%e1%83%97%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%92%e1%83%98%e1%83%96-%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%a0%e1%83%a3%e1%83%9a%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%90

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა – ჯანდაცვის ეფექტური დაფინანსების მექანიზმი

 

დიდი ფრანგი მწერლის ონორე დე ბალზაკის სიტყვებით: „ქვეყნად არაფერია სრულყოფილი, გარდა უბედურებისა“. იდეალური და სრულყოფილი არც არაფერი არსებობს. სრულყოფილება განუწყვეტელი და გამუდმებული მისწრაფებაა სრულყოფისაკენ, ანუ პროცესია და არასოდეს როგორც არსებული, უკვე მიღწეული. როგორი შეიძლება იყოს ჯანდაცვის სრულყოფილი, საუკეთესო სისტემა? ჯანდაცვის ასეთი სისტემა გულისხმობს სამედიცინო მომსახურების შეუზღუდავ ხელმისაწვდომობას, როდესაც ადამიანს აქვს ნებისმიერი სახეების სამედიცინო მომსახურების აბსოლუტურად თავისუფალი არჩევანი.

შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობის გარდა, საუკეთესო სისტემის დროს, პაციენტი დაცული უნდა იყოს სამედიცინო მომსახურების ხარჯების როგორც ფინანსური, ასევე ფსიქოლოგიური ტვირთისაგან, ანუ პაციენტი იზოლირებულია ხარჯებისაგან. იგი მიიღწევა ისეთ შემთხვევაში, როდესაც სამედიცინო მომსახურების ხარჯებს მთლიანად იხდის სადაზღვევო კომპანია და/ან სახელმწიფო (Kling A., გვ. 46).

აღმოჩნდა, რომ ჰიპოთეტური საუკეთესო სისტემის ორივე პრინციპი: შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობა და ჯანდაცვის ხარჯებისაგან პაციენტის სრული იზოლირება ერთმანეთთან შეუთავსებელია. თუ პაციენტს აქვს სამედიცინო მომსახურებაზე შეუზღუდავი ხელმისაწვდომობა და ამასთან იგი იზოლირებულია ჯანდაცვის ხარჯებისაგან, მაშინ აუცილებლად დადგება სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნის ლიმიტირების საკითხი (მაგ., სახელმწიფო განსაზღვრავს ჯანდაცვის ბიუჯეტს, პრიორიტეტებს). აქედან გამომდინარე, ზოგი მომხმარებელი ვერ მიიღებს მისთვის სასურველ სამედიცინო მომსახურებას და შესაბამისად, სისტემა არ იქნება ყველასათვის ერთნაირად ხელმისაწვდომი. ფაქტობრივად, ორივე პრინციპი დარღვეულია, რაც ნიშნავს, რომ სრულყოფილი ჯანდაცვის სისტემა არ არსებობს.

მთელ მსოფლიოში შეინიშნება ჯანდაცვის ხარჯების ზრდა. აშშ-ში მედიქეას სახელმწიფო პროგრამით ხარჯები მთლიანი შიგა პროდუქტის 3%-ს აღწევს, რამაც 2050 წელს შეასაძლოა 9%-ს მიაღწიოს (Cannon M. F., Tanner M. D. 2005). მკვლევართა აზრით, ჯანდაცვის ხარჯების ზრდის უმთავრესი მიზეზია პაციენტის იზოლირება სამედიცინო მომსახურების ხარჯებისაგან (Kling A., გვ. 48). აშშ-ში ჯანდაცვის ხარჯების დაახლოებით 85%-ს იხდის მესამე მხარე – სახელმწიფო ან სადაზღვევო კომპანია.

ეკონომიკის სხვადასხვა დარგში საქონლის წარმოებას, დაფინანსებას, და განაწილებას თავად კერძო სექტორი ახორციელებს, ცხადია, სახელმწიფოს მცირე მარეგულირებელი როლით. ამისაგან განსხვავებით, ჯანდაცვის სექტორში სამედიცინო მომსახურების დაფინანსებასა და მიწოდებაში სახელმწიფო უმთავრესი მოთამაშე გახდა. განვითარებულ ქვეყნებში ჯანდაცვის ხარჯებში სახელმწიფო ხარჯების წილი 75%-მდე გაიზარდა, ხოლო აშშ-ში იგი 50%-ს აღწევს. გარდა ამისა, აშშ-ის სადაზღვევო სექტორში სახელმწიფოს შეღავათიანი გადასახადები აქვს დაწესებული, რითაც მის არაპირდაპირ სუბსიდირებას ახდენს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მილთონ ფრიდმანი ხაზს უსვამდა: “რეფორმების უმეტესობა რაც XX საუკუნის მეორე ნახევარში განხორციელდა, არასწორი გზით მიდის… ექიმების, საავადმყოფოების მიერ გაწეულ სამედიცინო მომსახურებაზე იხდის იხდის არა პაციენტები, არამედ მესამე მხარე – სადაზღვევო კომპანია ან სახელმწიფო” (Friedman M. 2001).

ჩვეულებრივ, როდესაც ბაზარში რაიმე საქონელს ვყიდულობთ, მესამე მხარე არ იხდის ჩვენს მაგივრად, არამედ პირდაპირ გამყიდველს ვუხდით თანხას. ჯანდაცვის ბაზარზე, როდესაც პაციენტი დაზღვეულია და შემთხვევის დადგომისას არაფერს იხდის, ანუ ხარჯებისაგან იზოლირებულია, იგი არ არის დაინტერესებული ეფექტიანად, მომჭირნედ გასწიოს მკურნალობის ხარჯები. მას სტიმული აქვს ჭარბად მოიხმაროს ჯანდაცვის სერვისები. თავის მხრივ, ექიმისთვისაც მისაღებია, რომ პაციენტი მასთან მიმართვისას არაფერს იხდის, ხოლო სამედიცინო მომსახურებაზე გაწეულ ხარჯებს, მის მაგივრად, მესამე მხარე (სახელმწიფო და/ან სადაზღვევო კომპანია) დააფინანსებს. აღნიშნულის შედეგად ექიმის მიერ დანიშნული მომსახურება შესაძლოა აბსოლუტურად არააუცილებელი და არაეფექტიანი აღმოჩნდეს.

ჯანდაცვის ხარჯებისაგან პაციენტების იზოლირებასთან დაკავშირებული უარყოფითი მოვლენების თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის სექტორში თავისუფალი ბაზრის პრინციპების დანერგვის ხელშეწყობა, რაც გულისხმობს პაციენტსა და ექიმს შორის შუამავლის, მესამე გადახმდელი მხარის როლის შემცირებას და საკუთარ ჯანმრთელობაზე პიროვნების პასუხისმგებლობის როლის ამაღლებას. სწორედ ამ პრინციპების განვითარებას უწყობს ხელს სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა.

მოკლე ისტორია. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ იდეა ჩაისახა აშშ-ში 1970-იან წლებში. პრეზიდენტ ნიქსონის ადმინისტრაციის პერიოდში, 1974 წელს ამერიკის სამედიცინო ასოციაციის ეკონომისტმა ჯესი ჰიქსონმა შეიმუშავა ჯანდაცვის ბანკების იდეა. იდეის მიხედვით, დამსაქმებელს ჯანდაცვის თანხები უნდა შეეტანა დაქირავებულთა ინდივიდუალურ შემნახველ ანაბრებზე მათი სამედიცინო საჭიროებისათვის.

ჯესი ჰიქსონის მოსაზრება სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ გაიზიარა ცნობილმა ეკონომისტმა, ნობელის პრემიის ლაურეატმა მილთონ ფრიდმანმა. 1984 წელს სინგაპურში მიიღეს კანონი სამედიცინო შემნახველი ანაბრების შესახებ. აშშ-ში 2003 წელს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა ხელი მოაწერა კანონს სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის განვითარების შესახებ.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის ძირითადი პრინციპები. სამედიცინო შემნახველი ანაბრები განიხილება როგორც ჯანდაცვის დაფინანსების ალტერნატიული მეთოდი. იგი წარმოადგენს ინდივიდუალურ შემნახველ ანაბრებს, რომლის მთავარი უპირატესობებია:

  • პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება;
  • მომავალში მოსალოდნელი ჯანდაცვის მაღალი ხარჯებისათვის თანხების დაგროვების ხელშეწყობა (პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება);
  • პაციენტების მხრიდან ჯანდაცვის ხარჯებზე კონტროლის სტიმული;
  • ჯანდაცვის სისტემაში დამატებითი სახსრების მობილიზების სტიმული;
  • ორიენტაცია პრევენციულ ჯანდაცვაზე (ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების ხელშეწყობა).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების უმთავრესი უპირატესობაა პაციენტის პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება. იგი ეფუძნება პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილების პრინციპს (Personal Life-Cycle Time Pooling), რაც გულისხმობს აქტიური ცხოვრების პერიოდში თანხების დაგროვებას მომავალში მოსალოდნელი ჯანდაცვის მაღალი ხარჯებისათვის (იხ. ნახ. 1).

ნახ. 1. პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემისაგან განსხვავებით, დაზღვევის სისტემა ეფუძნება სოლიდარობის პრინციპს, სადაც დაზღვეულები თავიანთ რისკს გადასცემენ საერთო ფონდს, რომლის მეშვეობით ხორციელდება რისკის გადანაწილება ფონდში გაერთიანებულ დაზღვეულებს შორის.

ადამიანის საშუალო შემოსავალი და თანხების დაგროვების შესაძლებლობა მაღალია ეკონომიკურად აქტიურ, ანუ შრომისუნარიან პერიოდში, ვიდრე საპენსიო ასაკში. მეორე მხრივ, ჯანდაცვის ხარჯები დაბალია ახალგაზრდა ასაკში და ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება. ეკონომიკურად აქტიურ პერიოდში ადამიანი ინდივიდუალურად აწარმოებს თანხების დაგროვებას, რომელიც შეუძლია გამოიყენოს ცხოვრების შემდგომ პერიოდებში ჯანმრთელობის მოსალოდნელი ხარჯების დასაფარავად (Hanvoravongchai P. 2002).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა, ანუ თანხების დაგროვება მომავალში მოსალოდნელი ჯანმრთელობის ხარჯებისათვის, ამცირებს დაზღვევის სისტემისათვის დამახასიათებელ რისკის გადანაწილების თაობათაშორის ტვირთს [4]. ინდივიდუალური შემნახველი ანაბრები ადამიანს საშუალებას აძლევს რესურსები დააგროვოს დროის კარგ პერიოდში, რაც შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს დროის შემდგომ, შედარებით არასასურველ პერიოდში (მაგ. სიბერე, ეკონომიკური კრიზისი, უმუშევრობა) (Hanvoravongchai P. 2002). (იხ. ნახ. 2).

ნახ. 2. პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

პერსონალური ცხოვრების ციკლის დროის გადანაწილება, თანხების დაგროვება, ინდივიდუალური დაგროვების მოცულობა და ჯანმრთელობის ხარჯები.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების უმთავრესი მიზანია პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლება. იგი ეფუძნება იმ მოსაზრებას, რომ ადამიანთა უმრავლესობა პასუხისმგებელი უნდა იყოს ჯანდაცვის საკუთარ დანახარჯებზე. ამისგან განსხვავებით, დაზღვევისათვის დამახასიათებელია კოლექტიური პასუხისმგებლობა. მდგომარეობას ართულებს ის გარემოება, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას დაზღვეული არაფერს იხდის, იგი იზოლირებულია ხარჯებისაგან, რაც ჯანდაცვის სერვისების ზედმეტად მოხმარების სტიმულებს განაპირობებს. დაზღვევისაგან განსხვავებით, სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დროს მოქმედებს ეკონომიკური პრინციპი – ჯანდაცვის სერვისების მოთხოვნაზე გავლენას ახდენს სამედიცინო მომსახურების ფასი, შესაბამისად მცირდება მისი ზედმეტად მოხმარება, არააუცილებელი სამედიცინო მომსახურების ჩატარების სტიმული. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დროს პაციენტი დაინტერესებულია გასწიოს ჯანდაცვის ხარჯებზე კონტროლი, რადგან რაც უფრო ნაკლებ თანხას დახარჯავს, მით მეტი დაუგროვდება ანგარიშზე და მით მეტად იქნება დაცული მომავალში ჯანდაცვის მოსალოდნელი მაღალი ხარჯებისაგან (იხ. ცხრილი 1).

ცხრილი 1: სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების და დაზღვევის სისტემის შედარება

პერსონალური პასუხისმგებლობა ითვალისწინებს საკუთარ ჯანმრთელობაზე ზრუნვას ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების მეშვეობით. რაც უფრო მეტად მისდევს ადამიანი ცხოვრების ჯანსაღ წესს, მით ნაკლებად დასჭირდება სამედიცინო მომსახურება და შესაბამისად, მით მეტს დააგროვებს ანგარიშზე. სინგაპურში პრევენციული ჯანდაცვის ღონისძიებებს ფართო ხელშეწყობა აქვს სახელმწიფოს მხრიდან. ფართოდ ხორციელდება ეროვნული პროგრამების სუბსიდირება (ეროვნული იმუნიზაციის პროგრამა, მკერდის და საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგი, აგრეთვე ინტეგრირებული სკრინინგის პროგრამა, ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების პროგრამები) (Khaw B. W. 2010).

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების დადებითი მხარეა პორტატიულობა. ფიზიკურ პირებს, რომლებიც ფლობენ ჯანდაცვის შემნახველ ანგარიშებს, სხვა სამუშაო ადგილზე გადასვლისას შეუძლიათ გადაიტანონ თავიანთ ანგარიშზე არსებული ბალანსი.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრები ჯანდაცვის სხვა სერვისებზე, კერძოდ ძვირადღირებული სამედიცინო მომსახურების სახეობებზე დამატებითი სახსრების მობილიზების სტიმულს იძლევა. სამედიცინო შემნახველი ანაბრების მეშვეობით ხორციელდება შედარებით დაბალხარჯიანი სამედიცინო მომსახურების უზრუნველყოფა. რაც უფრო ნაკლებად მოიხმარს პაციენტი ასეთ სერვისებს, მით უფრო მეტი გროვდება თანხა შემდგომ პერიოდში შედარებით ძვირადღირებული სამედიცინო მომსახურების დასაფინანსებლად.

სამედიცინო შემნახველი ანაბრების ადმინისტრირება შეიძლება ბანკის, სადაზღვევო კომპანიის ან სხვა არასაბანკო ორგანიზაციის მიერ. უფრო ხშირად, ის განთავსდება საბანკო დაწესებულებებში. შედეგად იზრდება ფინანსური ინსტიტუტების სარგებლები, რაც თავის მხრივ, ქვეყნის საბანკო სისტემის მდგრადობას ზრდის. სამედიცინო შემნახველი ანაბრებზე საპროცენტო განაკვეთები, დივიდენდები ან კაპიტალის ზრდა არ ექვემდებარება გადასახადებს. ფიზიკური პირის შემოსავლებს ემატება გადასახადისაგან თავისუფალი დეპოზიტები. აშშ-ის შიგა შემოსავლების სამსახური (Internal Revenue Service) სამედიცინო შემნახველი ანაბრების გახსნაზე ადგენს მაქსიმალურ ლიმიტს: 3050 $ ერთი პირზე, 6150 $ ოჯახის მოცვაზე. სინგაპურში სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა (მედისეივი), აშშ-ისგან განსხვავებით, წარმოადგენს სავალდებულო სისტემას.

სინგაპურის მედისეივის პროგრამა. მედისეივი, რომელიც სინგაპურში შემოღებულ იქნა 1984 წელს, წარმოადგენს სავალდებულო სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სქემას. მედისეივი სავალდებულო საპენსიო სქემის (Central Provident Fund – CPF) ერთ-ერთი ნაწილია, სადაც შენატანი შეადგენს ხელფასის 36%-ს (16% დამსაქმებლის წილი და 20% – დაქირავებულის წილი). შენატანების გადახდა ხორციელდება ინდივიდუალურ ანგარიშებზე, საპენსიო და სამედიცინო ხარჯების უზრუნველსაყოფად. შენატანები თავს იყრის ცენტრალურ შემნახველ ფონდში, საიდანაც ჩვეულებრივ ანგარიშზე გადაირიცხება 26%, სპეციალურ ანგარიშზე 4%, ხოლო ჯანდაცვის ხარჯებისათვის მედისეივის ანგარიშზე გადაირიცხება 6% (იხ. ნახ. 3).

ნახ. 3 ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანები

ქვემოთ მოცემული ცხრილი 2 ასახავს ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილებას ასაკის მიხედვით. დამქირავებელთა და დაქირავებულთა შენატანები განსხვავებულია ასაკის მიხედვით. 55 წლამდე 36%-ს შეადგენს, შემდგომ წლებში მცირდება 8.5%-მდე. 55 წლამდე დამქირავებელთა შენატანები შეადგენს 16%-ს, ხოლო დაქირავებულთა შენატანები შეადგენს ხელფასის 20%-ს. 55 წლის ზევით შენატანების ზომა სხვადასხვაა და იცვლება ასაკის მატებასთან ერთად. 55-60 წლამდე დამქირავებელთა და დაქირავებულთა შენატანები შეადგენს შესაბამისად 6 და 12.5%-ს, 60-65 წლის ასაკში – 3.5 და 7.5%-ს, ხოლო 65 წელზე ზევით ასაკში – 3.5 და 5%-ს. ამასთან, საპენსიო ნაწილის შენატანების გადახდა წყდება 65 წლის ზევით. მედისეივის ანგარიშზე შენატანები ასევე დამოკიდებულია ასაკზე და იზრდება ასაკის მატებასთან ერთად, კერძოდ, 35 წლამდე შენატანი შეადგენს ხელფასის 6%-ს, 35-45 წლის ასაკში – 7%-ს, 45-65 წლის ასაკში – 8%-ს. 60 წელს ზევით – 8,5%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

ცხრილი 2. ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

ცენტრალურ შემნახველ ფონდში შენატანების განაწილება

მედისეივის ანგარიშზე თანხის მაქსიმალურ რაოდენობას განსაზღვრავს მედისეივის შენატანების ზღვარის (Medisave Contribution Ceiling – MCC) ორგანიზაცია. 2009 წლის მონაცემებით, იგი შეადგენდა $37,000-ს. ნებისმიერი შენატანი, რომელიც აღემატება დადგენილ ზღვარს, გადატანილ იქნება 55 წლამდე ასაკის პირთა სპეციალურ ანგარიშზე, ხოლო 55 წელს ზევით პირებისათვის კი გადაიტანება საპენსიო ანგარიშზე. როდესაც 55 წლის ზევით პირს სურს გავიდეს მედისეივის სქემიდან, მას ანგარიშზე უნდა ჰქონდეს მინიმუმ $32,000 (2009), ხოლო აღნიშნული თანხის ზევით არსებობის შემთხვევაში შეუძლია გაიტანოს მხოლოდ ამ მინიმალურზე მეტი თანხა.

მედისეივი სავალდებულო სისტემაა. შენატანების გადახდა სავალდებულოა როგორც დასაქმებულებისათვის, ასევე იმ თვითდასაქმეულისათვის, რომლის წლიური შემოსავალი აღემატება $6,000-ს. ფაქტობრივად, მედისეივით სინგაპურის მოსახლეობის დაახლოებით 85%-ია მოცული. 2008 წლის დეკემბრის მონაცემებით, სინგაპურელს მედისეივის ანგარიშზე გააჩნდა დაახლოებით 10,000 აშშ დოლარი (Ministry of Health Singapore, 2013).

მედისეივით ფინანსდება ბენეფიციარის (აგრეთვე ოჯახის წევრთა) ჰოსპიტალური და ამბულატორიული სამედიცინო მომსახურების გარკვეული სახეობები (ქირურგიული პროცედურები, იმუნიზაცია, სკრინინგი, ოჯახის დაგეგმარების სერვისები, ფსიქიატრიული მომსახურება).

კატასტროფული სამედიცინო ხარჯები. ინდივიდუალური ანაბრებით დაგროვილი თანხა არ არის საკმარისი კატასტროფული სამედიცინო ხარჯებისგან დასაცავად (HIV/AIDS, ქრონიკული დაავადებები, თირკმლის უკმარისობა…). კატასტროფულ ხარჯებთან გამკლავება მხოლოდ სხვა ადამიანებთან ერთად სოლიდარობის, ანუ დაზღვევის უმთავრესი პრინციპის გაზიარებითაა შესაძლებელი. სოლიდარობა გულისხმობს ერთი ადამიანის შესაძლო რისკის განაწილებას სხვა დანარჩენებზე, ანუ რისკები გადანაწილდება ყველა დაზღვეულზე და მათგან ანაზღაურებას მიიღებს მხოლოდ ის, ვისაც მიადგა ზარალი. დაზღვევის დროს ადამიანები თავიანთ რისკს გადასცემენ საერთო ფონდს. რაც უფრო მეტი ადამიანი უზიარებს ერთმანეთს რისკს, მით მეტია სარგებელი, და რაც მთავარია, მით ნაკლებია სადაზღვევო პრემია, და შესაბამისად ნაკლებია სამედიცინო მომსახურების ხარჯი.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, ჯანმრთელობის დაზღვევა თავისი არსით განსხვავდება იმისაგან, რასაც ჩვენ დღეს ჯანმრთელობის დაზღვევას ვუწოდებთ. დაზღვევის არსიდან გამომდინარე, ჯანმრთელობის რისკი უნდა იყოს შემთხვევითი, მოულოდნელი. პროგნოზირებადი რისკი არ არის დაზღვევადი რისკი (მაგალითად, ფიზიოლოგიური მშობიარობა, გეგმური ოპერაციები, ექიმთან გეგმური კონსულტაციები…), დაზღვევადია მხოლოდ არაპროგნოზირებადი რისკები (მაგ. პათოლოგიური მშობიარობა). ჯანმრთელობის დაზღვევამ უნდა მოიცვას უმთავრესად ისეთი დაავადებები, რაც კატასტროფულ ხარჯებს განაპირობებს (ქრონიკული დაავადებები). არაპროგნოზირებადი, მაგრამ მცირეხარჯიანი რისკი არ არის დაზღვევადი (მაგალითად, მწვავე ბრონქიტი).

კატასტროფული სამედიცინო ხარჯებისათვის აშშ-ში მოქმედებს მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა (High Deductible Health Plan – HDHP), ხოლო სინგაპურში – მედიშილდის (Medishield) სქემა. უნდა აღინიშნოს, რომ სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემით სარგებლობისათვის აუცილებელია კატასტროფული სამედიცინო ხარჯების დაზღვევის სქემაში გაწევრიანება.

მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა. აშშ-ში მაღალი ფრანშიზის ჯანმრთელობის სქემა (High Deductible Health Plan – HDHP) შემოღებულ იქნა 2003 წელს. სადაზღვევო კომპანიებს, სქემის განხორციელების შეთხვევაში, მიეცათ გრკვეული საგადასახადო შეღავათები. სქემაში გასაწევრიანებლად დაწესებულია მინიმალური ფრანშიზა 1000 $ ერთი პირისათვის და 2000 $ – ოჯახისათვის. 2008 წლის მონაცემებით, ამ სქემით მოცულია 65 წლამდე ასაკის პირთა 8% (7 მლნ. პირი).

ფრანშიზა არის ზარალის ნაწილი, რომელიც აკლდება სადაზღვევო ანაზღაურებას და იფარება დაზღვეულის მიერ, ანუ მას არ ფარავს სადაზღვევო ორგანიზაცია. რაც უფრო მაღალია ფრანშიზა, მით მეტი სტიმული აქვთ პაციენტებს უფრო შეგნებულად მიუდგნენ ხარჯებს სამედიცინო მომსახურების მისაღებად გადაწყვეტილების მიღებისას. აღნიშნული ამცირებს სამედიცინო მომსახურების ჭარბად მოხმარებას, რაც, მთლიანობაში, თანხების ეკონომიის (დაგროვების) საშუალებას იძლევა. ამასთან, რაც უფრო მაღალია ფრანშიზა, მით დაბალია სადაზღვევო პრემია და შესაბამისად უფრო მიმზიდველია მოსახლეობისათვის, განსაკუთრებით დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობისათვის.

მედიშილდი. 1990 წელს სინგაპურში დაინერგა მედიშილდი (Medishield), რომელიც მაღალხარჯიანი დაავადებების ნაციონალური სადაზღვევო სქემაა (მაღალი ფრანშიზის კატასტროფების დაზღვევის სქემა). იგი მოიცავს 70 წლამდე პირთა იმ ქრონიკული დაავადებების მნიშვნელოვან კომპონენტს, რაც არ არის დაფარული მედისეივით. მსგავსად აშშ-ისა, სადაც სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემით ყველა მოსარგებლე გაერთიანებულია კატასტროფული სამედიცინო ხარჯების დაზღვევის სქემაში, სინგაპურშიც მედისეივის ყოველი წევრს შეუძლია აირჩიოს მედიშილდის სქემა (მედიშილდით მოცულია სინგაპურის მოსახლეობის 88%). მედიშილდისათვის პრემიების გაიცემა ინდივიდუალურ პირთა მედისეივის ანგარიშიდან. თუ აშშ-ში ამ სქემით გამოიყენება მაღალი ფრანშიზა, სინგაპურში შემოღებულია მაღალი თანაგადახდების მექანიზმები. თანაგადახდა ამცირებს პაციენტების მიერ სამედიცინო მომსახურების ზედმეტ მოხმარებას. ბოლო წლებში სახელმწიფომ კერძო სადაზღვევო კომპანიებს ნება დართო მედიშილდის მსგავსი სქემების განხორციელებაზე, რის გამოც მოსახლეობას აქვს არჩევანი მედიშილდსა და კერძო სადაზღვევო კომპანიას შორის.

დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობის სამედიცინო მომსახურება. სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფ დაბალშემოსავლიან მოსახლეობას არ აქვს სამედიცინო შემნახველ ანაბრებზე თანხის დაგროვების შესაძლებლობა. ამ პრობლემის აღმოსაფხვრელად 1993 წლიდან სინგაპურში არსებობს მედიფონდის სქემა. იგი სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული საქველმოქმედო ფონდია, რომელიც განკუთვნილია იმ პირთა სამედიცინო მომსახურების დასაფინანსებლად, რომლებიც მონაწილეობენ მედისეივის ან მედიშილდის სქემებში, მაგრამ ჯანდაცვის ხარჯებთან დაკავშირებით აქვთ ფინანსური სირთულეები (მოსახლეობის დაახლოებით 10% სარგებლობს). მედიფონდით სარგებლობის კრიტერიუმია საჭიროება, რომელიც ეფუძნება პაციენტის ფინანსურ მდგომარეობას სამედიცინო მომსახურებაზე განაცხადის დროს.

გარდა ამისა, სახელმწიფო ახორციელებს მიზნობრივ სუბსიდიებს მათთვის, ვინც ყველაზე მეტად საჭიროებს სამედიცინო მომსახურებას. სახელმწიფო საავადმყოფოებში არის სხვადასხვა კლასის პალატები, რომლებიც სახელმწიფოს მხრიდან განსხვავებულად ფინანსდება. სახელმწიფო საავადმყოფოების 80%-ს სახელმწიფო აფინანსებს (B2 და C კლასის პალატები), დანარჩენი 20% მცირედ სუბსიდირდება (В1 კლასის პალატები), ხოლო A კლასის საწოლები საერთოდ არ ფინანსდება. პაციენტებს უფლება აქვთ აირჩიონ პალატები თავიანთი ფინანსური შესაძლებლობების მიხედვით.

A კლასის პალატები ერთადგილიანი და ყველაზე კეთილმოწყობილია, რომელთაც გააჩნიათ თავისი სააბაზანო, კონდიციონერი, ტელევიზორი, ინტერნეტით უზრუნველყოფა. A კლასის პალატების საწოლები საერთოდ არ სუბსიდირდება სახელმწიფოს მიერ. В1 კლასის პალატები ოთხადგილიანია და სახელმწიფოსგან სუბსიდირდება 20%-ით. В2 კლასის პალატები 6 ადგილიანია, სახელმწიფო ახდენს 60%-ზე მეტი თანხით სუბსიდირებას. C კლასის პალატები 8 და მეტადგილიანია და სახელმწიფო აფინანსებს 80%-ზე მეტი თანხით (იხ. ცხრილი 3).

ცხრილი 3 პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

პალატების სახეები და შესაბამისი სუბსიდირება

აღსანიშნავია, რომ სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირებულ პალატებს მიმართავენ არამარტო დაბალშემოსავლიანი სინგაპურელები, არამედ ხშირად მაღალშემოსავლიანი პირებიც. 2005 წლის მონაცემებით, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, მაღალშემოსავლიან სინგაპურელთა 22.1%-მა აირჩია B2 ან C კლასის პალატებში სტაციონარული სამედიცინო მომსახურება. 2009 წლის 1 იანვრიდან სინგაპურში ამოქმედდა სპეციალური პროგრამა, რომელიც დაბალშემოსავლიან პაციენტებს სახელმწიფო საავადმყოფოებში სტაციონარული მომსახურების მისაღებად სუბსიდიებით სარგებლობის მეტ საშუალებას აძლევს, ვიდრე მაღალშემოსავლიანებს. სუბსიდიები დამოკიდებულია პირად შემოსავალსა და საცხოვრებელის ტიპზე. ასევე, სინგაპურში შემუშავებულ იქნა “ბევრი დამხმარე ხელი”-ს კონცეფცია, რომელიც გულისხმობს საზოგადოების თვითორგანიზებას უმწეო ადამიანების მხარდასაჭერად, მათ მონაწილეობას როგორც სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში, ასევე საქველმოქმედო შემოწირულობების გაცემაში. “ბევრი დამხმარე ხელი”-ს პროგრამას ძირითადად არამომგებიანი ორგანიზაციები ახორციელებენ, რომლებსაც სახელმწიფო გარკვეულ დახმარებას უწევს. “ბევრი დამხმარე ხელები”-ს კონცეფციის გასაგებად შეიძლება მოვიყვანოთ აღმოსავლური ანდაზა: „მიეცი ადამიანს თევზი და მას ერთი დღე ექნება საკვები, ასწავლე მას თევზის ჭერა და მას მთელი სიცოცხლე ექნება საკვები.” იგი ეფუძნება იმ იდეას, რომ სახელმწიფომ ხელი უნდა შეუწყოს ადამიანს, ასწავლოს მას დამოუკიდებლად “თევზის ჭერა”, და ამით განავითაროს მასში დამოუკიდებლად თავის გამოკვების უნარი, ვიდრე დაეხმაროს მასთან სათხოვნელად მისულს. ასეთი მიდგომა ავითარებს და აძლიერებს თავად საზოგადოებას.

ამგვარად, სინგაპურის ჯანდაცვა წარმოდგენილია „3 მ“ სისტემით:

• მედისეივი (შეიქმნა 1984 წ.) – სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სავალდებულო სქემა დასაქმებული მოსახლეობისათვის;
• მედიშილდი (1990) – მაღალხარჯიანი სამედიცინო მომახურების სადაზღვევო სქემა;
• მედიფონდი (1993) – ჯანდაცვის საქველმოქმედო ფონდი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ და დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობისათვის.

გარდა ამისა, 2002 წელს სინგაპურში შემოიღეს „ელდერშილდი“-ს (Eldershield) პროგრამა ასაკოვან პირთა სხვადასხვა სახეობის დაავადებების დასაფინანსებლად. იგი ზემოაღნიშნული სამი სქემის დამატებაა. ელდერშილდი კერძო სადაზღვევო სქემაა, რომლის მიზანია მძიმე ინვალიდობის შემთხვევაში (განსაკუთრებით ასაკოვან პერიოდში) სამედიცინო ხარჯების დაფინანსება.

მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი დაზღვეულია „ინტეგრირებული შილდის სქემით”. იგი ასევე კერძო დაზღვევაა. მასში დასაზღვევად აუცილებელია მედიშილდის სქემაში გაერთიანება.

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემის მთავარი ელემენტებია:

  • უნივერსალური მოცვა;
  • შერეული, სახელმწიფო-კერძო კონკურენტული ბაზარი;
  • შერეული დაფინანსების მეთოდები (გადასახადები, სამედიცინო შემნახველი ანაბრები, დაზღვევა);
  • კერძო და სახელმწიფო სისტემებს შორის არჩევანის შესაძლებლობა;
  • პერსონალური და სახელმწიფო პასუხისმგებლობის ოპტიმალური დაბალანსება;
  • პერსონალური პასუხისმგებლობის ამაღლების ხელშეწყობა (თანაგადახდების მექანიზმების დანერგვა);
  • მომავალში მოსალოდნელი ხარჯების მიმართ მდგრადობა (სამედიცინო შემნახველი ანაბრები);
  • კატასტროფულ ხარჯებზე რისკის პულინგი და სოციალური დაცვა (დაზღვევის სისტემა);
  • მიზნობრივი სუბსიდირება და თანაბარი განაწილება უმწეო და ღარიბთათვის (გადასახადი);
  • სახელმწიფო მონაწილეობს სტანდარტების და ფასების დადგენაში;
  • საავადმყოფოს საწოლების, ექიმების და მაღალი ხარჯის სამედიცინო ტექნოლოგიების გამოყენების რეგულირება.

სამედიცინო მომსახურების მიწოდების სისტემა. სინგაპურში სამედიცინო მომსახურების მიწოდების შერეული სისტემაა. სახელმწიფო აფინანსებს გადაუდებელი სახელმწიფო საავადმყოფოების პალატებში გაწეული სამედიცინო მომსახურების 80%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

პირველადი ჯანდაცვის სექტორში სამედიცინო მომსახურების კერძო მიმწოდებლები შეადგენენ 80%-ს. მედდის სახლებსა და მოვლის ცენტრებში მომსახურეობას ეწევიან კერძო საქველმოქმედო ორგანიზაციები, რომელთა უმრავლესობა ფინანსდება საზოგადოებრივი სახსრებით.

სინგაპურში პირველადი ჯანდაცვა ხორციელდება ამბულატორია-პოლიკლინიკებისა და კერძო სამედიცინო პრაქტიკის კლინიკების მეშვეობით. პირველადი ჯანდაცვა წარმოდგენილია 18 სახელმწიფო პოლიკლინიკის (20%) და 2,400 კერძო სამედიცინო კლინიკის სახით (80%) (Ministry of Health Singapore, 2013). (იხ. ცხრილი 4).

ცხრილი 4. პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

პირველადი ჯანდაცვის და ჰოსპიტალური მომსახურების სისტემა, სინგაპური, 2012 წ.

65 წლისა და ზემოთ ასაკის მოქალაქეებისათვის, აგრეთვე 18 წლამდე ბავშვებისათვის პოლიკლინიკებში ამბულატორიულ კონსულტაციებზე დაწესებულია 75%-იანი შეღავათი, სხვა მოქალაქეებისათვის – 50%-იანი შეღავათი.

ჰოსპიტალური სერვისების განსახორციელებლად, 2012 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში ფუნქციონირებდა 25 საავადმყოფო. საწოლთა რაოდენობა შეადგენდა 10756-ს (2 საწოლი მოსახლეობის 1000 სულზე) (Ministry of Health Singapore, 2013). საწოლთა 85% თავმოყრილია 15 სახელმწიფო საავადმყოფოსა და სპეციალიზებულ ცენტრში (საწოლთა რაოდენობა შეადგენს 185-დან 2010-მდე) და 10 კერძო საავადმყოფოებში (საწოლთა რაოდენობა შეადგენს 20-დან 345-მდე) (Ministry of Health Singapore, 2013). სახელმწიფოს დომინანტური როლი უკავია ჰოსპიტალური სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაში. 15 სახელმწიფო საავადმყოფოდან 6 ზოგადი პროფილისაა, 1 ქალთა და ბავშვთა საავადმყოფოა, 1 – ფსიქიატრიული და 6 – ნაციონალური ცენტრი (ონკოლოგიური, კარდიოლოგიური, ოფთალმოლოგიური, დერმატოლოგიური, ნევროლოგიური და სტომატოლოგიური) და მრავალპროფილიანი სამედიცინო ცენტრი (Ministry of Health Singapore, 2013).

სახელმწიფო საავადმყოფოებში პაციენტებს შეუძლიათ აირჩიონ პალატები. სახელმწიფო საავადმყოფოების 81% სახელმწიფოს მიერ სუბსიდირდება (B2 და C კლასის პალატები), 19% ნაწილობრივ სუბსიდირდება (В1 კლასის პალატები), ხოლო A კლასის პალატების საწოლები საერთოდ არ ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ. 2012 წლის მონაცემებით, გადაუდებელი დახმარების სახელმწიფო საავადმყოფოებში საწოლზე დაყოვნების საშუალო მაჩვენებელი შეადგენდა 5,8 დღეს, ხოლო დატვირთვის საშუალო მაჩვენებელი 85%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013).

ბოლო წლებში მთავრობამ მოახდინა სახელმწიფო საავადმყოფოების რესტრუქტურიზაცია, რის შედეგად მათ მიიღეს მართვის ავტონომია. რესტრუქტურიზებული საავადმყოფოები კერძო საავადმყოფოებისგან იმით განსხვავდება, რომ ისინი სახელმწიფოსგან ღებულობენ ყოველწლიურ სუბსიდიას და ფუნქციონირებენ როგორც სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი არაკომერციული (არამომგებიანი) ორგანიზაციები (Ministry of Health Singapore, 2013).

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემის ძირითადი მაჩვენებლები. სინგაპურის მთელი მოსახლეობა მოცულია უნივერსალური ჯანდაცვით. დაფინანსების შერეული სისტემა საბაზრო მექანიზმების დანერგვასა და კონკურენციის ხელშეწყობის საშუალებას იძლევა. ჯანდაცვის ხარჯები მშპ-ის 4%-ს შეადგენს, რაც განვითარებული ქვეყნების მაჩვენებელზე გაცილებით დაბალია (Ministry of Health Singapore, 2013). ჯანდაცვაზე სახელმწიფო დანახარჯები შეადგენს მთლიანი სახელმწიფო ხარჯების 7.2%-ს (Ministry of Health Singapore, 2013). (იხ. ცხრილი 5).

ცხრილი 5. სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

სინგაპურის ჯანდაცვის დაფინანსება

მიუხედავად იმისა, რომ სინგაპურის ჯანდაცვის ხარჯები განვითარებული ქვეყნების ხარჯებზე გაცილებით ნაკლებია, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლები (სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა, ბავშვთა სიკვდილიანობა, ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობა) ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, ერთ-ერთი საუკეთესოა მსოფლიოში. ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ყოველ 1,000 ცოცხალშობილზე შეადგენს 3-ს, რაც დაბალია დიდი ბრიტანეთის (5.9) და აშშ-ში (7.6) მაჩვენებელზე (14). სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემით კმაყოფილია სინგაპურელთა 85%. საშუალო მოცდის დრო ქირურგიულ სერვისებზე შეადგენს 2 კვირას, ხოლო დაყოვნების საშუალო ხანგრძლივობა საავადმყოფოში – 5 დღეს. 2006 წელს 400000 საზღვარგარეთელი ღებულობდა სამედიცინო მომსახურებას სინგაპურში.

სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა წარმოადგენს სამედიცინო მომსახურების მიწოდებასა და დაფინანსებაში სახელმწიფოს ჩარევების და საბაზრო მექანიზმების გამოყენების კომბინაციას. სინგაპურის მიდგომა, ყველაზე თვალნათლივ, ფორმულირებულია „ხელმისაწვდომი ჯანდაცვის“ ხუთ პრინციპში, რომელიც 1993 წლის ოქტომბერში გამოქვეყნდა სინგაპურის მთავრობის ანგარიშში. ეს პრინციპებია:

  • ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების ხელშეწყობა, პრევენციულ ჯანდაცვაზე ორიენტაცია;
  • თითოეული მოქალაქის ჯანმრთელობის პერსონალური პასუხისმგებლობის ხელშეწყობა. სახელმწიფოს საერთო კეთილდღეობაზე და სამედიცინო დაზღვევაზე ზედმეტად დამოკიდებულების თავიდან აცილება;
  • ყველა სინგაპურელისათვის ხელმისაწვდომი სამედიცინო მომსახურების უზრუნველყოფა;
  • სამედიცინო მომსახურების ეფექტიანობის ამაღლება კონკურენციისა და საბაზრო პრინციპების ფართო გამოყენებით;
  • სახელმწიფო ჩარევების განხორციელება იმ შემთხვევაში როდესაც ბაზრის მეშვეობით ვერ ხერხდება ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება.

აშშ-ისაგან განსხვავებით, სადაც პრაგმატიზმი ხშირად ნიშნავს საზოგადოებრივი აზრის გათვალისწინებას და პოლიტიკურ კომპრომისებს, სინგაპურის პრაგმატიზმით პოლიტიკაში მისაღები გადაწყვეტილებები ეფუძნება რეალურ შედეგებს და არა მათ პოპულარობას. პრაქტიკულად, პრაგმატიზმი არის უტილიტარიზმის სინონიმი (Lee UW. 7). შესაბამისად, სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა ერთ-ერთი ყველაზე ხარჯთ-ეფექტიანი ჯანდაცვის სისტემაა მსოფლიოში.

სინგაპურის მთავრობას არ აქვს არაპოპულარული გადაწყვეტილებების მიღების შიში. ხარჯების ეფექტიანობის და ჯანდაცვის ხარჯების შემცირების მიზნით, ძვირადღირებული მკურნალობის მეთოდებზე ხელმისაწვდომობა ხშირად შეზღუდულია. 1993 წელს მთავრობის მიერ გამოქვეყნებულ მოხსენებაში აღნიშნულია, რომ “ჯანდაცვაზე განხორციელებულმა დანახარჯებმა უნდა მოგვცეს მაქსიმალურად საუკეთესო შედეგი, რისთვისაც საჭიროა ხარჯთ-ეფექტიან მკურნალობაზე მეტი რესურსების გამოყოფა” (Ministry of Health Singapore. 1995).

მედიკამენტების დაფარვაზე გადაწყვეტილება მიიღება „მედიკამენტების სტანდარტული სიის“ საფუძველზე, რომელიც წარმოადგენს „კლინიკურად შესაბამისი და ხარჯთ-ეფექტიანი მედიკამენტების სიას და განიხილება, როგორც ძირითადი სამკურნალო საშუალებები, რაც აუცილებელია მოსახლეობის უმრავლესობაში გავრცელებული დაავადებათა მართვისათვის“ (Li SC. 2010)]. მსგავსი მიდგომა გამოიყენება ქირურგიული პროცედურებისათვის. მაგალითად, აორტის სარქველის პერკუტანული (კანიდან შეღწევით განხორციელებული) ჩანაცვლება, რომელიც პირველად საფრანგეთში იქნა განხორციელებული 2002 წელს, არის უსაფრთხო პროცედურა, ვიდრე გულის ოპერაციამდე აორტის სარქველის ღია ჩანაცვლება. სინგაპურში, აორტის სარქველის პერკუტანული ჩანაცვლებას სთავაზობენ მაღალი ქირურგიული რისკის მქონე პაციენტებს, რომლებზეც ვერ ტარდება აორტის სარქველის ჩვეულებრივი ჩანაცვლება (Chao at all. VTT. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული ოპერაციის ხარჯებს სახელმწიფო არ აფინანსებს. მისი წყარო საქველმოქმედო შემოწირულებებია (Lim J,. Clive T. 2011). გულის ეროვნული ცენტრი აქტიურად მონაწილეობს ასეთი პაციენტებისათვის თანხების შესაგროვებლად სპეციალური ფონდის მეშვეობით.

სინგაპურის ჯანდაცვის სამინისტროს 2010 წლის ანგარიშის მიხედვით, “მდგრადი ჯანდაცვის სისტემის გასაღებია ჯანდაცვის დეპოლიტიზება, ბაზრის ჩავარდნების მინიმუმამდე დაყვანა, ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირება ეკონომიკის სხვა დარგების მსგავსად” (Ministry of Health Singapore, 2010). სახელმწიფო ჯანდაცვის სექტორს არეგულირებს მხოლოდ “საჭიროების შემთხვევაში, როდესაც ბაზარს არ შეუძლია ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება” (Singapore Government 1993). შეიძლება ითქვას, რომ სახელმწიფო ჩარევების მიზანია არა ბაზრის როლის შემცირება, არამედ მისი სწორი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა.

2004 წელს, ჯანდაცვის სამინისტრომ დაიწყო საავადმყოფოთა ანგარიშგების გამოქვეყნება, სადაც ნაჩვენებია საავადმყოფოთა ხარჯებს შორის განსხვავებები. აღნიშნულმა ხელი შეუწყო კონკურენტული ფასების მოტივაციას. პაციენტის მიერ ინფორმირებული არჩევანის ხელშეწყობის მიზნით ჯანდაცვის სამინისტრო პერიოდულად აქვეყნებს პაციენტის კმაყოფილების კვლევებს, მკურნალობის ხარისხის შესახებ ინფორმაციას. ეროვნული ელექტრონული ჯანდაცვის ჩანაწერები ასევე შეიძლება ჩაითვალოს არა მხოლოდ როგორც პაციენტთა უსაფრთხოების ინსტრუმენტი, არამედ სამედიცინო ბაზრის განვითარების ხელშემწყობი ღონისძიება.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემა მსოფლიოში აღიარებულია ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ სისტემად, როგორც ჯანდაცვის დაფინანსების ეფექტურობით, ასევე მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლებით. 2000 წელს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ ჯანდაცვის სისტემის მაჩვენებლებით 191 ქვეყნებს შორის სინგაპურს მეექვსე ადგილი მიანიჭა, ხოლო 2003 წელს, პოლიტიკური და ეკონომიკური რისკის საკონსულტაციო ჯგუფმა [Political and Economic Risk Consultancy – PERC] ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემა მსოფლიოს ყველაზე საუკეთესო სამეულში შეიყვანა.

არ არსებობს ეფექტური ჯანდაცვა სახელმწიფო და ინდივიდუალური პასუხისმგებლობების კომბინაციის გარეშე. ამის საუკეთესო მაგალითია სინგაპურის ჯანდაცვა. საქართველომ უდავოდ უნდა გაიზიაროს ის გამოცდილება, რომელიც ჯანდაცვის სფეროში სხვადასხვა ქვეყნის პრაქტიკით დაგროვდა. რამდენად მისაღებია სინგაპურის სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა საქართველოსთვის? – თუ გავითვალისწინებთ სინგაპურის პოზიტიურ შედეგს, პასუხი, ალბათ, დადებითი იქნება.

რეზიუმე

საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის რეფორმირების ეფექტიანად განსახორციელებლად მიზანშეწონილია საბაზრო ძალებისა და სახელმწიფო ჩარევების გონივრული დაბალანსება. სინგაპურმა ასეთ ბალანსს მიაღწია სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემის დანერგვით. იგი ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსების ინოვაციური ალტერნატივაა. ის ფაქტი, რომ სამედიცინო მომსახურების მისაღებად ადამიანი სადაზღვევო კომპანიის ნაცლად საკუთარ ანგარიშზე დაგროვილ თანხას ხარჯავს, მნიშვნელოვნად ამცირებს ჯანდაცვის ხარჯებს. ამას ადასტურებს სინგაპურის გამოცდილება, რომელიც გაცილებით ნაკლებს ხარჯავს ჯანდაცვაზე ვიდრე სხვა განვითარებული ქვეყნები. მიუხედავად ამისა, სინგაპურში ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლები გაცილებით მაღალია ვიდრე ბევრ განვითარებულ ქვეყანაში. შესაბამისად, სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა შეიძლება ჩაითვალოს ჯანდაცვის მზარდი ხარჯების პრობლემის გადასაწყვეტი ერთ-ერთი ეფექტური მექანიზმი. საქართველომ უდავოდ უნდა გაიზიაროს ჯანდაცვის სფეროში სხვადასხვა ქვეყნის პრაქტიკით დაგროვილი გამოცდილება. რამდენად მისაღებია სინგაპურის სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა საქართველოსთვის? – თუ გავითვალისწინებთ სინგაპურის პოზიტიურ შედეგს, პასუხი, ალბათ, დადებითი იქნება.

Medical Savings Accounts: Effective mechanism for financing health care

Tengiz Verulava

Full Time Professor, MD, PhD. Ilia State University

A key component of Georgian health care reform will be the intelligent balancing of market forces and government interventions. Singapore has achieved a balance appropriate for its population through a savings orientation. In 1984 Singapore adopted a system of Medical Savings Accounts. The concept of Medical Savings Accounts represents an innovative and alternative for the funding of health care systems.

The fact that people are spending their own money rather than that of a third-party insurer has helped to curtail Singapores health care costs. Singapore spends less than other developed countries. From a theoretical point of view the Medical Savings Accounts concept helps to counteract the phenomenon of moral hazard in health insurance systems. Medical Savings Accounts should be considered one part of the solution to the global problem of growing health expenditures. It could be feasible to integrate certain elements of this concept into health care system of Georgia.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. Cannon M. F., Tanner M. D. Healthy Competition: What’s Holding Back Health Care and How to Free It. Cato Institute. 2005;
2. Chao VTT., Chua Y L., Chiam P T L., Lee C Y., See Tho V Y., Tan S Y., Sin Y K., Hwang N C., Lim S T., Koh T H. Percutaneous Transcatheter Aortic Valve Replacement: First Transapical Implant in Asia, Singapore Medical Journal, 51(1) 01/2010; 51(1): 69-72.
3. Friedman M. How to Cure Health Care. The Public Interest. 2001;
4. Hanvoravongchai P. Medical Savings Accounts: Lessons Learned from Limited International Experience. Dsiscussion Paper, N 3 , World Health Organization. Geneva. 2002;
5. Kling A. Crisis of abundance. Rethinking how we pay for health care. Cato Institute. Washington. 2008;
6. Khaw B. W. All can afford healthcare. Ministry of Health Singapore. 2010;
7. Lee UW. U.S. Prof Muses on Singapore Pragmatism. The Business Times. 2008;
8. Li SC. Health Care System and Public Sector Drug Formulary in Singapore”. ISPOR Connections. 2010;
9. Lim J,. Clive T. Strategic Orientations in Singapore Healthcare. CGL (Centre for Governance and Leadership). Ethos Issue 9, Jun. 2011;
10. Ministry of Health Singapore. White Paper on Affordable Healthcare, 1993;
11. Ministry of Health Singapore, 2010;
12. Ministry of Health Singapore, 2013;
13. Singapore Government, White Paper on Affordable Healthcare. 1993;
14. World Health Organization, Global Health Expenditure Database, 2012.

თენგიზ ვერულავა, 

მედიცინის აკადემიური დოქტორი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი

ნაშრომი გამოქვეყნდა: „ეკონომიკა და ბიზნესი“. №6 (ნოემბერი-დეკემბერი). ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2013 წ. http://www.tsu.edu.ge/data/file_db/economist_faculty/ekondabizn6.pdf

PDF ვერსია: თენგიზ ვერულავა – სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა – ჯანდაცვის ეფექტური დაფინანსების მექანიზმი

ციტირება: ვერულავა, თენგიზ (2013) სამედიცინო შემნახველი ანაბრების სისტემა – ჯანდაცვის ეფექტური დაფინანსების მექანიზმი. ეკონომიკა და ბიზნესი (6). გვ. 65-90

Franz Kafka

მაქს ბროდი – ფრანც კაფკას უკანასკნელი წლები (PDF )

1909, Houses on the Hill, Horta de Ebro, პაბლო პიკასო

ოთარ ჭულუხაძე – ცხოვრება თამაშია? ანუ ფიქრები აღმოსავლურ ფილოსოფიაზე

ბოლო პერიოდში ქართულ ინტელექტუალურ სივრცეში გახშირდა საუბრები აღმოსავლური ფილოსოფიის შესახებ. ქართულ ენაზე ტარდება საჯარო ლექციები აღმოსავლური მრწამსის შესახებ. მეოცე საუკუნის ევროპული ტენდენცია, – ორიენტალური სწავლებებისადმი განსაკუთრებული ინტერესი  – თანდათან ჩვენთანაც იკიდებს ფეხს.

