტინს ჩეჩნეთიდან ჯარის გაყვანას თხოვდა.

—–ჩეჩნეთიდან ჯარის გაყვანა არაა იოლი გადასაწყვეტი, თქვენც კარგად უნდა გესმოდეს,—– თქვა აუშევმა ჩაფიქრებით და ალის მიაპყრო მზერა.

—–დიახ, კარგად ვიცი,—– უპასუხა ალიმ, რომელიც საჩვენებელი თითით წვერს ისრესდა.

——-მე მხოლოდ ერთ რამეში შემიძლია ვიყო ჩემი სიტყვის პატრონი.

—- ბრძანეთ.

—–თუ მძევლებს გაანთავისუფლებთ სიცოცხლე შეგინარჩუნდებათ,—– თქვა ეს აუშევმა და თვალი მოთარეშეთა მეთაურისაკენ გააპარა.

—–ჰა, ჰა, ჰა,—– გაიცინა ხმამაღლა ალიმ.—— მერე ვის სურს სიცოცხლე? ჩვენ ყველანი სიკვდილისათვის მზად ვართ.

თავდაჯერებული ჩანდა ტერორისტთა მეთაური

—–რუსეთის მთავრობამ მზადყოფნა გამოთქვა 700 ჩეჩენი პატიმრის გან-თავისუფლებაზე, სანაცვლოდ ისინი მხოლოდ ბავშვების დახსნას ითხოვენ.,— განაგრძობდა აუშევი ალის დამუშავებას.

——შეიძლება მაგ საკითხს გადავხედოთ, მაგრამ გადაეცით პრეზიდენტს, ჩვენი ერთადერთი და უპირობო მოთხოვნა ჩეჩნეთიდან ჯარის დაუყონებლივ გაყვანაა. თუ ეს არ გაკეთდა ავაფეთქებთ სკოლას.

აუშევმა მიხვდა რომ ვითარების განმუხტვა რთული იყო, მაგრამ იმ წუთს მაინც მიიღო გადაწყვეტილება და ალის თხოვა;

—–იქნებ ჩვილი ბავშვები გაანთავისუფლოთ ყოველგვარი პირობის გარეშე.

—–რუსლან აუშევს ჩვენ ხელცარიელი არ გავუშვებთ,—– უმწეოთა ხარჯზე ხელგაშლილი ჩანდა ტერორისტთა მეთაური.

ოცი ჩვილ ბავშვიანი მძევალი გაიმეტეს ტერორისტებმა გასათავისუფლებლად, მაგრამ ხოდოვს ესეც არ ემეტებოდა.

—–ოცი…. კი, მაგრამ რატომ?… თუ ასე განაგრძობთ  მალე ამ დარბაზში მარტონი დავრჩებით,—– იძახდა წამდაუწუმ ის.

—–ხოდოვ, რატომ ხარ შენ აქ მოსული?—– ბოლოსდაბოლოს მობეზრდა ხოდოვის ბუზღუნი ალის.

——რატომ და ამათ დასახოცად,—– არ დაფიქრებულა ისე გაიშვირა ხალხისკენ ხელი ხოდოვმა.

—–მე კი ნაძირალა, ამათ დახოცვას ბევრად მირჩევნია ჩეჩნეთიდან ჯარის    გაყვანას  რომ  მივაღწიო,—– ყოველგვარი აღელვების გარეშე თქვა ეს ალიმ და უფრო ტკბილად დაურთო.—- ახლა კი სანამ შუბლს ტყვიით გაგიხვრეტდე მანამ მომწყდი თავიდან.

ხოდოვი გაიტრუნა, ქერცლიანი  თავი  ჩაჰკიდა.  იცოდა რასაც ნიშნავდა ალის აუღელვებელი საუბარი. შეიძლება ალის ბევრი ეყვირა და არც არაფერი მოემოქმედა, მაგრამ მშვიდად რომ იტყოდა იმას აუცილებლად ასრულებდა.  ამიტომ  იყო  ზურგი აქცია მეთაურს და გაპარვას აპირებდა, მაგრამ ალიმ მოაბრუნა;

——მოიცა ნაძირალა ერთი დავალება მაქვს შენთანNუნდა გაგახარო.

—–რა დავალება?—- შეცბა ხოდოვი.

—–ამ წუთიდან აბსოლიტურად შეუწყდეს წყალის მიწოდება მძევლებს!

—-არის!—– გაიჯგიმა ხოდოვი, რომელსაც წინანდელი წყენა სრულებით დავიწყებოდა.

