ობობას ქსელი

ოთარ ჭულუხაძე – ინტერნეტი და თავისუფლება

კაცობრიობის მრავალათასწლოვან ისტორიაში ალბათ, არც ერთ მოვლენას არ დაუსვამს ისე მწვავედ შეკითხვა თავისუფლების შესახებ, როგორც ამას დღეს ინტერნეტი ახერხებს. ინტერნეტი, ერთი მხრივ, თაობათა ოცნების განხორციელებად: ინფორმაციაზე წვდომის, სივრცე-დროითი შეზღუდულობის გადალახვის, გამოხატვის აქამდე არნახული თავისუფლების შესაძლებლობად წარმოგვიდგება, მაგრამ მეორეს მხრივ, ის ინდივიდუალისტური კულტურის პარადიგმას ემორჩილება და ადამიანის კულტურის ინდუსტრიის მარწუხებში მოქცევის წინაპირობადაც გვევლინება.

კითხვას – „რა არის საზოგადოებრივი თავისუფლება?“ დიალექტიკური ფილოსოფია ასე პასუხობს: საზოგოებრივი თავისუფლება არის ის, რაც ისტორიის მოცემულ მომენტში არ გაგვაჩნია. განვითარების, განვრცობის სურვილი, უკეთესის მოთხოვნილება ადამიანს არ აძლევს საშუალებას დაკმაყოფილდეს იმით, რაც აქვს. შესაბამისად, იგი მოცემულ სოციალურ თავისუფლებას არათავისუფლებად აფიქსირებს. სოციალური თავისუფლების შესახებ კითხვა მწვავედ დაესმება დღევანდელ, ინტერნეტ ეპოქას, სადაც „ნეგატიურ თავისუფლებასა“ („თავისუფლება -სგან“) და „პოზიტიურ თავისუფლებას“ („თავისუფლება -თვის“) შორის არსებული უფსკრული იზრდება. ეს არც არის გასაკვირი: დღევანდელი გლობალური საზოგადოების წყობა, თავისი „ღია ეკონომიკით“, მილიტარიზაციის არნახული დონით, ცხოვრების წინასწარ დაგეგმილი წესით, თვალთვალის ინტროეცირებული შიშით „ნეგატიურ თავისუფლებას“ მორჩილების ინსტრუმენტად აქცევს, რის საპირწონედაც მხოლოდ და მხოლოდ კაცობრიობის კრიტიკული ნაწილის ორგანიზებულობა და კოორდინაცია შეიძლება გამოდგეს.

რამდენად რეალურია ეს დღეს? მილიარდიანი ინდუსტრიები, რომლებიც ადამიანებს უვიცობისა და გათითოკაცების მორევში ამყოფებენ, ოპტიმიზმის საშუალებას არ იძლევა. ბატონობის მარადიული დევიზი – „Divide et Impera“, დღეს პროცენტის სიმბოლოთი რომ არის გამოხატული, როგორც არასდროს ისე მძლავრად მოქმედებს. იმ წარმოდგენის საბოლოოდ მსხვრევამ, თითქოსდა ე.წ ინდივიდუალურ თავისუფლებებს – იქნება ეს  ნეგატიური თუ იმანენტური – შეეძლოთ მთლიანობის, ცუდი საზოგადოებრივი ტოტალობის შეცვლა, ნიჰილიზმის ცეცხლს ნავთი დაასხა და ამით მით უფრო დაგვარწმუნა, რომ ერთადერთი გამოსავალი ინდივიდის სულის სიღრმეში ნაპოვნი „ჭეშარიტებების“ (თუ ასეთს ის საერთოდ დაეძებს) გამოვლენისთვის კარგად ორგანიზებული საზოგადოებრივი აქტივობაა. ამის იმედისმომცემი მაგალითებია ისეთი მოძრაობები, როგორებიცაა Wikileaks და Anonymous. აგრეთვე, youtube-ზე გახშირებული ალტერნატიული მედია წყაროები. თუმცა, ხშირ შემთხვევაში, აქტივობები არაორგანიზებულობის, არაინფორმირებულობის თუ იდეოლოგიური მიმართულებების გამო, მხოლოდ და მხოლოდ აქტივობის იმიტაციას წარმოადგენენ და მოთხოვნად ცვალებადში ცვალებადის შეცვლას აყენებენ და არა ცვალებადში უცვლელის – ე.ი პრინციპის შეცვლას.

ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი რის გამოც თვისობრივი ცვლილების ბუნდოვანება ადამიანთა სულებს შხამად ედება არის მდიდრებსა და ღარიბებს შორის მზარდი უფსკრულის დაფიქსირება. ეს კი, ინფორმაციის გამრავლების ფონზე, რეფლექსიის ცნების უძლურების ცნებასთან დაახლოებაში გამოიხატება. მაგალითად, მე იუთუბზე, სათანადო „დასერჩვით“ მივიღებ სასურელ ინფორმაციას, მაგრამ ამავე დროს, ინტერნეტში იოლად მიგნებული, „ბრძნული და ემანსიპატორული“ პოტენციალის მქონე ტექსტების კითხვით უფრო ვრწმუნდები „გლობალური სოფელის“ ინკორპორირებად, ასიმილირებად ბუნებაში, რომელიც ადამიანს, განურჩევლად რეფლექსიის დონისა, წინასწარგანსაზღვრულ როლს და წინასწარშემოფარგლულ ფუნქციას ანიჭებს. ამ როლის მორგება იმ ორაზროვანი დამოკიდებულების გააზრებაში მდგომარეობს, რაც ინდივიდუალურ (ნეგატიურ თუ იმანენტურ) თავისუფლებებსა და საზოგადოების პოლიტ-ეკონომიკურ ტოტალობას შორის არსებობს: ერთი მხრივ, ტოტალობა ინდივიდუალურ თავისუფლებას უძლურების წყაროდ აქცევს, ხოლო მეორე მხრივ კი, ინარჩუნებს მასთან ჰარმონიულად თანაარსებობის სრულ, იდილიურ შესაძლებლობას. ამ ორაზროვან დამოკიდებულებას კარგად ასახავს თანამედროვე ინდოელი ბრძენკაცის პასუხი საკუთარი დღის განრიგით უკმაყოფილო ინდოელი ბანკირის კითხვაზე: დილით რვა საათზე ვდგები, ბავშები ბაღში მიმყავს, შემდეგ მთელ დღე ბანკში ვარ და სახლში დაქანცული გვიან ვბრუნდები. იოგით როდისღა დავკავდეო? ბრძენკაცის პასუხი ფრიად ირონიული აღმოჩნდა: შენ ყველაფერს ახერხებ, გარდა იმისა, საკუთარ თავს დრო რომ დაუთმოო. დროის დათმობა კი რეფლექსიის და საკუთარ თავში სულიერი ჩაძიების არსებულ პოლიტ-ეკონომიკური ტოტალობის ადაპტირების მოთხოვნას გულისხმობს. ანუ, მჭვრეტელობითი აქტივობები აუცილებლად უნდა ჩაისვას დღის თავსმოხვეულ რიტმში. ბრძენკაცის უკეთესი პასუხი შეიძლება ასეთი ყოფილიყო: შენ არ გსიამოვნებს სამუშაო დღის განრიგი და თავსმოხვეული ცხოვრების რიტმი და საკუთარ თავში ჩაძიება შენი სულის გახევებულობის გამო მხოლოდ და მხოლოდ თავის მოტყუება იქნებოდაო. სულში ჩაძიება, სამყაროსთან იგივეობის დადგენა, რომლებიც ინდივიდუალური ძალისხმევით და ინტერნეტში იოლად ხელმისაწვდომი მასალის მეშვეობით არავერბალური გამოცდილების წახალისებით მიიღწევა, ინდივიდუალისტური ეთოსის განურჩევლობითაა ხელდასმული; ამდენადაცაა, ეს უკანასკნელი „სულის სიღრმეში ნაპოვნ ჭეშმარიტებას“ ირონიულ ელფერს რომ გვრის. „ვისაც რას უნდა ის თქვას, ეკონომიკა მაინც თავისას გააკეთებს“ – დევიზით მართულ საზოგადოებაში, იმანენტური თავისუფლება, სოციალური უძლურების გაცნობიერების წინაპირობაა. ეს ფაქტი კი კვლავ და კვლავ ადგენს იმ ვითარებას, ცნობიერების მიერ მიგნებული „ჭეშმარიტებების“ ყოფიერებაში გადატანა მხოლოდ და მხოლოდ საზოგადოების კრიტიკული ნაწილის აქტივობით რომ არის შესაძლებელი. რაოდენ სამწუხაროც არ უნდა იყოს ფილოსოფოსთათვის, ხელოვანთათვის თუ ინტელექტუალთათვის, „კალმით ბრძოლა“ მართალია, ინარჩუნებს თავის ძალას ინფორმაციული ომისთვის, მაგრამ ეს ომიც სიმულაციად იქცევა საზოგადოებრივი წყობის ცვლილებების მოთხოვნის გარეშე. „კალმით ბრძოლაც“ – რეფლექსიისა და მჭვრეტელობის ეს საზოგადოებრივი გამოვლინებაც – ინტერნეტ-გამჭვირვალობის ფონზე, უძლურობის დამდგენია თუ მას კაცობრიობის კრიტიკული ნაწილის აქტიური ჩართულობა არ მოჰყვა.

დღევანდელი „ინკორპორირებული ერთობის“ გლობალურ საზოგადოებაში უმთავრეს პრობლემად შეიძლება ის სარტყელი მივიჩნიოთ, ინდივიდუალისტურმა ეთოსმა ადამიანის ფსიქეს რომ შემოავლო და რომლის მიღმაც ამ ეთოსის გამომწვევი იდეოლოგიისთვის სულ ერთია, სამყაროსთან გაერთიანების მისტიკური პროცესები მიმდინარეობს თუ კაზინოში დაკარგული დოლარებით გამოწვეული ემოციური რყევები. ეს სულერთიობა კი ეკონომიკური ტოტალობის სიმყარით და მისკენ ხელის არ გაშვერით არის გამოწვეული. ამას კი, სხვებს შორის, ხელს უწყობს გლობალური იდეოლოგიის მიერ შემოთავაზებული სხვადასხვა სატყუარები, რომელიც სატყუარას წამოგებული ჯგუფების ინტერნეტ-ორგანიზებულობის ფონზე, ჯგუფის წევრების რეფლექსიას ახშობს. ქართული საზოგადოების უახლეს რეალობაში ამ სატყუარად ჰომოსექსუალთა კონსტიტუციური დაგმობა შეგვიძლია მივიჩნიოთ, რითაც საზოგადოება ამ შემთხვევაში იმ ანკესზე ეგება, რაც გლობალიზმის მიერ ფრონტის სიმულაციური ხაზების გახსნაში და ადამიანთა დაჯგუფებების ამ ხაზისკენ ყურადღების გადატანაში მდგომარეობს. ჩვენ გვიხარია, რომ ჰომოსექსუალების ქორწინებას კონსტიტუციური უზენაესობით დავგმობთ და დავიცავთ ჩვენს იდენტობას. სინამდვილეში კი იმ ანკესს კიდევ ერთხელ წამოვეგებით, რასაც გლობალური იდეოლოგია ეკონომიკური პრობლემატიკიდან ყურადღების ჯგუფური, იდენტობების საფრთხის არსებობაზე გადატანაში ადგენს. ამას კი ინტერნეტი, ინფორმაციის სწრაფი გავრცელებით, ხელს უწყობს და კონკრეტულ საზოგადოებრივ დინებაში ჩართულებს უხშობს რეფლექსიის, თვითდაკვირვების და „ფართო სურათის“ დანახვის უნარს.