აღმოსავლური ფილოსოფია უამრავ სკოლას მოიცავს, რომლებიც საუკუნეთა მანძილზე ვითარდებოდნენ და ხვეწდნენ თავიანთ შეხედულებებს. ცნებას  „აღმოსავლური ფილოსოფია“ ვიწრო გაგებით გამოვიყენებ და მასში იმ მოძღვრებებს მოვიაზრებ, რომლებმაც, თავიანთი უნივერსალური ხასიათის გამო, დასავლური სააზროვნო სამყაროს განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრეს. ბუდიზმი, ძენ ბუდიზმი, დაოიზმი – შეიძლება ითქვას, რომ ამ სწავლებებმა დიდი როლი ითამაშეს ევროპული აზროვნების გამრავალფეროვნებაში.  ამ მოძღვრებების საშუალებითაც დაუპირისპირდნენ შოპენჰაუერი, რუსო, ნიცშე, ჰაიდეგერი მოდერნული ეპოქის ტექნო-პროგრესისტულ ხედვებს.

ერთის მხრივ,

„დადუმდი და დამორჩილდი ბუნებითობას.

დუმილი შეიქმს ქვეყნად თანხმობას.“  (დაო დე ძინი; ლაო ძი)

ხოლო მეორე მხრივ,

„ცოდნა ძალაა.“ (საკრალური მედიტაციები; ფრენსის ბეკონი)

„აქამდე ფილოსოფოსები ცდილობდნენ სამყაროს ახსნას, ახლა დროა გარდავქმნათ ის.“ (მეთერთმეტე თეზისი ფოიერბახზე;  კარლ მარქსი) –

ეს მოსაზრებები კარგად აჩვენებენ „დასავლურ-პროგრესისტულ“ და „აღმოსავლურ“ მსოფლმხედველობებს შორის განსხვავებებს. დასავლელმა ადამიანმა ბუნებაზე გაბატონება სცადა, ხოლო „აღმოსავლეთმა“ სუბიექტისა და ობიექტის გამიჯვნა არ მიიღო, არ გაუუცხოვდა ბუნებას.

 დაოიზმის მიხედვით, ადამიანი არ უნდა ჩაერიოს ბუნების კანონზომიერებაში, ვინც ჩაერევა და შეეცდება შეცვალოს იგი, მაშინვე მარცხს განიცდის. ლაო-ძის აზრით, ადამიანთა ვალია მოიშორონ ფუფუნება, მისდიონ პირველყოფილ, ბუნებრივ ცხოვრებას, ანუ ისეთ მდგომარეობას, როდესაც ადამიანები ვერ განასხვავებენ სიკეთესა და ბოროტებას, სამართლიანობასა და უსამართლობას. ლაო-ძისთვის ყოველგვარი ბოროტება ადამიანთა აქტიური მოქმედების, მოღვაწეობის შედეგია. იმ მოქმედებისა, რომლითაც ადამიანი იჭრება საგანთა ბუნებრივ სვლაში და არღვევს მათ დინარებას (დაოიზმში ამას „ვუ ვეი“, ანუ ძალდაუტანელობის პრინციპი ეწოდება). ამიტომაც, დაოიზმის მიხედვით, სამყაროსთან კავშირის მიღწევის გზა არის განდგომილება. ვინც ჭეშმარიტი გზა, დაოს გზა აირჩია ის მისდევს განდგომილებას. ჭეშმარიტი ბრძენი შეიცნობს, რომ ყოველივე დაოს უმაღლეს კანონს ემორჩილება და შესაბამისად არ ეწინააღმდეგება მას:

„ კაცი მიწის კანონს მორჩილებს.

მიწა ცის კანონს მორჩილებს.

ცა დაოს კანონს მორჩილებს,

დაო – დაოს კანონს მორჩილებს.“ (დაო დე ძინი; ლაო-ძი)

დაოს მოძღვრების მთავარი მომენტია ინისა და იანის ჰარმონია. ინსა და იანს სოციალური წარმომავლობა აქვთ. ისინი ორი სქესის აღმნიშვნელი კატეგორიებია. უფრო სწორად კი, რუბრიკანტთა წყვილია. ინისა და იანის წყვილი აისახება შემდეგ დუალებში: სიკვდილი/სიცოცხლე, სიკეთე/ბოროტება, სიცივე/სითბო და სხვა. ინსა და იანს შორის არის გამუდმებული ბალანსი, უსასრულო ფრე, დაპირისპირებული ძალების მარადიული და უცვლელი დიალექტიკა. შესაბამისად, ამქვეყნიური ცხოვრება, ყოველდღიურობა აღიქმება, როგორც ერთგვარი ილუზია, თამაში (Illusion – ლათინური სიტყვიდან LUDO, რაც თამაშს ნიშნავს), სადაც მუდმივი მონაცვლეობაა სიკვდილისა და სიცოცხლისა, სიცივისა და სითბოსი, პასიურობისა და აქტიურობისა და ა.შ. ეს მონაცვლეობა დაოს მოძღვრების მიერ აღიარებულია „სამყაროს უმაღლეს კანონად“.

„ჩინური აზრი მოძრაობს სიმბოლოთა სამყაროში, (იგულისხმება ინისა და იანის სიმბოლოები – ო.ჭ), რომელიც დაფუძნებულია მსგავსებებსა და განსხვავებებზე. უნდა შეგეძლოს მათით თამაში, რათა იმოქმედო ან რამე გაიგო.“ (ჩინური აზრი; მარსელ გრანე).

დღესდღეობით, დასავლურ სამყაროში არანაკლებ გავრცელებული და პოპულარულია ბუდას მოძღვრება. ამ სწავლების მიხედვით, ცხოვრება არის ტანჯვა, რომელიც გამოწვეულია ადამიანის მიჯაჭვულობით ცხოვრებაზე, ქონებაზე, უტოპიურ იდეებზე. ბუდიზმში უმნიშვნელოვანესი მომენტია სამსარას ცნება. სამსარა სანსკრიტზე ბორბალს ნიშნავს. ნაგულისხმებია, რომ ჩვენი ყოველდღიურობა გავს ბორბალს, რომელშიც საცდელი თაგვებივით დავრბივართ, მაგრამ წინ ვერ მივიწევთ. ამ ბორბალში გვექნება ილუზია, რომ ჩვენს გარეთ, მომავალში მივაღწევთ ისეთ რამეს, რაც უკეთ გაგვხდის, გაგვიიოლებს ცხოვრებას.  მსგავსი ილუზიისგან გათავისუფლებას გვთავაზობს ბუდიზმი. ამ მოძღვრებაში არსებობს მთელი რიგი პრაქტიკებისა, რომელთა დახმარებითაც ადამიანი ამქვეყნიური მისწრაფებებისგან თავისუფლდება. საბოლოოდ, კი მან უნდა მიაღწიოს ნირვანას, სრული სიმშვიდის მდგომარეობას.

აღმოსავლური ფილოსოფიის პრაქტიკოსსა და პოპულარიზატორს დაისეცუ სუძუკის ჰკითხეს თუ რას ნიშნავს სატორის (ნირვანას ძენ-ბუდისტური ანალოგი) მდგომარეობა. მან მიუგო: ეს არის ყოველდღიურობა, მხოლოდ მიწიდან ორი სანტიმეტრით მაღლა. იგულისხმებოდა, რომ ადამიანი შეიცნობს რა საზოგადოებრივი კავშირებისა და ურთიერთობების ამაოებას, იაზრებს რომ „ცხოვრება თამაშია“ და დაეხსნება ყოველდღიურ მიჯაჭვულობას.

***

ქართულ სააზროვნო სივრცეში აღმოსავლური აზრების გავრცელება უდავოდ მისასალმებელი მოვლენაა, თუმც ვერც ისინი გადაურჩებიან ჩვენი ეპოქის უდიდეს პრობლემას – ინფორმაციულ შთანთქმას და შინაარსის გადასხვაფერებას.

ამ  წერილში მინდა თქვენი ყურადღება მივაპყრო იმას, თუ როგორ აქცევს დღევანდელი ეკონომიკური და ინფორმაციული მანაქანა აღმოსავლური მორალს უსახო, მიუწვდომელ აზრებად. ასევე საინტერესო იქნება, განვიხილოთ აღმოსავლური მრწამსის „ზეკულტურული“ სიმწვავე.

აღმოსავლური ფილოსოფიის იდეები, ისევე როგორც ყოველი ამაღლებული აზრი, სოციალიზაციის, საზოგადოებრივ მორალად განივთების პრობლემის წინაშე დგას. დღევანდელ ეპოქაში ამ პრობლემას ინტერნეტი და კაპიტალიზმი ჰქვია. ინტერნეტული გამჭვირვალობა და კაპიტალისტური სპეციალიზაცია, ორიენტალურ მრწამს, ხშირ შემთხვევაში, ნიჰილიზმის, განურჩევლობის საფუძვლად, ფარხმალდაყრილობის მქადაგებლად წარმოგვიდგენს.

თანამედროვე კულტურის ინდუსტრიის ბურჯი – ინტერნეტი და მისი მთავარი ატრიბუტი – ერთფეროვნება ბუდას, ლაო-ძისა და სუძუკის აზრებს ჯასტინ ბიბერის, რიჰანასა და ადამ სანდლერის გვერდით ფეისბუქურ, ერთფეროვნების ქვაბში ხარშავენ. მაუსის „ჩამოსქროლვა“ კი ყოველივე ამაღლებულ, აღმოსავლურ იდეას ინტერნეტის „ბიტურ“ ერთეულად აქცევს.

დღევანდელი საზოგადოებრივი მანქანა მეტად საინტერესო ალგორითმით მუშაობს, რაც გარკვეული აზრით, საზოგადოების ეკონომიკურ, სოციალურ და ინტელექტუალურ ფენებზე განსხვავებულად გადათამაშდება. პირობითად, შეიძლება გამოიყოს სამი ჯგუფი ადამიანებისა.

ადამიანთა დიდი ნაწილი  სამსახურის შოვნას ცდილობს, რათა ელემენტარული, საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება შესძლოს. ვრცელდება ნიჰილისტური განწყობა – „ოღონდაც სამუშაო დამაწყებინა“, – რაც  კარგად აჩვენებს სისტემის მზაკვრულობას.  კაპიტალისტური მანქანის ჭანჭიკად ყოფნა ადამიანს სანატრელად აქვს ქცეული. სისტემის შექმნილი განწყობა ადამიანს აიძულებს  ისეთ სამუშაოზე იოცნებოს, რაც მისი სულიერი მოთხოვნილებებისთვის და პროფესიისთვის შეუფერებელია.
და ვაი, მას ვინც ფიქრობს, რომ კაპიტალიზმის ციხეს შიგნიდან დაამტვრევს! სისტემა თავის ჭანჭიკს არსად გაუშვებს. ის ისეა მოწყობილი, რომ ადამიანს ამყოფებს მდგომარეობაში, რომელსაც პირობითად შეიძლება ვუწოდოთ – „გმირი 20 რიცხვამდე“.

ადამიანს აღაშფოთებს ირგვლივ გამეფებული უსამართლობა. ის მეტ-ნაკლებად ხვდება სისტემის სისასტიკეს, გრძნობს, რომ უმწეო რგოლია დამთრგუნველი ჯაჭვისა. მასში მეამბოხე იღვიძებს, ის წარმოიდგენს ნათელ მომავალს, ბედნიერების წამებს, გონებაში საბრძოლო გეგმებს ადგენს. მაგრამ… დგება 20 რიცხვი და კაპიტალისტური მანქანა გასცემს ხელფასს… ხელფასის აღების წამს კი მეამბოხის პათოსი და სამართლიანობაზე სენტიმენტები ერთთვიან მაძღრობაზე ხურდავდება.

ადამიანებს, რომლებიც იტანჯებიან გაუცხოებული შრომით, სისტემის უმწეო ნაწილებად იქცევიან. შედეგად, ყოველგვარი აღმოსავლური პათოსი, ცხოვრების ილუზორულობის, ამქვეყნიური განცდებისგან თავის დაღწევის შესახებ ბლეფად და ცხოვრებით კმაყოფილთა ნაბოდვარად გადაიქცევა. მართლაც, რთულია უთხრა, რომ „ცხოვრება ილუზიაა“ სამი შვილის დედას, რომელიც ბავშვების სარჩენად მეძაობის ცდუნებას ძლევს, ბაზრობაზე ყიდის პურს, რათა მოგებული სამი ლარი სამ შვილზე გადაანაწილოს. ასეთი ადამიანი უძლურობისა და გაუთვიცნობიერებლობისთვისაა განწირული. სიღატაკის ზღვარზე ყოფნა, მას აბსტრაქტული აზროვნების საშუალებას არ უტოვებს და პროტესტიც „ამ მთავრობის დედა ვატირეთი“ თუ შემოიფარგლება. სიღატაკის ზღვარზე მყოფს, კაპიტალისტური მაშინერიის გასაგებად ხალისი და მოთხოვნილება ვერ გაუჩნდება. ადამიანი ვერ მაღლდება „ცხოვრება თამაშიამდე“, იგი „ცხოვრება ტანჯვაას“ დონეზე რჩება.

არსებობს მეორე ტიპი ადამიანებისა, რომელთაც განათლების, არისტოკრატული წარსულის, იღბალის თუ საზოგადოებისთვის სასარგებლო პროფესიის  არჩევის ხარჯზე მეტი დრო აქვთ აბსტრაქტული აზროვნებისთვის. ასეთ ადამიანებს, ხშირ შემთხვევაში, შეუძლიათ მეტი სიღრმით ჩაწვდნენ გარკვეულ უსამართლობებს და არ დაუჯერონ საინფორმაციო მანქანის აგენტებს, რომლებიც ხელფასს იმაში იღებენ, რომ სისტემური ძალადობა ინდივიდუალურ დონეზე გადაათამაშონ და ადამიანს იარლიყები „ცხოვრება ტანჯვაა“, „მე – ცუდი, სხვა – კარგი“ მიაკერონ.

კულტურის ინდუსტრიას გადანახული აქვს სხვა ტიპის შრატი  – „ცხოვრება თამაშია“. ეს შრატი, მეორე ტიპის ადამინებისათვის კრიტიკული აზროვნების ზედა თამასად იქცევა.  მათ შედარებით მაღალი სოციალური მდგომარეობა უყალიბებს პათოსს: „კიდევ კარგად ვარ!“  ისინი დიდ შვებას გრძნობენ, რომ „სხვებივით არ უჭირთ“, რომ კაპიტალისტურმა მანქანამ მათ იმაზე მეტი როლი არგუნა, ვიდრე გამონაბოლქვით გამჭვარტლული მაყუჩია.  შესაბამისად, „ცხოვრება თამაშია“ გარკვეული აზრით მისაღებია და სოციალური დაღმასვლით შეშინებული ადამიანი, სამართლიანობის პათოსს საკუთარი პროფესიით თუ შემოფარგლავს: ოტო-რინო ლარინგოლოგი წუხს, რომ მასზე ათჯერ გამოუცდელ კოლეგას ათჯერ მეტი ხელფასი აქვს; მედიევისტი დარდობს მიკელ ფსელოსისა და იოანე იტალოსის შედარებისას სტუდენტის დაშვებულ ბანალობაზე; არქიტექტორს თანამედროვე არქიტექტურის დეკადანსი აღაშფოთებს, ხოლო მავან ლიბერტარიანელს „მრევლის სიბნელე“ უდაღავს სულს. სპეციალიზაცია ადამიანს აღარ უტოვებს დროსა და ენერგიას „ზოგადსაკაცობრიო თემებზე“ ფიქრისთვის. ხშირად, მხოლოდ სპეციალობით შემოფარგვლა კლავს აზროვნებისა და გრძნობადობის ზოგადადამიანურ პლასტებს;

რატომ ხდება, რომ ე.წ თავისუფალი პროფესიის ადამიანები – რომელნიც ხშირად ელიტა/კონტრ-ელიტა/მასის ტრიადის მიღმა იმყოფებიან –  ყველაზე მეტად შეიგრძნობენ და აანალიზებენ საქმოსნური, პრაქტიკული სამყაროს სისასტიკეებს? რატომ ხდება, რომ „გიჟი“ ხელოვანი ან „განდეგილი“ ფილოსოფოსი უკეთ ხვდება იმას, რასაც წუთისოფლის ყოველდღიურ ფუსფუსში ჩართულნი ვერ ჩასწვდებიან?

მესამე ტიპის ადამიანები, სწორედ ესენი გახლავან: ე.წ „თავისუფალი მხატვრები“ ან „განდეგილი“ ფილოსოფოსები, რომლებიც, როგორც წესი, სამყაროსა და საზოგადოების კოდის საუკეთესო ჰაკერები არიან. ასეთნი  Vita activa-ს  Vita contemplativa-ს ამჯობინებენ და ამით განდგომილების ან დისტანცირების პათოსს მეტ-ნაკლებად ემორჩილებიან. ისინი ხვდებიან, რომ „ცხოვრება თამაშია“ და განერიდებიან აქტიურ საზოგადოებრივ ფუსფუსს, ცდილობენ მჭვრეტელობით ან გარდასახვით ცხოვრებაში ჰპოვონ შვება.

ემორჩილებიან რა თვითგანვითარების ღვთაებრივ კანონს, ისინი თხზავენ ლექსებს, წერენ ტრაქტატებსა და რომანებს, იღებენ ფილმებს, რომელნიც საპროტესტო, კრიტიკული სულით ყველაზე ამაღლებულნი და სიღრმისეულნი არიან; თუმცა, ეს მათივე პრობლემაა, რადგან მასა უმალ ზედაპირულს მიიღებს, ვიდრე  სიღრმისეულს. დღევანდელობაში, კრიტიკოსებისა და ხელოვანების პრობლემა მასის ინტელექტუალურ დონესთან ერთად, სისტემის მკვლელი იარაღი – გამჭვირვალობაა.  კომპიუტერული სივრცე ყველაფრის თქმის საშუალებას იძლევა; შეხედეთ, ინტერნეტში რამდენი მაღალი ხარისხის დოკუმენტური ფილმი, მხატვრული თუ ფილოსოფიურ ლიტერატურაა, რომელნიც სისტემას დიდებულად აანალიზებენ და აშიშვლებენ; რამდენი დიდი ფილოსოფიური, მეცნიერული ტვინის ნეირონები იხარჯება თანამედროვე სამყაროს დიაგნოსტირებისთვის…

 მაღალი ხარისხის კრიტიკა აუცილებელია ინდუსტრიისთვის, რომელსაც სურს თავისი ღიაობა, გამჭვირვალობა დაგვიმტკიცოს. მას მხილება დიდად არ ანაღვლებს, რადგან იცის, რომ მეცნიერულ ენაზე მოსაუბრე პროფესორი ან ხელოვანის „გაურკვეველი“ ემოციები, დოლარის დასტებისა და მასის ინტელექტუალური დონის წინაშე უძლურია. შედეგად, მწერლის, პოეტის, ინტელექტუალის „აქტიური განდგომილება“ და თვითგანვითარება ისევ და ისევ ინტერნეტული მრავალფეროვნების აუცილებელ შემადგენლად გადაიქცევიან.  ხოლო, მაღალ სულიერ დონეზე გააზრებული „ცხოვრება თამაშია“, კულტურის ინდუსტრიის მთავარი მამოძრავებლის, – ინტერნეტ-გამჭვირვალობის საწვავად იქცევა.

სიტუაციის გამოუვალობა და თანამედროვე ადამიანის ნიჰილიზმი, სწორედ ღია სისტემითა და მდგომარეობის შეცვლის უიმედობითაა განპირობებული. ფეოდალიზმი შეიცვალა ბურჟუაზიით: მივიღეთ სიტყვის თავისუფლება ეკონომიკური დიქტატის ფონზე; შემდეგ მეოცე საუკუნის გარიჟრაჟზე, მარქსის გენია სტალინურ „რკინის თეატრად“ იქცა. კომუნიზმმა არ გაამართლა, ხოლო თანამედროვე ეკონომიკური და თვალთვალის მანქანები ადამიანს სუნთქვის საშუალებას აღარ უტოვებს. ამას თან ერთვის, ინტერნეტ გამჭვირვალობა, რომელიც  ყველაფრის გაგების საშუალებას იძლევა. კაცობრიობის ისტორია და მისი სახე დღეს „ინფორმაციულ ლანგარზეა“ მორთმეული; ჩვენ ვხედავთ ყველაფერს, – ვიცით „რა ვაჟკაცებიც ვართ“, მაგრამ შეცვლის ძალა არ შეგვწევს. ინტერნეტში რომელიმე საზარელი მოვლენის გაგების შემდეგ ადამიანს გული აუჩუყდება,  მაგრამ „ჩამოსქროლავს“ და მის ყურადღებას მიიპყრობს პოლიტიკური ან „ყვითელი“ „ნიუსი“, რომლებიც აზროვნების გაუღვივებელ მარცვლებს ცხელ გუდრონს გადაასხამენ. ჩნდება უდიდესი უიმედობისა და უმომავლობის განცდა. შთაბეჭდილება რჩება, რომ არაფერი შეიცვლება და მჩაგვრელი-ჩაგრულის დუალი უცვლელი დარჩება.

 შესაბამისად, არაა გასაკვირი აღმოსავლური პათოსის ასეთი პოპულარობა. კაპიტალიზმის მარწუხებისგან და  საინფორმაციო მანქანისაგან დაღლილი ადამიანი, გარკვეული აზრით იღებს შვებას აღმოსავლური მორალისაგან, რომელიც სიმშვიდესა და მუდმივობას ქადაგებს – აღმოსავლურ სულისკვეთებას კი კონფორმიზმის არაცნობიერად კონფორმიზმის გამაღვივებლად აქცევს.

***

მართალია, თანამედროვე მაშინერია ყველაფერს სათავისოდ აქცევს, მაგრამ საჭიროა აღმოსავლური ფილოსოფიური აზრის, ასე ვთქვათ, „ზეკულტურული“ გააზრება…

არსებობდნენ „დიდი პიროვნებები“, რომლებმაც უდავოდ უკეთესობისკენ შეცვალეს კაცობრიობა. ილია ჭავჭავაძე, ნელსონ მანდელა, მარტინ ლუთერ კინგი, –  ამ ადამიანებმა თავიანთი ცხოვრებით ზოგადსაკაცობრიო სიბნელეში გარკვეული სინათლე შეიტანეს. მაგრამ ჩნდება კითხვა: რა შეცვალა მათმა ლოკალურმა (ცხადია, გეოგრაფიული და არა ცხოვრებისეული აზრით) წარმატებებმა ზოგად, გლობალურ სურათში? რა შეიცვალა მთლიანობაში იმით, რომ საქართველომ შეინარჩუნა ენა, სამხრეთ აფრიკა დაეხსნა აპარტეიდს, ხოლო შავკანიანებმა მეტი სოციალური უფლებები მიიღეს?

კითხვა ასეთია: რა მიმართებაა „ზოგად – ღვთაებრივ ბალანსს“  და ლოკალურ სიკეთეებს შორის? ეგებ სამყაროს წყობა ისეთია, რომ დადებითი ან უარყოფითი ძვრები მხოლოდ იმ მასშტაბისაა, რომ მჩაგვრელისა და ჩაგრულის ზოგადი ლოგიკა არ დაირღვეს? სხვაგვარად რომ ვთქვათ: ისე ხომ არაა მოწყობილი სამყარო, რომ შეიძლება ანტილოპები კი დაეხსნან ლომებს, მაგრამ მჩაგვრელი-ჩაგრულის „ღვთაებრივი დუალი“ არასდროს მოიხსნას? რისთვის ვიბრძვით თუ სისტემა ყოველთვის „ისისტემებს“? თუ კონკრეტული პოლიტიკური სისტემის თუ გლობალისტური ძალადობა, უნივერსალური ძალადობის მიწიერი, საზოგადოებრივი პროექციაა? რატომ ვიბრძვით თანასწორობისთვის, თუ სამყაროს ერთ-ერთი მთავარი კანონი „მჩაგვრელი-ჩაგრულის“ დუალია?

ამ შეკითხვებზე პასუხი შეიძლება ისევ და ისევ ამ აღმოსავლური, დიალქეტიკური პათოსისადმი თავის მოდრეკა იყოს, რაც კარგად გამოიხატება ქართულ ანდაზაში: ჩათრევას ჩაყოლა სჯობს.