იმ გათავისუფლებულ ოც კაციან სიაში Fფატიმა და ესმაც მოხვდა. როცა ალიმ მათ ანიშნა გამოსულიყვნენ და შეერთებოდნენ გარეთ გამსვლელთა ნაკადს, ფატიმამ მოულოდნელობისაგან შეკივლა, ბავშვს სწრაფად დასტაცა ხელი და ალისთან მიიჭრა.

—–მადლობთ ალი,  მადლობა ალი, —- იმეორებდა კარგა ხან არეულად თვალცრემლიანი,  მერე  გონს მოეგო და უცებ მოწყდა ადგილს. სირბილით შეუერთდა თავისუფლება მინიჭებულ მძევალთა ნაკადს. უნდოდა რაც შეიძ-ლება მალე დაეტოვებინა დარბაზი. უკან მოხედვის ეშინოდა, ვაი თუ, ტერორისტებს გადეფიქრებინათ მათი გაშვება. ის ის იყო კარებიდან უნდა გასუ-ლიყო რომ მძევლები მოაგონდა და ზურგისკენ შეტრიალდა მათ გამოსამშვიდობებლად. ემშვიდობებოდა ყველას და ყველას უსურვებდა თავისუფლებასა და შინ მშვიდობით დაბრუნებას.

კიდევ ერთხელ, უკანასკნელად მოავლო თვალი დარბაზს და….

გული გაეყინა….

სუნთქვა შეეკრა….

მისი თვალები ფართოდ მოხამხამე ინას უტყვ თვალებს გადაყროდა.

ინა მშვიდად აცილებდა განთავისუფლებულ მძევლებს დარბაზიდან.

გაოგნებულმა ფატიმამ ესმა ძირს ჩამოსვა და ესმასკენ გასწია.

ხოდოვი ვერაფერს მიხვდა, მხოლოდ უცნაურმა ფერმა გადაურბინა სახეზე და ბაგეები აუცმაცურდა.

—-სად მიდიხარ?—- შეეკითხა ალიმ ფატიმას როცა ამ უკანაკნელმა გვერდით ჩაუარა.

—–ალი, ჩემს მაგივრად ერთი ბავშვის გათავისუფლებას გთხოვ,—–შედგა ფატიმამ და უზომოდ მავედრებელი თვალებით ტერორისტთა მეთაურს მზერა მიაპყრო.

——რომელი ბავშვის?—- იკითხა ალიმ.

ფატიმამ ინასკენ მიუთითა.

Mმამა აქ მოუკლეს, დედა კიდევ ორი წელიწადია რაც არ ყავს. გევედრები გაათავისუფლე, სანაცვლოდ მე დავრჩები.

  ალი ჩაფიქრდა. სასტიკი იყო, მაგრამ ლმობიერი ჩანდა, რადგან სასტიკ გა-დაწყვეტილებებს სხვათა პირით ახმოვანებდა. ამიტომ იყო რომ მსჯავრის გა-მოტანა ხოდოვს მიანდო, იცოდა რასაც მოიმოქმედებდა ეს უკანასკნელი. ხოდოვი  კი  გაიტრუნა.  ავტომატი კედელზე მიაყუდა, ორივე ხელი ერთმანეთს თითებით გადააჯაჭვა და თავს უკან გადაიდვა. კარგა ხან იყო ასე. ამდენ ხან ჩაფიქრებული ალისაც არ ახსოვდა ის რა ხანია. უკვე მეთაური ნერვებმა აიყვანა, ვერ გაეგო რატომ ფიქრობდა ამდენს ხოდოვი. არაფრით არ სურდა კიდევ ერთი ბავშვი გაეთავისუფლებია, თუმცა რა გადაწყვეტილებას გამოიტანდა ეს უკანასკნელიც მას  დასჯერდებოდა,  რადგან პირველ ნათქვამ სიტყვაზე ღალატი  მისი  წესი არ იუო. უფრო უარეს დღეში ფატიმა იყო. Lლოდინისაგან სული კისერში ამორჩოდა და შუბლზე ღვარად მომდგარ ოფლს მალიმალ იწმენდდა შიშველი ხელით. როგორც ყოველთვის ინა ინარჩუნებდა სიმშვიდეს. თუმც კარგად გრძნობდა ამ წუთში მისი ბედი რომ წყდებოდა, მაგრამ ბავშვს არაფრის იმედი ჰქონდა და შეგუებული იყო იმას რომ რაც ყველაზე საშინელია აუცილებლად უნდა დატყდომოდა თავს.

ხოდოვმა ერთიც მძიმედ ამოიხვნიშა, ამოჩრჩილი ხაკისფერი პერანგი შარვალში ჩაიტანია და მტკიცედ განაცხადა;

—-ბავშვი არსად წავა!