„ფართო სურათის“ დამნახავთა მიერ კაცობრიობისთვის აქამდე დადგენილი ერთ-ერთი კეთილშობილი ალტერნატივა ქრისტიანული – „ერთი ნაპოვნი ცხვარით ცათა სასუფევლის გახარება“ იყო. ამ კეთილშობილი ეთიკური სენტენციის მიღება და ყოფიერების უდაბნოში მარადიული ოაზისით როლის დაკმაყოფილება ღია საზოგადოებაში, ბოროტების გამჭვირვალობის ფონზე, თანდათანობით კარგავს აზრს და მხოლოდ  ადამიანთა ირონიის გამაძლიერებლად შეიძლება იქცეს. შეგვიძლია, პოპულარული ფრაზა გლობალურ სამყაროს მივუყენოთ და ვთქვათ, რომ  „გლობალური შუა უნდა გაიკრიფოს“. გავლენის არმქონე ოაზისი და მისი პასიურობა, „ერთი ნაპოვნ ცხვართა ერთობის“ ისტორიული უძლურება, ღია საზოგადოებაში შუა გზის არარსებობად ფიქსირდება. ოაზისის კლებადი ფუნქციური დატვირთვა გლობალური ტოტალობისთვის არა მხოლოდ სოციალური უძლურების გამომხატველია, არამედ ის ეკონომიკურ სფეროზეც შეიძლება გავრცელდეს. „განათებული“ ინდივიდის ტოტალობასთან წინასწარი ადაპტაცია შეიძლება ერთი კონკრეტული მაგალითით გამოვხატოთ: ვთქვათ, მე არ მსიამოვნებს რომელიმე კონსუმერული პროდუქტის მოხმარება, რომელშიც უამრავი შხამ-ქიმიკატია და ადამიანის სიცოცხლეს საფრთხეს უქმნის; მე უარს ვამბობ მის ყიდვაზე და სანაცვლოდ რომელიმე ბიოლოგიურად სუფთა პროდუქტს ქუჩის კუთხეში მოხუცი გამყიდველისგან შევიძენ. ამ აქტით ვერაფერს ვაკლებ ინდუსტრიას, რადგან მილიარდობით ადამიანი განაგრძობს კონსუმერული შხამის მოხმარებას. შესაბამისად, მე, როგორც პერიფერიაზე მყოფი ეკოლოგიურად სუფთა, შეგნებული „ერთი ნაპოვნი ცხვარი“ და ცენტში მყოფი გლობალისტური ეკონომიკა, სისტემაში ჩამონტაჟებული, წინასწარ დეტერმინირებული ალგორითმების მეშვეობით მშვიდობიანად განვაგრძობთ თანაარსებობას, – რეპრესიული ტოლერანტობის მარადიული კვლავწარმოების რეჟიმში. ინდივიდუალისტური სარტყელის ინტერნეტ-თავისუფლებებთან შერწყმა ინტელექტუალთა დონეზე ვლინდება, როგორც ოპოზიციის მანტიის იოლად მორგებადობა, სიტყვის თავისუფლების უძლურებით რომ არის ნაკურთხი. ხოლო კომპიუტერის ეკრანთან მჯდომი რიგითი დედამიწელის შემთხვევაში იმით სიხარულით, რომ მორიგი ტერორისტულ აქტი მას არ შეეხო. ქსელური დაჯგუფებები, რომელსაც „რიგითი დედამიწელი“ ეკუთვნის ხშირ შემთხვევაში, თვითორგანიზებასთან ერთად თვითიზოლაციის საშუალებასაც წარმოადგენენ. ჰერბერტ მარკუზეს ზემოთხსენებული ტერმინი – „რეპრესიული ტოლერანტობა“ ინტერნეტში სრული დიდებით „ლაიქებისა“ და „დაშეარებების“ სწრაფ გენერირებაში ვლინდება…

მარკუზე თავის წიგნს „ერთგანზომილებიანი ადამიანი“ ასრულებს ვალტერ ბენიამინის ფრაზით: „Nur um der Hoffnungslosen willen ist uns die Hoffnung gegeben. („მხოლოდ იმედდაკარგულთა ხარჯზე მოგვეცემა იმედი“.) შეგვიძლია ვთქვათ, იმედდაკარგულთა ერთობა დღეს გლობალიზმის მსხვერპლთა ერთობაა, რომელსაც კაცობრიობის ნებისმიერი მიღწევა საკუთარი ეკონომიკური უძლურების და უმომავლობის გამო, გულზე შხამად ედება და წინასწარდაგეგმილი ცხოვრების რიტმს ინტერნეტ-ავტომატიზმამდე დაყვანილ აქტივობად ასახავს.

გვაქვს იმედი?

წყარო: http://european.ge/interneti-da-tavisufleba-otar-tchulukhadze/
Copyright © European.ge

კახაბერ ჯაყელი

„21 საუკუნე  ანუ სანამ ციფრები წაგვლეკავენ“

კახაბერ ჯაყელი – ჩორჩანელი- ციხისჯვარელი

თავი პირველი

                ჩვენი ცხოვრება სწრაფად მიქრის და ჩვენც მივქრივართ, საით არც კი ვიცით, მაგრამ სრბოლა და მისი სიჩქარე შეიძლება იმ ყალბ გრძნობას გვიქმნის, რასაც საკუთარი მიზნის მიღწევისაგან გამოწვეული სიხარული ჰქვია. ადამიანები არიან წარმატებულები, როდესაც ისინი თავიანთ მიზნებს აღწევენ. ადამიანები არიან წარმატებულები, როდესაც ისინი თავიანთი მიზნებისაკენ მიისწრაფიან და სწორედ ეს სწრაფვა საბოლოოდ აჩქარებს, აგიჟებს, აზიანებს ჩვენს ტვინს, რომელიც გადატვირთულია. მე მახსენდება როგორ სწარაფდ ვფიქრობდი, დავრბოდი და გარდავიქმნებოდი ხოლმე ადრე 20 წლის წინათ, როდესაც თბილისში მანამდე არნახული ორგანიზაცია – ბირჯა ჩამოყალიბდა და ამ ბირჟაზე მე ჩემს მეგობრებთან ერთად ეკონომიკის მამოძრავებელი გავხდი. ყოველ შემთხვევაში მე ასე მეგონა მაშინ, რომ სწორედ ჩემს მიერ მოფიქრებული ოპერაციები ცვლიდნენ ერთ ეკონომიკას და ქმნიდნენ ახალს, რომელსაც მაშინ საბაზრო ეკონომიკა ერქვა. რა ეხლაც ესე არ ჰქვია? კი ბატონო, მაგრამ მაშინ სიტყვას „საბაზრო“ – სხვა, თითქმის საკრალური მნიშვნელობა ჰქონდა. „სა-ბა-ზრო“ – იტყოდა მამაჩემი მეგობრებთან დისკუსიაში და ისინიც იმწამსვე მე მომაპყრობდნენ თავიანთ ფართო გახელილ თვალებსა და უკვე გაჭაღარავებულ წარბებს. მე ჩემის მხრივ უფრო სერიოზულ სახეს მივიღებდი, მამაჩემის ძმაკაცებს ამაყად გადავხედავდი და ვიტყოდი – სოციალიზმი უტოპიაა, განწირულია, მალე საბაზრო ეკონომიკა უნდა ავაშენოთ, თორემ… მამის მეგობრები ერთმანეთს გადახედავდნენ და თუ სიტყვის დაძვრას გაბედავდნენ, მაშინ მე ისეთ მაგიურ სიტყვას შევაგდებდი გაჩაღებულ დისკუსიაში, რომ ისევ ყველა გაისუსებოდნენ და ჯერ მამაჩემს შეხედავდნენ და მერე მე. ამ მეორე მაგიურ სიტყვას „მარკეტინგი“ ერქვა. კიდევ იყო მესამე ჯადოსნური ტერმინი, რომელსაც ცულის ეფექტის მოხდენა შეეძლო მამის მეგობრებზე – ამ სიტყვას „მენეჯმენტი“ ერქვა. თუ ცოტა გამიძალიანდებოდნენ ბატონები, მათზე საბოლოო დამგდები ფანდი სიტყვა „საფონდო ბირჟა“ იყო!

                ასეთი გახლდათ თბილისი მაშინ 1989 წელს, როდესაც ხალხი ერთ დიდ ზღაპრულ სივრცეში ცხოვრობდა და არაფერზე კონკრეტული წარმოდგენა არ გააჩნდა. ხანდახან ვფიქრობ კარგი იყო თუ ცუდი ეს ზღაპარი ჩემთვის. სოციალისტური უტოპიის მიერ შექმნილი ზღაპარი, რომელიც ჩვეულებრივი ზღაპრის ყველა კომპონენტს (გმირი, ანტიგმირი, კეთილი, ბოროტი) ატარებდა, იმით იყო დამანგრეველი ჩვენი აზროვნებისათვის, რომ მან პირდაპირ და ირიბად ძალიან  ბევრი იმგვარი ილუზია წარმოშვა, რომელმაც ადამიანებს კარგისა და ცუდის ერთმანეთისაგან გარჩევა დაავიწყა. ეტყობა ზღაპარი ძილის წინ არის კარგი, მაგრამ დილას, შუადღისას, საღამოს ზღაპარი მავნეა. ფსევდო ანუ ვითომ სიკეთეებით გატენილი კაცი ამ ზღაპრებზე აწყობილ საზოგადოებაში კარგად გრძნობდა თავს. მაგრამ შემდეგ ზღაპრები სუსხიანმა რეალობამ შეცვალა, ილუზიებით გაბერილი ოცნებები ბუშტებივით დასკდა და ადამიანმა მოიწყინა. ზოგმა კი არათუ მოიწყინა, არამედ უფრო გაკაჟდა, ნამდვილი სიკეთეები გამოაჩინა და წარმატებებს ეზიარა. მაგრამ ისიც უნდა ვთქვა, რომ კიდევ დარჩა დარგები საქართველოში, სადაც ზღაპრები არ მოისპო და ილუზიური ბუშტები კიდევ უფრო დაიბერა – ეს ქართული პოლიტიკა იყო. სხვაგან, თითქმის ყველგან, ვაჭრობიდან დაწყებული მეცნიერებით დამთავრებული – ყოველივე საბაზრო ურთიერთობებით და თავდადებული ბიზნეს პაექრობით გაჟღენთილი სფერო – პოლოტიკას დაექვემდებარა. პოლიტიკამ კი მოსპო ბიზნესი, დაჩაგრა მეცნიერება, შეაწუხა განათლება, ამოატრიალა მედიცინა, იერიში მიიტანა გარემოზე, განაცვიფრა რელიგია, ჩააფიქრა კულტურა, პირში წყალი ჩააგუბებინა ფოლკლორს და გაახარა მტერი. რატომ მოხდა ასე? იმიტომ, რომ მხოლოდ პოლიტიკა, ყველა სხვა დარგებიდან დამოუკიდებლად არ მოეწყო ისე, როგორც ამას საქართველოს ბაზრის ინტერესი მოიწონებდა. ქართული პოლიტიკა დაემსგავსა მადამ ტიუსოს სალონს და გამოძერწა უამრავი ყალბი, უსიცოცხლო, უნიადაგო ქმნილება მხოლოდ გარეგნული ხიბლისათვის და მიბაძვისათვის.