ანდაზას კი შემდეგი ალგორითმი მოსდევს: ვიცი, რომ ვერ შევცვლი მთლიანს, ვიცი, რომ ჩემი ადამიანური შესაძლებლობები შეზღუდულია. მიჩნდება ნიჰილისტური პათოსი, რომელსაც შესანიშნავად გამოიყენებენ „ზეპური მამები“ და მას გამძლეობის პათოსად აქცევენ! ისინი იტყვიან: არსებობს უნივერსალური კანონი, პირობითად დავარქვათ მჩაგვრელი-ჩაგრულის დუალი. მე მჩაგვრელის პოლუსზე ვდგავარ. შენ გასწავლი, რომ „ცხოვრება ტანჯვაა“ ან რომ „ცხოვრება თამაშია“. შესაბამისად, არ ღირს ზოგადსაკაცობრიო ფიქრებით თავის შეწუხება და სჯობს ყველა თავის ტყავში დაეტიოს ან უკეთეს შემთხვევაში, ინდივიდუალურ სრულყოფას შეალიოს დრო. მე კი ამასობაში ჩემს, მჩაგვრელის პოლუსზე სასურველს გავაკეთებ…

 კაცობრიობის წარსული აღმოსავლური პათოსის მწარე სიმართლეს ადასტურებს. ჩვენმა ისტორიამ სწორედ ბუნებაში ჩარევის, ადამიანის „რევოლუციური გაკეთილშობილების“, „მჩაგვრელი-ჩაგრულის“ წყვილის რევოლუციური მოხსნის შეუძლებლობა აჩვენა. მარქსისტული თუ ლიბერალური „მარადიული მშვიდობა“ ქაღალდზე  – უტოპიად, ხოლო მიწაზე მილიონების სისხლად იქცა.

შესაბამისად, სამწუხარო, მაგრამ მწარე გამოსავალი სჩანს ცნობილი თეოლოგის, რაინჰოლდ ნიბურის სიტყვებში:

„ღმერთო, მომეცი სულიერი სიმშვიდე, რათა მივიღო ის, რისი შეცვლაც არ შემიძლია,
ვაჟკაცობა – რათა შევცვალო ის, რისი შეცვლაც შემიძლია და სიბრძნე – გავარჩიო ერთი მეორესგან.“

paulcelan_newbioimage

 

 

პაულ ცელანი – ლექსები

გერმანულიდან თარგმნა დათო ბარბაქაძემ

 

შავი ფიფქები  

თოვლი მოვიდა, უსინათლო. თვეა უკვე ერთი თუ

ორი, ბერის კაბაში გახვეულმა შემოდგომამ,

უკრაინის ფერდობებიდან, მეც მომიტანა ფურცლით უწყება:

“წარმოიდგინე, აქაც ზამთრდება, ეს _ მეათასედ,

მხარეში, სადაც უფართოესი დინება მოდის:

სისხლი, ნაკურთხი ნაჯახებით, იაკობის ციური სისხლი…

ო, სიალისფრის ყინული არაამქვეყნიური _ ჰეტმანი რომ გადალახავს

თავის აღალით, დაბნელებულ მზეთაქვეშეთში… ოჰ, შვილო, ვნატრობ მხოლოდ თავსაფარს,

გავეხვეოდი, ჩაჩქანები როცა ელავენ,

როცა ჩამესმის ვარდისფერი ხორგის ჭრიალი, თოვლის მტვერივით გაიფანტება როცა ჩონჩხი

მამაშენისა, ფლოქვით თელილი

მღერა კედარზე…

თავსაფარი, მხოლოდ ციცქნა თავსაფარი, რომ გავუფრთხილდე

ამიერიდან, რაკიღა უკვე ტირილს სწავლობ, ჩემივე გვერდით

სივიწროვეს ამ სამყაროსას, რომელიც აღარ ამწვანდება, ჩემო შვილო, შენი შვილისთვის!”

 

სისხლად მდიოდა შემოდგომა, დედაჩემო, და თოვლი მწვავდა:

ჩემს გულს ვეძებდი, რომ ეტირა… ვპოვებდი სუნთქვას, ოჰ, ზაფხულისას,

ის სულ შენ გგავდა.

მე ავტირდი. ვქსოვდი თავსაფარს.

 

*  *  *        

ამაოდ ხატავ სარკმელზე გულებს:

იქ, ქვემოთ, უკვე სასახლის ეზო ჯარისკაცებით მოუვსია

სიჩუმის ჰერცოგს.

ხეზე აღმართავს თავის ალამს _ ფოთოლს, რომელიც ულურჯდება შემოდგომაზე;

ის თავის ლაშქარს უნაწილებს სევდის წველს და დროის ყვავილებს;

თმამოჩიტული, ქარქაშში ხმლების ჩასაგებად მიემართება.

 

ამაოდ ხატავ სარკმელზე გულებს: აღარ ჩანს ღმერთი, ჯარისკაცებს შორის ჩამდგარა,

იმ მაზარაში გახვეულა, ერთ დროს, ღამით, კიბეზე რომ ჩამოსწყდა შენს მხრებს,

ერთ დროს, სასახლე რომ აბრიალდა, როცა წარმოსთქვი, როგორც ყველამ: ჩემო ძვირფასო…

აღარ ეცნობა უკვე მაზარა და ვარსკვლავებსაც აღარ მოუხმობს

და მოფრიალე ფოთლისაკენ აჩქარებულა.

“ო, წველი”, ნატრობს გაიგონოს, “დროის ყვავილი”.

 

მარიანა    

უიასამნოდ დაშთა შენი თმა და სარკესავით გაიყინა შენი იერი.

თვალით თვალამდე ღრუბელია გაწელილი, როგორც სოდომი ბაბილონამდე:

ის კოშკს ჩამოშლის, როგორც ფოთლეულს, გოგირდის ბუჩქის ირგვლივ ბობოქრობს.

 

ელვა აცხრება მერე შენს ბაგეს _ ქვაბურს, რომელიც ვიოლინოს ნარჩენებით ამოვსებულა.

ხემზე სრიალებს თოვლით ფენილი კბილი მავანის: ო, ლერწმის ღერო რა ტკბილად ჟღერდა!

 

ძვირფასო, შენც ხომ ლერწამი ხარ, ჩვენ კი _ წვიმები;

ღვინოს _ შენს სხეულს შეუდარებელს _ ვეწაფებით დაურწყულებლივ;

პურის ყანაში ნავს – შენს გულს – ღამის მიმართულებით მივასრიალებთ;

შენ, ლურჯი ტოლჩა, თავს მსუბუქად გადაგვევლები, და ძილს ვეძლევით…

 

მერე კარვის წინ ასეული წამოიშლება, და სამარისკენ მიგასვენებთ სმით და მოლხენით.

სიზმრების მტკიცე ტალერია, ამ სამყაროს ქვაფილებზე რომ წკრიალებს ამიერიდან.

 

ქონის სანთელი        

 

ბერებმა წიგნი გადაშალეს თმიან თითებით: სექტემბერია.

აწ იაზონი მოწეულ ნათესს თოვლის საფარს გადააფარებს.

შენ ტყემ ხელების ყელსაბამი გამოგიწოდა, და მიაბიჯებ ბაგირზე, მკვდარი.

ბნელი სილურჯე ერგება წილად შენს თმას, ხოლო მე სიყვარულის შესახებ ვყვები.

ნიჟარებს ვყვები, მსუბუქ ღრუბლებს, და წვიმაში ყვავილობს ნავი.

გადაუქროლებს მფურცლავ თითებს კვიცი-ულაყი _

შავად იღება კარი, მე ვიმღერ:

ჩვენ აქ დღემდე როგორ ვიცხოვრეთ?

 

*  *  *                  

დრო-ჟამით ხელებმოვსებული, აი, როგორი მოხვედი ჩემთან _

მე ვთქვი: შენ არ გაქვს წაბლისფერი თმა.

შენ ის მსუბუქად აასვენე დარდის სასწორზე, სადაც ის ჩემზე მძიმე აღმოჩნდა…

 

ისინი შენსკენ გემებით დიან, ტვირთავენ შენს თმას და სურვილის ბაზრობებზე სავაჭროდ მიაქვთ _

შენ მე ქვევიდან ამომღიმებ, მე პინიდან ჩამოგტირებ, მსუბუქად რომ ატაცებულა.

მე ვტირი: არ გაქვს წაბლისფერი თმა, ისინი ზღვის წყალს გთავაზობენ, შენ კი მათ შენივ კულულებს აძლევ…

შენ ჩურჩულებ: ისინი უკვე ამ სამყაროს ჩემით ავსებენ, და მე შენს გულში ვრჩები ღარტაფად.

ამბობ: საშენოდ მიითვალე ფოთლეული წელიწადების _ მოხვიდე და მეამბორო, სწორედაც დროა!

 

წაბლისფერია ფოთლეული წელიწადების, შენი თმა _ არა.

 

შუაღამე   

 

შუაღამე. სიზმრის ხანჯლებით შეკინძული მკვესავ თვალებში.

არ დაიყვირო ტკივილისგან: ღრუბლები, როგორც თავსაფრები, მიფარფარებენ.

ბნელით ბნელამდე ცეკვის ჟინით, ის ჩვენს შორის განეფინა აბრეშუმის ხალიჩასავით.

შავი ფლეიტა გამოგვიჭრეს ცოცხალი ხისგან, და, აი, უკვე მოცეკვავე ქალიც გამოჩნდა.

ზღვის ქაფით დართულ თითებს ძირავს იგი ჩვენს თვალში:

აქ ვინმეს კიდევ სურს, რომ იტიროს?

არავის. ასე ბზრიალებს იგი, გალაღებული, და ცეცხლოვანი დაფდაფია, ხმას რომ იმაღლებს.

რგოლებსაც გვიგდებს, ჩვენ ხანჯლებზე ვაცვამთ ამ რგოლებს.

ნუთუ, ის ასე შეგვაუღლებს? ნამსხვრევებივით გაიჟღერებს, და კვლავ ვიცი ამიერიდან:

არ მოუკლიხარ

ბალბისფერ სიკვდილს.

 

*  *  *                  

თეთრად მოგიჩანს ბნელში ტანი, ხეო ვერხვისა.

დედაჩემის თმა თეთრად აღარ შეიფერება.

 

ხარობს სინათლე, უკრაინა ამწვანებულა.

შინდაბრუნებას ვეღარ შეძლებს მზისფერი დედა.

 

რატომ ყოვნდები წყაროსთვალთან, წვიმის ღრუბელო?

ჩუმად რომ ტირის იქ ყველასთვის, დედაჩემია.

 

ოქროვან მარყუჟს შემოიქსოვ, მრგვალო ვარსკვლავო.

დედაჩემის გულს მოსაკლავად ესტუმრა ტყვია.

 

ვინ ამოგაგდო, მუხის კარო, ანჯამებიდან?

სანდომიანი დედა აღარ დამიბრუნდება.

 

ქვიშა ურნებიდან    

ობივით მწვანე ფერი მოსავს დავიწყების სახლს.

ქარსშეტოვებულ ყველა კართან შელურჯდება თავწაჭრილი შენი მედოლე.

ის ხავსისგან და სარცხვინელის მწარე თმისგან დამზადებულ დაფდაფს შენთვის აახმიანებს;

დაჩირქებული ფეხისთითით შენს წარბს ხატავს იგი ქვიშაზე.

უფრო გრძელს ხატავს, ვიდრე იყო, და – სიწითლეს შენი ტუჩების.

აქ ურნებს ავსებ და გულს ინაყრებ.

 

*  *  *         

ღრჭიალი რკინის ქალამნებისა, საბრალობელი – ალუბლის ხეზე.

ჩაფხუტებიდან შენთვის ზაფხული ამოქაფდება. გუგული, შავად შეფერილი,

მის სურათს ხატავს ცის კარებზე ალმასის დეზით.

 

შიშველი თავი გამოუჩანს ფოთლეულში შეკიდულ მხედარს.

მტრის ფოლადოვან სუდარაზე მილურსმული შენი ღიმილი

მას ბუნდოვნად თავის გერბზე გამოუსახავს.

აღთქმული იყო მისთვის ბაღი მეოცნებეთა,

და მზად უპყრია ოროლები, ვინძლო ვარდი გადაიფურჩქნოს…

 

თუმცაღა ჰაერს გამომსჭვალავს შეუმოსავი, ვინც უმეტეს შენი მსგავსია:

გამხმარ ხელებზე მიათასმავს რკინის ქალამნებს,

გამოიძინებს ბრძოლას და ზაფხულს. ალუბალი სისხლად სწორედ მისთვის იღვრება.

 

ბნელი თვალი სექტემბერში    

ქვამოსხმული დრო. და ტკივილის დალალკავები

ნაკადულებად ევლებიან ირგვლივ მზერას დედამიწისა,

მთვრალი ვაშლისა, ცოდვიანი შეგონების მონაბერით

გარუჯულისა: ლამაზია და არმოწყალე იმ თამაშისა,

რასაც ისინი თამაშობენ ყალბადჩენილ

ანარეკლში მისი მერმისის.

 

უკვე მეორედ ყვავილობს წაბლი:

ორიონის მალიადი უკუქცევის

მწირადელვარე

იმედის ნიშნად: მას მაღლით უხმობს

ცის თვალდავსილი მეგობრების

ვარსკვლავუხვი გულმოდგინება.

 

სიზმრის კარებთან, შეუნიღბავი,

უცილობლობს ეული თვალი.

სავსებით ჰყოფნის საცოდნელად,

რაც რამ ხდება ყოველდღიურად:

აღმოსავლეთის სარკმელთან ღამით

მას განცდის სუსტი

მოგზაური გამოუჩნდება.

 

შენ აწობ მახვილს სისველეში მისი თვალისა.

 

ქვა ზღვიდან    

 

ჩვენი სამყაროს თეთრი გული, ჩვენივე ნებით რომ დავკარგეთ დღეს, სიმინდის ჩენჩოს ჭკნობის ჟამს:

ჩაგვიგორდება ხელებიდან ისე მსუბუქად, როგორც გორგალი.

ასე დაგვირჩა დასართავად ძილის ახალი, მწითური მატყლი ქვიშიანი სამარხიდან ჩვენი სიზმრისა:

გული აწ აღარ, სამაგიეროდ – თავის თმა სიღრმისეული ქვისა,

უღარიბესი მორთულობა მისი შუბლისა, რომელიც ტალღებს და ნიჟარებს ჩაფიქრებია.

 

ის, შესაძლოა, რომელიმე ქალაქის ბჭესთან, ღამისეულმა აიტაცოს ჰაერში ნებამ,

აღმოსავლურმა მისმა თვალმა მოუთხროს სახლზე, სადაც ჩვენ ვწევართ,

ჩვენს ბაგეებზე, დაფარულზე ზღვიურ სიშავით, ჰოლანდიური ტიტებით მორთულ ჩვენივე თმაზე.

ისე უპყრიათ მათ ლახვრები, როგორც ჩვენ გვეპყრა ჩვენი სიზმარი, თეთრი

გული ჩვენეული სამყაროსი ასე ჩაგორდა და დაიშალა. ასე დაეხვა

მის თავს ირგვლივ კულულა ნართი: მატყლი სრულიად უცნაური,

ნაცვლად გულისა.

 

ო, ძგერა, რაიც გაჩნდა და გაქრა! სასრულეთში საბურველნი ქარდაქარ ფრენენ.

 

საფრანგეთის გახსენება

 

შენც გაიხსენე ჩემთან ერთად: პარიზის ზეცა, პარიზის დიდი უდროობა შემოდგომური…

საყვავილეში შევიძინეთ ჩვენ გულები სათოვლიისა:

ლურჯები იყვნენ, წყალშიც ლურჯად გამოყვავილდნენ.

მოულოდნელად ჩვენს ოთახში მოვიდა წვიმა.

გვესტუმრა ჩვენი მეზობელი, Monsieur Le Songe, ჩია კაცუნა.

ბანქოს ვუსხედით, მე წავაგე თვალისგუგები;

შენ თმა მასესხე, მე წავაგე, მან ჩვენ მოგვცელა.

მერე კი კარი გაიხურა, თან გაჰყვა წვიმა.

მკვდრები ვიყავით, მაგრამ მაინც შეგვეძლო სუნთქვა.

 

შეჩრდილული ქალბატონის სიმღერა                

 

როცა მოდის და ტიტებს წყვეტს უტყვი ქალი:

ვინ მოიგებს?

ვინ წააგებს?

სარკმელში ვინ გამოჩნდება?

და მის სახელს უწინარეს ვინ გამოთქვამს, ვინ იქნება?

 

არის ერთი, მას ჩემი თმა ხელთ უპყრია.

მას ჩემი თმა, როგორც მკვდარი, ხელთ უპყრია.

ხელთ უპყრია, როგორც ზეცას ეპყრა იმ წელს, სიყვარული რომ მეწვია.

მერე რარიგ თავმომწონედ ხელთ უპყრია.

 

ის მოიგებს.

არ წააგებს.

არც სარკმელში გამოჩნდება.

იმ სახელის გამომთქმელი არ იქნება.

 

არის ერთიც, მან თვალები გამომტაცა.

მას მერე აქვს, რაც ჭიშკარი ირაზება.

თავის თითზე ბეჭდებივით წამოუცვამს.

და უპყრია ისე, როგორც ნამსხვრევები სურვილის და საფირონის:

ის ძმა იყო უკვე ჩემი, შემოდგომა როცა იყო;

იგი დღეებს და ღამეებს ითვლის უკვე.

 

ის მოიგებს.

არ წააგებს.

სარკმელში არ გამოჩნდება.

იმ სახელის საბოლოოდ გამომთქმელიც ის იქნება.

 

არის სულ სხვა, ვინც იმას ფლობს, რაც გამოვთქვი.

როგორც ნასკვი, იღლიის ქვეშ მას უპყრია.

ხელთ უპყრია, როგორც საათს უმძიმესი თავისი დრო.

მას კარდაკარ დაატარებს, არ იცილებს.

 

ის წააგებს.

არ მოიგებს.

ის სარკმელში გამოჩნდება.

იმ სახელის უწინარეს გამომთქმელიც ის იქნება.

 

მას ტიტებთან ერთად თავი წაეცლება.

 

ელვა ღამისა              

 

სხივმოკაშკაშედ ეკიდა ცეცხლი ჩემი დაისის სატრფოს კულულებს:

ახლა კი მე მას უმსუბუქესი ხისგან შეჭედილ კუბოს ვუგზავნი.

როგორც საწოლი რომაული ჩვენი სიზმრების, ისიც ტალღებს აუტაციათ;

ისიც ჩემსავით თეთრი პარიკით არის მოსილი და ლაპარაკობს ხმის ჩახლეჩამდე:

ისე მეტყველებს, როგორც _ მე, როცა გულებში შესვლის ნება მეძლევა.

მან სიყვარულზე ის ფრანგული სიმღერა იცის, შემოდგომაზე რომ მიმღერია,

როცა მე მწუხრის ქვეყანაში ვმოგზაურობდი და დილის მხარეს ვწერდი წერილებს.

 

გრძნობის კორომში გამოთლილი მშვენიერი ნავია კუბო.

ერთ დროს, შენს თვალზე ახალგაზრდა, მეც დავშვებულვარ სისხლქვემდინარედ.

ახლა კი შენ ხარ ისეთი ნორჩი, როგორც არის მარტის თოვლში მკვდარი ფრინველი.

ახლა კი იგი შენ გესტუმრება და თავის ფრანგულ სიმღერას მღერის.

თქვენ მსუბუქი ხართ: ჩემს გაზაფხულს თქვენ ბოლომდე გამოიძინებთ.

მე გახლავართ უმსუბუქესი:

მე უცხოთა წინაშე ვიმღერ.

 

წელიწადები შენით ჩემამდე             

 

მოგეტალღება თმა კვლავ და კვლავ, როცა მე ვტირი. შენი თვალების სილურჯით შლი

სუფრას ჩვენი სიყვარულისა: ზაფხულსა და შემოდგომას შორის საგებელს.

ჩვენ ვსვამთ, რაც იმან ააქაფქაფა, ვინც არ ვიყავით არც მე, არც შენ ან ვინმე მესამე:

ცარიელს და უკანასკნელს ხარბად ვისრუტავთ.

 

ერთმანეთს ვუმზერთ სარკეებში უღრმესი ზღვისა და უმალ საკვებს ვუწვდით ერთმანეთს:

ღამე ღამეა, ალიონით იწყება და

მე მაწვენს შენთან.

 

სიშორის ქება            

 

შენი თვალების თავწყაროში

შეშლილი ზღვის მეთევზეთა ბადეები გალაღებულან.

შენი თვალების თავწყაროში

თავის სიტყვას ზღვა არ ღალატობს.

 

აქ განვიშორებ

გულს, რომელიც კაცთა შორის დავანებულა,

ჩემს შესამოსელს და ფიცის ციალს:

 

უკუნში უკუნს აღმატებული, ვარ უშიშვლესი.

მე ერთგული ვარ მხოლოდ მაშინ, როცა ვღალატობ.

მე შენ მაშინ ვარ, როცა მე მე ვარ.

 

შენი თვალების თავწყაროში

აფრებს ვშლი და ძარცვას ვოცნებობ.

 

ბადეს ბადევე მოიბადებდა:

განვიწვალებით ერთმანეთში გადახლართულნი.

 

შენი თვალების თავწყაროში

ჩამომხრჩვალი თოკს ჩამოახრჩობს.

 

მთელი ცხოვრება              

 

ლურჯი ფერი აქვთ ძილ-ღვიძილის მზეებს, ვით შენს თმას შეცისკრებისას.

ისევე სწრაფად იზრდებიან, როგორც ბალახი _ ჩიტის საფლავზე.

მათაც იზიდავს თამაში, ჩვენ რომ ვთამაშობდით ჩვენს სიზმარში ვნების გემებზე.

მათაც უხვდებათ სატევრები დროის კლდეებზე.

 

ხოლო ღრმა ძილის მზეებს ფერი ულურჯესი აქვთ: შენი კულული ერთხელ იყო მხოლოდ ასეთი:

ვით ღამის ქარი, ვრჩებოდი შენი დის საშოში, გასაყიდად გამოტანილში;

ჩამოშლილიყო ჩვენს თავზემოთ, ხეზე, შენი თმა, შენ კი ამ დროს იქ არ იყავი.

ჩვენ მთლად სამყარო ვიყავით და შენ იყავი ბუჩქი ჭიშკართან.

 

ხოლო მზეები სიკვდილისა თეთრნი არიან, როგორიც არის თმა ჩვენი ბავშვის:

ზღვის მოქცევიდან იგი მაშინ ამოვიდა, დიუნებში კარავს რომ შლიდი.

ბედნიერების დანა იშიშვლა მან ჩვენს თავზე ჩამქრალი მზერით.

 

გვიან და ღრმად       

 

ავსული, როგორც მოქარგული მეტყველება, იწყება ღამე.

ჩვენ მდუმარეთა ვაშლებს მივირთმევთ.

ვირჯებით საქმით, ნებიერად რომ ანდობენ თავ-თავის ვარსკვლავს;

ჩვენივ ცაცხვების შემოდგომას ვახლავართ, როგორც მოფიქრალი სიწითლე დროშის,

ცეცხლოვანი სამხრეთელი სტუმრები როგორც.

ჩვენ ახალ ადამს – ქრისტეს – ვიფიცებთ, რომ შევაუღლებთ მტვრის მისხალს მტვერთან,

ფრინველებს _ ყარიბ ფეხსაცმელთან,

წყალში ჩასულ კიბესთან _ ჩვენს გულს.

ვიფიცებთ ქვიშის წმინდა ფიცით ქვეყნიერებას,

სიამოვნებით ვიფიცებთ ჩვენ მას,

უსიზმრო ძილის სახურავებზე, მაღალი ხმით ვიფიცებთ ჩვენ მას

და ვაფრიალებთ დროის ჭაღარას…

 

ხოლო ისინი გაჰყვირიან: სიცრუეს ამბობთ!

 

დიდი ხანია, ცნობილია ჩვენთვის ეს ცოდნა.

დიდი ხანია, ჩვენ ეს ვიცით, მაგრამ განა რა ხეირია?

თქვენ აღთქმის თეთრ ფქვილს ფქვავთ სიკვდილის თეთრ წისქვილებში,

თქვენ ის გამოგაქვთ ჩვენი დების და ძმების თვალწინ _

 

ჩვენ ვაფრიალებთ დროის ჭაღარას.

 

თქვენ ჩვენ ჩაგვძახით: სიცრუეს ამბობთ!

ჩვენ კარგად ვიცით ეს ყველაფერი,

დაე, ჰგიებდეს ეს ბრალი ჩვენზე.

ჰგიებდეს იგი ყველა ჩვენგანზე, მოხეტიალე ყველა ნიშანზე,

დაე, ჰგიებდეს ზღვა მოყაშყაშე,

უკუქცევის ბორგნეული ქარისკვეთება,

შუაღამის დღე,

დაე, ჰგიებდეს ის, რაც დღემდე არ არსებულა!

 

დაე, ჰგიებდეს სამარიდან აღმდგარი კაცი.

 

CORONA

 

ჩემი ხელიდან აგემოვნებს შემოდგომა თავის ფოთლეულს: ჩვენ დავმეგობრდით.

დროს ნაჭუჭისგან ვასუფთავებთ და სიარულს შევასწავლით:

დრო ბრუნდება ნიგვზის ნაჭუჭში.

 

სარკეში _ კვირა,

სიზმრად სძინავთ,

ბაგე არ ცრუობს.

 

ჩემი მზერა ეშვება სატრფოს სარცხვინელისკენ:

ერთმანეთს ვუმზერთ,

ჩვენ ერთმანეთს ბნელს ვეუბნებით,

ჩვენ ერთმანეთი ისე გვიყვარს, ვით ყაყაჩოს და მეხსიერებას,

ჩვენ ისე გვძინავს, როგორც ღვინოს _ ნიჟარებში,

როგორც ზღვას _ მთვარის სისხლის ნაკადში.

 

სარკმელთან ვდგავართ, ერთმანეთს ვართ გადაჭდობილი, ქუჩიდან კი გვაცქერდებიან:

დროა, იცოდნენ!

დროა, დანებდეს ქვა ყვავილობას,

ფორიაქმა აიკლოს გული.

დროა, დრო დადგეს.

 

დროა.