ფატიმას ტანში გაცრა. ზიზღით განმსჭვალული მზერით ხოდოვს გადახედა, ამ უკანასკნელს ქალისთვის თვალი ვერ გაესწორებია და სადღაც კუთხეში მიჩერებოდა რომელიღაც საგანს.

—- მაშ, მეც აქ ვრჩები, —- თავისთვის ჩაილაპარაკა ქალმა და დარბაზში მყოფ მძევლებს შეერია. თან  ინას  იკრავდა  გულში და თან აცრემლებული ემშვიდობებოდა  შინისკენ  მიმავალ ესმას, რომელიც თვალს ვერ აცილებდა ატირებულ დედას და რომელსაც ვერ გაეგო დედის აქ დარჩენის მიზეზი.

  ხოდოვი კმაყოფილი დარჩა. ერთი გასროლით ორი კურდღელი მოკლა. მას არც ბავშვის გაშვება უნდოდა და არც ქალისთვის ემეტებოდა თავისუფლება. ფატიმა გარდაცვლილ ცოლს აგონებდა და გვერდით უნდოდა ჰყო-ლოდა ამ საბედისწერო ჟამს. თავისმა გადაწყვეტილებამ ისე აღაფრთოვანა რომ მხიარულ განწყობაზე დააყენა, ხოლო მისი მხიარულება იმით გამოიხატა რომ აქტიურად დარბოდა რიგებს შორის, დაოსებულ მძევლებს კონდახს ურტყამდა  და  აიძულებდა კურდღლობანა ეთამაშათ. მძევლებიც მორჩილად ასრულებდნენ ტერორისტის ბრძანებას. ხელები თავთან მიქონდათ, თითებს ფაჩხავდნენ კურდღლის ყურების მსგავსად და სკუპ—-სკუპით დახტუნავდნენ. ფატიმას არიდებდა მხოლოდ ხოდოვი ველურ თვალს. სურდა ქალს კურდღ-ლობანა არ ეთამაშა და არ დამცირებულიყო,  მაგრამ ქალი კარგად გრძნობდა  ამას  და  მის ჯიბრზე  ყველაზე აქტიურ მონაწილეობას იღებდა <თამაშში>. ფატიმას შეხედვაზე ხოდოვი შესამჩნევად მშვიდდებოდა და თავის ავ ზრახვებს,  რომლებსაც  მძევლების მიმართ იჩენდა მნიშვნელოვნად არბილე-ბდა. სწორედ ამიტომაც აუკრძალა კურდღლობანას თამაში დარბაზს. მან ფატიმას  დამცირება არ  ინდომა. ქალს ვერ გაეგო რატომ ჰქონდა ხოდოვს მი-სადმი ასეთი უცნაური დამოკიდებულება, ხოდოვის გულის მონადირება რით შეძლო, მაგრამ მაინც ტერორისტებში  ყველაზე  მეტად ის ძულდა. ხოდოვი ზარავდა …. ხოდოვი შიშის ზარს  ჰგვრიდა…. განსხვავებით ალისაგან, რომე-ლიც ახლა კუთხეში ჩაცუცქულიყო, ნერვიულად გადაჰქონდა ხელიდან ხელში ავტომატი და რაღაცას ღიღინებდა მზერა გაშტერებული.

—-ალი რას მღერი?—- იკითხა ფატიმამ.

—–არ ვმღერი,——– უპასუხა ალიმ, რომელსაც კვლავ ვერ მოეწყვიტა მზერა იატაკისათვის.

—–აბა ის რა იყო?

——ვტიროდი.

——ტიროდი?! კი მაგრამ რატომ?—- გაოცდა ფატიმა.

——არ მინდა აქაურობის აფეთქება, მაგრამ მაიძულებენ. მეუბნებიან; რუსეთი არასდროს არ წავა დათმობაზეო. ვადა დღეE ნახევარი მეძლევა, მერე უნდა აფეთქდეს შენობა.

—–იქნებ ვერ გაიგე რაც გითხრეს,—— შეშინდა ფატიმა.

—–გავიგე. ყველაფერი კარგად გავიგე, მალე შედეგსაც ნახავ,—- თავის ქნევით თქვა ალიმ და დარბაზი დატოვა.