ყველამ უნდა იპოვოს თავისი იერუსალიმი

                ეს ქალაქი ადრეც მრავალჯერ მაქვს დათვალიერებული და შესწავლილი, მაგრამ ეხლაც სიამოვნებით მიუყვები მის ქუჩებს. მშვიდობა გამეფებულა აქ. გუშინ შევხვდი ჩემს დიდი ხნის მეგობარს და „დოქტორ-ფატერს“ გრაფ ფონ ბეზენდორფს, რომელმაც სიხარულით ჩამიხუტა გულში და თავისი ინსტიტუტის ახალი შენობა დამათვალიერებინა.

                – ადრე კონტ-გებოიდეში ვიჯექით, გახსოვს კონსტანტინე? ეხლა უკვე 3 სართული დავიკავე ამ შენობაში, რომელიც ძველი სასაფლაოს გვერდითაა – თქვა მაღალმა და ხმელმა გრაფ მათიას ფონ ბეზედორფმა.

                – აქ საფლავებია? – თვალი მოავლო ციხისჯვარელმა ძირს გადაშლილ მწვანე ბაღს და მართლაც შეამჩნია ხავსით დაფარული შავი ქვის დიდი ფილები, რომლებიც უჩინარი ძალის მიერ გაშეშებულ ცხოველებს ჰგავდნენ.

                – მიყვარს მე სასაფლაოები. აქ, ქვევით არის დავიწყებული პოეტის აკლდამა – თქვა ბეზენდორფმა და ჰანოვერის ქარმა მათი ხმა სივრცეში გაფანტა.

                – რომელი პოეტის? – იკითხა კონსტანტინემ, მაგრამ პროფესორს აღარ ახსოვდა ამ პოეტის გვარი. დავიწყებული ხომ დავიწყებულია.

                – შევიდეთ, საკმაოდ უბერავს – ბრძანა მასპინძელმა და თვალი უცნაურად მიმოავლო ჰანოვერის წითელ ქონგურებს. აქ მან გაატარა მთელი ცხოვრება. რატომღაც მოეჭიდა ამ პატარა პროვინციულ ქალაქს, მისცა ყველაფერი მის უნივერსიტეტს. სული შთაბერა ყოველივეს, რაც მას ხელეწიფებოდა. დაწერა დაახლოებით თხუთმეტი დიდი წიგნი და ათასამდე სტატია. არ წავიდა პოლიტიკაში, დარჩა მეცნიერების წიაღში. დაიბრუნა სტალინის ჯარებისაგან აოხრებული საგვარეულო სასახლე „ფონ ბეზენდორფ ფონ შულენბურგი“, შექმნა დიდი ოჯახი, დაჰბადა სამი შვილი და დაბერდა. გრაფი მუდამ აპირებდა ბერლინში გადასვლას, მაგრამ გადაიფიქრა და ეხლა იგი ისე შეჰყურებდა ქალაქს, როგორც ალბათ რიჩარდ ლომგული გადაჰყურებდა მის მიერ დაუპყრობელ იერუსალიმს.

                – ნუთუ  ყველას თავისი იერუსალიმი აქვს? – გაიფიქრა ციხისჯვარელმა და ინსტიტუტის დარბაზში შეტრიალდა. გრაფი ბეზენდორფი თავისი ოფისისაკენ დაიძრა, კონსტანტინე ციხისჯვარელიც თან იახლა და ისინი ერთხანს კიდევ საუბრობდნენ, მანამ სანამ საათმა სამს არ ჩამოჰკრა და ამგვარად აუდიენცია დასრულდა.

                კონსტანტინემ იცოდა ყველა წესი გერმანული სტუმართ-მოყვარეობისა და ის თავის კაბინეტს დაუბრუნდა, შევიდა ოთახში და ყოვლის დამპყრობელის, ვირტუალური სამყაროს მაგიური და ამავე დროს რეალური ეკრანის წინ დაჯდა, რომელიც ცოტათი სძულდა კიდეც, მაგრამ რომლის მეშვეობითაც თავის გავლენას აფართოვებდა.

                –  მეცნიერება იგივე ბიზნესია – დასწერა მან ფეისბუქის საკუთარ გვერდზე და გააგძელა – მხოლოდ ერთი გამონაკლისით, ბიზნეს ხშირად იწყებენ არაპროფესიონალები, ხოლო მეცნიერებას არაპროფესიონალი ვერ დაიწყებს.

                კიდევ ერთხელ წაიკითხა მან თავისი ნაწრი, რომელსაც გარკვეული ხარვეზები უპოვა და შემდგომ დაფიქრდა, თუ რას მოელოდა მისგან სამყარო და სად იყო მისი იერუსალიმი ბოლოს და ბოლოს.

                საღამოს, როცა სახლში შეაბიჯა, მოხარშული კომბოსტოს სუნმა მიახვედრა კონსტანტინე ციხისჯვარელს, რომ საბინა დაბრუნებულიყო. იგი შევიდა საკუთარ ოთახში, რომელიც იმ გაიბელშტრასაზე იყურებოდა, რომელზეც ამას წინათ ერთმა ნეო-ნაცისტმა განაცხადა, ამ ქუჩას სახელს გადავარქმევთ და დოქტორი გებელსის სახელს დავუბრუნებთო და ლოგინზე წამოწვა.

                საბინა, მოკლედ შეჭრილი თმებით, საკმაოდ გრაციოზულად იდგა სამზარეულოში და კომბოსტოს ხარშვას თვალს ადევნებდა. კონსტანტინე შევიდა, საბინას მიესალმ და დაჯდა. საბინაც მის წინ დაჯდა და მათ შორის ასეთი უაზრო საუბარი გაიმართა:

                – როგორ ხარ? – კარგად – სად იყავი? – ვმუშაობდი – აჰა, მეც – მართლა? – ყველაფერი კარგად არის? – კარგად არის! შენ ყველაფერი გამოგივიდა? – დიახ, ყველაფერი გამომივიდა და ეხლა მსიამოვნებს – შენ სად იყავი? – მე სირიელ ლტოლვილებთან ვმუშაობდი – დაიღალე? – ძალიან!

                ხო, მგონი საუბარია, მორზეს ანბანით გადმოცემულ რადიოგრამას წააგავს. სწორედ ამ საუბარზეა ნათქვამი – უაზრო რიტორიკა. კონსტანტინეს გაახსენდა, რომ საბინა სოციალური აგენტია, რომ ის ყველა ჯურის ლტოლვილს ხვდება, მაგრამ რა? ვერ ასაქმებს, ლტოლვილებს ხომ დასაქმების უფლება არ აქვთ გერმანიაში.

                – აბა იყოს კარლ დიდის იმპერია, სირიელები უმალ აჯობებდნენ გერმანელებს ეკონომიკის ბევრ დარგში და მათ ადგილას დასახლდებოდნენ. მაგრამ კარლ დიდი აღარ არის და ერთმა ნაციამ, რომელმაც მეორე ნაციას აფრიკიდან გამოქცევა მოასწრო, ეხლა შეუძლია თავის თანამოძმეს უსაქმურობა დასწამოს და ასევე ის, რასაც ხშირად წერენ გაზეთები – ქალების მასობრივი გაუპატიურება – ფიქრობდა კონსტანტინე და ჩაის სვამდა. საბინა ჰყვებოდა თავის რთულ საქმეზე, იმაზე, რომ დღეს მარავალ სირიელს შეხვდა და მათი ხვედრი გაიზიარა არა როგორც ადამიანმა, არამედ როგორც ადამიანმა-ჩინოვნიკმა, ადამიანმა-აგენტმა, ადამიანმა-სოციალურმა სააგენტომ და ადამიანმა-სისტემამ.

                – კარგი ქალია საბინა, მოვლილი, გამხდარი, მუდამ მოწესრიგებული, შარვალში მიმზიდველიც არის, მაგრამ ხანდახან ძრწოლით მიყურებს. არ ვიცი რატომ.

                – მე პატივს ვცემ თავისუფალ ადამიანებს, რომლებსაც თავისუფალი პროფესია გააჩნიათ, კი მხატვრებს, მწერლებს, ოსტატებს, ნებისმიერი საქმის, მეღვინე ხელოვანთ მე პატივს ვცემ და მათი მშურს. მათ აქვთ თავიანთი იერუსალიმი – თქვა კონსტანტინემ და საბინას გახედა. ქალი დაბნეული იჯდა, დუმდა, შემდეგ მანაც თქვა თავისი აზრი: „კი მაგრამ მწერლობა ხომ რისკია, წიგნები რომ წერო და ვერ გაყიდო?“

                – ეჰ საბინა, ვერ დადგება შენგან ვერც ფრიდა კალო და ვერც მარგარეტ ტეტჩერი, არადა ამხელა ქვეყანა გაქვს, 90 მილიონამდე კაცი და ქალი მიეტანებოდა შენს შემოქმედებას და იცხოვრებდი საინტერესოდ, მაგრამ რა, შენ მხოლოდ სისტემის ადამიანობა აირჩიე. არა უშავს მაინც კარგი ხარ, რადგანაც სადღაც, გულის სიღრმეში მე შენ მირჩევნიხარ იმ ნებისმიერ ლოთსა და შფოთ მხატვარს, რომელსაც თავი ფიროსმანი ჰგონია, მაგრამ ფიროსმანობას ფრთები უნდა, ფრთები – ფიქრობდა კონსტანტინე და საბინას უყურებდა.

                – მე ორთოდოქსი ქრისტიანი ვარ საბინა, დღეში 7-ჯერ ვლოცულობ. აი ეს მედალიონი ბებიამ მაშინ მაჩუქა, როდესაც კომუნისტები იყვნენ შემოსეული ჩემს პატარა ქვეყანაში და ბავშვსაც კი უშლიდნენ, იმას რასაც ეხლა რწმენის თავისუფლებას ვუწოდებთ – უთხრა კონსტანტინემ საბინას, ის კი მედალიონს დააკვირდა და ფეხზე წამოდგა.

                – წავალ დავისვენებ, მძიმე დღე მქონდა – ბრძანა საბინამ და გავიდა.

                – როცა რწმენაზე ლაპარაკობ ევროპელები დგებიან და გადიან. მაგრამ აი ტაროს კარტზე ან სულების გამოძახებაზე რომ ჩამომეგდო სიტყვა, ეხლა მე და საბინა უკვე ერთ საწოლში ვიქნებოდით – ფიქრობდა კონსტანტინე ცოტა ხანს და ღრუბლებით დაფარულ ცას უყურებდა.

                – ალბათ, პიკასო გერმანიაში ვერ გაიხარებდა, ან პიკასო სოციალური აგენტი გახდებოდა – გაუელვა თავში მას და ეზოში გავიდა.

