კახაბერ ჯაყელი

კახაბერ ჯაყელი – Kakhaber Jakeli

ლექსად წარმოთქმული სადღეგრძელო ხიზაბავრის მესხური ტერასების ამაღორძინებლის – გიორგი ნათენაძეს დასალოცად

ახალგაზრდა მესხმა მეღვინემ გიორგი ნათენაძემ აღადგინა ძველი მესხური ტერასა და ვაზი დააბრუნა იქ სადაც 3000 წელზე მეტხანს იყო . თავად ვაზი გიორგი ნათენაძეს მადლობას გადაუხდის გიშრისფერი თუ ქარვისფერი მტევნით, მე კი ამას გავაკეთებ ლექსით რადგანაც ჯაყელი ვარ რუსთავის პატრონის  სისხლისმიერი შთამომავალი!

შენ ხიზაბავრას ტერასა ნახე, ვით ავთანდილმა გაინადირა,

აჩნდა მას ფლოქვი იმ მარბიელის, ვის ტარიელმა სისხლი ადინა,

იმ მესხის აქვსო უშიშარობა, ვინაც ნესტანი წაართვა ქაჯეთს,

შენზე ამბობენ მამაცო მესხო – აღორძინების კეთილო მაცნევ!

ხიზაბავრული ტერასის მცველო –  აწყურის მადლით მოსილთა გვარის,

მემკვიდრევ მესხთა უძირო სიბრძნის,  მომავლის ჭვრეტის,ზეპურო განსჯის.

შთამომავალო უძველეს გმირთა, დევებს რომ ჰხოცვდნენ ვითარცა კატებს,

მაშ გამარჯვება ნათენაძეებს და ვაზით ხელში მომავალ ჯაყელთ.

კახაბერ თენგიზის-ძე ჯაყელი

26 ივნისი, 2016 წელი

კვირა

20160521_122539 - Copy

თენგიზ ვერულავა – Tengiz Verulava

თენგიზ ვერულავა – საყოველთაო ჯანდაცვის გამოწვევები

კავკასია - The Caucasus

“უდროობის გმირი” – არზაყან ემუხვარი

Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges

ხორხე ლუის ბორხესი “ხმლის ფორმა”

სახეს ამაზრზენი ნაჭრილობევი უმახინჯებდა: ფერფლისფერი, თითქმის მთლიანი ნამგალი _ ერთი ბოლოთი საფეთქელს მიტანებული, მეორე ბოლოთი კი ღაწვს. მის ნამდვილ სახელს მნიშვნელობა არ ჰქონდა. ტაკუარემბოში ყველა „ლა-კოლორადოელ ინგლისელად~
მოიხსენიებდა. კარდოსო, ამ ადგილების მეპატრონე, კარ-მიდამოს გაყიდვას არ აპირებდა, მაგრამ, როგორც ამბობდნენ, ინგლისელმა მოულოდნელ ხერხს მიმართა: კარდოსოს თავისი დაჭრის საიდუმლოება გაანდო. ინგლისელი საზღვარგარეთიდან, რიუ-გრანდი-დუ სულიდან ჩამოვიდა. ხმები დადიოდა, რომ იქ, ბრაზილიაში, კონტრაბანდას ეწეოდა. აქ შამბნარიანი
მინდვრები, დამშრალი სარწყულებლები დახვდა. ეზო-კარის წესრიგში მოყვანისას,
ინგლისელი მისი პეონების მხარდამხარ მუშაობდა. ამბობენ, სისასტიკემდე კუშტი, მაგრამ წვრილმანებამდე სამართლიანიც იყოო. იმასაც ამბობდნენ, რომ ძლიერ ბევრს სვამდა. წელიწადში ორჯერ მანსარდში იკეტებოდა და ორი-სამი დღის შემდეგ გამოჩნდებოდა,
თითქოსდა ბატალიების, ანდა მძვინვარე რყევის შემდეგ: ფერგაცრეცილი, ნანჯღრევი,
მშფოთვარე, მაგრამ მაინც ძველებურად დესპოტური. მახსოვს მისი ცივი
თვალები, კუნთოვანი სიგამხდრე, რუხი, პატარა ულვაშები. ურთიერთობა
არავისთან ჰქონდა. ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ცუდი, ბრაზილიურში შერეული ესპანურით
ლაპარაკობდა. კომერციული წერილებისა და პროექტების გარდა, სხვა ფოსტა მასთან არ დაჰქონდათ. ჩრდილოეთის დეპარტამენტში ჩემი უკანასკნელი მოგზაურობისას, მდინარე კარაგუატას ნაპირებიდან მძვინვარე გადმოსვლამ სურვილი აღმიძრა, ღამის გასათევი „ლაკოლორადეში~ მომეძებნა. მაშინვე შევნიშნე, ჩემი გამოცხადება მთლად სასურველი
რომ არ გამოდგა ინგლისელისთვის და მისი მოთაფლვა ჩვენი ვნებებიდან ყველაზე ბრმით _ პატრიოტიზმზე აპელირებით გადავწყვიტე. ვუთხარი, რომ დაუმარცხებელია ქვეყანა,
სადაც ინგლისური სული ბატონობს. ჩემმა თანამოსაუბრემ თავი დამიქნია, მაგრამ
ჩაცინებით დაუმატა, რომ ის სრულებით არ არის ინგლისელი _ ირლანდიელია,
დარგორვანადან. თქვა და ენა დაება, თითქოსდა საიდუმლო გასცა.