2 სექტემბრის ღამე ფატიმას ცხოვრებაში ყველაზე საშინელი ღამე იყო. პირველად ათენებდა ესმას გარეშე. მხურვალე ფიქრები ტვინს ურევდა და სულს უტანჯავდა, შვილის ბედი ჯერაც არ იცოდა, ამიტომაც იყო ათასმა მწარე მოგონებამ მისი გონება ისე შეჭმუჭნა რომ თვალი ვერ მოხუჭა და მოდარაჯე ძაღლივით თეთრად გაათენა, თუმც მარტო ესმას ბრალი როდი იყო ეს. მის წუხილს ინაც ზედ ერთვოდა. ფატიმას ხურვება ჰქონდა უწყლობით გამოწვეული ხურვება. ბაგეები დახეთქოდა, ერთ ადგილზე გაჩერება არ შეეძლო, და წრიალი სურდა, მაგრამ თითქოს დაჭედილიყო იატაკზე და არ იძვროდა, რადგან ინას მის  კალთაში ედვა  თავი და  ბავშვის შეწუხება არ უნდოდა. ინას კი კვლავინდებურად  მშვიდად  ეძინა,  ერთი  შეხედვით ასე კი ჩანდა…. მთელი ღამის განმავლობაში  არ განძრეულა ღონემიხდილი. მაღალი ტემპერატურა ჰქონდა  ბავშვს. ძალიან მაღალი, მაგრამ სავალალო ის იყო რომ ყოველ საათს ტემპერატურა თითო თუ არა ნახევარი გრადუსით მაინც იმატებდა. გრძნობდა ამას ფატიმა და გავარვარუბულ შუბლს ხელს არ აცილებდა. ბოლოს რომ შეატყო საქმეს გამოსწორების პირი არ უჩანდა  ხმამაღლა  შეყვირა  და წყალი მოითხოვა, პასუხად ისეთი დარტყმა მიიღო გვერდებში რომ ნეკნები კინაღამ ჩაელეწა. მაინც არ დანებდა ქალი.

—–ბავშვი კვდება, ცუდად არის, წყალი მინდა!—– უფრო ხმამაღლა იყვირა მან.

მტარვალი ახლა ინას ეცა და წიხლები მუცელში ჩააზილა, მაშინ კი გაკ-მიდა ხმა  ფატიმამ,  მაგრამ რაღაც საშველი ხომ უნდა ენახა. იქვე, მინის ქილა ინას შარდით იყო სანახევროდ ავსებული. ფატიმამ კაბა შემოიხია, ნახევი ქილაში შაჰყო დაასველა, მერე გაწურა. ცხელ შარდს ცოტა აცალა გაცივება და  ბავშვს  ტილო  შუბლზე დააფინა. ინა ისე იყო გავარვარებული რომ ყო-ველ ნახევარ საათში ტილოს აშრობდა. ფატიმა კი განაგრძობდა ტილოს და-სველებას და ბავშვის შუბლზე დადებას. ბოლოს ქილაში წვეთი შარდიც არ დარჩა, თუმც ბავშვს შესამჩნევად დაკლებოდა ტემპერატურა.

—წყალი ხომ არ გინდა?—— ჩასძახოდა მძინარეს. თითქოს წყალით სავსე ბოთლი გვერდით ნადებიყო.

ინა წყურვილისაგან იტანჯებოდა, მაგრამ იცოდა წყალი რომ არსად იყო და ხმა ამოუღებლად გადააქნევდა თავს უარის ნიშნად.

ჯერ კიდევ ბნელოდა როცა ფატიმამ ინას ბაგეების ჩუმი მოძრაობა შენიშნა. მძინარე ბავშვი ვიღაცას ელაპარაკებოდა. ფატიმას რომ მოესმინა ყური ლამის ტუჩებზე დაადო.

—- დედა…. დედიკო მიყვარხარ!!! დედიკო გთხოვ მალე მოდი….—- ჩურჩულებდნენ მისი ბაგენი.

—-ვაიმე შვილო….—-თავი ვერ შეიკავა და ატირდა ფატიმა.—- შვილო, შვი-ლო გაიღვიძე,—- ფრთხილად   შეანძრია ბავშვი. Pპირველად უძახდა ამ სიტყვებს ინას და მზად იუო თუ აქედან ცოცხალი გააღწევდნენ, სახლში წაეყვანა და ესმას გვერდით გაეზარდა როგორც საკუთარი შვილი.

ინამ თვალები გაახილა და ღამის სიბნელეში საკუთარი დედის ნაცვლად ფატიმას სახე დააფიქსირა. გულაცრუებულმა და დარცხვენილმა ბავშვმა მაგრად მოხუჭა თვალები.

    —შვილო, შვილო….—- ჩასჩურჩულებდა თვალცრემლიანი Fფატიმა და მხუ-რვალე შუბლ—ლოყას გათენებამდე უკოცნიდა მძინარე ბავშვს.