                – 7 ივლისს გერმანელები საფრანგეთთან მატჩისათვის ემზადებიან. საინტერესოა რას განიცდის ეხლა გალური მამალი, რომლის ფრთები და კუდი თითქმის შავია, ხოლო კისერი, თავი, ნისკარტი – თეთრი – გაიფიქრა კონსტანტინემ, როდესაც იგი ქუჩაში გავიდა და ოტო ბრენერის ქუჩისაკენ დაიძრა.

მზე ანათებდა, მაგრამ ციოდა. ეს ზაფხული გერმანიაში არ გავდა სხვა ზაფხულს. მართლაც ფეხით მოსიარულეები უხეშ და შეიძლება ითქვას უშნო ლაბადებში იყვნენ გახვეულნი, ველოსიპედისტებს მრავალი უსარგებლო რამ ტანთ აესხათ. ასე რომ მოძრავი საზოგადოება, მარტო საკუთარი თავით იყო დაკავებული.

– ნეტა როგორ არიან ეხლა სირიელები, ან როგორ იქნებიან? შემოხიზნული გერმანიას ამ საოცრად ბეჯით, მოძრავ და პრაგმატულ ხალხს, სირიელებიც ამგვარი გახდებიან. შემდეგ მათ შორის დიდი ნაწილი იპოვის თავის თავს გერმანულ საზოგადოებაში, ხოლო ის ნაწილი, რომელიც არ შეითვისებს ამ მოფუსფუსე წესრიგს, შესაძლოა კვლავადაც დაიმშეს და ისევ უკან მოტრიალდეს, საკუთარი იერუსალიმის საძიებლად.

– მე ვიცნობდი ერთ არისტოკრატ ქალბატონს, როდესაც მის სახლში მივედი და შუბლზე შევხედე, გამაოცა თვალის ფორმის მქონე ამობურცულმა კოპმა, რომელიც მესამე თვალივით ზევიდან დამყურებდა – გაუელვა თავში ციხისჯვარელს და ვერ მიხვდა თუ რა კავშირში ჰქონდა მის გონებაში აჯარულ ფიქრებს ერთი-მეორესთან. სად სირიელები და სად ქალბატონი მესამე თვალით? – უეცრად გადაიხარხარა ქუჩაში მიმავალმა მეცნიერმა და ფიქრი განაგრძო: – დიახ ჩვენი აზრები ხშირად უმიზნოდ არის დაკავშირებული ურთიერთთან, თითქოს ასეა, მაგრამ აზრები ბადებენ აზრებს, როგორც ვიცით. ჩემი გონება ეხლა თავისუფალია, მიუყვები ქუჩას, არც მეჩქარება, ამიტომაც აზრები, ასოცოაციის ანუ მსგავსებისა და შეხსენების კანონის გავლენით აიფოფრებიან ხოლმე. მაგრამ მივყვეთ თუ რატომ გავიხსენე მესამე თვალი? მარტივად, ვფიქრობ იერუსალიმზე, ვფიქრობ სირიაზე, ვხედავ ფაქტიურად გერმანელებს და მსურს ვიპოვო გზა სიბრძნისაკენ, რაც მესამე თვალს მოითხოვს.

ღამე შეიკრიბნენ „ბურგომაისტერები“ ერთ ლუდხანაში და გალური მამლის დაკვლა გადაწყვიტეს. მიუხედავად გალებზე წარმატებული ნადირობის სურვილისა, სიტუაცია შეიცვალა – გალური მამალი არწივად იქცა და აქეთ დაგვკორტნა. კონსტანტინე ციხისჯვარელი უფრო ნერვიულობდა, ვიდრე თავად „ბურგომაისტერების“ კლუბის წევრები, რომლებიც მხოლოდ ხანდახან დაიღრენდნენ და შემდეგ მოეშვებოდნენ. წავაგეთ პირწმინდად -თქვა ოტომ, რომელსაც მისი მეუღლე, მშვენიერი, რძითა და მათრობელა ღვინით სისხლსავსე ევა ჩუმად აწყნარებდა.

                დილას ხმაურმა გააღვიძა კონსტანტინე. ალიონზე გერმანელმა ფერმერებმა მისი სახლის წინ ბაზრის გაშლა დაიწყეს. აფორიზმები არ მოსდიოდა თავში ფერმერებს, მაგრამ კარტოფილი და შპარგელი – კი. გაიშალა მონაგარი. „აი დამარცხებიდან გამარჯვებისაკენ გადადგმული ნაბიჯი – დილიდან საქმე“ – გაიფიქრა ციხისჯვარელმა და „მახერონების“ ბილიკს გაუყვა.

                „წაგებიდან გამარჯვებამდე მიმავალი ბილიკი გადის მოთმინებაზე, შრომაზე და თვითკრიტიკაზეც. ჩემთვის ეს ასეა, მაგრამ სინტერესოა როგორაა სხვისთვის“ – გაიფიქრა ციხისჯვარელმა. კარის გაღება ვერ მოასწრო, რომ მზის სხივებმა დააბრმავეს იგი – გაოქროსფერდა არემარე. პეპლებივით შემოიჭრნენ სხივები. უეცრად მოაგონდა ძველი სასაფლაო, დიდი შავი ქვა, რომელზედაც პეპელა იყო ამოტვიფრული.

                – საფლავის ქვაზე პეპელა, ნეტა რას უნდა ნიშნავდეს- ჩაფიქრდა იგი და როგორც უწინ, ეხლაც, დროსაგან გაშავებულ საფლავებში, ლოტეს აკლდამის ძებნა დაიწყო.

                მიმოფანტულები იყვნენ ძველი ქვები გოთური ტაძრის წინ. დაჟანგული ცხაური შეაღო ციხისჯვარელმა და ვერტერივით დაუბრუნდა ლოტეს – მართლაც საფლავს ძველი გოტიკური ასოებით ეწერა – „Sharlota kestner”- აი მსოფლიოს ყველაზე ლამაზი და მიმზიდველი არსება. ის აქ არის, ამბობს ქარი – ჩაიღიღინა ციხისჯვარელმა და ლოტეს საფლავის წინ ჩამოჯდა.

                – ჰონდერლინს დიოტიმა და ვერტერის ლოტე, შოთას – თამარი, შენთვის, შენთვის ვინ არის ლოტე, დიოტიმა თუ თამარი? – კითხა თავის თავს ციხისჯვარელმა.

                – მე მიყვარს საფლავები – გაახსენდა მას გრაფი  ბეზენდორფის ნათქვამი.

                შემდეგ იყო ჭიდილი საკუთარ სულთან: ადამიანი უზარმაზარ სამყაროში იბადება ბნელის მანათობელი ციცინათელას მსგავსად. სადაც ყველაზე უფრო მეტად ბნელა, იქ ყველაზე დიდი ციცინათელა იბადება. ამიტომაც ეძებეთ გენიოსები არა პარიზში და ფრანკფურტში, არამედ ჯელალაბადში, ჯაიპურსა და თბილისში.

                საოცარი იყო დრო, როცა იესო იშვა ბეთლემში. სუფევდა სიბნელე, ფარისევლობა, მრუშობა და ამპარტავნება. ისრაელის ერი დასაღუპად ემზადებოდა და დაიღუპა კიდევაც, როცა მან ქრისტე არ მიიღო. ჯვარზე აცვეს ქრისტე. ჩვენ უფალს აღსრულებიდან 37 წლის შემდეგ რომაელმა სარდალმა ალყა შემოარტყა იერუსალიმს, რომლის შიგნით სამი პარტია ებრძოდა ერთმანეთს. ტიტუსმა დაადუმა წმინდა ქალაქი და ფაქტიურად გაანადგურა ებრაელი ერი. ვინც გადარჩა ისრაელიდან იქნა გაძევებული. ებრაელები გაიფანტნენ. აი სწორედ ეს გახლავთ იერუსალიმის ისტორია.

                ეხლა კი მითხარით სად არის ჩემი იერუსალიმი? – უკვე თავის თავს მერამდენედ უმეორებდა ციხისჯვარელი. უკვე მტკიცედ სჯეროდა იმისა, რომ ადამიანი იბადება როგორც „პატარა ღმერთი“, გამოგზავნილი დიდი ღმერთისა, მხოლოდ და მხოლოდ ერთი აზრითა და განცხადებით – აღმოეჩინა თავისი იერუსალიმი – ადგილი, სადაც საკაცობრიო სული ვლინდება საქმეში, რწმენაში, ლოცვებში, მისტერიებში – უერთდება თავად ღვთაებრივს, უზარმაზარ სამყაროსეულ სულს, რომლის მონუმენტურ, მოძრავ, აღმაფრთოვანებელ, საშიშ და შემაძრწუნებელ წესრიგს პატარა ღმერთი არა თუ უნდა არღვევდეს, არამედ კიდევ უფრო მეტ სისავსეს და ჟღერადობას, გამოყენებითობას, შეუდარებლობას, იმედს, რწმენას, ძალას, ოცნებებს, სიყვარულს საკუთარის თავისთვის და გარემოსთვის უნდა სძენდეს და უქმნიდეს.

                გოეთეს გამოთქმა „პატარა ღმერთი“ ძლიერ მოსწონდა ციხისჯვარელს. თუ ეს პატარა ღმერთი უზარმაზარი სამყაროს წესრიგს დაექვემდებარებოდა, მაშინ შევიდოდა იგი უფლისწული იერუსალიმში. მაგრამ როგორ უნდა მომხდარიყო ამგვარი და-ქვემდებარება?

                აი თუ როგორ: ადამიანი ორი საწყისით არის მოვლენილი ამ სამყაროში. პირველი, როგორც დამოუკიდებლად მოაზროვნე დიდი ღმერთის ზრახვებისა და სამყაროს შემცნობელი პიროვნება, რომელიც უჩინარი, ღვთაებრივი მემბრანით ხვდება დიდი ღმერთის ჩანაფიქრს, მის ხმოვანებას, აზრებს, სიბრძნესა და სიყვარულს და მეორე – ღვთაებრივი მემბრანის გარეშე მოვლენილი ადამიანები, რომლებიც მხოლოდ რგოლები არიან დიდი ღვთაებრივი, ჯერ კიდევ შეუცნობელი ჯაჭვისა, რომელიც მათ უნდა შექმნან და მაგვარად შეასრულონ სამყაროს მოთხოვნა ადამიანის მიმართ. ვინ უფრო ადვილად აისრულებს თავის მისიას და მონახავს საკუთარ იერუსალიმს, ღვთაებრივი მემბრანის მქონე თუ ამგვარი მემბრანით ნაკლებად აღჭურვილი პირი?

                დიადი ღმერთი ყოლიფერს (როგორც გურულები იტყვიან) თანაბრად ანაწილებს. ადამიანი დაბადებისთანავე უნდა ქმნიდეს ვეებერთელა ჯაჭვს დამოუკიდებელ საქმეთა გადასაწყვეტად. ამ ჯაჭვში იგი უნდა იყოს რგოლი, მაგრამ მტკიცე და ნაწრთობი ფოლადის მსგავსი, ასე რომ უხდებოდა ძველ ჯაჭვის პერანგებს. თუ კაცი ჯაჭვის რგოლი გახდება, იგი იმთავითვე ვერ შევა იერუალიმში, მხოლოდ სათუთი გამოკვლევის შემდეგ, თუ ადამიანი დაადგენს, რომ მისი ჯაჭვი ემსახურება ჯერ სხვის, ხოლო შემდეგ საკუთარ ბედნიერებას, მაშინ მას მოუპოვებია გარკვეული გასაღები იერუსალიმისა.