 

სიკვდილის ფუგა    

 

შავი რძე დილასისხამისა ჩვენ ვსვამთ მწუხრიჟამს

ვსვამთ მას შუადღეჟამს და დილაჟამს ვსვამთ მას ღამეჟამს

ვსვამთ და ვსვამთ ჩვენ მას

ჩვენ ვთხრით სამარეს ჰაერთა შინ სივიწროვეს სადაც არ გრძნობენ

სახლში მავანი კაცი ცხოვრობს ის გველებთან თამაშობს ის წერს

წერს აბნელდება როცა გერმანეთს მარგარეტ შენი ოქროსფერი თმა

წერს და გამოდის სახლიდან და ვარსკვლავები ციმციმებენ სტვენით უხმობს თავის ნაგაზებს

სტვენით გაიხმობს იგი თავის ებრაელებს და აიძულებს მათ მიწაში თხარონ სამარე

ახლა კი რამე საცეკვაო დაუკარით ასე გვიბრძანებს

 

დილასისხამის შავო რძეო ჩვენ გსვამთ ღამეჟამს

ჩვენ გსვამთ დილაჟამს და შუადღეჟამს გსვამთ შენ მწუხრიჟამს

ჩვენ შენ გსვამთ და გსვამთ

სახლში მავანი კაცი ცხოვრობს ის გველებთან თამაშობს ის წერს

წერს აბნელდება როცა გერმანეთს მარგარეტ შენი ოქროსფერი თმა

სულამით შენი ფერფლისფერი თმა ჩვენ ვთხრით სამარეს ჰაერთა შინ სივიწროვეს სადაც არ გრძნობენ

 

ზოგს ნიადაგში უფრო ღრმად ჩასვლას სხვებს სიმღერას და ცეკვას უბრძანებს

წაეტანება ქამარზე ფოლადს ამოაშიშვლებს ცისფერია მისი თვალები

ნიჩბები უფრო ღრმად ჩაასეთ თქვენ კი ისევ საცეკვაოს დაკვრა განაგრძეთ

 

დილასისხამის შავო რძეო ჩვენ გსვამთ ღამეჟამს

ჩვენ გსვამთ დილაჟამს და შუადღეჟამს გსვამთ შენ მწუხრიჟამს

ჩვენ შენ გსვამთ და გსვამთ

სახლში მავანი კაცი ცხოვრობს მარგარეტ შენი ოქროსფერი თმა

სულამით შენი ფერფლისფერი თმა ის გველებთან განაგრძობს თამაშს

 

ყვირის სიკვდილი უფრო ტკბილად დაუკარით სიკვდილი ხომ ოსტატია გერმანეთიდან

ყვირის შეეხეთ ვიოლინოს მეტი სიბნელით მერე ჰაერში კვამლივით ახვალთ

მერე სამარეს ჰპოვებთ ღრუბლებში სივიწროვეს სადაც არ გრძნობენ

 

დილასისხამის შავო რძეო ჩვენ გსვამთ ღამეჟამს

ჩვენ გსვამთ შუადღეჟამს სიკვდილი ხომ ოსტატია გერმანეთიდან

ჩვენ გსვამთ მწუხრიჟამს და დილაჟამს ჩვენ შენ გსვამთ და გსვამთ

სიკვდილი ხომ ოსტატია მისი თვალი არის ცისფერი

ის შენ ტყვიასხმულს მოგახვედრებს ის გესვრის ზუსტად

სახლში მავანი კაცი ცხოვრობს მარგარეტ შენი ოქროსფერი თმა

თავის ნაგაზებს ის ჩვენ გვიქსევს ის ჰაერში გვჩუქნის სამარეს

ის გველებთან განაგრძობს თამაშს სიკვდილი ხომ ოსტატია გერმანეთიდან

 

მარგარეტ შენი ოქროსფერი თმა

სულამით შენი ფერფლისფერი თმა

 

ყარიბობისას   

 

ეს ის ჟამია, თანამგზავრად მტვერს რომ აგიჩენს,

შენს პარიზულ სახლს _ შენივ ხელთა მსხვერპლშესაწირად,

შენს შავ თვალს _ შენივ უშავეს თვალად.

 

ეს სამკვიდროა, რომ უპყრია შენი გულის მოსართავები.

გაგეშლებოდა თმა, დაშურებულს _ მაგრამ მას ეს აკრძალული აქვს.

მათ არ უწყიან, დამდგარან და ხელებს გიქნევენ.

 

ეგვიპტეში        

 

უცხო ქალის თვალს უნდა უთხრა: იყავი წყალი.

ისინი, წყალში ვინც შეიცან, უცხოს თვალში უნდა ეძიო.

შენ წყლიდან უნდა გამოიხმო: რუთ! ნოემი! მირიამ!

შენ უნდა მორთო იგი, როცა უცხოსთან წვები.

შენ უნდა მორთო იგი უცხოს ღრუბლიანი თმით.

შენ უნდა უთხრა მირიამს და ნოემის და რუთს:

შემომხედეთ, მე მასთან ვწევარ!

შენ საუცხოოდ უნდა მორთო შენს გვერდით უცხო.

შენ უნდა მორთო იგი რუთის, მირიამის, ნოემის ტანჯვით.

უცხო ქალს ასე უნდა მიუგო:

შეხედე, მათთან ერთად ვიწექი!

 

ნებელჰორნში

 

ბაგით სარკეში, გამრუდებულში,

ცხაურის გისოსს მიკრული ხელით,

ჩაიმუხლებდე ქედმაღლობის სვეტის წინაშე:

 

მოიახლოვეთ სიბნელე და

დამასახელეთ,

წარმადგინეთ მე მის წინაშე.

 

*  *  *                  

 

სილურჯეს, ჯერაც მისი თვალის მაძიებელს, ვეწაფები უპირველესი.

შენს ნაფეხურებს ვეწაფები და ასე ვხედავ:

შენ, მარგალიტი, გაგორდები ჩემს თითებს შორის, და შენ იზრდები!

იზრდები ისე, როგორც ყველა, ვინც დაივიწყეს.

მიგორავ: სევდის კუპრისფერი სეტყვის მარცვალი

აცვივა თავშალს, დამშვიდობების ხელისქნევით ერთიანად გამოთეთრებულს.

 

*  *  *                  

 

ვინც, შენსავით და ყველა მტრედივით, ბნელიდან ხაპავს დღის შუქს და მიმწუხრს,

ვარსკვლავს ამომჩხვლეტს თვალებიდან, იელვებს ვიდრე,

ბალახს ამომგლეჯს წარბებიდან, ითეთრებს ვიდრე,

გამომიხურავს კარს ღრუბლებში, შევაღწევ ვიდრე.

 

ვინც, როგორც შენ და ყველა მიხაკი, სისხლს თვლის სარგებლად და ღვინოდ სიკვდილს,

ჩემი პეშვიდან გამობერავს საკუთარი თასისთვის მინას,

ალისფრად ფერავს სიტყვით, მე რომ არასდროს მითქვამს,

და ნამსხვრევ-ნამსხვრევ მიმოფანტავს შორი ცრემლის ქვით.

 

ცეცხლის ნაჭდევი             

 

ჩვენ ძილს დავხსნოდით, რაკიღა უკვე ურვის საათის მექანიზმში ვიმყოფებოდით

და, როგორც წნელებს, ჩვენ ვდრეკდით ისრებს,

და უმალ უკუსხლტებოდნენ და დროს როზგავდნენ სისხლისდენამდე,

და მზარდი მწუხრის დასაცავად ხმას იმაღლებდი,

და “შენ” თორმეტჯერ ვუთხარ შენი სიტყვების ღამეს,

და ის განიხვნა და განხვნილი დარჩა ასევე,

და ერთი თვალი მის კალთას ვანდე, შენ ჩაგიმაგრე თმაში მეორე

და მე მათ შორის ცეცხლსადენი დავახვიე, არტერია გაშიშვლებული _

და იქიდან ამოინთხა ცინცხალი ელვა.

 

*  *  *                  

 

ვინც გულს მკერდიდან ღამისაკენ აასწრაფებს, ვარდს მოიპოვებს.

მისია ვარდის ფურცელიც და ეკალიც _ მისი.

სწორედ მის თეფშზე დაასვენებს ვარდი თავის შუქს,

აღივსებიან სურნელებით მისნი სასმისნი,

თავბრუს ახვევენ მას ჩრდილები სიყვარულისა.

 

ვინც გულს მკერდიდან ღამისაკენ მიმართავს და მაღლა ატყორცნის:

ის არ ააცდენს,

ის ქვას ქვას უწვდენს,

საათიდან სისხლი ჟღერს მისთვის,

ის დრო-ჟამს ზომავს თავისი დროით:

მას უფლება აქვს ითამაშოს ულამაზესი ბურთებით და

ისაუბროს შენზე და ჩემზე.

 

ბროლი              

 

ჩემს ბაგეებთან არ ეძიო შენი ტუჩები,

არც კართან _ უცხო,

არც თვალში _ ცრემლი.

 

შვიდი ღამის მაღლა ალისფერი ალისფრისკენ დაშურებულა,

შვიდ გულზე უფრო ღრმაა კარზე ხელის კაკუნი,

წყარო ხმაურობს შვიდ ვარდზე გვიან.

 

სუდარა   

 

ის, მსუბუქისგან შენ რაც მოქსოვე,

მომისხამს მე ქვის პატივსაცემად.

შეყვირებებს რომ ავშლი წყვდიადში,

მათ კვლავ წყვდიადი შეეგებება.

 

ხშირად, ენა რომ ბორძიკს დაიწყებს,

ის დავიწყებულ ნაკეცებს აჩენს,

და მიუტევებს, ვინც ახლა ვარ,

იმას, ვინც ვიყავ.

 

მაგრამ ფერდობთა მამაღვთაება

გამოყრუებულ დაფდაფს შემოკრავს,

და ნაკეცები როგორც ჩნდებოდა,

სიბნელე შუბლს კრავს.

 

ღია ზღვაში               

 

პარიზი, გემი, ჩაშვებული ჭიქაში ღუზა:

შემოვსხდომივართ სუფრას ორნი, შენ გადღეგრძელებ.

ვსვამ ისე დიდხანს, გიბნელდება ჩემი გული და

ვსვამ ისე დიდხანს, მის ცრემლებში ცურავს პარიზი,

ვსვამ ისე დიდხანს, რომ გეზს იღებს შორი ნისლისკენ,

სადაც სამყარო გვებურება, სადაც ყველა “შენ” არის ის ტოტი,

რომელსაც ჩუმ და მოფარფატე ფოთლად ვკიდივარ.

 

*  *  *                  

 

მარტო ვარ, მწიფე სიშავბნელით სავსე ჭიქაში

მე ფერფლის ყვავილს მოვათავსებ. ბაგეო დისა,

შენ ამბობ სიტყვას, სარკმლების წინ რომ ხარობს მერე,

და უხმოდ მეკვრის, რაც ოდესმე მიოცნებია.

 

უკვე ყვავილებმოთავებულ დროში ვყვავილობ,

ნაგვიანევი ფრინველისთვის დღვირს ვაგროვებდი:

ზაფხულგამოვლილს, ჩემთვის მოაქვს ცოცხალწითელი

ფრთით თოვლის ფიფქი, ნისკარტით კი _ ყინულის თესლი.

 

ტოლჩები

 

კლაუს დემუსს

 

დროის გრძელ სუფრებს

მოულხენენ ღმერთის ტოლჩები.

ბოლომდე სვამენ ხილულთა თვალებს და თვალდავსილთა თვალებსაც სვამენ,

გულებს მბრძანებელ აჩრდილებისა,

მწუხრიჟამის ჩაცვივნულ ლოყებს.

მომლხენთა შორის მათი ძალა უძლეველია:

როგორც სისავსე, ისე მიაქვთ ბაგეებთან სიცარიელე;

არ იღვრებიან, ვით შენ ან მე, აქაფებულნი.

 

*  *  *                  

 

ყოველთვის-სა და არასდროს-ს შორის

როცა ირწევა სიყვარულის ქანქარა, ღამით,

ეხლება მაშინ შენი სიტყვა გულის მთვარეებს

და საელჭექო შენი ლურჯი

თვალი ზეცას შეუწვდენს მიწას.

 

შორეული და სიზმარეულშავადნაფერი

კორომიდან ქარს მოაქვს ჩვენსკენ უკანასკნელი ამონასუნთქი,

და რაც განქარდა, ეხეტება დიდი, როგორც მომავლის ლანდი.

 

რაც ოდენ ქვემოთ ეშვება და ზეამაღლდება,

სულის სიღრმეში დამარხულს უღირს:

ის ბრმად, ვით მზერა, რომელსაც ვუმზერთ,

დროს ბაგეზე ეამბორება.

 

*  *  *                  

 

ასე ვიძინებ, ხოლო თვალი მრჩება ფხიზელი.

ბოლომდე ვცლიდით, წვიმა როცა ტოლჩას ავსებდა.

ღამეა გულის მადევარი, გული კი _ წველის _

მცელავო ქალო, თიბვა უკვე დაგაგვიანდა.

 

ასე თოვლივით თეთრი თმა გაქვს, ქარო ღამისა!

თეთრი შემომრჩა, თეთრს ვკარგავ და მეკარგებოდა!

ის საათების თვლით დაბმულა, მე კი _ წლებისა.

ჩვენ წვიმას ვსვამდით. ბაგე წვიმას ეწაფებოდა.

 

*  *  *

 

ისე შეცვლილხარ, სხვა ხარ ისეთი,

როგორსაც მე შენ ვერ გცნობ სრულიად:

იქ, ჭისწყაროთა უცხო მხარეში

ყოველგან რომ ძგერს, შენი გულია,

 

სადაც არ არის ბაგე მწყურვალი

და სახეს ჩრდილი არ ეკარება,

სადაც თავწყაროდ შუქს ჰპოვებს წყალი

და შუქი, როგორც წყალი, ქაფდება.

 

ყველა ციალი შენით ციალებს,

ჭების წყლებს შენი შუქი ჰფენია,

სრულ დავიწყებას უნდა მიეცეს

თამაში, შენ რომ მოგიგონია.

 

საიმედო ციხესიმაგრე     

 

მე ვიცი ყველა სახლის მიმწუხრი:

შენსაზე ბევრად ღრმა თვალია, იქ რომ მზერას მიმოატარებს.

ფრონტონზე გლოვის დიდი დროშა ააფრებულა:

მისი მაუდი წენგოსფერი _ არ კი იცი, რომ ის შენი მოქსოვილია.

მაღლაც ისე ფრენს, თითქოს შენვე არ მოგექსოვოს.

სალამს მოგიძღვნის ჭიშკართან სიტყვა, შენ რომელსაც დაემშვიდობე,

და რაც შეგეხო შენ აქ, წველიც, გულიც, ყვავილიც,

ის, რა ხანია, იქ სტუმრობს და შენ მას მერე არ შეგხებია.

თუმცა, იმ სახლში შენ სარკიდან გამოჩინდები,

ასე გიხილავს შენ სამივე, ყვავილი და გული და წველი.

და ის, უღრმესი ის თვალია, შენს ღრმა თვალს რომ დასწაფებია.

 

*  *  *

 

წამოიშალა უთეთრესად მტრედების გუნდი: რომ მიყვარდე, მომეცა ნება!

უხმო სარკმელში, ვხედავ, უხმო კარი ირწევა.

მდუმარ ოთახში მდუმარე ხე შემოისახა.

ისე ახლოს ხარ, თითქოს შენ აქ სულაც არ იყო.

 

მე მაღალ ყვავილს გამოგიწვდი, შენ გამომართმევ:

ის არც თეთრია, არც წითელი, არც ცისფერი _ მაგრამ მაინც დაისაკუთრებ.

ის იქ დარჩება სამუდამოდ, სადაც არ იყო.

არც ჩვენ ვყოფილვართ, მაშ, დავრჩებით ჩვენც მასთან ერთად.

 

ძილი და საკვები     

 

ღამის სუნთქვაა შენი ზეწარი, და უკუნეთიც შენ მოგიწვება.

მოგიალერსებს საფეთქელზე, ძილისთვის და სიცოცხლისთვის გამოგაფხიზლებს,

გაგნებს სიტყვაში, სურვილში, ფიქრში,

თითოეულ მათგანთან სძინავს, გამოგიტყუებს.

ის მარილს გვარცხნის წამწამებიდან და შენვე გიწვდის,

შენვე მოგართმევს ქვიშას, რომელსაც აყურადებს შენივე ჟამს ყურმიდებული.

ხოლო რადაც ის ვარდი იყო, ჩრდილი და წყალი,

შენ დაგარწყულებს.

 

თანამგზავრი   

 

დედაშენია, ვისი სულიც შენს თავს ზემოთ ფრენს.

დედაშენია, ვისი სულიც ღამეულ მგზავრს რიფებს შორის გაგაგნებინებს.

დედაშენია, ვისი სულიც გიფრთხობს ზვიგენებს.

 

აი, ეს სიტყვა დედაშენის გამოზრდილია.

ვინც დედაშენმა გამოზარდა, ქვიდან ქვამდე შენს სარეცელს გაიზიარებს.

ვინც დედაშენმა გამოზარდა, მიემთხვევა ნათლის ნამცეცებს.

 

*  *  *        

 

თვალები:

წვიმის ნიაღვარში გაბრწყინებული,

როცა ღმერთმა შესმა მიბრძანა.

 

თვალები:

ოქრო, ღამეჟამმა პეშვებში რომ ჩამიჩხრიალა,

ჭინჭარს რომ ვკრეფდი

და ანდაზებს ჩრდილებს ვუთხრიდი.

 

თვალები:

მწუხრი, ჩემს თავს ზემოთ გაელვებული, ჭიშკარში რომ გამოვიჭერი

და მერე, ჩემივ საფეთქელთა ყინულეთში გამოზამთრებულს,

მარადისობის საუფლოში ამხედრებულს მიმიხაროდა.

 

მარადისობა     

 

ღამის ხის ქერქი, დანა ჟანგადდაბადებული

შენ სახელებს და დროს და გულებს ჩაგჩურჩულებენ.

სიტყვა, რომელიც თვლემდა, როცა ჩვენ ჩაგვესმოდა,

ჩასრიალდება ფოთლოვანში:

შემოდგომა ენამჭევრი იქნება ალბათ,

და კიდევ უფრო ენამჭევრი _ ხელი, მისი შემგროვებელი,

და დავიწყების ყაყაჩოსებრ უჭკნობი – ბაგე, ამ ხელს რომ კოცნის.

 

ზვირთცემა      

 

ჟამო, ფრთას ისხამ დიუნებში.

 

ქვიშის მარცვლით შეკრული დრო ჩემს მკლავებში ამღერებულა:

მე ვწევარ მასში, მარჯვენაში დანა მიპყრია.

 

აქაფდი, ტალღავ! გაბედე და გამოდი, თევზო!

სადაც წყალია, კიდევ ერთხელ შეიძლება სიცოცხლის ჩენა,

სიკვდილთან ერთხმად კიდევ ერთხელ ამ სამყაროს გადმომღერება,

ღარტაფიდან კიდევ ერთხელ ამოხმობა: ნახეთ,

ჩვენ გვერგო თავშესაფარი,

ნახეთ, ქვეყანა ჩვენი იყო, ნახეთ,

როგორ ვეგზეთ ჩვენ ვარსკვლავს!

 

*  *  *                  

 

გულებიდან და თავებიდან

ღამის წველნი განიშლებიან,

და ცელთა მიერ ნათქვამ სიტყვას

სიცოცხლისკენ გადახრის ღამე.

 

ამ ღამესავით მდუმარენი,

სამყაროსკენ დავშურებულვართ:

მზერანი ჩვენნი,

მიმოცვლილნი, ნუგეშინის მოსაპოვებლად,

გზას მიიკვლევენ ცეცებით და

ბნელად გვიხმობენ.

 

მზერადავსილი

შენი თვალი ჩემს თვალში დუმს ამიერიდან,

მე, მოყარიბე,

დავწვდები და შენი გული ბაგესთან მიმაქვს,

შენ დასწვდები და შენი ბაგით ემთხვევი ჩემს გულს:

ის დაარწყულებს ჟამთა წყურვილს,

რასაც ახლა ვსვამთ,

დროს აღავსებენ ჟამნი იმით,

რაც ჩვენ ახლა ვართ.

 

თუ გვაგემოვნებს?

არა ბგერა, არა ნათელი

სხლტება ჩვენს შორის, ამის სათქმელად.

 

ო, წველნო, წველნო.

წველნო ღამისა.

 

*  *  *        

 

დაუცხრომელო გულო, ვისთვისაც, კელაპტართა და ჟამთა შუაგულ,

კერპთა მსახური აშენებს ქალაქს,

შენ ზე მიიწევ

ტბორებისკენ, ალვებთან ერთად:

სადაც ფლეიტა ღამისეულში

მისი დუმილის მეგობარს კვეთს და

წყლებს გამოუჩენს.

ნაპირზე

აზრი, შენიღბული, მიმოდის და სმენად ქცეულა:

რამეთუ არც რა

გამოხდება კუთვნილი სახით,

და სიტყვას, შენ რომ თავზე დაგნათის,

გვიმრის ფოთოლში მოფუსფუსე ხოჭოს რწმენა აქვს.

 

*  *  *        

 

თითქოს ვარცხნიდეს ქალის ცხედარს, თმას ისე ვარცხნის

იმას, ვინც კვართქვეშ დაატარებს თავის ლურჯ ნამსხვრევს.

 

ის გამოთასმულს დაატარებს სამყაროს ნამსხვრევს.

იცის სათქმელი, მაგრამ სიტყვებს ნაზ ღიმილს არჩევს.

 

ის თავის ღიმილს ამოურევს ერთ თას ღვინოში:

უნდა დალიო, ყოფნა თუ გსურს ამ სამყაროში.

 

ყოველთვის, როცა ფიქრიანად ჩასცქერს ცხოვრებას,

შენ ხარ სურათი, რომელშიც ის ამ ნამსხვრევს ხედავს.

 

*  *  *        

 

რაკი, სიტყვებით დაბრმავებული,

აღმოაცენებ შენ მას ღამიდან,

ხეს, რომლის ჩრდილიც ამავ ხეზე უწინ ყვავილობს:

დაეხურება ფერფლისქუთუთო, რომლის ქვეშ იყო, თვალი დისა

თოვლში ფიქრს რომ გამოახვევდა _

 

სრულიად ჰყოფნის ფოთლეული ამიერიდან

ქარის ქროლვის და გამოთქმულის ამოსაკითხად,

და მოჯარული ვარსკვლავები

ახლა დროის სარკეში ჩანან.

 

ტაფობში ფეხი ჩაიმყარე, მოზიდე თაღი:

იქ ის, შენი და, დაგდევნებია,

ხოლო სიკვდილი, მომდინარე თვალის ჭრილიდან,

პურს გიყოფთ თბილი მიღების ნიშნად,

ისიც თქვენსავით თასს ეტანება.

 

და თქვენ მას ღვინოს შეუზავებთ სანელებლებით.

 

ლანდშაფტი     

 

ამ მიწის კაცნო – თქვენ, მაღალო ალვის ხეებო!

ბედნიერების შავო ტბორებო _ სიკვდილისკენ დედამიწის ამრეკლავებო!

 

ამ ბრწყინვალებით გარემოცულს გხედავდი, დაო.

 

სიჩუმევ!

 

სიჩუმევ! გულში ჩაგასობ ეკალს,

რაკიღა ვარდი, რაკიღა ვარდი

ჰგიებს სარკეში ჩრდილთან ერთად, სისხლად იღვრება!

სისხლად იღვრება იმ დროიდან, ჰოს და არას ერთმანეთში როცა ვურევდით,

როცა ვწრუპავდით,

რაკიღა ჭიქა, მაგიდიდან რომ ხტებოდა, ზარს გამოსცემდა:

რეკვით გვამცნობდა ღამეს, რომელიც ბნელს მოიდებდა ჩვენზე ხანგრძლივად.

 

ჩვენ ვსვამდით ხარბი ბაგეებით:

ნაღველივით გემო ჰქონდა,

მაგრამ მაინც ქაფდებოდა, მსგავსად ღვინისა _

ხოლო მე შენი თვალების ჭავლს ავდევნებოდი,

და ენა სიტკბოს ჩაგვლუღლუღებდა…

(ასე ლუღლუღებს, იგი ჯერაც ასე ლუღლუღებს.)

 

სიჩუმევ! ეკალს განუმსჭვალავს ღრმად შენი გული:

ვარდთან ერთად გამოკონილა.

 

წყალი და ცეცხლი   

 

რა ჟამსაც კოშკში გამოგამწყვდიე და სიტყვა წარვთქვი ურთხელთა მიმართ,

იქიდან ცეცხლის ალმა ისკუპა და აგიზომა კაბა უეცრად, საქორწილო შენი სამოსი:

 

ნათელ არს ღამე,

ნათელ არს ღამე, ჩვენ რომ გულები აღმოგვიჩინა,

ნათელ არს ღამე!

 

თავის ნათებას ის ზღვას გაუწვდენს,

სრუტის მთვარეებს ძილს შემოურღვევს და აქაფებულ სუფრებზე შედგამს,

ის მათგან დრო-ჟამს ჩამომბანს წმინდად:

შენ, მკვდარო ვერცხლო, ისევ გაცოცხლდი, თასად და ჯამად გადაიქეც, როგორც ნიჟარა!

 

ბობოქრობს სუფრა ჟამით ჟამამდე,

კათხები ქარით ამოივსება,

ზღვა მიმოიპყრობს, მოქაფავს ხორაგს:

გზააბნეულ თვალს, ჭექნაკრავ ყურს,

თევზსა და მცურავს.

 

ბობოქრობს სუფრა ღამით ღამემდე,

და ჩემს თავს ზემოთ მიცურავენ დროშები ხალხთა,

და ჩემს მხარდამხარ კაცთა ხელი ნაპირისკენ კუბოებს ხოფავს,

ხოლო ჩემს ქვემოთ ცაობს, ვარსკვლავობს, ვით ჩემს მხარეში იოანეს დროს!