დილით მზის სხივებმა დარბაზი რომ მოანათა ისე მოსწყურდა რომ ჭკუიდან  ლამის შეიშალა. უსიცოცხლო ჩამქრალი თვალები დარბაზს მოავლო. სადღაც კუთხეში პატარა ჯამბული ჭიქაში შარდავდა. ფატიმამ გამხმარი ენა, დამსკდარ ბაგეებზე გადაატარა და მისმა თვალებმა დაინახა ის, რასაც სხვა დროს არაფრით არ დაიჯერებდა. ჯამბულმა საკუთარი შარდით სავსე ჭიქა პირთან მიიტანა და სულმოუთქმელად გადაჰკრა.

საათები საათებს მისდევდა. ასეთ ყოფაში გაძლება უკვე არავის შეეძლო.

ყველა გრძნობდა რომ კატასტროფა ახლოვდებოდა. ან მძევლები დაერე-ოდნენ ტერორისტებს, ან ტერორისტები ააფეთქებდნენ შენობას.ხალხი გაყვიროდა;

—–წყალი, წყალი!—- მათ არ ეშინოდათ ტყვიის.

ტერორისტები  დარბაზს  ვერ  იმორჩილებდნენ, უკვე ჰაერში გასროლას აზრი არ ჰქონდა. ალის დარბაზში გაჩერება მობეზრდა და სხვა ოთახში გადაინაცვლა. მხოლოდ ხოდოვი ვერ ელეოდა მძევლებს. ძველებურად დარბოდა რიგებს  შორის და გამეტებით ურტყამდა მათ. ერთი წიხლი ისე მაგრად ჩააზილა  ინას რომ საწყალ ბავშვს გვერდი შეუნგრია, მაგრამ სიცხიდან გათანგულს კვნესა არ დასცდენია ბაგედან. მხოლოდ გულუბრყვილო თვალები გააყოლა ჯალათს.

12 საათისათვის ხოდოვმა სკოლის ეზოში რუსეთის საგანგებო  ვითარებათა სამინისტროს ფორმაში ჩაცმული ხალხი შენიშნა და დარბაზი დატოვა რათა ალი ენახა და მათი გამოჩენის მიზეზი გაეგო.

თვალები მოეჭუტა დივანზე წამომჯდარ მეთაურს.

—-რა ხდება? МЧ С ხალხს აქ რა უნდა?—– ფრთხილად იკითხა ხოდოვმა.

—–შეთანხმება მიღწეულია,—- უპასუხა ალიმ და ხოდოვს მიაჩერდა.

—— რა შეთანხმება?—– გველის ნაკბენივით შეკრთა  ხოდოვი.

ალი უცებ წამოხდა და ხოდოვს ყელში წვდა.

—– არ გინდა ხომ მოღალატევ რუსებმა ჩვენი პირობები შეასრულოს?! მითხარი ახლავე მითხარი!!!—- ყვიროდა ის და შეშინებულ ხოდოვს დიდხან აჯანჯალებდა.

—–რუსები დათმობაზე არ წავლენ ისინი მხოლოდ ჩვენ მოტყუებას შეეცდებიან,—- კანკალებდა ხოდოვი.

—–მართალი ხარ ხოდოვ, მართალი,—- უცებ დამშვიდდა ალი და ხოდოვს ხელი შეუშვა.—- არ წავა დათმობაზე, მაგრამ არც ჩვენ მოვტყუვდებით.

—–არ წავლენ დათმობაზე, არ წავლენ,—- ხმას აუწია გულმოცემულმა ხოდოვმა.

—–არ წავლენ და ყველა განადგურდება!—- იყვირა გაცოფებულმა ალიმ.—- მაგრამ ამას მე კი არ გავაკეთებ….

—–აბა ვინ?

—-ვინ და შენ!

—-კი, მაგრამ მე რატომ?—- თითქოს არ სურდა მძევალთა განადგურება და თავს იკატუნებდა ხოდოვი.

—–ამას ხედავ?—- მიუთითა ალიმ ერთ მძევალზე, რომელიც კარებთან ეგდო და სულს ღაფავდა.—- ეს უკვე მკვდარია, მძორია. ასეთებს მე არ ვეკარები. როდის იყო არწივი ყორნობას გასწევდა?!

ხოდოვმა ალის ქარაგმულს ვერაფერი გაუგო. ამის გაბარიტები ნაკლებად ჰქონდა.

—–ბასაევს ხომ არ შემოუთვლია რამე?—- იკითხა სანაცვლოდ

უარყოფის ნიშნად ალიმ მოტიტვლებული თავი სიტყვა უთქმელად გააქნია.