                მაგრამ ღვთაებრივი მემბრანის მქონებელთ უსასტიკესად ცდის დიადი ღმერთი. ღვთაებრივი მემბრანა, რომელიც ტვინშია ჩაზრდილი და გარკვეულ პერიოდში შესაძლოა აღმოჩენილი და გამოკვლეული იქნეს მეცნიერთა მიერ, სახიფათო და უსათუთესი ნასკვია. წარმოიდგინეთ ეს უნაზესი და უმგრძნობიარესი „იალქანი“ თქვენშია. იგი მართლაც წააგავს იალქანს, ანაც ფლუგერს, რომელიც ყველაფერს შეისრუტავს და ყოველივესმინიმუმ ასი წლით ადრე იგებს. თქვენ, ღვთაებრივი მემბრანით დაჯილდოვებული, გრძნობთ, განიცდით იმას, რასაც თქვენი თანატოლები მხოლოდ სიბერეში შეიტყობენ. თქვენ იცით ის, რაც თქვენი თანატოლების შვილიშვილებს გადახდებათ. როგორი სახიფათო გამოწვევაა ხომ გრძნობთ. აი, წარმოიდგინეთ, რომ თქვენი სახლის წინ ვიღაცა აშენებს სკოლას, თქვენ კი გრძნობთ, რომ ამ სკოლას ას ოცი წლის შემდგომ წყალდიდობა დაძირავს – მიდიხართ და ეუბნებით ამის შესახებ სკოლის მესვეურთ – ისინი კი გეუბნებიან რამეს პასუხად? არაფერს. თქვენ ისინი გთვლიან მოლაყბედ. ან ჭკუასუსტად. თუ თქვენი ღვთაებრივი მემბრანა მუსიკალურია წერთ „ფოთოლთა სრიალის სიმფონიას“, მაგრამ იგი ვერ გიფარავთ თქვენ იმ ბოროტი ადამიანებისაგან, რომელსაც თქვენი გატყუება განუზრახავს, რადგანაც გრძნობენ, რომ თქვენ სუსტი ხართ. ხართ კი სუსტი? დიახ. ღვტაებრივი მემბრანა თქვენშია, მაგრამ ის ხალხისთვისაა შექმნილი და მანამ სრულად არ ამოქმედდება, სანამ ამ ხალხისაგან არ დაიჩაგრებით, არ დაიტანჯებით, არ განიდევნებით, არ დაიფლითებით. რატომაა ღვთაებრივი მემბრანის მქონე კაცის დატანჯვა აუცილებელი დიადი ღმერთისათვის? პასუხი შესაძლოა შემაძრწუნებლად პირდაპირი იყოს: ღვთაებრივი მემბრანა უნდა გამოიწრთოს ტანჯვით, რათა მან საბოლოოდ იმგვარი ხმა გამოსცეს, რომ უპირველეს ყოვლისა ავადმყოფი მოარჩინოს, დაბორკილი განბორკოს, დაგდებული ააგდოს და დაცემულს დაანახოს სილამაზე ცხოვრებისა. ყოველივე ამისთვის ხდება – რომ დაგანახოს სიმშვენიერე სიცოცხლისა. ამიტომაც „ღვთაებრივი მემბრანა“ მხოლოდ სიცოცხლის სამსახურში უნდა ჩადგეს.

                – შესაძლოა კი, რომ ღვთაებრივი მემბრანის მქონე ჯაჭვის რგოლად გადაიქცეს და იქ იშრომოს? – დაუსვა კონსტანტინემ კითხვა თავის თავს. პასუხი ამგვარი იყო: „რამდენჯერაც ჩადგება ჯაჭვში, იმდენჯერ აღმოაჩენენ მის განსხვავებულობას და ჰგვემენ მას, სანამ იგი არ მიემსგავსება თავის გამჩენს და არ განამტკიცებს სამყაროს, წესრიგს თავის ლოკალურ გარემოში“.

                – კი მაგრამ ეს როგორ უნდა მოხდეს?

                – ეს მოხდება ტანჯვით გამოწრთობილი ღვთაებრივი მემბრანით ცხოვრების მეორე ეტაპზე, როცა იგი დაიწყებს საკუთარ ქადაგებას, ენით თუ მუსიკით, ფიქრებითა და საქმით, სისხლითა და ფერებით, ქვებითა თუ დუღაბით, ფართო პანოებით თუ სიმბოლოებით, ხორბლითა თუ ღვინით, ბორბლით თუ ჭანგებით.

                – და რას მიაღწევს საბოლოოდ „ღვთაებრივი მემბრანა“?

                – მას კვლავაც ჰგვემენ, მოკლავენ ან თავს მოაკვლევინებენ, შვილებს დაუწიოკებენ. ცეცხლში დასწვავენ, ჩაქოლავენ, კარ-მიდამოს წაართმევენ, ცოლს გაუპატიურებენ, დედას გაუბახებენ, მამას მოუკლავენ, თვითონაც მას დაამხობენ, უმოწყალოდ ჰგვემენ, ქონდაქარათ – უხუცესებს დაახვევენ, რათა პირში ბურთი ჩასტენონ, ხმა დაუხშონ, სახედრად აქციონ.

                – და ვინ ებრძვის მას ასეთი სიშმაგით და ჯოჯოხეთის მაშხალებით? – კვლავაც კითხა კონსტანტინემ თავის თავს,

                – ხომ მიგახვედრე, მას ებრძვიან ჯაჭვის ადამიანები თქო. კიდევ ერთხელ აგიხსნი. წინათ მე განვმარტე იმ ჯაჭვის რგოლები, რომელთაც უწერიათ იერუსალიმის მოპოვება. არსებობენ კეთილი ჯაჭვები, მასში მომქმედ რგოლებს კეთილი სურვილები ამოძრავებთ. მაგრამ ამგვარი ჯაჭვების რაოდენობა განა ბევრია. უმეტესი ჯაჭვი ამ სამყაროში, მისი მტრების მიერ არის შექმნილი. ,ას მე შავ ჯაჭვებს უწოდებ.

                მაინც ვერ დაეთანხმა ციხისჯვარელი იმ აზრს, რომ ღვთაებრივ მემბრანას მარტო შავი ჯაჭვები ებრძოდნენ. პირიქით, იგი ფიქრობდა, რომ ჩვეულებრივი, თუნდაც ნათელი იდეით შექმნილი ჯაჭვები, ჭიანჭველათა რაზმის მსგავსად რომ გადაადგილდებიან, სიკეთის ჩასადენად, ისინიც კი თუ შეამჩნევენ „ღვთაებრივ მემბრანას“ აღშფოთდებიან, გაგულისდებიან, გაბრაზდებიან ამ „მარტო მომღერალზე“ და შეეცდებიან მას დაუმსახურებელი წყენა აგემონ. „ღვთაებრივი მემბრანა“ შესაძლოა ამ დროისთვის უკვე ტანჯვით გამოწრთობილი იყოს და მან პასუხიც კი არ გასცეს ამგვარ ჯაჭვეულებს, რაც მის აქციებს გაზრდის კიდევაც იმ მოლაყბეთა თვალში, რომელნიც „ღვთაებრივ მემბრანას“ დიდი ხანია იცნობს, აფასებს, რადგანაც საზოგადოების მხრიდან ამ უკანასკნელის გვემა მოლაყბეებს ახალ ახალ სალაყბოს აძლევს და ართობს.

                – ხოლო შავი ჯაჭვები როგორ იქმნება და როგორ მოქმედებს, ეს ჯერაც არ იცის ციხისჯვარელმა.

ელენე ახვლედიანი

ელენე ახვლედიანის ნახატი

პოლ ვალერი “თოვლი”

თარგმნა კობა ჭუმბურიძემ

რა სიჩუმეა, შელახული შრიალით ნიჩბის!…
მე მეღვიძება, რადგან თოვლი მელის და მიცდის,
რომ გამიტაცოს ამ ძვირფასი სითბოს მფლობელი.
გარეთ კი სუფევს სიფერმკრთალე, დაუნდობელი.
ეს უმწიკვლობა სხეულისთვის არის მთანგველი.
ჰოი! რამდენი დაუხარჯავს ზეცას ფანტელი
გამთენიამდე, ვიდრე ვიყავ მშვიდ არყოფნაში!
თეთრი უდაბნო დაშვებულა მაღლიდან მაშინ
რათა წაშალოს მიწიერი სურათ-ხატები,
ესოდენ ვრცელი და გულწრფელი ჩამონათებით
და გააზავოს მიყრუებულ მდუმარებაში,
სადაც, აქა-იქ, სახურავიც მოგხვდება თვალში,
ცისმარე ყოფის მცირე უნჯებს რომ ეფარება
და სურვილები მღვრიე კვამლად რომ ეპარება.

3-copy

სამედიცინო ტურიზმი და საქართველო: პრობლემების სპეციფიკა და რეკომენდაციები

შესავალი

სამედიცინო ტურიზმი შედარებით ახალი, მაგრამ სწრაფად განვითარებადი დარგია. მისი ზრდის ტემპები ტურიზმის სხვა სეგმენტებს შორის ყველაზე მაღალია. სამედიცინო ტურიზმის მზარდ მნიშვნელობაზე მიგვანიშნებს ის ფაქტი, რომ მსოფლიოში 50 ქვეყანაზე მეტს სამედიცინო ტურიზმის განვითარება სახელმწიფო პოლიტიკის დონეზე ჰყავს აყვანილი [1]. სამედიცინო ტურიზმმა წარმოშვა თანამედროვე ჯანმრთელობის ახალი კონცეფცია: როდესაც პაციენტი თავის ქვეყანაში ვერ გადაჭრის ჯანმრთელობის პრობლემას,  იგი ირჩევს მისთვის სასურველ ქვეყანას, ექიმს, კლინიკას, სადაც მას შესთავაზებენ ყველაზე თანამედროვე სამკურნალო-დიაგნოსტიკურ მეთოდებს ხელმისაწვდომ ფასად. თავის მხრივ, გლობალური ეკონომიკური კონკურენციის პირობებში, სამედიცინო ტურიზმი ხელს უწყობს მედიცინის უფრო სწრაფად განვითარებას და შესაძლოა მნიშვნელოვნად შეცვალოს  ჯანდაცვის ეროვნული სისტემების სახე. ამ მხრივ, საინტერესოა, თუ რა პოტენციალი გააჩნია დღეს საქართველოს სამედიცინო ტურიზმის თვალსაზრისით, არის თუ არა მათზე მოთხოვნა და რა იგეგმება ამ პოტენციალის გასავითარებლად და დასახვეწად.

სამედიცინო ტურიზმის განვითარების გლობალური ტენდენციები

მსოფლიოში სამედიცინო ტურიზმის ბაზარი მკვეთრი ზრდის ტემპით ხასიათდება. ბოლო მონაცემებით, 2004-2012 წლების პერიოდში სამედიცინო ტურიზმიდან შემოსავლები 40 მილიარდიდან 0,5 ტრილიონ დოლარამდე გაიზარდა და მთლიანი ტურიზმის შემოსავლების ($ 3.2 ტრილიონი) 14% შეადგინა. 2012 წელს, სამედიცინო ტურიზმმა გლობალური მშპ-ის  1.8% შეადგინა [2]. ექსპერტთა მტკიცებით, 2017 წლისათვის სამედიცინო ტურიზმის ბაზრის 50%-ზე მეტი აზიის, ლათინური ამერიკის და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებზე გადანაწილდება [2].