ტრაპეზის შემდეგ გარეთ ცის საცქერლად გამოვედით. გამოდარებულიყო, მაგრამ
სამხრეთის გორაკებიდან მოცოცავდა, იბურცებოდა და ელვით იპობოდა ახალი
შავი ღრუბლები. პეონმა, რომელიც უბრალო სასადილოში სუფრას შლიდა,
ერთი ბოთლი რომი მოგვართვა… დიდხანს და მდუმარედ ვსვამდით.

არ ვიცი, რომელი საათი იყო, როცა თავს შეზარხოშება შევატყვე. არც ის ვიცი, რა დამემართა, მაგრამ აღგზნებისა და მოწყენის გამო საუბარი ნაჭრილობევზე გავუბი. ინგლისელი დაიმანჭა; იყო მომენტი, როცა მეგონა, სახლიდან გამაგდებდა, მაგრამ ჩვეული ხმით მითხრა:

_ ჩემი დაჭრის ისტორიას ერთი პირობით მოგითხრობთ, არ გამოვტოვებ არც
ერთ გარემოებას, არც ერთ წვრილმანს, რომელმაც თავის მოჭრამდე მიმიყვანა.

თანახმა ვიყავი.

აი, ეს ინგლისურად, გზადაგზა ესპანურისა და პორტუგალიურის შერევით მოყოლილი ისტორიაც:

„1922 წელს, სხვა მრავალთა დარად, კენტონის პატარა ქალაქებიდან ერთერთში
ფარულად ვიბრძოდი ირლანდიის დამოუკიდებლობისათვის. ჩემი ცოცხლად დარჩენილი ახანაგებიდან ზოგიერთი ამჟამად მშვიდობიანად შრომობს, სხვები _ პარადოქსია _ ინგლისური დროშის ქვეშ იბრძვიან ზღვაზე და უდაბნოში. ერთი, ყველაზე ღირსეული, ყაზარმის ეზოში დაიღუპა, ჯერ კიდევ გამოუფხიზლებელმა ჯარისკაცებმა განთიადისას
დახვრიტეს. სხვებმა (არამც და არამც ყველაზე ბედკრულებმა) სიცოცხლე
სამოქალაქო ომის უსახელო, თითქმის ყველასთვის უცნობ ბრძოლებში გასწირეს.
ჩვენ რესპუბლიკელები ვიყავით. კათოლიკეები, ალბათ, რომანტიკოსებიც.
ჩვენთვის ირლანდია არა მარტო ბრწყინვალე მომავალს და აუტანელ აწმყოს განასახიერებდა,
არამედ საყვარელი თქმულებების სიმწარეს, მრგვალ კოშკებს და გაუვალ ჭაობებს, პარნელის სიძულვილს და ვრცელი ეპოპეების ჟინს, ხარების მოტაცებაზე რომ მოგვითხრობენ,
ხარებისა, ხან რომ გმირებად, ხანაც თევზებად გადაიქცევიან.