—- ევლოევს?

—– არა, არა ,არა,—- მიაყარა სწრაფად ალიმ.

—– რა შეთანხებას მიაღწიეთ?—- არ ეშვებოდა ხოდოვი ალის.

—– ვერ ხედავ მძოვრები გაჰყავთ, არ მინდა მათმა სუნმა შემაწუხოს. ძლივს მოიცილა აბეზარი მოსაუბრე ალიმ.

——- МЧС კი  არა , უშიშროება იქნება, ჩაიდუდუნა ხოდოვმა ისე რომ ეს სიტყვები ალის ყურს მიწვდენოდა. ალიმ კი გაიგონა რაღაც სიტყვები, მაგრამ  დარბაზისაკენ მიმავალი ხოდოვი არ შეუყოვნებია.

   სპორტ დარბაზში როგორც კი შევიდა ხოდოვი, მაშინვე ფანჯარას მიაშურა და გარეთ იწყო ცქერა. МЧС –ის ხალხს დახოცილები გაყავდათ. ხოდოვი ფართოდ გახელილ, სიბნელით  მოცულ თვალებს მთელ ეზოში აცეცებდა. ხელები  გაეშალა,  ხელის  გულები  სარკმელზე მიედო და ექსტრასენსივით ზემო—-ქვემოთ ამოძრავებდა. მას ხუთივე გრძნობა და ქვეგრძნობები სრული დატვირთვით აემოქმედებინა. პირიც კი დაეღო და საზარლად გამოიყურებოდა ყვითელ ენა გამოგდებული. როგორც ასპიტი კრიტიკულ მომენტში, რომლის ენის სანსალი კიდევ მეტი ინფორმაციის მიღებას ახერხებს.

—- ვიცანი, ვიცანი,—– წამოიყვირა უცებ მან და ფანჯარას მოწყდა.

ალისკენ გარბოდა თავქუდმოგლეჯილი.

დივანზე წამოწოლილი თვლემდა მოთარეშეთა მეთაური.

—– განგაში, განგაში!—- არ მორიდებია ხოდოვს, ისე დაიყვირა მთელი ხმით და ალი ფეხზე წამოაგდო.

—— რა ხდება?—- გაურკვევლად კითხულობდა ახალ გამოღვიძებული ალი და თან ინსტიქტით იარაღისკენ აპარებდა ხელს.

—— განგაში!  ГРУ-ს აგენტი ვიცანი,—– არ ჰქონდა წინადადება დამთავრებული ხოდოვს, რომ სპორტდარბაზიდან ქუხილის მსგავსი ხმა მოისმა.

ორთავემ დარბაზს მიაშურა.

მძევლების ნაწილს გარეთ გაღწევა მოეხერხებიათ.

—- მალე, გარბიან!—– იყვირა ხოდოვმა და ცეცხლი გახსნა.

—– არ გაუშვათ, დახოცეთ!——- ყვირილით მბრძანებლობდა მეთაური.

ტერორისტების ცეცხლს, ჯარისკაცებმა ცეცხლით უპასუხეს. ატყდა ნამდვილი  ომი.  ტყვიის წვიმაში გასვლა ფატიმამ შეუძლებლად მიიჩნია, წამიერად მიიღო გადაწყვეტილება, ინას დასტაცა ხელი და ეზოში გასვლის ნაცვლად მეორე სართულზე  აირბინა.  იცოდა რომ შეცდომის დაშვების უფლება არ ჰქონდა. ყველაზე ძვირფასი, ახალ შეძენილი შვილის სიცოცხლე ებარა. იქ ერთ სასკოლო ოთახში შევიდა. Mმისმა დაუძლურებულმა და აფორიაქებულმა გონებამ დაადგინა, ოთახში მანამ დარჩენილიყო სანამ სროლის ხმა არ შეწყდებოდა.

ფატიმამ უსაფრთხოების ეზრუნველსაყოფად  ყველაფერი იღონა. მერხები ისე მიალაგ—-მოალაგა რომ უცხო თვალს ვერ დაენახა კუთხეში მოკალათებული ორი გულათრთოლებული სულდგმული. ამავე დროს მერხების განლაგება არ არღვევდა სასკოლო პირობებიდან გამომდინარე მოთხოვნებს და მათ შეხედვაზე ვერავინ იფიქრებდა რომ იქ სამალავი იყო.

შუადღის პირველი საათი იქნებოდა. სროლა თანდათან მინელდა. ფატიმა თანდათან რწმუნდებოდა  მისი მოსაზრების  მართებულობაში  და მერხების გროვის ჭურჭუტანიდან თვალს არ აცილებდა ახალ შეღებილ  თეთრ კარებს. წამი—-წამზე ელოდა თუ როდის გაიღებოდა კარები და შემოვიდოდა მათ და-სახსნელად მოვლინებული სამხედროები.