სამედიცინო ტურიზმი გულისხმობს პაციენტების საზღვარგარეთ მოგზაურობას სამედიცინო მომსახურების მიღების მიზნით. თუმცა, იგივე მიზნით ადამიანები შეიძლება გადაადგილდნენ საკუთარი ქვეყნის შიგნითაც. სამედიცინო ტურიზმს შეიძლება გააჩნდეს განსხვავებული მიზნები: პრევენცია, რეაბილიტაცია, მკურნალობა (მათ შორის ოპერაციული). შეაბამისად, თითოეულ სეგმენტს უზრუნველყოფს სპეციალიზებული სამედიცინო ცენტრები. სამედიცინო ტურიზმის ფასები ძლიერ განსხვავდება და დამოკიდებულია სამედიცინო მომსახურების სახეზე და ქვეყანაზე. სამედიცინო ტურიზმის სექტორში დომინირებს გამაჯანსაღებელი ტურიზმი და სპა ტურიზმი (ბაზრის 41%).

სამედიცინო ტურიზმის განვითარებას განაპირობებს სხვადასხვა ქვეყნებში განსხვავებული სამედიცინო მომსახურების ხარისხი, ხელმისაწვდომობა და ფასი. სამედიცინო ტურიზმის ოთხი ძირითადი მოტივი არსებობს:

  • საზღვარგარეთ ანალოგიური სერვისის დაბალი ღირებულება;
  • თანამედროვე სამედიცინო ტექნოლოგიები;
  • მაღალი ხარისხის სამედიცინო დახმარება;
  • დროის ფაქტორი (მკურნალობის ხანგრძლივი ლოდინი საკუთარ ქვეყანაში);
  • საკუთარ ქვეყანაში საჭირო სერვისის არ არსებობა.

კვლევების თანახმად, პაციენტების 42% საზღვარგარეთ მიემგზავრებიან მაღალტექნოლოგიური სამედიცინო მომსახურების მისაღებად, რესპოდენტთა 33 %-ს სურს მიიღოს მაღალტექნოლოგიური სამედიცინო დახმარება, 15 %-ს არ სურს სამედიცინო მომსახურების მისაღებად მოცდის სიებში დიდხანს ლოდინი და ცდილობს მის დროულად და სწრაფად მიღებას, ხოლო 10%-თვის მნიშვნელოვანია დაბალი ფასები [3]. თუმცა, კვლევის შედეგები საშუალო მაჩვენებლებია, რომლებიც შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა ქვეყნებში.

სამედიცინო ტურიზმის  განვითარებას ხელს უწყობს ის გარემოება, რომ განვითარებულ ქვეყნებში გაიზარდა სამედიცინო მომსახურების ფასები. პაციენტები ცდილობენ იმ ქვეყნებში ჩაიტარონ სამედიცინო მომსახურება, სადაც იგი გაცილებით იაფია. ამას მოწმობს ის ფაქტი, რომ სამედიცინო ტურისტები ძირითადად განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყნებიდან არიან, რომლებიც  განვითარებად ქვეყნებში ჩადიან შედარებით იაფი სამედიცინო მომსახურების გამო. მაგალითად, კარდიოქირურგიული ოპერაცია აშშ-ში 200000 დოლარი ღირს, მაშინ როდესაც მსგავსი სერვისი ინდოეთში 25 000 დოლარია [4] (იხ. ცხრილი 1). საქართველოში სამედიცინო და გამაჯანსაღებელი მომსახურება 3-ჯერ უფრო იაფია ვიდრე ისრაელში, 5-ჯერ უფრო იაფია ვიდრე ევროპაში და 10–ჯერ უფრო იაფია ვიდრე ამერიკაში [5].

თუმცა, სამედიცინო ტურისტები განვითარებულ ქვეყნებშიც შეიძლება ჩავიდნენ შედარებით იაფი სამედიცინო მომსახურების მისაღებად (ცხრილი 1). მაგალითად, სუნგაპურში, რომელიც კარგა ხანია აღარ მიეკუთვნება განვითარებადი ქვეყნების რიცხვს, მხოლოდ პლასტიკური ოპერაციების გასაკეთებლად ყოველწლიურად ათასობით პაციენტი ჩადის და მილიონობით დოლარს ტოვებს, ვინაიდან ბევრად იაფი უჯდებათ ეს ოპერაციები, ვიდრე საკუთარ მაღალგანვითარებულ ქვეყნებში და თან ხარისხიც მაღალია.

ცხრილი 1:

გავრცელებული ქირურგიული ოპერაციების ღირებულება სხვადასხვა ქვეყნებში ($ 1000)

picture1

წყარო: Kelley, E. (2013). Medical Tourism. World Health Organization.

სამედიცინო ტურიზმის ერთ-ერთი მოტივია საკუთარ ქვეყანაში ჯანდაცვის საბაზისო პაკეტში გარკვეული სამედიცინო სერვისების მოუცველობა, ან საერთოდ დაუზღვეველობა. მაგალითად, გერმანიაში, სადაც საყოველთაო სოციალური დაზღვევა მოქმედებს, სამედიცინო მომსახურების გარკვეული სახეები არ არის მოცული დაზღვევის საბაზისო პაკეტით და შესაბამისად, ეს სერვისები მათთვის ძვირადღირებულია. აშშ-ში მოსახლეობის დაახლოებით 17% დაუზღვეველია, რის გამოც მათთვის ძვირადღირებული სამედიცინო სერვისები ხელმიუწვდომელია. გასათვალისწინებელია, რომ ზოგ შემთხვევებში დაზღვევა არ ფარავს მძიმე ქრონიკული დაავადებების მკურნალობას. ასეთ შემთხვევებში მოქალაქენი ისეთ ქვეყნებში ამჯობინებენ მკურნალობას, სადაც ანალოგიური სამედიცინო მომსახურება გაცილებით იაფია [6]. ცნობისათვის, 2012 წელს 1.6 მილიონმა ამერიკელმა ჩაიტარა სამედიცინო მომსახურება საზღვარგარეთ [7].

სამედიცინო ტურიზმის განვითარების ერთ-ერთი მიზეზია საკუთარ ქვეყანაში საჭირო სერვისის არარსებობა ან დაბალი ხარისხი. ასეთ შემთხვევებში პაციენტები ამჯობინებენ ისეთ ქვეყნებში ჩაიტარონ სამედიცინო მომსახურება, სადაც მიუხედავად სიძვირისა, მისი ხარისხი შედარებით უფრო მაღალია. ამ დროს სამედიცინო ტურიზმის მასპინძელი შეიძლება მაღალგანვითარებული ქვეყანა გახდეს. სამწუხაროდ, ხშირად შემთხვევებში, საქართველოს მოქალაქეებისათვის ამ სახის ტურიზმი პრაქტიკულად ერთადერთი ალტერნატივაა მაღალკვალიფიციური და მაღალი ხარისხის სამედიცინო მომსახურების მისაღებად, რაც  შეუძლებელია მიიღო საკუთარ ქვეყანაში. მაგალითად, ქართველი პაციენტები სამკურნალოდ ხშირად მიმართავენ სხვა ქვეყნებს, განსაკუთრებით მეზობელ თურქეთს, ან გერმანიას და ისრაელს.

სამედიცინო ტურიზმის განვითარებას ასევე ხელი შეუწყო გლობალიზაციამ, რომელმაც გაადვილა და გააიაფა საერთაშორისო მოგზაურობა, ადამიანებს მისცა სწრაფი გადაადგილების შესაძლებლობა. ხელშემწყობ ფაქტორებს შორის, ასევე აღსანიშნავია, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სწრაფად გაუმჯობესებული ტექნოლოგიები და სამედიცინო მომსახურების მაღალი სტანდარტები. ზოგადად, სამედიცინო ტურიზმი სინთეზური ბიზნესინდუსტრიაა, როცა გლობალიზაციის პროცესში სხვადასხვა სფეროები იკვეთება და მათი თანხვედრა ხდება [8]. გასაკვირი არ არის, რომ ოცდამეერთე საუკუნის მედიცინის დევიზი, გლობალიზაციის ტენდენციების შესაბამისად, ჟღერს ჭეშმარიტად გლობალურად: “პაციენტები საზღვრებს გარეშე!”

სამედიცინო ტურიზმის განვითარებას შეიძლება ხელი შეუწყოს სხვა მოტივებმაც. მაგალითად, ცალკეული პირები შეიძლება დაინტერესდნენ მკურნალობის შეთავსების შესაძლებლობით სხვა ქვეყნებში ტურისტული მოგზაურობის პროგრამებთან. ზოგიერთ შემთხვევაში, პაციენტები დაინტერესებულნი არიან მკურნალობის სრული ანონიმურობის დაცვით.

სამედიცინო ტურიზმი მსოფლიოში ერთ-ერთი მზარდი ბიზნესინდუსტრიაა. სამედიცინო ტურიზმის ინდუსტრიისათვის მომხმარებელების ძირითადი მომწოდებლები არიან ევროპა და ჩრდილოეთ ამერიკა. ამ მხრივ, სამედიცინი ტურიზმის მსოფლიო ბაზრის 65% უჭირავს ხუთ ქვეყანას – ამერიკის შეერთებული შტატები, გერმანია, იაპონია, საფრანგეთი და ავსტრია. სამედიცინო ტურისტების რაოდენობის თვალსაზრისით, ლიდერობენ შემდეგი ქვეყნები: ინდოეთი, უნგრეთი, მექსიკა, სინგაპური, ტაილანდი, ბარბადოსი, ბრაზილიის, ისრაელის, სამხრეთ კორეა, თურქეთი. მხოლოდ ინდოეთში უცხოელი ტურისტების სამედიცინო მომსახურებაზე იხარჯება 2.3 მილიარდი დოლარი წელიწადში. ამ ქვეყნებში სამედიცინო მომსახურების ღირებულება გაცილებით დაბალია, ვიდრე ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ევროპის წამყვან ქვეყნებში (ცხრილი 1).

სამედიცინო ტურიზმის მრავალი სახეობა არსებობს. ამ მხრივ გამოყოფენ ლოკალურ, რეგიონალურ და გლობალურ სამედიცინო ტურიზმს. სამედიცინო ტურიზმის სახეობაა ტელემედიცინა, როდესაც პაციენტები სამედიცინო მომსახურებას იღებენ დისტანციურად. არსებობს საგანმანათლებლო სამედიცინო ტურიზმი, როდესაც კონკრეტულ ქვეყანაში შესაბამის სამედიცინო განათლებას ვერ იღებენ, მიდიან სხვა ქვეყანაში ან როდესაც სამედიცინო პერსონალი მოგზაურობს კვალიფიკაციის ამაღლების, პრაქტიკის მიღების მიზნით. სამედიცინო ტურიზმის ერთ-ერთი გავრცელებული ფორმაა შიდა ტურიზმი. იგი გულისხმობს რომელიმე რეგიონში სამედიცინო ტურიზმის კერის შექმნას. ასეთი კერები სარგებლიანია როგორც საქართველოს მოსახლეობისათვის, ასევე უცხოელი მოქალაქეებისათვისაც.