 

და მზერა შენსკენ მომიმართავს,

მზეცეცხლოვანო:

იფიქრე დროზე, ღამე მთის ფერდობს ჩვენთან ერთად რომ მიუყვებოდა,

იფიქრე დროზე,

იფიქრე, სწორედ ის რომ ვიყავ, ვინც ამჟამად ვარ:

ოსტატი კოშკთა, საპყრობილეთა,

ქროლვა ურთხლებში, ზღვაში მომლხენი,

სიტყვა, რომელშიც შენი ტანი ჩაიფერფლება.

 

*  *  *                  

 

დათვალე ნუში,

დათვალე, მწარე რაც იყო და ფხიზელს გტოვებდა,

და მიმათვალე:

 

შენს თვალს ვეძებდი, რომ განხვენ და არვინ გიმზერდა,

იმ საიდუმლო ძაფს ვნასკვავდი,

რომელზეც ცვარი, შენგან ნაფიქრი,

ტოლჩებისკენ ჩასრიალებდა, დაცულებისკენ

ჯადოსიტყვით, არვის გული რომელმაც ჰპოვა.

 

პირველად სრულად იქ შეხვედი სახელში, შენი რომელიც არის,

შენსკენვე მტკიცე ნაბიჯებით ეშურებოდი,

უროები თავისუფლად ირწეოდნენ შენი დუმილის ზარსაკიდ ღერძზე,

შენ გაწყდებოდა მოსმენილი,

გარდაცვლილმა მოგხვია მკლავი,

და თქვენ, სამმა, მიმწუხრი განვლეთ.

 

გამამწარე,

მიმათვალე ნუშებს.

 

მსმენოდა

 

მსმენოდა,

წყალში ქვა არისო და წრეც არისო

და წყლის თავს _ სიტყვა,

ქვის გარშემო წრის შემომწერი.

 

მე ვნახე წყლისკენ დაშვებული ჩემი ალვის ხე,

მე ვნახე, სიღრმეს მისი ხელი როგორ სწვდებოდა,

ვნახე ღამისთვის ცისკენ ლოცვად აღვლენილი მისი ფესვებიც.

 

მე მისკენ როდი ავჩქარებულვარ,

ოდენ პურისგულს ვკრებდი ფსკერიდან,

რომელსაც შენი თვალის იერი და შენი თვალის სიდიადე აქვს,

მე შენ ყელიდან შემოგახსენი ყელსაბამი შეგონებათა

და იმ მაგიდას მოვავლე ქობად, რომელზეც პურის გული იდო ამიერიდან.

 

და ჩემი ალვა ვეღარ ვიხილე.

 

ნაჯახებით მოთამაშე       

 

ღამისმიერი შვიდი საათი, და წელიწადიც სიფხიზლის – შვიდი:

შენ, ნაჯახებით მოთამაშე,

წევხარ აღმდგარი ცხედრების ჩრდილში

_ ო, ხეები, რომლებსაც არ ჭრი! _,

დადუმებულთა ბრწყინვალების თავებთან წევხარ,

ფეხებთან სიტყვათ სიღატაკისა,

წევხარ და ისევ ნაჯახებით თამაშს განაგრძობ _

და ბოლოს ბრწყინავ, როგორც ისინი.

 

ტახად სახული

 

ტახად სახული,

ნაბიჯმძიმე შენი სიზმარი ტყეს შერევია საღამოსპირზე.

თეთრად ელავენ,

ვით ყინული, საიდანაც ამოირღვა,

ტახის ეშვები.

 

ის მწარე კაკალს

ამოჩიჩქნის ბალახებიდან,

რომლებმაც ხეებს გამოსტაცეს თავისი ჩრდილი,

კაკალი,

შავი, როგორც გული, შენმა ფეხმა რომ მოიშორა.

როცა აქ შენვე მიმოდიოდი.

 

ის კაკალს დაფქვავს

და მოღრუტუნე მისი სვე-ბედი კორომს აღავსებს,

მერე გეზს იღებს

ზღვისპირისკენ, თავქვე ეშვება,

იქითკენ, სადაც

ზღვის ძლიერება

რიფებს მრისხანედ დაფუძნებია.

 

და იქნებ

სწორედ ამ ნაყოფმა, მისმა ნაყოფმა,

ელვარე თვალი მონუსხა და

ქვებს ცრემლები დააღვრევინა.

 

ასიზელი 

 

უმბრიის ღამე.

უმბრიის ღამე ზარისა და ზეთისხილის ფოთოლთა ვერცხლით.

უმბრიის ღამე ქვით, რომელიც აქეთ მოგქონდა.

უმბრიის ღამე მოტანილი ქვით.

 

დადუმებულა, სიცოცხლისკენ რაც ამაღლდა, დადუმებულა.

ხელადები მი-და-მოავსე.

 

თიხის ხელადა.

თიხის ხელადა, რომელსაც მტკიცედ შეეზარდა მეთუნის ხელი.

თიხის ხელადა, აჩრდილის ხელს რომ სამუდამოდ მოუმწყვდევია.

თიხის ხელადა, აჩრდილის დამღით.

 

ქვა, ქვა, საითაც გაიხედავ.

შეუშვი ვირი.

 

მოჩაქჩაქე ეს ცხოველი.

მოჩაქჩაქე ცხოველი თოვლში, უშიშვლესი ხელი რომ ფანტავს.

მოჩაქჩაქე ეს ცხოველი სასახლეში ჩავარდნილი სიტყვის წინაშე.

მოჩაქჩაქე ცხოველი, ძილს რომ ღოღნის ხელიდან.

 

ელვა, ნუგეში რომ არ სურს, ელვა.

გარდაცვლილები _ ფრანცისკ, ისინი მოწყალებას ითხოვენ ჯერაც.

 

ცვალებადი გასაღებით    

 

შენ ცვალებადი გასაღებით

აღებ სახლის კარს,

რომელშიც აღწევს მდუმარის თოვლი.

იცვლება შენი გასაღები,

შენი პირიდან ან ყურიდან ან თვალიდან

დადენილი სისხლის მიხედვით.

 

იცვლება შენი გასაღები და – შენი სიტყვა,

ფიფქთან ერთად რომ შეიძლება შემოაღწიოს.

შესაბამისად იმ ქარისა, შენ რომ გაძევებს,

ამ სიტყვას თოვლი მოეგრაგნება.

 

აქ     

 

აქ _ ეს გულისხმობს აქ, ალუბლის ფერს სადაც სურს, უფრო შავი იყოს, ვიდრე იქ იყო.

აქ _ ეს გულისხმობს ამ ხელს, მას რომ ყოფნაში შველის.

აქ _ ეს გულისხმობს გემს, რომლითაც გადავურჩი ქვიშის მდინარეს:

მისაბლული წევს

ის იმ ძილში, შენ რომელიც მიმოაბნიე.

 

აქ _ ეს გულისხმობს კაცს, ჩემთვის ნაცნობს:

თეთრია მისი საფეთქელი,

მსგავსი ხვატისა, ის რომ აქრობდა.

შუბლში მესროლა თავისი კათხა,

მაგრამ დაბრუნდა

ერთი წლის მერე,

ნაჭრილობევი რომ დაეკოცნა.

წყევლის და ლოცვის სიტყვებს ამბობდა,

მერე ხმა აღარ ამოუღია.

 

აქ _ ეს გულისხმობს აი, ამ ქალაქს,

რომელსაც შენ და ღრუბელი მართავთ,

რომელსაც მისი მწუხრები მართავს.

 

ნატურმორტი  

 

წყვილი სანთელი, წყვილი ალი, წყვილი ნათება.

 

და ეს აქ, ამის ქვემორე: თვალი,

დაუწყვილები და დახურული,

საღამოს მომხაოებელი, რომელიც დადგა

ისე, რომ მწუხრად არ ქცეულიყო.

 

წინ კი – ის უცხო, შენ აქ რომლის სტუმარიც გქვია:

ნარშავი, ნათელს მოკლებული,

რომლითაც ბნელი ასაჩუქრებს ყოფიერებებს,

შორეთიდან,

რათა დარჩეს დაუვიწყარი.

 

და ესეც, ყრუში დაკარგული:

ბაგე,

ქვიანში გაქვავებულ-განმტკიცებული,

გამოხმობილი იმ ზღვის მიერ,

წლებს რომ ახვეწს საკუთარ ყინულს.

 

და მშვენიერი    

 

და მშვენიერი, შენ რომელსაც ჩეჩავდი, და თმა,

რომელსაც ჩეჩავ:

ნეტავ, რომელი სავარცხელი

ვარცხნის მას ისევ, ამ მშვენიერ თმას?

ნეტავ, რომელი სავარცხელი

და ვისი ხელით?

 

და ქვები, შენ რომ აგროვებდი,

შენ რომ აგროვებ:

საით დასცემენ ქვები ჩრდილებს,

და რა სიშორით?

 

და იგივ ქარი, სადღაც ზემოთ მიმოხლილი,

და იგივ ქარი:

კრებს და თავს უყრის ის ამ ჩრდილებს?

მას შენში ურევს?

 

ტყიანი        

 

ტყიანი, მონამყვირალები ირმების მიერ,

ქვეყნიერება მოეჯარვის უკვე იმ სიტყვას,

ზაფხულით – გახანგრძლივებულით – გახურებული,

შენს ტუჩებზე რომ მონდომებით დაყოვნებულა.

 

შორს გაიტაცებს მას სამყარო, ასდევნებიხარ,

მისდევ და სავალს ვეღარ იგნებ – და შენ შეიგრძნობ,

როგორ გირკალავს მკლავს ციური მანანას ირგვლივ

ქარი, რომელსაც ენდობოდი უტყვად, ხანგრძლივად.

 

იმას, ძილიდან ვინც მოვიდა

და ძილს მიეცა,

ნებაც მიეცა, დაარწიოს გრძნებით შეკრული.

 

შენ მას მიარწევ თავქვე დინებით,

რომელშიც ჭარლი ირეკლება,

ბუდეების არსად-თან ახლოს.

 

შენ მას მიარწევ ქვემოთ-ქვემოთ, ნაკაფის გავლით,

რომელსაც ღრმად ტყის ხურვებაში თოვლი სწადია,

და რწევა-რწევით გარდაიწვდი იმავ სიტყვისკენ,

იქ რომ სახელდებს იმას, რაც შენ გაგთეთრებია.

 

მწუხრი სიტყვათა

 

მწუხრი სიტყვათა – სიჩუმეში ჯადოჯოხით მიწისქვეშა წყალს რომ ეძებენ!

ერთი ნაბიჯი, და – მეორე,

იქვე – მესამე, რომლის კვალი

შენი ჩრდილით არ წაიშლება:

 

პირს იხსნის

დროის ნაიარევი

და სისხლის ტბორში დაძირავს მიწას –

ქოფაკნი სიტყვაღამის, ქოფაკნი

შენს შუაგულში

ხმას იმაღლებენ:

რას ზეიმობენ? ველურ წყურვილს

და ველურ შიმშილს…

 

უკანასკნელი მთვარე ჩნდება, რათა გიშველოს:

გრძელ ვერცხლისფერ ძვალს –

იმ გზასავით შიშველს, შენ რომ აქ მოგიყვანა –

ხროვას მიუგდებს,

მაგრამ მაინც ვერაფერს გშველის:

სხივი, რომელიც გააღვიძე,

აქვე ქაფდება,

ტივტივ მოცურავს ის ნაყოფი,

დიდი ხნის წინ შენ რომ ჩაკბიჩე.

 

ფერდობი    

 

ჩემს გვერდით ცხოვრობ, ჩემი მსგავსი:

ქვად მოსული

ჩაშვავებულ ლოყაზე ღამის.

 

ო, ეს ფერდობი, საყვარელო,

სადაც ვგორავთ შეუსვენებლივ

ჩვენ, ქვანი,

ღარაკ-ღარაკ მბრუნავნი.

ჯერიდან ჯერზე კიდევ უფრო მომრგვალებულნი.

მსგავსნი. უცხონი.

 

მონამთვრალევი, ო, ეს თვალი,

აქ ჩვენსავით რომ ეხეტება,

და, ზოგჯერ, ჩვენ ის

ერთარს გვხედავს გაკვირვებული.

 

ვიცი    

 

და შენ, შენც ასე –:

დაჭუპრებული.

ვით ყოველივე ღამითრწეული.

 

ირგვლივ ეს თრთოლვა-ფრთებისცემანი:

რაც ჩამესმის და რასაც ვერ ვხედავ!

 

და შენ,

ვით დღისგან თავდახსნილი თითოეული:

დაჭუპრებული.

 

და თვალნი, შენ რომ გეძიებენ.

ჩემი თვალიც – ამ თვალთა შორის.

 

მზერა:

სულ ერთი ძაფით მეტი, შენ რომელიც შემოგევლება.

 

ეს გვიანი, გვიანი შუქი.

ციმციმებენ ძაფები: ვიცი.

 

მინდვრები    

 

ყოველთვის ერთი, ხე ალვისა

აზრის კიდეზე.

ყოველთვის თითი, სამანთან რომ

ამაღლებულა.

 

ხოლო მისგან შორს

მწუხრს ორნატი შეუყოვნდება.

მაგრამ ღრუბელი:

ის არ ყოვნდება.

 

ყოველთვის თვალი.

ყოველთვის თვალი, რომლის ქუთუთოს

შენ გაახელ, როცა შენიშნავ

მის ჩამოხრილ დედმამიშვილებს.

მიწყივ ეს თვალი.

 

მიწყივ ეს თვალი, რომლის მზერა

იმ ერთს, ალვას, მოეხლართება.

 

ხსოვნა    

 

ლეღვითნაყრული იყოს გული,

მასში ჟამი გაიხსენებს

ნუშისთვალს მკვდრისას.

ლეღვითნაყრული.

 

ზღვის სუნთქვაში კი – სიპი,

ჩაშლილი

შუბლი,

დაიკო ფრიალო კლდეთა.

 

და ირგვლივ შენი ჭაღარისა ფართოვდება

სამზეური ღრუბლის

საწმისი.

 

ღამით დაბერილი

 

ჰანა და ჰერმან ლენცებს

 

ტუჩები, ღამით დაბერილი,

ყვავილებისა;

ტანები ნაძვის ხეებისა,

დაჯვარული, მიმოჭდობილი;

ხავსი – გამხმარი, ქვა – მორყეული,

შემზადებულან მყინვარის თავს

უსასრულო ფრენისთვის ჭკები:

 

ეს მოდამოა, სადაც ისინი

შესვენებულან, ვისაც ვეწიეთ:

 

მათ მიერ ჟამი აღარასდროს დასახელდება,

ფიფქს აღარასდროს დაითვლიან,

წყლებს საგუბრამდე აღარასდროს აუყვებიან.

 

ისინი დგანან განრიდებით ამ სამყაროში,

ყოველი თავის ღამესთან ერთად,

ყოველი თავის სიკვდილთან ერთად,

მიუკარები, თავშიშველი, ნიშანდებული

ახლოეულით და შორეულით.

 

იმ ვალს იხდიან, მათ საწყისს რომ სული ჩაუდგა,

ვალს იმ სიტყვისა,

ამ ზაფხულივით უკანონო რომელიც არის.

 

სიტყვა _ შენ იცი:

მიცვალებული.

 

ჩვენ ის განვბანოთ,

ჩვენ ის დავვარცხნოთ

და მისი თვალი

ცისკენ მივმართოთ.

 

პოლ ელუარის სახსოვარი    

 

იგივ სიტყვები ჩაუსვენე საფლავში ცხედარს,

რომლებსაც ერთ დროს მეტყველებდა, რათა ეცოცხლა.

თავი მათ შორის დაუვანე,

განაცდევინე

ლტოლვის ენები,

მარწუხენები.

 

ქუთუთოებზე დაასვენე გარდაცვლილს სიტყვა,

რომელსაც იგი არ ეტყვის იმას,

ვინც მას შენობით ესიტყვებოდა,

სიტყვა,

რომლის პირ მისი გულის სისხლმა იჩქეფა,

როცა შიშველმა ხელმა, მსგავსმა მისივ ხელისა,

იმისმა ხელმა, ვინც შენობით ესიტყვებოდა,

მიალურსმა ხეების მერმისს.

 

შენ მას ეს სიტყვა დაასვენე ქუთუთოებზე:

იქნებ,

მის თვალში, სილურჯეს რომ ინახავს ჯერაც,

შეაღწიოს სულ სხვა სილურჯემ,

და მაშინ ის, ვინც მას შენობით ესიტყვებოდა,

იოცნებებს, რომ მას “ჩვენ” უთხრას.

 

შიბოლეთი

 

ჩემს ქვებთან ერთად,

მსხვილ ცრემლებთან,

გისოსების მიღმა დაღვრილთან,

 

ბაზრის მოედნის შუაგულში

მათ შემათრიეს,

იქ,

სადაც დროშა აღემართათ, რომლის წინაშეც

ფიცს ვერ დავდებდი ვერანაირად.

 

ფლეიტა,

მრჩობლი ფლეიტა ღამის:

იფიქრე ბნელ

წყვილ დაფიონზე

ვენის, მადრიდის.

 

ააფრიალე შენი დროშა ანძაზე,

ხსოვნავ.

ქიმზე ანძისა,

სადღეისოდ, სამარადისოდ.

 

გულო:

აქ, ბაზრის მოედნის შუაგულ,

დაე, იყავ შესაცნობელი.

აღმოიძახე ეს, შიბოლეთი, სამშობლოდან

შორს დაშთენილმა.

თებერვალი. No pasarán.

 

მარტორქაო:

შენ უწყი ქვები,

შენ უწყი წყლები,

გამომყევი და

ესტრემადურას

ხმებთან

მიგიყვან.

 

ჩვენ გხედავთ           

 

ჩვენ გხედავთ, ცაო, დიახ, ჩვენ გხედავთ.

შენ გამოდევნი წყება-წყება

ჩუტყვავილებს,

ჩირქოვან წყლულებს.

ასე ამრავლებ მარადისობას.

 

გხედავთ, მიწაო, დიახ, ჩვენ გხედავთ.

წყება-წყება განასხვისებ

სულებს,

აჩრდილებს.

ასე სუნთქავენ დროის ხანძრები.

 

კენოტაფი         

 

მიმოაბნიე, უცხოვ, შენი ყვავილები, უშფოთველად მიმოაბნიე:

შენ მათ გაუწვდენ ქვედამართულ სიღრმეებს:

ბაღებს.

 

ვინც აქ უნდა წოლილიყო, იგი

არსად წევს. მაგრამ მის გვერდით სამყარო წევს,

ის სამყარო, რომელმაც თვალი

მრავალფერადი ყვავილობის წინაშე განხვნა.

 

მაგრამ მან, რაკი ბევრი ნახა,

ბრმები არჩია:

ის ვიდოდა და ბევრად მეტს კრეფდა:

ის კრეფდა სურნელს –

და ეს მათ, ამის მნახველებმა, არ აპატიეს.

 

ამის მერე კი წავიდა და იშვიათ წვეთს დაეწაფა –

მან ზღვა დალია.

თევზნი ზღვისანი –

თუ შეერთვნენ თევზნი ზღვისანი?

 

თქვი შენც

 

თქვი შენც,

თქვი, როგორც უკანასკნელმა,

თქვი შენი სიტყვა.

 

თქვი _

არა არ კი განწვალო ჰო-სგან.

შენს სიტყვას აზრი მიანიჭე:

უბოძე ჩრდილი.

 

უბოძე ჩრდილი საკმარისად,

ისევე მრავლად,

როგორც შენს ირგვლივ თვლი საჭიროდ ანაწილებდე

შუაღამესა და შუადღესა და შუაღამეს შორის.

 

მიმოიხედე:

ნახე, რარიგ მოზღვავდება სიცოცხლე ირგვლივ _

სიკვდილისას! სიცოცხლე ირგვლივ!

მართალს მეტყველებს, ვინც ჩრდილს მეტყველებს.

 

თუმცა კი, უკვე მჭიდროვდება შენი სადგომი:

საით აწიღა, განჩრდილულო, აწიღა საით?

წამოიმართე. მაღლით იმართე.

შენ გაილევი და გახდები კიდევ უფრო ვერსაცნობი, უფაქიზესი!

უფაქიზესი: ძაფი,

რომლითაც მას, ვარსკვლავს, ქვემოთ დაშვება ნებავს:

ქვემოთ ცურავდეს რათა, ქვემოთ,

სადაც იგი საკუთარ თავს ჩაჰკვირვებია: მოყარიბე

სიტყვათა მსუბუქ ტალღაზე მბრწყინავს.

 

ჟამწითელი ტუჩებით

 

ზღვაში დამწიფდა ბაგე, დაისი

რომლის სიტყვებსაც აქ იმეორებს,

წინაშე თავის ამ ქვეყნებისა.

ის მათ ბუტბუტით იმეორებს,

ჟამწითელი ტუჩებით ამბობს.

 

ბაგე, ზღვის მიერ დამწიფებული,

ზღვის მიერ, სადაც თინუსს ცურვა ეამებოდა

ელვარებაში,

კაცთაკენ რომ მიმართავს ნათელს.

 

ვერცხლი თინუსის, სხივშემსჭვალული,

ვერცხლოვანი სარკე თინუსის:

აღმოუჩვენებს თვალებს

მეორე _ მოყარიბე _ დიდებას

შუბლთა.

 

ვერცხლი და ვერცხლი.

ორჯერადი ვერცხლი სიღრმისა.

 

ეგ ნავი იქით მიმართე,

ძმაო.

შენი ბადე კი ამის მერე ჩააგდე,

ძმაო.

 

აღმოზიდე და

ჩვენს სახლებში მიმოაბნიე,

ჩვენს მაგიდებზე მიმოყარე,

ჩვენს თეფშებზე მიმოაბნიე _

 

უყურე, როგორ სივდებიან ჩვენი ტუჩები,

ისინიც, მსგავსად დაისისა, ჟამწითლულები,

ისინიც მისებრ მობუტბუტენი _

და ბაგე ზღვიდან

უსასრულო კოცნისათვის

ამოინთქმება.

 

ARGUMENTUM E SILENTIO

 

რენე შარს

 

მისაბლულია

ოქროსა და დავიწყებას შორის:

სიღამე.

ორივ მას არის ჩაფრენილი.

ორივ მისგან საზრდოობდა მოქმედების თავისუფლებით.

 

დადე,

ამიერ შენც იქით დადე, ამო-

ნათება რასაც ნებავს დღეებთან ერთად:

სიტყვა, ვარსკვლავზე გადამფრენი,

ზღვის თავს ლივლივა.

 

სიტყვა თვითეულს.

თვითეულს სიტყვა, რომელიც მაშინ უმღერდა იმას,

როცა მიპარვით აცხრებოდა ზურგიდან ხროვა _

თვითეულს სიტყვა, რომელიც მას უმღეროდა და ხევდებოდა.

 

მას, ღამეს,

მფრენი ვარსკვლავის თავს, ზღვის თავს ლივლივა,

მასვე, უთქმელი,

სისხლი რომ არ გადმოაჩქეფა,

შხამით აღსავსე კბილმა როცა ბგერები ჩაჭრა.

 

მას სიტყვა უტყვი.

 

პირისპირ სხვათა, რომლებიც მალე,

ვით მეძავებით, მოალყულნი მტანჯველთა სმენით,

ლამის დროსაც და დროებებსაც გადასწვდებიან,

ის დაამოწმებს ბოლო ჟამზე,

ბოლო ჟამზე, როცა ოდენ ბორკილების ჟღარუნი ისმის,

ის დაამოწმებს იმას, ვინც იქ წევს

დავიწყებასა და ოქროს შორის,

ოდითგანვე ძმებად მათი დამწყვილებელი _

 

რამეთუ, მითხარ, სად

ინათებს, თუ არა მასთან,

ვინც თავის ცრემლის ნიაღვარში

დაძირულ მზეებს ნათესს უჩვენებს

კვლავაც და კვლავაც?

 

მევენახენი

 

ნანი და კლაუს დემუსებს

ისინი მისი თვალების ყურძენს აბინავებენ შემოდგომაზე,

მთელ ამ ნატირალს გამოწურავენ და დაწურავენ, ამას აგრეთვე:

ასე სურს ღამეს,

ღამეს, რომელსაც აი, ესენი, ქვის კედლები, ჩამოყრდნობია,

ამას მოითხოვს ქვა,

ქვა, რომელზეც მისი ჭიგო ესიტყვება გაუთავებლად

პასუხის დუმილს _

ჭიგო იმისი, რომელიც ერთხელ,

რომელიც ერთხელ შემოდგომაზე,

როს წელიწადი სასიკვდილოდ ჩაივსება, როგორც მტევანი,

გამოგონილის შახტს ჩასძახებს, უტყვის გავლით,

ერთხელ და გაბმით.

 

ისინი ნაყოფს მოისთვლიან შემოდგომაზე, ისინი ყურძენს დაწურავენ,

დროს, ვით მის თვალს, გამოწურავენ,

ნაჟურს, ნატირალს

აყუჩებენ მზის საცხედრეში,

ღამესავით მტკიცე ხელით რომ ამზადებენ:

რათა სწყუროდეს მერე ბაგეს, მოგვიანებით _

მას მიმსგავსებულ ბაგეგვიანურს:

ბრმის შესახვედრად მორკალულ და დათრგუნულ ბაგეს,

სასმელი სიღრმივ რომლისკენაც შექაფქაფდება,

როს ცა ეშვება ჩაეშვება ცვილისფერ ზღვაში,

რათა შორიდან, ვით სინათლის ნამწვი, ბრწყინავდეს,

ტუჩები როცა სველდებიან ბოლოსდაბოლოს.

 

TENEBRAE

 

აქვე ვართ, ღმერთო,

ახლოს ვართ და ხელით საწვდომნი.

 

ღმერთო, ერთმანეთს

უკვე ისე ვეჭიდებით, თითქოს

შენი სხეულია თითოეული

ჩვენთაგანის სხეული, ღმერთო.