უცებ საშინელი აფეთქების ხმა გაისმა. კედლებმა ზანზარი იწყო. მინებმა ჩამოცვენა. Fფატიმამ ფანჯარასთან მიბობღდა და გარეთ გაიხედა. სპორტ დარბაზს თავზე ბოლი და  მტვრის ბუღი ადგა.

დარბაზი ააფეთქეს, ალბათ ამასაც ააფეთქებენ>. —–გაიფიქრა მან, ინა მკერდზე მიიკრა და სწრაფად დატოვა საიმედოდ მოწყობილი საფარი.

ჩქარა მიაბიჯებდა ფეხს.

დერეფანი სიბნელით იყო მოცული.

რამდენიმე ნაბიჯი და მარჯვნივ მოუხვევდა.

უკვე მირბოდა კიდეც. ბნელი აზრები უწყვეტად აწყდებოდა მის გონებას და თითქოს ჩქარი სვლით სურდა მათი უკან ჩამოტოვება.

მოუხვია კიდეც და უცებ  ვიღაც  ავტომატიანი მყისიერად გადაუდგა წინ. ქალს  შეკივლება  უნდოდა,  მაგრამ ენა ჩაუვარდა, სიტყვა ვერ დაძრა. ვერც ფეხი დაიმორჩილა, ან თუნდაც დაემორჩილებინა სად გაიქცეოდა?! ბანდის მეთაური იდგა მის წინ და გაურკვევლად ჩასჩერებოდა თვალებში.

—–ალი გახედე რა კარგი დღეა,—- სიცხიდან გათანგული როშავდა ინა.

—–ეს ის ბავშვია, თავისუფლებაზე რომ თქვი უარი?

ფატიმამ უხმო დასტური მისცა.

ალის მეტი არაფერი უკითხია, ზურგზე გადაიდვა ავტომატი და გზა განაგრძო.  კოჭლობით მიდიოდა, კოჭში იყო დაჭრილი და სისხლს ტყავის ჩექმიდანაც მოესწრო გაჟონვა. აუტანელი ტკივილი აწუხებდა და ამის გამო სახეც საშინლად ემანჭებოდა.  სწორედ  ამიტომ  იყო რომ დიდხან ვერ შეძლო ასე სვლა, ავტომატი ჩამოიღო და ყავარჯნის მოვალეობა მას დააკისრა.

ალის უხმოდ გაცლა ავად ენიშნა ფატიმას. Kკარგა ხან იყო გაქვავებული, მაგრამ  როცა  უკან  მოუხედავად მიმავალ ბანდის მეთაურს ერთხან თვალი ატანა, მერე მანაც აკრიბა სიჩქარე.

დერეფნის ბოლოს სინათლე ჩანდა. სინათლე მზისა, სიცოცხლისა, გადარჩენისა.

 ფატიმა სინათლისაკენ გარბოდა, ცოტაც და კიბეები გამოჩნდებოდა.

სხივთა არილში ადამიანის ხატება შენიშნა.

 შეცბა.

ვინ უნდა ყოფილიყო???

<ჩვენები თუ ისინი, ჩვენები თუ >….—– ფიქრობდა ის და ნაბიჯს უნელებდა.  უკვე სროლის ხმა არ ისმოდა, მხოლოდ ერთეული გასროლები აქა—-იქ, რაც ქალს გადარჩენის იმედს უღვივებდა.

Fფატიმას  უცებ თვალთ დაუბნელდა, კედელს მიეყრდნო რომ არ წაქცეუ-ლიყო და ბავშვი გავარდნოდა ხელიდან. მისმა თვალემა რაღაც საშინელებას შეხედა.  მისმა თვალებმა რაღაც საშინელება დააფიქსირა. გონი არ დაუკარგავს, მხოლოდ თვალთ სინათლე წართმეოდა. უნდოდა დარწმუნებულიყო მართლა ურჩხული იდგა მის წინ თუ მოეჩვენა, ამიტომაც ახამხამებდა ძლიერ თვალებს, მაგრამ სრული სიბნელის გარდა ვერაფერს ხედავდა.

—–ეს ის არის?—- მოესმა ახლოდან შემზარავი ხმა.

ხმა იცნო ქალმა. <ნუთუ მართლა ის არის>.—- გაიფიქრა მეხდაცემულმა.