სამედიცინო ტურიზმის განვითარების სტრატეგიის შემუშავების მიზნით, ბევრი კომპანია ატარებს კვლევებს. კვლევის თანახმად, რესპოდენტების 49% მიიჩნევს, რომ სამედიცინო ტურიზმის შესახებ ინფორმაციას პოულობენ ინტერნეტში, 17% – ნაცნობების და მეგობრებისგან, 15% – ტელევიზიის მეშვეობით, 2% – მკურნალი ექიმისგან და 17% სხვა საშუალებებით. კვლევები ადასტურებენ, რომ სამედიცინო მომსახურების ყველაზე პოპულარულ სახეს წარმოადგენს ჭარბი წონის შემცირება [1].

ინტერნეტში სამედიცინო ტურიზმის შესახებ ინფორმაციის მოძიების შემდეგ ტურისტების უმრავლესობა მიმართავენ შუამავლებს, რომლებიც მათ ეხმარებიან სამედიცინო ცენტრებთან კომუნიკაციის დამყარებაში. გამოკითულთა 61%-ის შეაფასებით შუამავალი ორგანიზაციების როლი “ძალიან მნიშვნელოვანია”, 27%-ის აზრით – „მნიშვნელოვანი”, 10%-ის ცნობით – „საშუალოდ მნიშვნელოვანი“, და მხოლოდ 2%-ის აზრით მათი როლი “უმნიშვნელოა.” კვლევები აჩვენებენ, რომ პაციენტების დაახლოებით 85% კმაყოფილია სამედიცინო ტურიზმის შედეგად შემოთავაზებული მკურნალობის შედეგებით.

სამედიცინო ტურიზმის მეშვეობით შემოთავაზებული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის რისკებთან დაკავშირებული გარკვეული შიშის შემცირებას ხელს უწყობს სამედიცინო ცენტრების საერთაშორისო აკრედიტაცია. ასეთ აკრედიტაციას ახორციელებს საერთაშორისო ორგანიზაცია Joint Commission International (JCI). ასევე, აღსანიშნავია, რომ პაციენტის მიერ სამედიცინო ტურიზმის სასურველი ქვეყნის არჩევაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ქვეყანაში სამედიცინო მომსახურების საერთაშორისო იმიჯს.

მთელ მსოფლიოში სახელმწიფო აქტიურად მონაწილეობს სამედიცინო ტურიზმის განვითარების მხარდაჭერაში და კონკრეტულ ნაბიჯებს დგამს ამ მიმართულებით. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია სპეციალური კანონის შექმნა სამედიცინო ტურიზმის მხარდასაჭერად. ზოგიერთ ქვეყანაში სახელმწიფო ახორციელებს უცხოელი ტურისტების მკურნალობის სუბსიდირებას (მაგალითად, თურქეთი), სხვა ქვეყნები თავიანთ თავზე იღებენ უცხოელები სამედიცინო მომსახურების სადაზღვევო რისკებს (მაგალითად, სამხრეთ კორეა).

სამედიცინო ტურიზმი და საქართველო

დღეს არსებული სტატისტიკური ინფორმაციით, საქართველოში ტურიზმიდან შემოსავლები ქვეყნის სავაჭრო ბრუნვაში მილიარდ შვიდას მილიონ დოლარს შეადგენს, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია [9]. სამედიცინო ტურისტებისათვის საქართველოს შეუძლია შემდეგი ტიპის მომსახურების შეთავაზება: სტომატოლოგია და კბილების პროტეზირება, კოსმეტიკური მედიცინა, მხედველობის კორექცია ექსიმერული ლაზერის მეთოდით, გულის იშემიური დაავადებების მკურნალობა (სტენტირება, შუნტირება), ფაგებით მკურნალობა (ექსკლუზიური სახეობა, ვინაიდან თბილისის ფაქტერიოფაგი ერთ–ერთი უნიკალური დაწესებულებაა მსოფლიოში), რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მომსახურება (უშვილობის მკურნალობა, ინ–ვიტრო განაყოფიერება და სხვა) და ა.შ [6]. გარდა უშუალოდ სამედიცინო მომსახურებისა, ტურისტებისათვის შესაძლებელია ნებისმიერი სხვა ტიპის მომსახურების შეთავაზება, ანუ ერთმანეთს შეუთავსდეს საჭირო სამედიცინო დახმარება და უცხო ქვეყანაში დასვენება. მით უმეტეს, რომ სამედიცინო მომსახურების მისაღებად ადამიანებს, როგორც წესი, თანხმლები პირებიც მიჰყვებიან.

საქართველოს სამკურნალო ტურიზმის მიმართულებით გააჩნია საკმაოდ დიდი პოტენციალი. ამ მხრივ, იგი ძალზედ მდიდარია საკურორტო ადგილებით. დღეისათვის აღირიცხება 102 კურორტი და 182 საკურორტო ადგილი, რომლებსაც მომხმარებლებისათვის სხვადასხვა დაავადებათა მკურნალობის, რეაბილიტაციისა და გაჯანსაღების შეთავაზება შეუძლიათ. აქვე აღსანიშნავია, რომ საქართველოში მსოფლიოში არსებული ყველა სამედიცინო პროფილის კურორტია, სადაც არსებობს ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორები – მინერალური წყალი, ტალახი, გამაჯანსაღებელი ჰავა და აუცილებელი პირობები მათი სამკურნალო-პროფილაქტიკური მიზნით გამოყენებისთვის [10].

საქართველოში შესაძლებელია სამედიცინო ტურიზმის ისეთი სპეციფიკური სახეების განვითარება, როგორიცაა, კლიმატური (მთის, ზღვის სანაპირო, ტყის და ველის კურორტები)  და ბალნეოლოგიური კურორტები (სასმელი წყლისა და აბაზანებით სამკურნალო). ისინი ოდითგანვე წარმოადგენდნენ ქვეყნის ტურისტულ ღირსებას. ქვეყანაში კურორტების განვითარება 19-20 საუკუნეების მიჯნაზე იწყება. ამ პერიოდში დაიწყო ტურიზმის აღმშენებლობის პროცესი ბორჯომსა და აბასთუმანში, ხოლო მოგვიანებით მე-19 საუკუნის ბოლოს შავი ზღვის სანაპიროზე. საბჭოთა პერიოდში ქართული კურორტები აღიარებული იყო როგორც ერთ–ერთი საუკეთესო სამედიცინო დანიშნულების ადგილები.

კლიმატურ კურორტებს შორის შეიძლება გამოვარჩიოთ: ბორჯომი, წყალტუბო, ქობულეთი, აბასთუმანი, ახტალა, ბაკურიანი, ბათუმი, ბახმარო, მწვანე კონცხი, ნაბეღლავი, საირმე, პატარა ცემი, სურამი. ბალნეოლოგიურ კურორტებს შორის აღსანიშნავია თბილისი, ბორჯომი, საირმე, წყალტუბო, ნუნისი, ურეკი, გრიგოლეთი, უწერა, ცაიში, ციხისძირი, ცემი, წაღვერი, შოვი, ჯავა და სხვა მრავალი.

მთის ჰავა გამოირჩევა სუფთა ჰაერით, მზის, განსაკუთრებით – ულტრაიისფერი სხივების ინტენსიური რადიაციით, დაბალი ბარომეტრული წნევით და ჟანგბადის გაცილებით მაღალი შემცველობით [11]. მთის კლიმატის ბიოლოგიური მოქმედება მრავალფეროვანია: ამშვიდებს და ტონუსს ჰმატებს ნერვულ სისტემას, აუმჯობესებს სასიცოცხლო პროცესების რეგულაციას, ააქტიურებს ნივთიერებათა ცვლას, სუნთქვის ფუნქციას, სისხლის მიმოქცევასა და საჭმლის მონელებას; ზრდის ორგანიზმის იმუნიტეტს სხვადასხვა დაავადების, მათ შორის, ინფექციური პათოლოგიების მიმართ; ამ ფაქტორის გამო მთის კურორტებზე დასვენება ახდენს მატონიზებელ და გამაკაჟებელ ეფექტს ადამიანის ორგანიზმზე [11].

შავი ზღვის კლიმატი ნოტიო-სუბტროპიკულია. ზღვის ჰავას გააჩნია სამკურნალო თვისებები. იგი წარმატებით გამოიყენება სისხლის მიმოქცევისა და სასუნთქი ორგანოების დაავადებების დროს, ნერვული სისტემის ფუნქციური დარღვევის სამკურნალოდ. ზღვისპირა კუროტებიდან თავისი მნიშვნელობით, მაგნიტური ქვიშებითა და დასვენებისა და გაჯანსაღებისათვის შესანიშნავი კლიმატური პირობებით გამოირჩევა ურეკი. ურეკის დადებითი სამკურნალო ფაქტორებიდან შეიძლება, გამოვყოთ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, ცენტრალური ნერვული სისტემის, ფუნქციური დაავადებების, საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის და სხვა დაავადებათა სამკურნალო ეფექტი.

საქართველოში, დაახლოებით 2000 მინერალური წყაროა, რომელთა შორის ყველაზე გავრცელებულია გაზიანი მინერალური წყლები. ასეთი წყლები საჭმლის მონელების სისტემის, ენდოკრინული სისტემის, ნივთიერებათა ცვლის სხვადასხვა დარღვევების სამკურნალოდ  გამოიყენება. მინერალური წყლების კურორტებიდან შეიძლება დავასახელოთ ბორჯომი, საირმე, ლებარდე, უწერა, შოვი.

ტალახით სამკურნალო კურორტებიდან გამოირჩევა ახტალა, რომლის ფსევდოვულკანურ სამკურნალო ტალახს იყენებენ აბაზანებისთვის, აპლიკაციებისა და ტამპონებისთვის. ახტალაში იკურნება მოძრაობის ორგანოთა ქრონიკული, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიური დაავადებები.

სამედიცინო ტურიზმის განვითარების შემაფერხებელი ფაქტორები

საქართველოში სამედიცინო ტურიზმის პოტენციალის მაქსიმალური ამუშავებისათვის, პირველ რიგში აუცილებელია იმ შემაფერხებელი ფაქტორების ანალიზი, რაც ხელს უშლის მის განვითარებას.

უმთავრესად უნდა გამოვყოთ სამედიცინო ტურიზმის სფეროში არსებული ძლიერი კონკურენცია. ბევრ ქვეყნებს, სადაც სამედიცინო ტურიზმი საკმაოდ განვითარებულია, კონკურენციას ვერ გავუწევთ. ასეთ ქვეყნებში უამრავი თანხები იხარჯება სამედიცინო ტურიზმის გასაძლიერებლად. ისინი სამედიცინო მომსახურების მრავალ სახეობას სთავაზოს უცხო ქვეყნების მომხმარებლებს. ამ თვალსაზრისით, საქართველო მულტიპროფილურად საინტერესო ვერ გახდება [8].