 

ილოცე, ღმერთო,

ჩვენ აქვე ვართ,

ილოცე ჩვენთვის.

 

ქარითრხეულნი ვისწრაფოდით,

ვისწრაფოდით, ღარტაფთან და კრატერთან რომ

დავხრილიყავით.

 

დასარწყულებლად ვვიდოდით, ღმერთო.

 

სისხლი იყო, სისხლი,

შენ რომ დაღვარე, ღმერთო.

 

თვალს ჭრიდა იგი.

 

შენს ხატებას არეკლავდა ჩვენს თვალში, ღმერთო,

თვალი და ბაგე განხვნილი და ცარიელი დაგვირჩა, ღმერთო.

ჩვენ შევსვით, ღმერთო.

სისხლი და ხატი, ამ სისხლში რომ ჰგიებდა, ღმერთო.

 

ჩვენ აქვე ვართ,

ილოცე, ღმერთო.

 

ყვავილი

 

ქვა.

ქვა ჰაერში, მე რომელსაც დავედევნე.

შენი თვალი, ამ ქვასავით ბრმა.

 

ჩვენ ვიყავით

ხელები და

წყვდიადს ვხაპავდით, ვპოვებდით

სიტყვას, რომელიც ზაფხულს მაღლა აუყვა:

იგივ ყვავილი.

 

უსინათლოთა სიტყვა – ყვავილი.

შენი თვალი და ჩემი თვალი:

წყლისთვის

მზრუნველნი.

 

ზრდა.

გულისკედელ-გულისკედელ

ჩამოფურცვლილი.

და ერთი სიტყვაც, ამის მსგავსი, და უროები

დაიწყებენ სივრცეში რწევას.

 

სითეთრე და სიმსუბუქე

ქვიშის ნამგალა დიუნები, აურაცხელი.

ქარის ჩრდილში, ათასჯერადი: შენ.

შენ და მკლავი,

რომლითაც შიშვლად შეგეზარდე, მე,

დაკარგული.

 

სხივები. უხვად მოგვეფრქვევიან.

ჩვენ ვფლობთ სინათლეს, ტკივილს და სახელს.

 

რაც გვამოძრავებს,

სითეთრეა,

რასაც ჩვენ ვცვლით,

უწონადია.

თეთრია და მსუბუქია:

დაე, მიწყივ მოგზაურობდეს.

 

სიშორეები, მთვარესთან ახლოს, ისე, როგორც ჩვენ.

ისინი კლდეებს აშენებენ, რომლებზეც მერე

მოგზაური ეს სითეთრე დაილეწება,

ხოლო ისინი აშენებენ

ისევ და ისევ:

სინათლის ქაფით და შხეფებით სავსე ტალღებით.

 

ეს მოგზაური სინათლეა, კლდეებიდან მანიშნებელი.

ის უხმობს

შუბლებს,

ასარეკლად რომ გვათხოვეს,

სწორედ იმ შუბლებს.

 

შუბლები.

იქით მივსრიალებთ ჩვენ მათთან ერთად.

და ამ შუბლთა სანაპირონი.

 

შენ გძინავს?

 

ძილი.

 

კვლავაც ირჯება ზღვის წისქვილი,

ყინულივით ნათელი და გაუგონარი,

ჩვენივ თვალებში.

 

 

 

თოვლის საწოლი               

თვალნი, სინათლეწართმეულნი, შავი ჭირის მთათა კალთებში: აი, მოვდივარ,

გულში მტკიცედ ამოზრდილი.

აი, მოვდივარ.

 

კედელი მთვარის სარკის, ირიბი. დაქანებული.

(გაელვარება, დალაქული სუნთქვის ლაქებით. აქა-იქ – სისხლი.

სული, ღრუბლებში გახვეული, კიდევ ერთხელ თითქმის და ფორმა.

ჩრდილი, ბრჭყალებში მოქცეული, ათივე თითის.)

 

თვალნი, ქვეყანაწართმეულნი,

შავი ჭირის მთათა კალთებში,

თვალნი და თვალნი, ისევ და ისევ:

 

თოვლის საწოლი ჩვენ ორს ქვემოთ, თოვლის საწოლი.

ულევი ბროლი,

დროღრმივ დაგისოსებული, ვვარდებით და

ვვარდებით და ვწევართ, ვვარდებით.

 

და ჩვენ ვვარდებით:

ვიყავით და ვართ.

ჩვენ ვართ ერთხორც ღამესთან ერთად.

გასასვლელებში, გასასვლელებში.

 

ღამე  

 

ხრეში და ჩამონახრეში და ნამსხვრევების სუსტი ჩქამი,

მსგავსი ჟამთა ნუგეშინისა.

 

თვალთაცვალება, უდროო დროს, ბოლოსდაბოლოს,

ხატშეუცვლელი,

გახევებული

თვალის ბადურა – :

ნიშანია მარადისობის.

 

მოაზრებადი:

შორ სიმაღლეში, სამყაროს მართვის ბერკეტები,

ვარსკვლავის მსგავსი,

სიალისფრე ორთა ბაგეთა.

 

მოსმენადი (ალიონზე?): ქვა,

რომელიც მეორე ქვას დამიზნებოდა.

 

ხელი

 

მაგიდა, ჟამთახისგან ნაკეთი,

ბრინჯი და ღვინო.

თანხლებული

მდუმარებით, მირთმევით, შესმით.

 

ხელი, რომელსაც ვეამბორე,

უნათებს პირებს.

 

ლანდშაფტის ჩანახატი

 

ოვალური საფლავები, ქვევით. ოთხტაქტში

წელიწადების სვლისა ზემორე

საფეხურდაცერებულთა ირგვლივ.

 

ლავა, ბაზალტი, სამყაროსგულ-

განმჭოლმხურვალე ქანები მთისა.

თავწყაროსტუფი,

შუქი სადაც გვეშურებოდა, წინმსწრები

სუნთქვის.

 

ზეთისხილისფრად, ზღვამჭოლმტვრიანი იგივ

ჟამი ხელშეუხები. მიმართული

ცენტრისკენ, ლეგა,

ქვისუნაგირა, ზემორე მისა,

დანახშირებულ-დაკოპებული,

ნიშაელვარე

შუბლი მხეცისა.

 

ვიწროდწარმართვა 

*

 

მონაწევარია

ალაგსა შინ

იმავ უტყუარი ნაკვლევით:

 

ბალახი, ურთიერთშორიშორჩაწერილ. ქვანი, თეთრნი,

ღეროთა ჩრდილებით:

არღა წაიკითხო _ მოიხილე!

არღა მოიხილო _ დაემართე!

 

ვიდოდე, შენსა ჟამს

არა ჰყავს დებიცა. შენ მყოფობ _

შინ მყოფობ. ბორბალი, ნელინელ,

თავისა თვისისგან იბრუნვის, მანანი

ცოცვიან,

ცოცვიან მოთალხო მინდორზე, ღამე

ვარსკვლავთ არ მოისაკლისებს, არსად

არავინ მოგიძიებს.

 

 

*

 

არსად

არავინ მოგიძიებს _

 

ადგილს, ისინი სადაც იწვნენ, მას უვის

სახელი _ არცა რა

სახელი. ისინი იქ არცა წოლილან. რაღაცვე

მათ შორის წოლილა. ისინი

არ განმჭოლუჭვრეტდნენ.

 

არ ჭვრეტდნენ, არა,

მეტყველებდნენ

სიტყვებზე. ერთიც

არ გამოფხიზლებულა, იგივ

ძილი

მათზედ გარდმოვიდა.

 

 

*

 

ვიდოდა, ვიდოდა. არსად

მოგიძიებს _

 

მე, მე ვარ,

მე ვიწექ თქვენს შორის, ვმყოფობდი

განხვნილი, ვმყოფობდი

სმენადი, მე შემოგწიკწიკებდით, თქვენს სუნთქვას

მივაყურადებდი, მევე

ვარ ეს ჯერაც, თქვენ

გძინავთ დიახაც.

 

 

*

 

ვარ ჯერაც ჟამიერ _

 

წლები.

წლები, წლები, ეგ თითი

მიმოჩხვერს ზე-და-ქვე, მიმოჩხვერს

მი-და-მო:

პირაპირები ნაწიბურის, შეგრძნობადი, აქ

დაშორიშორდნენ ერთმანეთს, აქ

შეეზარდნენცა ურთიერთს კვალადვე _ ვინ

მიმოაფარა?

 

 

*

 

მიმოაფარა

ვინ?

 

ვიდოდა, ვიდოდა.

ვიდოდა სიტყვა, ვიდოდა,

ვიდოდა განმჭოლი ღამისა,

ჰსუროდა ნათება, ჰსუროდა ნათება.

 

ფერფლი.

ფერფლი, ფერფლი.

ღამე.

ღამით-ღამე. _ დაემართე

თვალსა, ცრემლიანსა.

 

 

*

 

დაემართე

თვალსა,

ცრემლიანსა _

 

გრიგალნი.

გრიგალნი, ოდითგან,

ნაწევარნამქერი, სხვა იგი,

შენ

უწყი დიახაც, ჩვენ

წიგნში ამოგვიკითხავს, მყოფობდა

თვალსაზრისი.

 

მყოფობდა, მყოფობდა

თვალსაზრისი. როგორ

წავეტანეთ ურთიერთს

საწვდომად _ საწვდომად ამ

ჩვენი

ხელებით?

 

დაწერილ იყო აგრეთვე, რომ.

სად? ჩვენ

ამას ზედა დუმილს გავუწვდენდით,

შხამნასვამს, ვეებას,

იგივ

მწვანე

დუმილი, დუმფარა, კვლავ

გამოკიდებოდა აზრი მცენარეულს _

მწვანე, დიახ,

გამოკიდებოდა, დიახ,

თვალთმაქცი

ზეცის ქვეშ.

 

იმასვე, დიახ,

მცენარეულს.

 

დიახ.

გრიგალნი, ნა-

წევარნამქერი, შთენილიყო

ჟამი, შთენილიყო

ქვითურთ მცდელობისა _ ის

სტუმართმოყვარე იყო, ის

არ ამეტყველებულა. რარიგ

სასიკეთოდ გვიჩნდა ყოველივე:

 

მარცვლოვანი,

მარცვლოვანი და ბოჭკოიანი. ღეროვანი,

მკვრივი;

მტევნოვანი და სხივკონოვანი; თირკმლოვანი,

გლუვი და

კოშტოვანი; დამთმობი, გან-

ტოტვილი _: იგი, ის

არ ამეტყველებულა, ის

ესიტყვებოდა,

ესიტყვებოდა მშრალ თვალებს ნებისად, ვიდრე არ დახუჭა იმანვე ისინი.

 

ესიტყვებოდა, ესიტყვებოდა.

მყოფობდა, მყოფობდა.

 

ჩვენ

არ დაგვითმია, ვიდექით

შუაგულ, იგივ

ფოროვანაღნაგი, და

ისიც მოვიდა.

 

ჩვენზე გარდმოვიდა, მოვიდა

განმჭოლი, კემსა

შეუმჩნევლად, მიაკემსა

აპკი საბოლოო,

და

უმალ სამყარომ, ათასბროლიადმა,

იხუვლა, იხუვლა.

 

 

*

 

იხუვლა, იხუვლა.

კვალადვე _

 

ღამენი, განრევნილ. წრეები,

მწვანე ან ცისფერი, წითელნი

კვადრატნი: აგერა,

სამყარო თავისავ შინაგანს ჩამოთესს

თამაშში ახალ

ჟამთა თანა. _ წრეები,

წითელი ან შავი, ნათელნი

კვადრატნი, არცა რა

ფრთოსანი აჩრდილი,

არცა რა

საზომი მაგიდა, არცა რა

კვამლისული, აღფრენად და შეთანთამაშებად.

 

 

*

 

აღფრენად და

შეთანთამაშებად _

 

მწუხრიჟამს, თანაერთ

ქვადქცეულ კეთრის,

თანაერთ

ჩვენივ ოტებულ ხელთა,

ნორჩ გადმონაფრქვევში,

ტყვიაწინაღის მახლობელ

ჩაშლილი კედლის

თავს:

 

ხილვადი, ხელ-

ახლად: ეგევე

ღარაკნი, ეგევე

 

გუნდნი, იმ დროთანი, ეგევე

ფსალმუნნი. ო, ო-

სანნა.

 

მაშ,

ჯერაც მკვიდრობენ ტაძრები. ერთ

ვარსკვლავს

ჯერაც იმედია შთენია ნათელი.

არცა რა,

არცა რა დაკარგულა.

 

ო-

სანნა.

 

მწუხრიჟამს, აქ,

გასიტყვებანი, დღეისარუხისად,

იმავ მიწისქვეშაწყალთნაკვალევებად.

 

 

*

 

(_ _ დღეისარუხისად,

იმავ

მიწისქვეშაწყალთნაკვალევებად _

 

მონაწევარია

ალაგსა შინ

იმავ

უშეცდომო

ნაკვლევით:

 

ბალახი.

ბალახი,

ურთიერთშორიშორჩაწერილ.)

 

 

მთარგმნელის მინაწერი: ამ ლექსის წინამდებარე თარგმანი ეძღვნება ამავე ლექსის ბესიკ ადეიშვილისეულ თარგმანს (იხ. მისი წიგნი “ბოლო ლირიკა”, თბილისი 2000, გვ. 149-155).

 

*  *  *

 

მიწა ჰგიებდა მათში, და

თხრიდნენ.

 

თხრიდნენ და თხრიდნენ,Dდა ილეოდა

ასე დღე მათი, და ღამე მათი. არ ადიდებდნენ ისინი უფალს,

ვისაც, სმენოდათ, ნებავდაო ეს ყველაფერი,

ვინაც, სმენოდათ, უწყოდაო ეს ყველაფერი.

 

თხრიდნენ და უკვე არაფერი აღარ ესმოდათ;

არც ბრძენკაცებად ქცეულან და არც სიმღერა მოუგონიათ,

არ შეუქმნიათ ახალი ენა.

მარტოდენ თხრიდნენ.

 

მოდგა სიწყნარე, მაგრამ მერე გრიგალიც მოდგა,

მოზღვავებული იყო ყველა ზღვა.

ვთხრი, თხრი, მატლიც თხრის,

და, რაც იმღერს, იქ ამბობს: თხრიან.

 

ო, ვინ, ო, არც ვინ, ო, არვინ, ო, შენ:

საით ვიდოდა ის, არსაით რაიც ვიდოდა?

ო, შენ თხრი, მეც ვთხრი, ვიმარხვი შენსკენ,

და ეღვიძება ჩვენს თითზე ბეჭედს.

 

 

*  *  *

 

სიტყვა შესახებ სიღრმის-კენ-სვლისა,

ჩვენ რომელიც ამოვიკითხეთ.

წლებს ჩაუვლიათ მას მერე, სიტყვებს.

ჩვენვე ვართ ისევ.

 

იცი, ეს სივრცე უსასრულოა,

იცი, ფრენა სულ არ გჭირდება,

იცი, სიღრმეს გვიღრმავებს ჩვენ ის,

რაც შენს თვალში ეწერებოდა.

 

*  *  *   

 

ღვინოს და გაუჩინარებას, ამ

ორივეს მინებებული:

 

მივაჭენებდი თოვლიანში, გესმის თუ არა,

მივაჭენებდი ღმერთს შორეთში – ახლოეთში, იგი მღეროდა,

ეს იყო

ჩვენი ბოლო ჯირითი

ადამიან-ბარიერთა თავს.

 

იკაკვებოდნენ, როს

თავზემოთ ჩვენ ჩავესმოდით, ისინი

წერდნენ,

მათგან მოსახულ

ერთ-ერთ ენაზე

მოჩხიბავდნენ ჩვენეულ ჭიხვინს.

 

ციურიხი, კაფეყარყატი“                   

 

ნელი ზაქსს

 

მრავალზე იყო საუბარი, იყო

მცირედზე. იყო „შენ“_ზე და

„მაგრამ-შენ“-ზე,

დაბინდვაზე ნათლისმიერით,

იმ ებრაულზე,

იმ შენს უფალზე.

 

ამა-

ზე.

ეს დღე ამაღლების დღე იყო, მკვიდრად

აღმართულიყო გაღმით ტაძარი, წყალზე

ოქროდ მოლივლივებდა.

 

შენს ღმერთზე იყო საუბარი, მე ვმეტყველებდი

მის წინააღმდეგ,

აღვავსებდი გულს, რომელიც ჩემი იყო,

იმედით

მისი

უმაღლესი, ნაღაღადები,

მომჩივანი მისი სიტყვისა –

 

მზერა მესროლა შენმა თვალმა, მერე მიგანა,

თვალს გაესიტყვა

შენი ბაგე, მე კი ჩამესმა:

 

ჩვენ

ხომ არ ვიცით; იცი,

ჩვენ

ხომ არ ვიცით,

რა

სჯობს.

 

სამიდან მესამე, ოთხიდან მეოთხე

 

ფურჩალა პიტნა, პიტნა ფურჩალა,

მზემ რომ სახლის წინ ფრთა გაუშალა.

 

ეს დრო, შენი დრო, ნასათუთარი,

ჩემს პირთან მისი ეს საუბარი.

 

ამ უტყვ ბაგესთან, დუმილთან ბაგის,

სიტყვათა თანა, მთქმელთა უარის.

 

ვიწროთა თანა და შორეულთა,

ამ დასასრულთა – ახლოეულთა.

 

მხოლოდ ჩემთან და მხოლოდ ჩვენ სამთან,

წილად ფსკვნილ, წილად თავისუფალთან.

 

ფურჩალა პიტნა, პიტნა ფურჩალა,

მზემ რომ სახლის წინ ფრთა გაუშალა.

 

*  *  *

 

მერე რამდენი ვარსკვლავეთი,

გამოწვდილი რომ არის ჩვენთვის. მე ვიყავ,

როცა შემოგხედე – მერედა, როდის? –,

გარეთ

სულ სხვა სამყაროებთან.

 

გალაქტიკურნი, ო, ეს გზანი,

ო, ეს ჟამი, ჩვენ რომელმაც

ღამეები ჩამოგვივსო

ტვირთში ჩვენი სახელებისა. განა როდია,

მე ეს ვიცი, მართალი, თითქოს

ჩვენ გვიცხოვრია, ბრმად

განვლო სუნთქვამ ერთადერთმა

იქ-სა და არა-აქ-სა და ჟამით-ჟამამდე-ს შორის,

თვალი, ჩამქრალის მიმართულებით, ხეობებში,

კომეტისებრ წუილით ქროდა,

იქ, სადაც იგი ჩაინაცრა, იდგა

დრო ძუძუს კერტებივით მანათობელი,

რომელსაც უკვე ზემოთ და ქვემოთ

და მისგან შორსაც ეზრდებოდა იგი, რაც

არის ან რაც იყო ან რაც იქნება –,

 

მე ვიცი,

ვიცი და შენ იცი, და ჩვენ ვიცოდით,

ჩვენ არ ვიცოდით, ჩვენ

ვიყავით დიახაც აქ და სულაც არა იქ,

და ზოგჯერ, როცა

ოდენ არარა იდგა ჩვენს შორის, ჩვენ ვპოვებდით

სავალს სრულად ერთმანეთისკენ.

 

*  *  *

 

შენი

მიღმეთშიყოფნა ამ ღამით.

სიტყვებით ისევ დაგაბრუნე, შენ ახლა აქ ხარ,

არის ყოველი ნამდვილი და – მოლოდინი

იმ ნამდვილისა.

 

ჩვენი სარკმლის წინ

ლობიო მაღლა-მაღლა მიცოცავს: ერთი იფიქრე,

ვინ იზრდება ჩვენს გვერდით და

ვინ უმზერს ამას.

 

ღმერთი, ჩვენ როგორც წაგვიკითხავს, არის

ნაწილი და ის მეორე ნაწილიც არის, მიმოფანტული:

სიკვდილში

ყველა მოცელილისა

შეეზრდება იგი თავის თავს.

 

იქით

მიგვიძღვის სწორედ მზერა,

ჩვენ ვურთიერთობთ

ამ

ნახევართან.

 

*  *  *        

 

ორივ ხელისკენ, მეზრდებოდნენ

სადაც ვარსკვლავნი, შორს

ყველა ცისგან და ყველა ცის

სიახლოვეს:

რა

სიფხიზლეა! რარიგ

გვეხსნება ჩვენ სამყარო, რარიგ განმსჭვალავს

ჩვენივე შუაგულს!

 

შენ იქ ხარ,

სადაც შენი თვალია, შენ ხარ

ზემოთ და შენ ხარ

ქვემოთ, ვპოვებ

გასასვლელს.

 

ო, მოყარიბე ცარიელი ეს

შუაგული, სტუმართმოყვარე. მე ვწყდები და

ვეცემი შენსკენ, ეცემი

ჩემსკენ, და ერთმანეთს

მოწყვეტილნი, ჩვენ ვხედავთ

განმჭოლ:

 

ჩვენ

დავუკარგავთ

სწორედ

იგივეს,

სწორედ იგივეს

დავვიწყებივართ,

სწორედ

იგივეს

ჩვენ – –

 

თორმეტი წელი   

 

მართლად-

შთენილ და მართლად-

ქცეულ სტრიქონთა რიგი: . . . და იგივ შენი

სახლი პარიზში – შენი ხელების

მსხვერპლშეწირვის ადგილად რომ გადაქცეულა.

 

სამჯერ ჩასუნთქვა,

მერე სამჯერ გამობრწყინება.

 

. . . . . . . . . . .

 

სიმუნჯეა საცნაური, სიყრუვეა საცნაური

ამ თვალთა მიღმა.

მე ვხედავ შხამის ყვავილობას.

თითოეულ სიტყვაში, ხატში.

 

წადი. და მოდი.

სიყვარული შლის თავის სახელს: შენ

მოგაწერს იგი თავის თავს.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

გავედი ყველა ჩემი ფიქრით

სამყაროს გარეთ: იქ შენ გპოვებდი,

ჩემო წყნარო, შენ, ჩემო ხსნილო,

და – შენ მიგვიღე.

 

ვინ

იტყვის, რომ ჩვენ ყველაფერი ამოგვიქრა,

მაშინ, როცა თვალი ჩაგვემსხვრა?

გამოიღვიძა ყოველივემ, ყოველივე ზეაიმართა.

 

ვეებერთელა მზე მოცურდა ლივლივით, ნათლად

იდგნენ იქ მისი სული და – სული პირისპირ მისდა, და რა მკაფიოდ,

მიმთითებლურად გაუჩუმდნენ მას ისინი

მისივ სავალზე.

 

ციმციმ

განიხვნა შენი წიაღი,

და ეთერს მშვიდად შეერია ამონასუნთქი,

და რაც მოღრუბლდა, განა, ეს ის არ იყო სწორედ,

განა, ეს ხატი არ იყო და ჩვენგან არ იყო,

განა, არ იყო

ეს სწორედ ის, რაც სახელია?

 

*  *  *       

 

შემოდგომის უტყვი სუნები. იგივ

ასტრა, გადაუმტყდარი,

სამშობლოსა და უფსკრულს შორის

შენივ ხსოვნის გავლით ვიდოდა.

 

შენი თანმხლები იყო უცხო

დაკარგულობა, მომხდარიყო

თითქმის –

გეცხოვრა.

 

ფსალმუნი    

 

არავინ არის მიწისგან და თიხისგან ჩვენი ხელმეორედ გამომძერწავი,

არავინ განსჯის ჩვენს ფერფლს.

არავინ.

 

დიდება იყოს შენი, არავინ.

შენს გასახარად

ყვავილობა მოგვსურვებია.

შენსკენვე

სწრაფვად.

 

ოდენ არარა

ვიყავით და ვართ და

ვიქნებით, მოყვავილე:

არარა და –

არავისვარდი.

 

სულნათლიერი ბუტკოთი ჩვენით

და ზეციურადუდაბური ამ მტვრიანათი,

გვირგვინით ჩვენით, წითელქმნილით

ალისფერ სიტყვით, ჩვენ რომ ვიმღერდით

ო, ეკალსა,

ეკალსა ზედა.

 

ტიუბინგენი, იანვარი

 

თვალები, გადმო-

ბირებული სიბრმავისაკენ.

მათი – “ესერა,

გამოცანა, არის წმინდად-

გადმომხლტომარე”, მათმიერნი

მოგონებანი

ჰოლდერლინის ცურვილთა კოშკთა, თოლიების-

მიმოკივილში.

 

დამხრჩვალ დურგალთა სტუმრობანი

ამ

დაძირულ სიტყვათა თანა:

 

რომ მოსულიყო,

მოსულიყო ადამიანი,

რომ მოსულიყო სამყაროში ადამიანი,

ნათელი წვერით

უხუცესთა: იგი შეძლებდა,

ამ დროებაზე

მომეტყველე, იგი

შეძლებდა

მარტოდენ ლუღლუღს, ოდენ ლუღლუღს,

კვლავ-და-კვლავ-

ლუღლუღს.

 

(“პალლაკშ. პალლაკშ”.)

 

ქიმიური               

 

მდუმარება, როგორც ოქრო, მოხარშული

ქვანახშირად ქცეულ

ხელებში.

 

ვეება, რუხი,

ახლობელი, მსგავსად ყოვლისა, რაც განქარდა,

ხატება დისა:

 

ყველა სახელი, თანა-

დამწვარი

ყველა სახელი. საკურთხებლად

რამდენი ფერფლი. რამდენი

მიწა, მოპოვებული

მსუბუქ, ასე მსუბუქ

სულთა-

წრეების

თავზე.

 

ვეება. რუხი. ყოვლად უ-

წიდო.

 

შენ, მაშინ.

შენვე, ფითრისფერი,

შენვე, კოკრით, დაფლეთილით.

შენ, ღვინის ჭავლში.

 

(განა მართალი არ არის, რომ

ამ საათმა ჩვენც განგვიტევა?