ნელ—-ნელა მხედველობაც მოუვიდა და მისმა თვალებმა ოთხი მტკავლის მოშორებით დააფიქსირა სახე დასისხლული, თვალებბრიალა, ტუჩმოკუმული კაცისა.

უკანასკნელი მსჯავრის გამოტანა ალის ხოდოვისათვის გადაელოცა.

ხოდოვი კი როგორც მგელი კრავს ისე მტაცებლურად ადგა თავზე. მის მზერაში არავითარი ნაპერწკალი სიბრალულისა არ იგრძნობოდა.

—-ეს ის არის?—- გაიმეორა ყრუდ მან და სისხლში მოსვრილი ხელები ბავშვისაკენ გაიშვირა.

—- ჰო, ის არის, ის არის,—– ჩაილაპარაკა ფატიმამ და ბავშვი ანგარიშმიუცემლად გაუწოდა.

ხოდოვმა ზიზღით წაავლო ინას ხელი და გვერდით მოისროლა.

ფატიმამ შეკივლების მეტი ვერაფერი შეძლო. ხოდოვს უკვე ავტომატის დამიზნება და სროლაც მოესწრო.

ინა ცოცხალი აღარ იყო.

ფატიმას კალთაში პაწია ანგელოზი ესვენა.  ბავშვს  ბაფთა ჩამოშლოდა და თეთრი ლენტები უძრავად ეყარა ჯერ კიდევ მხურვალე მკერდზე. თითქოს სძინავდა ისეთი მშვიდი გამომეტყველება ჰქონდა მის განაწამებ  სახეს. თავი დედობილის მკლავზე ედო. ცალი ხელი ქვემოთ იატაკზე დავარდნოდა, მეორე ფატიმას ყელზე შემოეხვია.  ბაგეები მკაცრად მოეკუმა, თითქოს  დაერცხვინა და მისი უკანასკნელი ამოძახილის უკან დაბრუნებას ცდილობდა.  დედა იყო ის უკანასკნელი სიტყვა. დახუჭული თვალები აწყალიანებოდა საბრალო გოგოს.

ცრემლ გამშრალი ქალი პატარა თითებს უკოცნიდა, პატარა პაჭუა ცხვირს, პატარა მოკუმულ ბაგეებს, პატარა….

ხოდოვი კი უზომოდ ნასიამოვნები იმით რომ უმანკო ბავშვის სისხლით ამთავრებდა ნაძრახ სიცოცხლეს  ბედნიერი ჩანდა, მაგრამ ერთი საფიქრალი კიდევ  ჰქონდა.  რჩებოდა ერთი და უკანასკნელი შანსი, შანსი იმისა მოესპო კიდევ ერთი სიცოცხლე. Mმისი წამიერი ჩაფიქრება ამან განაპირობა, რომელი უფრო სასტიკი სასჯელი იყო ქალისათვის სიცოცხლე თუ სიკვდილი? საბოლოოდ ამ უკანასკნელმა გადაწონა სიკვდილის მთესავი, თუმც კი მოტყუვდა. ფატიმას სიცოცხლე არ სურდა.

ხოდოვმა მუჯლუგუნი წაჰკრა ქალს და ყურადღება ბავშვიდან მასზე გადაატანია. შეშლილი იყო ხოდოვი, შეშლილობის უმაღლეს საფეხურზე მდგომი. არც ცოლი გახსენებია, არც სიყვარული. სისხლი ედგა თვალწინ და ისტერიულად ხმამაღლა ხარხარებდა ავძრახვა შეპყრობილი. ისეთი საშინელი ხმები ამოდიოდა პირიდან რომ ნებისმიერ სულდგმულს შიშის ზარს დასცემ-და.

ფატიმა აუღელვებლად შესცქეროდა მტარვალს. როცა ხოდოვმა იარაღის ლულა გულისკენ მიუშვირა, გაბრძოლება არ უცდია. მხოლოდ ავტომატისაკენ გადაიტანა მზერა და მის წინ წამიერად გაირბინა ესმას, ქმრის, ინას სახეებმა. ყურთ კი გუგუნით ჩაესმოდა აზამატის ხმა; <ჩემ ერთადერთ…. ობოლ გოგონას გაბარებ ფატიმა…. და აბა შენ იცი…. შემპირდი რომ როგორმე ცოცხალს გაიყვან აქედან.

უკანასკნელად ლულიდან გამოვარდნილმა ცეცხლმა მიიპყრო მისი მზერა. შემდეგ ნელა დახუჭა მაყვალივით შავი თვალები და ასე ნელ—-ნელა დაესვენა მისი სათაყვანო სკოლის იატაკზე.

                                               დოჭვირი ირაკლი

Older Posts »

კატეგორიები