სამკურნალო ტურიზმის განვითარებას აფერხებს ცუდი ინფრასტრუქტურა. არასაკმარისადაა განვითარებული სასტუმროთა და სააგენტოთა ქსელი, შედეგად, ფერხდება ტურისტების უზრუნველყოფა თავშესაფრით. ამავე დროს, არსებული კერძო სასტუმროების მომსახურების დონე დაბალია. კლიმატური კურორტები ძირითადად მაღალმთიან რაიონებში მდებარეობს, სადაც ინფრასტრუქტურა განუვითარებელია.

საყურადღებოა სატრანსპორტო სისტემაში არსებული პრობლემები. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა გზების ინფრასტრუქტურის განვითარებას, საქართველოს უმეტეს მაღალმთიან რეგიონში მოშლილია საგზაო და სატრანსპორტო სისტემა. შედარებით ნაკლებადაა განვითარებული შიდა ავიარეისები, საზღვაო ტრანსპორტი, რაც საკმაოდ გააადვილებდა გადაადგილებას.

სანაპირო ზოლის ზოგიერთ მონაკვეთზე შეინიშნება არადამაკმაყოფილებელი სანიტრულ-ჰიგიენური მდგომარეობა. რეგულარულად არ ხდება სანაპიროს დასუფთავება და საჭირო სანიტარული ნორმების დაცვა. ასევე ხშირია ზღვის დაბინძურება სხვადასხვა ჩამდინარე ნარჩენებით. ყოველივე ეს საფრთხეს უქმნის დამსვენებელთა ჯანმრთელობას.

საქართველოს სამედიცინო ტურიზმის პოტენციალის შესახებ არ არსებობს სრულყოფილი საინფორმაციო ბაზა. სამკურნალო კურორტებზე შედარებით ნაკლებია რეკლამა. ასევე, ტურისტული სააგენტოების უმრავლესობა, მიუხედავად ქვეყნის დიდი პოტენციალისა, ტურისტებს სამედიცინო ტურებს ნაკლებად სთავაზობს.

სფეროში არსებული პრობლემების გადაჭრის გზები

სამედიცინო ტურიზმის სფეროში არსებული ძლიერი კონკურენციის გამო, საქართველოსთვის უფრო რეალურია ვიწრო, სპეციფიკური სერვისების შეთავაზება, რომლებსაც არ სჭირდება დიდი ინვესტიციები. გარკვეულ, სპეციფიკურ სერვისებზე დაბალი ფასების დაწესებითა და სამედიცინო მომსახურების ხარისხის საერთაშორისო სტანდარტების დაცვით შესაძლებელია უცხოელი პაციენტების მოზიდვა. ამ კუთხით იგი შეიძლება საინტერესო გახდეს, თუნდაც რეგიონალური მასშტაბით.

ბევრ ქვეყნებში სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამებით არ არის მოცული ისეთი სერვისები, როგორიცაა ესთეტიური მედიცინა, სტომატოლოგიური სამედიცინო მომსახურების ბევრი სახეები… საქართველოში თუ იქნება სათანადო სტანდარტის და ხარისხის სამედიცინო მომსახურება, ცხადია, შედარებით დაბალ ფასად, უცხოელი მოქალაქეები შეეცდებიან აქ ჩაიტარონ სასურველი სამედიცინო მომსახურება.

აუცილებელია გაუმჯოებესდეს საგზაო სისტემა,  განსაკუთრებით მაღალმთიან და შედარებით ძნელად მისადგომ ადგილებში, რადგან სამედიცინო ტურიზმის განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი პოტენციალი სწორედ მაღალმთიან რეგიონებშია თავმოყრილი. აუცილებელია სამარშრუტო ქსელის გაფართოება და მაღალმთიან რეგიონებში პირდაპირი მარშრუტების დანიშვნა; მიზანშეწონილია შიდასაქვეყნო, რეგიონთაშორისი ავიარეისების დანიშვნა, ასევე საზღვაო რეისების აღდგენა ვიზიტორების ტრანსპორტირებისა და გასეირნებისათვის.

საჭიროა სამედიცინო ტურიზმის პოტენციალის შესახებ სრული საინფორმაციო ელექტრონული ბაზის  შექმნა და მისი მუდმივი განახლება. მასში ასახული უნდა იყოს მსხვილი სამედიცინო დაწესებულებების, კლინიკური ცენტრების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაცია (მათი მომსახურების სახეები და ფასები), რომელიც ინტერნეტის საშუალებით ხელმისაწვდომი იქნება მსოფლიოს ნებისმიერ მცხოვრებისათვის.

სამედიცინო მომსახურების ხარისხის ამაღლების მიზნით, მიზანშეწონილია სამედიცინო ტურიზმის განსახორციელებლად შერჩეული სამედიცინო მომწოდებლების მოქცევა ერთიან მარეგულირებელ სისტემაში, რომელიც უზრუნველყოფს საერთაშორისო სტანდარტის შესაბამის სამედიცინო მომსახურების ხარისხს.

ჩვეულებრივი ტურიზმისაგან განსხვავებით, სამედიცინო ტურიზმი მოითხოვს სამედიცინო სფეროში არსებული თავისებურებების გათვალისწინებას. ამ მხრივ, მიზანშეწონილია ჩატარდეს სამედიცინო ტურიზმის შესახებ ტრეინინგ კურსები, რომელიც ჩაუტარდებათ ტურიზმის სფეროში დასაქმებულ პერსონალს, რათა ისინი აკმაყოფილებდნენ საერთაშორისო სტანდარტებს.

მიზანშეწონილია უცხოელი პაციენტებისათვის სახელმწიფო მხარდაჭერა, კერძოდ, მათთვის, ასევე თანმხლები პირებისათვის, რომლებიც გეგმავენ საქართველოში მკურნალობას, სავიზო შეღავათების დაწესება ან სავიზო მოსაკრებელისაგან განთავისუფლება.

საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და საქართველოს ტურიზმის ეროვნულმა ადმინისტრაციამ მსოფლიო ბანკის ჯგუფის ფინანსური მხარდაჭერით შეიმუშავა ეროვნული ტურიზმის სტრატეგია. სტრატეგია მოიცავს 20-25 წლის პერიოდს და განსაზღვრულია ტურიზმის განვითარების სხვადასხვა მიმართულებები: სამკურნალო ტურიზმი, ღვინის ტურიზმი, სათავგადასავლო, კულტურული ტურიზმი და ა.შ. სტრატეგიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა საქართველოში სამკურნალო ტურიზმის, გამაჯანსაღებელი კურორტების განვითარება.

სამედიცინო ტურიზმი საქართველოში მოითხოვს უფრო მეტ ყურადღებას სახელმწიფოს მხრიდან. მიზანშეწონილია სამედიცინო ტურიზმის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების დანერგვა, სამედიცინო ტურიზმის საერთაშორისო ფორუმებზე უფრო აქტიური მონაწილეობის მიღება, ერთობლივი სამედიცინო ორგანიზაციების შექმნა უცხოური კომპანიების მონაწილეობით, რომლებიც კონკურენციას გაუწევენ არსებულ კერძო კლინიკებს სამედიცინო მომსახურების ღირებულების თვალსაზრისით.

სწორი პოზიციონირების პირობებში სამედიცინო ტურიზმს საკმაოდ დიდი რაოდენობით ტურისტების მოზიდვა შეუძლია მთელი წლის განმავლობაში და ეკონომიკის ზრდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მექანიზმი გახდეს ქვეყანაში.

ბიბლიოგრაფია

  1. Kelley, E. (2013). Medical Tourism. World Health Organization.
  2. The Global Wellness Tourism Economy. Global Spa & Wellness Summit. Global Wellness Institute. 2013.
  1. McKinsey Quarterly, (2008), Mapping the Market for Medical Travel – McKinsey Report. McKinsey and

http://www.medretreat.com/templates/UserFiles/Documents/McKinsey%20Report%20Medical%20Travel.pdf

  1. გურგენიძე, პ. (2012). ხარჯეფექტური ჯანდაცვის დაფინანსების სისტემის მნიშვნელობა სამედიცინო ტურიზმის განვითარებისათვის საქართველოში. European.ge. http://european.ge/ხარჯეფექტური-ჯანდაცვის/
  2. სამედიცინო ტურიზმი. სამედიცინო ტურიზმის მრავალპროფილიანი საერთაშორისო კომპანია GMTour. 2016.

http://gmtour.com.ge/index.php?lang=1&kat=3

  1. კობალაძე, ლ. (2010). საქართველოს ტურიზმისა და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის

მოკლევადიანი და გრძელვადიანი განვითარება. თბილისი. 2010.

https://geshdoc.files.wordpress.com/2011/12/38.pdf

  1. Medical Tourism in 2013, Facts and Statistics. http://www.medicaltourismresourceguide.com/medical-tourism-in-2013
  1. გურგენიძე, პ. (2015). რატომ არ ვითარდება სამედიცინო ტურიზმი საქართველოში? ვებგვერდი bpn.ge

http://www.bpn.ge/biznesi/15972-ratom-ar-vithardeba-samedicino-turizmi-saqarthveloshi.html?lang=ka-GE

  1. საქართველოს მთავრობა და მსოფლიო ბანკი “ეროვნული ტურიზმის განვითარების სტრატეგია-2025”-ს შეიმუშავებს. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო. 2014 წ.

http://www.economy.ge/ge/media/news/saqartvelos-mtavroba-da-msoflio-banki-quoterovnuli-turizmis-ganvitarebis-strategia-2025quot-s-seimusavebs

  1. ჩოგოვაძე გ. (2016). საქართველოს პოტენციალი სამედიცინო ტურიზმში – რა სიახლეებს გეგმავს ტურიზმის ადმინისტრაცია?. The Tbilisi Times.

http://www.ttimes.ge/archives/64395

  1. ჯაყელი ბ. (2010). რაში გამოიხატება ბალნეოლოგიური კურორტების უპირატესობა და სად იკურნება საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის დაავადებები. თბილისელები

http://tbiliselebi.ge/?mas_id=4911&rubr_id=4&jurn_id=27

  1. ტურიზმის განვითარების ხელშეყწობა საქართველოში. საქართველოს ახალგაზრდა ეკონომისტთა ასოციაცია.

http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-01000-00—off-0ekonomik–00-1—-0-10-0—0—0direct-10—4——-0-1l–11-ka-50—20-about—00-3-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-10&a=d&c=ekonomik&cl=CL2.14&d=HASH91d740a344d40d08e402b7

  1. მეტრეველი, მ. (2003). ტურიზმი. თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თბილისი. უნივერსალი

 

თენგიზ ვერულავა

მედიცინის აკადემიური დოქტორი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, აკად. გ. ჩაფიძის სახ. გადაუდებელი კარდიოლოგიის ცენტრის ხარისხის მართვის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

სტატია გამოქვეყნდა საერთაშორისო კონფერენციის შრომათა კრებულში “სამედიცინო ტურიზმი: პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური, საგანმანათლებლო და სამედიცინო პრობლემები”. თბილისი. 2016

ციტირება:

ვერულავა, თ. (2016). სამედიცინო ტურიზმი და საქართველო: პრობლემების სპეციფიკა და რეკომენდაციები. საერთაშორისო კონფერენციის “სამედიცინო ტურიზმი: პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური, საგანმანათლებლო და სამედიცინო პრობლემები” შრომათა კრებული. გრ. რობაქიძის უნივერსიტეტი. თბილისი. 2016

Older Posts »

კატეგორიები