კარგი,

კეთილი, რარიგ მოკვდა და მიინავლა აქ შენი სიტყვა.)

 

მდუმარება, როგორც ოქრო, მოხარშული

ქვანახშირად, ქვანახშირად ქცეულ

ხელებში.

თითნი, მხრჩოლავნი, ვით გვირგვინნი, მათ გარშემო

შარავანდედნი – –

 

ვეებანი. რუხნი. უ-

კვლონი. და

ხელ-

მწიფურნი.

 

მანათობელი ხე   

 

სიტყვა,

რომელსაც მიგაკარგე სიამოვნებით:

სიტყვა

არასდროს.

 

ჰგიებდა,

და ეს შენც იცოდი ხანით-ხანამდე,

რომ ჰგიებდა

თავისუფლება.

ჩვენ მივცურავდით.

 

ისიც თუ იცი, რომ მე ვიმღერდი?

მე ვიმღერდი მანათობელ ხესთან ერთად, საჭესთან ერთად.

ჩვენ მივცურავდით.

 

ისიც თუ იცი, რომ შენ ცურავდი?

განხვნილი იწექ შენ ჩემს წინაშე,

ჩემს წინაშე შენ იწექ, იწექ

წინაშე

ჩემი წინ-

მხლტომი სულის.

მე მივცურავდი შენთვის და ჩემთვის. არ მივცურავდი.

ხე მიცურავდა მანათობელი.

 

მიცურავდა კი? აკი, ზანზარა

ჰგიებდა ირგვლივ. უსასრულო ტბორი ჰგიებდა.

კუპრისფერი და უსასრულო. ასე ეკიდა,

ასე ეკიდა სამყაროს თავქვე.

 

ისიც თუ იცი, რომ მე ვიმღერდი?

ეს დრეიფი –

ო, ეს დრეიფი.

 

არასდროს. თავქვე სამყაროისა. მე ვიმღერდი. განხვნილი

იწექ წინაშე ჩემი

მესაჭე სულის.

 

კაჭარი   

 

საღამოჟამნი დაიმარხნენ შენი

თვალის ქვეშ. და, ასე, ბაგით თავ-

მოყრილი მარცვლები სიტყვის – მშვენიერი,

უხმო სიმრგვალე –

თანაუდგანან ვარსკვლავმცენარეს,

მცოცავს მათი შუაგულკენ. ქვა,

ოდესღაც რომ საფეთქლებთან ახლოს იყო, აქ აღმოხდება:

 

თანაერთ ყველა

აფეთქებული

მზისა, ჰგიებდი,

სულო, ეთერში.

 

 

 

 

 

*  *  *  

 

ეს

აღარ არის

შენთან ერთად დროდადრო

დროში დაძირული

სიმძიმე. იგი

სხვა სიმძიმეა.

 

ეს არის წონა, უკან მომტანი სიცარიელის,

თანა-

მგზავრი რომ იყო შენი.

არ გააჩნია მას სახელი, ისე, როგორც შენ. შესაძლოა,

თქვენ იყოთ ერთი. შესაძლოა,

რომ შენც ერთხელ მიწოდო

ასე.

 

 

 

MANDORLA

 

ნუშში _ რა ჰგიებს ნუშის გულში?

არარა ჰგიებს.

არარა ჰგიებს ნუშის გულში.

ჰგიებს და ჰგიებს.

 

არარაში _ მასში ვინ ჰგიებს? მეფე იგი.

იქ მეფე ჰგიებს, მეფე იგი.

იგი იქვე ჰგიებს და ჰგიებს.

 

კულულო იუდეველისა, არ გათეთრდები.

 

და შენი თვალი _ შენი თვალი საით ჰგიებს?

შენი თვალი ჰგიებს ნუშის საპირისპიროდ.

შენი თვალი, იგი ჰგიებს არარაის საპირისპიროდ.

მეფისკენ ჰგიებს.

ჰგიებს და ჰგიებს.

 

არ გათეთრდები, ხალხის კულულო,

მეფურადლურჯო, ნუშისა გულო.

 

*  *  *    

 

არავისად მიკრული ლოყით –

შენად, სიცოცხლევ.

შენად, ხელის ნარჩენებით

მიგნებულისად.

 

თითებო.

შორით, ყარიბობით,

ჯვარედინებზე, ხანად და ხანად,

სულისმოთქმა

თავისუფლად დაშთენილი ასოებითურთ,

ოდესმე მტვრიან სასთუმალ-

ზედა.

 

გახევებული მარაგი გულის: იგივ

მხრჩოლავი

მსახური ნათლის და სიყვარულის.

 

ალი ნახევარ

სიცრუის ჯერაც

არა ერთ ან ორ

ღამემთევარ იმ ფორაში,

მას რომ ეხება.

 

მაღლითკენ ჩქამი საკეტისა,

სუნთქვის-

ხეში ზემორე თქვენდა:

უკანასკნელი

სიტყვა, თვალი რომელმაც გკიდათ,

ჯერარს, ამიერ თავისშივე იყოს და დაშთეს.

. . . . . . . . . . . . . .

შენად მიკრული,

სიცოცხლეო,

მიგნებულო ხელის ნარჩენით.

 

*  *  *

 

ნათელნი

ქვანი განვლიან ჰაერს, ნათელ-

თეთრნი; ნათლის-

მომტანნი.

 

სურთ

არ დაეშვან, არ ჩაიქცნენ,

და არ გახდნენ მოხვდრილები. და მიიწევენ

მაღლა,

უმცირეს

ასკილთა მსგავსად, განიშლებიან,

მოლივლივებენ ისინი

შენსკენ, ჩემო წყნარო,

ჩემო ნამდვილო -:

 

მე გხედავ, შენ მათ აგროვებ ჩემი

ახალი, ჩემი

ნებისმიერკაცისხელებით, შენ მათ ათავსებ

მორიგ-ნათელში, რომელსაც არვინ

არც სატირლად და არც სახელის დასარქმევად არ საჭიროებს.

 

ანაბაზისი       

ეს

გალავნებს შორის ვიწროდ ჩაწერილი

უგზოდ-ჭეშმარიტი

მაღლივ და უკანვე

გულნათელ მერმისში.

 

იქ.

 

მარცვალ-

ტალღამჭრელი, ზღვისმიერ-

ფერები, შორ

მოუცურველში ერთობ.

 

მერე:

ტივტივების-,

გლოვისტივტივების-მესერი

თანაერთ

წამიწამადლამაზად მხლტომარე

სუნთქვისრეფლექსების -: ციმციმ-

ზანზალაკთაბგერება(დუმ,

დუნ-, უნ-,

unde suspirat

cor),

და-

ნარჩუნებული, შე-

ნარჩუნებული, ჩვენი.

 

ხილვადი, სმენადი, იგივ

თავისუფალ-

ქმნადი კარვისიტყვა:

 

ერთობა.

 

*  *  *   

სატყორცნი ჯოხი, სუნთქვის გზებზე,

ასე ყარიბობს იგი, ფრთა-

მძლავრი, იგივ

ნამდვილი,

ვარსკვლავთ-

სავალზე, სამყაროთა-

ნამსხვრევებით ნაამბორები, დროის-

მარცვლებით დანაჭდევი, დროისმტვრით, თანა-

დაობლებული თქვენთან ერთად,

ლავის ნამსხვრევნო, განა-

წევრები, განმისხლული, გან-

ქარწყლებული,

გატანილი და განაგდები,

გარითმული საკუთარ თავთან, –

ასე ბრუნდება

გაფრენილი, ასე ბრუნდება იგი

კვლავ და შინ,

სულ რაღაც ერთი გულისცემით, რაღაც ერთი ათასწლეულით

შიგნივდამდგარი, ვით

ერთადერთი მაჩვენებელი ისარი იმ წრის,

რომელიც სულმა,

რომელიც მისმა

სულმა აღწერა,

რომელიც არის

იმავ

სულით

გადანომრილი.

 

დღისით

 

დაბამბული ცა. ისევ და ისევ

მკაფიო ფრთა ირჯება წერად.

 

მეც, გაიხსენე,

მტვრის-

ფერი, მოველ

ვითარცა წერო.

 

*  *  *   

უფლება გაქვს, თოვლით

მშვიდად გამიმასპინძლდე:

ყოველთვის, როცა თუთის მხარდამხარ

განვვლიდი ზაფხულს,

ისმოდა მისი უკანასკნელი

ფოთლის ყვირილი.

 

*  *  *   

არდასიზმრულის მიერ ნადევნი,

თხრის დაუძინრად გზისგამლევი პურისქვეყანა

მთას სიცოცხლისას.

 

შენ მისი პურის რბილობიდან

ახლად გამოსრეს ჩვენს სახელებს,

რომლებსაც მე,

შენი

თვალის ალი-კვალი თვითეულ თითზე,

ვუსინჯავ

ადგილს, რომლის გავლითაც

შემიძლია ვიფხიზლო შენსკენ

ნათელ

შიმშილის კელაპტრით პირში.

 

*  *  *      

კარის ღრეჩოში

ორნატებში ზეციური მონეტისა

შენ ტენი სიტყვას,

რომელიც მე მოვაშანდაკე,

მოცახცახე ჩემი მუშტებით

როცა ჩვენს თავზე სახურავი

ავამტვრიე, კრამიტ-კრამიტ,

მარცვალ-მარცვალ, იქ, მაღლივ, სიღატაკის-

ნაჭუჭის სპილენძისებრ-

ციალის

გამო.

 

*  *  *   

მდინარეებში ჩრდილოეთით მერმისისა

მე ვაგდებ ბადეს, შენ

დაყოვნებით რომ ამძიმებ

ქვათა მიერ წერილ

ჩრდილებით.

 

*  *  *

შენი გვიანი სახის წინაშე,

მარტოდმარტო-

მოარული შორის

ჩემდაც შემცვლელ ღამეთა,

მოვიდა რაღაც დასარჩენად,

რაც ერთხელ უკვე ჩვენთან იყო,

ფიქრის მიერ არ-

შეხებული.

 

*  *  *  

დარდსწრაფნი განმჭოლ,

ჭრილობათა

მოელვარე სარკესთან ჩავლით:

აჰა, სიცოცხლის

ორმოცი ხე დაცურდება, ქერქშემოცლილი.

 

ეულო აღმა-

მცურავო ქალო, შენ

ითვლი ყველას, თითოეულ მათგანს

ეხები.

 

*  *  *   

რიცხვები, წნული

ხატებთან ხვედრის

და უკუ-

ხვედრის.

 

ზედ შეგდებული

თავის ქალა, რომლის

უძილო ძილისპირ მიმო-

ხლილი ჩაქუჩი

მსოფლიო რიტმით

განადიდებს ამ ყოველივეს.

 

*  *  *   

სავალნი შენი ხელის მტევნის

ჩრდილთ-ნამსხვრევებში.

 

ოთხ-თითიანი-ორნატიდან

აღმოვთხრი ჩემთვის

გაქვავებულ ლოცვა-კურთხევას.

 

*  *  *  

 

იდგე, ჩრდილში

ჭრილობისა ჰაერსა შინა.

იდგე-არვის-თვის-და-არაფრის-თვის.

შეუცნობი,

შენთვისვე

მხოლოდ.

 

ყოველივეთი, სივრცე რაშიც მოიპოვება,

თუნდაც

უენოდ.

 

*  *  *   

 

სიფხიზლის მიერ დაჩხვერილი შენი სიზმარი.

თორმეტჯერადი ხრახ-

ნულით მისივ

რქას ჩანაჭდევი

სიტყვის ბეჭედი.

 

უკანასკნელი შეჯახება, მისგან მართული.

 

ფრი-

ალო, ვიწრო

დღისხეობაში ბიძგმიცემული

ბორანი აღმით:

 

ის გამოწვლილვითწაკითხულის

გადამტანია.

 

*  *  *   

 

ძაფისმზეები,

ლეგაშავი უდაბნოს თავზე.

ხე-

მაღალი აზრი

იკრებს სინათლის ბგერას: ჰგიებენ

ჯერაც სიმღერები სასიმღეროდ იმიერ

კაცთა.

 

*  *  * 

სიტყვის ნატანი, ვულკანური,

ზღვის ყაშყაშით გარემოცული.

ზემორე

მასა მონიაღვრე

უბადრუკთა ნაშიერთა: მან

ალამი ააფრიალა – ხატის და ასლის

დროებაში ქედმაღლური გადაჯვარება.

 

ვიდრე შენ სიტყვის მთვარეს გარე-

ტყორცნი, იქიდან

მიქცევას უმზერს სასწაული

და გულის-

მსგავსი კრატერი

შობს და შიშველია დასაწყისთა,

მეფურ-

არსთა ხილულსაქმნელად.

 

*  *  *   

 

გზამოშანთული

შენი ენის ელვარე ქარით

ჭრელი უბნობა და-

თმენილის _ ას-

ენისწვერა ჩემი-

ლექსი, ეს არალექსი.

 

ამო-

ბურღული,

თავისუფლად

გზა კაცთაგანის-

სახოვან თოვლში,

მონანიეთოვლში, მიმართ

სტუმართმოყვარე

ოთახთა და მაგიდათა, ყინულოვანთა.

 

ღრმად

ჟამთაბზარში,

ფიჭაყინულის

თანაერთ

იცდის, სუნთქვისბროლი,

უეჭველი შენი

სამხილი.

 

ნავსადგური     

 

იგივ იარაპირმოკრული: სად-,

შენც ჩემსავით რომ ყოფილიყავ, სულ-

ამოხდილი ოცნებებით

თავაშვებულ სუფრაზე შედგმულ

არყითსავსებოთლისყელებზე

 

_ შენ მომისართე,

ზღვის კულულო, ხვედრად ჩემი ბედნიერება,

შენ მომიხოფე მრავლად ტალღა, კრულვაყომრალო,

გზა გაიკვლიე

ადუღებულ წიაღში გავლით,

ყინულოვანმწუხარკალამო _,

 

სად-

ით

არ იყავ ხეტებული შენ ჩემთან ერთად,

მერხებზე თუნდაც

იმავ დედილო კლაუზენთან, მან კი დიახაც

უწყის, რა ხშირად, ვით ჩაგმღეროდი

მე შენ ყელამდე, ჰაიდიდელდუ,

მთელი თავისი ფოთლეულით, სამშობლოს თხმელა

რარიგ მოცვლურჯი,

ჰაიდუდელდი,

შენ, ვით

ფლეიტა ასტრალური

მიღმეთიდან სამყაროსკიდის _ და ესეც იყო,

ჩვენ ვცურავდით, დედიშობილა, ვცურავდით ასე

იმავ უფსკრულლექსს,

ხანძრისფრადწითელ შუბლზე დაჭდეულს _ ჩაუქრობლად მიიკვალავდა

თავის გზებს სიღრმის-

წიაღ მომწყდარი ოქრო მაღლითკენ _,

 

აქ,

დაბერილი იალქნებით,

ჩაიქროლებდა მოგონება აგრეთვე ამის, ნება-ნება

როკდნენ ხანძრები, გან-

წვალული, შენ,

განწვალული ზემორე

ორივ შავ-

ლურჯი ხსოვნის-

კარჭაპზე,

თუმცა ბიძგმიცემული აგერვე ახლაც

ათასი-

მკლავით, რომლითაც მე შენ გაკავებდი,

გადაჯვარული, ვარსკვლავგანატყორცნ-ბუნაგთა მიღმა,

ჩვენივე ჯერაც მიწყივ მთვრალი, დაწაფებული,

სამყაროსკიდის ბაგეები _ სახელვდებ მათვე მხოლოდ და მხოლოდ _,

 

ვიდრემდე მიღმეთს დრომოხავსულ საათისკოშკზე

ჩაიცვლებოდეს უხმაუროდ ბუდის და რიცხვთა

ეგ საფარველი _ ქიმერდოკი,

მიმომცურველი,

განსამყაროულ-თეთრადქმნილი

ასოები მაღალ ამწეთა

წერენ არსახელს, ზემორე რომლის

სასიკვდილო ნახტომისკენ მიბობღავს მაინც იგივ

ცხოვრება საზიდავი,

ამოსახაპად

რომელიც ერგოთ შუაღამისად

საზრისად-

ხარბ წინადადებებს,

მისკენვე

ტყორცნის ნეპტუნის ცოდვა ხორბლის-

არყისფერ საბუქსირო თავის ბაგირსაც,

გარემოცვაში

თორმეტ-

ტონიან სიყვარულისადმოხმიანექერქეჭელების

_ ხოლო ოდესმე ჭისჯალამბრის, და შენთან ერთად

იგი იმღერს აწ აღარ გუნდში

ზღვასმომწყდარი ქვეყნიერების _

მოირწევიან როკვით შორიდან,

ოდესიდან, შუქურგემები,

 

აი, ნიშნული პლატფორმისა,

რომელიც, ჩვენი ერთგული ტვირთი, ჩვენთან ერთად ჩაიძირება,

სარკასტობს ყველას და ყველაფერს

ქვემო-ზემორე _ რატომაც არა? იგივ იარაპირშეკრული, ან სად-, ან როდის _

და ვჩნდებით, ვქრებით და ისევ ვჩნდებით.

 

 

COAGULA

 

აგრეთვე შენი

ჭრილობა, ვარდო.

 

და რქების შუქი იმავ შენი

რუმინული კამეჩებისა

ვარსკვლავის ნაცვლად

ქვიშასაგებ-ზე,

მეტყველ, ალისფერ-

ფერფლისამებრძლიერ

კოლბა-ში.

 

*  *  * 

 

პასექის კვამლი, მაღლამსრბოლი, შიგან ნაგზევით

ასოთამსგავსად

კლაკნილი ღერძის.

 

(არასოდეს ყოფილა ზეცა,

თუმცა ზღვა არის ჯერაც, ცაცხლოვანმეწამული,

ზღვა.)

 

ჩვენ აქ ვართ, ჩვენვე,

გამოღწევით მოხარულნი, კარვის წინარე,

სადაც შენ თანამოყარიბე ენით აცხობდი

პურს უდაბნოთა.

 

მზერის კიდეზე: ცეკვა

ორი ორლესულის,

გულისჩრდილის ბაგირსა ზედა.

 

ქვეშით კი ბუდე, მოწნული

აზრთა-

ბოლოებით _ რომელ

სიღრმეში?

 

იქვე: გროშები მარადისობის,

დახრული, ჩვენდა

ყულფის გამნჭოლ შემონთხეული.

 

ჩქამი ქვიშისა სამი, სამი

მორიელი:

სტუმარხალხი, ჩვენთან ერთად

ერთ ნავსა შიდა.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

ქუხილი: თავად

ჭეშმარიტებამ

შეაბიჯა

კაცთა შორის,

მეტაფორათქარბუქის

შუაგულ.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

ლიხტენბერგისგან ნამემკვიდრევი

ხელსახოცი თორმეტი, სუფრა _

პლანეტებისგან დღეგრძელობა

ენის კოშკების, ირგვლივ

მკვდრისებურდადუმებულ ნიშანთ-

ზონაში.

 

ყოფნისადმისდა

 

_ არა ჰგიებს ზეცა, არც

მიწა, და ორივ

ხსოვნა ჩამქრალია

ვიდრემდე იმავ

იფანსმინდობილ სინეგოგამდე _,

 

მისადვემყოფი,

ქალაქყრილით თავმოყრილი

თეთრი კომეტა.

 

ნაპრალი ხმისა, მისი

მფარველი,

ყოველივეში.

 

ძოწისფერადდაკარგული

აზრთა-

ძაფისა. ხმამაღლივ-

ქმნილნი მოთქმანი

ამის ზემორე, მოთქმა

ქვემორე ამის _ ვისი

ხმა იგი?

 

ამითვე _ ნუღა იკითხავ,

თუ სად _

რომ ვყოფილიყავ თითქმის _

ნუ იტყვი სად, როდის, კვლავაც.

 

 

 

 

 

GIVE THE WORD

 

ტვინში ნაცემი _ სანახევროდ? იქნებ, სამი მეოთხედით? _,

გასცემ, ბინდიდან თავდახსნილი, პაროლებს _ ამათ:

 

„თათართისრები“.

„ხელოვნური პიურე“.

„სუნთქვა“.

 

მეცხადებიან ერთიანად, არ მოაკლდება არა კაცი და არა ქალი.

(თვით სიბმეტყველნიც აქ არიან და წინასწარბილებიც – აქვე.)

 

მეცხადება ადამიანი.

 

ცრემლი შენს გვერდით, დედამიწისვაშლისსიდიდე,

განმჭოლნახმაურ, განმჭოლნამგზავრ

პასუხის მიერ,

პასუხისა,

პასუხისა.

გახვრეტილი განმჭოლ _ ვის მიერ?

 

„ხდება“, შენ ამბობ,

„ხდება“,

„ხდება“.

 

ჩუმი კეთრი გწყდება სასიდან

და შენი ენის წვერი ნათელს მოიკრებს,

ნათელს.

 

 

 

 

 

*  *  * 

 

ერთხელ,

მე ვიყავ მოყურადე,

ის, უხილავი,

სიმართლეს ვამბობ,

მთელი ღამე სამყაროს ბანდა.

 

ერთი და დაუსრულებელი,

ნაცარტუტადშთენილი,

შთენა.

 

იყო ნათელი. და – გადარჩენა.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

მომოხმაურში, მსგავსად ჩვენი დასაწყისისა,

ღარტაფში,

სადაც შენ მე მერგე,

მე ისევ ვქოქავ, მას,

მუსიკალურ იმ ზარდახშას – შენ

ეს იცი: იმ უხილავს

და

გაუგონარს.

 

 

 

 

 

LYON, LES ARCHERS

 

რკინისისარი, მოწვართული,

აგურის ნიშში:

მომიჯნავე-ათასწლეული

გარეშექმნილა, უძლეველი,

უთვალთვალებს

შენს მეგზურ თვალებს,

 

ამიერ,

წილნაყარი მზერებით,

აღვიძებ იმას, მომიჯნავე ვინც არის შენი,

იგი ხდება უმძიმესი,

უმძიმესი,

 

და შენც, ყველაფრით,

რაც გარეშედ ქცეულა შენში,

ხდები გარეშე,

სიღრმისეული,

 

ის ერთი

ლარი

ჭიმავს კუთვნილ ტკივილს თქვენს ქვემოთ,

 

მიზანი, უკვლოდ განმქვრეული,

ელვარებს, მშვილდი.

 

 

 

 

 

*  *  * 

 

შენ იყავი ჩემი სიკვდილი:

შემეძლო შენი შეკავება,

მისხლტებოდა როცა ყოველი.

 

 

 

 

 

ირლანდიური  

 

მომეც უფლება, განვვლო

ხორბლის საფეხურები შენი ძილისკენ,

უფლება – განვვლო

ძილის გზაწვრილი,

უფლება – ტორფის დატეხვა შევძლო

ციცაბოზე გულისა,

ხვალვე.

 

 

 

 

 

*  *  *    

 

ნამი. ხოლო მე შენთან ვიწექ, შენ, ნაგავში,

მონამქრული მთვარე

უხვად გვაყრიდა პასუხს,

 

ჩვენ ერთურთს განვენამცეცებოდით,

კვლავ ერთ კოშტად ვიკვროდით მერე.

 

ღმერთმა გატეხა პური,

პურმა გატეხა ღმერთი.

 

 

 

 

 

*  *  *     

 

ძალაუფლების, ძლიერების სამეუფონი.

 

მიღმა, ბამბუკში:

მყეფავი კეთრი, სიმფონიური.

 

ვინსენტისგან ნაჩუქარმა

ყურმა

მიზანს უწია უკვე.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

მიაჭენებდა ღამე, ის კი გონს მოსულიყო,

ხოლო მის დროშად ქცეულიყო ობლის ფარაჯა,

 

არავითარი მცდარი გეზი,

უშეცდომო იყო უკვე მისი ჭენება –

 

რაღაც ისეთი, რაღაც ისეთი,

თითქოს კვიდოში ფორთოხლები იზრდებიანო,

თითქოს არ ცმოდა არაფერი გაჭენებულს,

გარეშე მისი,

დედის მუცლიდან მოყოლილი, სა-

იდუმლოდდახალული

პირველი

კანის.

 

 

 

 

 

*  *  *    

 

ჩემში თავს როგორ გადაიშენებ:

 

ჯერაც ისევ უკანასკნელ,

გამოცრეცილ

ნასკვში სუნთქვისა

რაღაც ნამსხვრევით

ჩაჩრი

სიცოცხლეს.

 

 

 

 

 

*  *  *  

 

მე ჯერაც ძალმიძს შენი დანახვა: ექოსი,

მოხელთებადისა გრძნობად-

სიტყვებით, სწორედ რომ დამშვიდობების-

ქიმზე.

 

წყნარად ფრთხის შენი სახე,

ანაზდად

განათებული, ვით ნათურა,

ჩემში, იქ, სადაც

ამბობენ უმტკივნეულეს “არა”-ს.

 

 

 

 

 

*  *  *    

 

მარადისობებს მის სახეში

ედოთ სავალი და უფრო

მეტიც,

 

ნება-ნება შლიდა ხანძარი

ყოველივე ამოსანთლებულს,

 

სიმწვანე, არა აქაური,

შეღინღლავდა ნიკაპს

იმ ქვისა, ობლები რომ

მარხავდნენ და ისევ

მარხავდნენ.

 

 

 

 

 

*  *  *    

 

დამშვიდობებითდაფოთლილი ირლანდიელი

ასული შენს ხელს

უსწრაფესი

სისწრაფით განჩხრეკს.

 

და შეეზრდება მისი მზერის სილურჯე შენს ხელს,

წაგება და მოგება

ერთხმად:

 

შენ,

სიშორე

თვალთათითური.

 

 

 

 

 

*  *  *   

 

დამდგარი წელი

ბოდვისპურის

ობმოდებულ ყუებთან ერთად.

 

შესვი

ჩემი ბაგეებიდან.

Older Posts »

კატეგორიები