ერთხელ, დღის მიწურულს, რომლის
დავიწყებასაც ვერასდროს შევძლებ, მუნსტერადან
ჩვენთან მოვიდა ვინმე ვინსენტ
მუნი. იგი ჩვენს რიგებში ითვლებოდა.
მუნი ოცი წლის იყო. გამხდარი და უილაჯო,
უხერხემლო არსების უსიამოვნო
შთაბეჭდილებას სტოვებდა. გზნებითა და
შეუნელებელი ინტერესით ფურცელფურცელ
სწავლობდა რომელიღაც კომუნისტურ
სახელმძღვანელოს, მაგრამ დიალექტიკური
მატერიალიზმი მხოლოდ
იმისთვის სჭირდებოდა, დისკუსიები
თავის სასარგებლოდ წარემართა. მიზეზები,
რომელთა გამოც ერთ ადამიანს
შეუძლია მეორის სიძულვილი, უთვალავია.
მუნს მსოფლიო ისტორია ბანალურ
ეკონომიკურ წინააღმდეგობებზე დაჰყავდა.
ამტკიცებდა, რომ რევოლუციის საქმის
ტრიუმფი წინასწარაა განსაზღვრული.
მე ვუთხარი, რომ მხოლოდ
„ჯენტლმენებს~ ძალუძთ, წასაგებად განწირულ
საქმეს მიუძღვნან თავი… ღამე
იყო. ჩვენ პოლემიკა გავაგრძელეთ დერეფანში,
კიბეებზე, შემდეგ _ უკაცრიელ
ქუჩებში. ჩემზე შთაბეჭდილებას ახდენდა
არა იმდენად მუნის მოსაზრებები, რამდენადაც
მისი უაპელაციო, მენტორული
ტონი. ახალი თანამოსანგრე არ კამათობდა.
ის, უბრალოდ, თავის შეხედულებებს
მამცნობდა, უპატივცემულოდ და გაღიზიანებით.
როდესაც უკანასკნელ სახლამდე მივაღწიეთ,
ჩვენი ყურთასმენა იარაღიდან
გასროლის მჭახე ხმამ დაახშო (აქამდე და
ამის შემდეგაც ჩვენ ფაბრიკის, ან ყაზარმის
ყრუ კედლის გასწვრივ მივდიოდით).
რომელიღაც ყრუ შესახვევში
შევცვივდით. ცეხლმოკიდებული სახლიდან
გამოვარდა ჯარისკაცი, რომელიც
ალის ფონზე უზარმაზარი მოჩანდა და
გვიბრძანა, შევჩერებულიყავით. ნაბიჯს
ავუჩქარე. ჩემი ამხანაგი აღარ მომყვებოდა.
მივტრიალდი. ჯონ ვინსენტ მუნი
უძრავად იდგა, როგორც მონუსხული, ან
საშინელებისაგან გაქვავებული. უკან
დავბრუნდი, ჯარისკაცი ერთი დარტყმით
ძირს დავანარცხე, ვინსენტ მუნი შევანჯღრიე,
გამოვლანძღე და ვუბრძანე,
უკან გამომყოლოდა. მაგრამ მისთვის ხელის
მოკიდება მომიხდა, რადგან
სასიკვდილო შიში დაუფლებოდა. ხანძრის
ალით გახლეჩილ ღამეში გავრბოდით.
დაგვეწია იარაღიდან გასროლილი ტყვია,
რომელმაც იდაყვი დაუწვა მუნს. როცა
ხორხე ლუის ბორხესი
ფიჭვებს შორის გზას ვხლართავდით, იგი
ხვნეშოდა და სლუკუნებდა.
იმ 1922 წლის შემოდგომაზე თავშესაფარი
გენერალ ბერკლის ვილაში ვპოვე.
ვილის მეპატრონეს (მე იგი არასდროს
მინახავს) იმჟამად ბენგალიაში რომელიღაც
ადმინისტრაციული პოსტი ეჭირა.
სახლს ჯერ კიდევ არ შესრულებოდა
საუკუნე, მაგრამ უკვე გაცვეთილი და გავერანებული,
უსარგებლო დერეფნებითა
და არავისთვის საჭირო ჰოლებით იყო
სავსე. მთელი პირველი სართული ეკავა
მუზეუმსა და უზარმაზარ ბიბლიოთეკას:
მოჩმახული, ურთიერსაწინააღმდეგო
წიგნები, რაღაცნაირად, მე-19 საუკუნის
ისტორიას წარმოადგენდა. ნიშაპურის
ნახევარწრედ გაქვავებულ იატაგანებში
თითქოსდა ბრძოლის გრიგალი და იერიში
იმალებოდა. ჩვენ (როგორც მახსოვს)
ფარული შესასვლელით შევედით. მუნმა
ათრთოლებული, გამშრალი ტუჩებით
ჩაილუღლუღა, რომ ღამეული თავგადასავალი
ძალზე საინტერესო იყო. ჭრილობა
გადავუხვიე. ფინჯანი ჩაი მივაწოდე.
დავრწმუნდი, ჭრილობა კი არა, ნაკაწრი
ჰქონდა. მან უეცრად განცვიფრებით
ჩაიბუტბუტა:
ანი სჩადის, თითქოსდა თანამონაწილეა
ხალხი. ამიტომ, ძნელია უსამართლობად
მიიჩნიო ის, რომ ერთ ბაღში ურჩობა მთელი
კაცობრიობის წყევლად იქცა; ძნელია,
უსამართლობად მიიჩნიო ის, რომ ერთი
ებრაელის ჯვარცმა მთელი ხალხის ხსნად
იქცა. შესაძლოა, მართალია შოპენჰაუერი,
როდესაც ამბობს:
_ მე სხვები ვარ, ნებისმიერი ადამიანი
_ ეს მთელი ხალხია.
შექსპირი, რაღაც მოსაზრებით, იგივე
საბრალო ვინსენტ მუნია.
ცხრა დღე ჩვენ გენერლის უზარმაზარ
ვილაში ვცხოვრობდით. ომის საშინელ
და ნათელ დღეებზე არაფერს ვიტყვი.
მოგითხრობთ ნაიარევზე, რომელმაც
თავს ლაფი დამასხა. მთელი ეს ცხრა დღე
ჩემს ხსოვნაში ერთმანეთს შეერწყა _
უკანასკნელი დღის გამოკლებით. მაშინ
ყაზარმაში შევცვივდით და შური ვიძიეთ
იმ თექვსმეტი _ არც მეტი, არც ნაკლები
_ ელფინში ტყვიამფრქვევით დახვრეტილი
ჩვენი ამხანაგისთვის. სახლიდან
განთიადისას, ალიონის მღვრიე
ნისლში გამოვსხლტი და ბინდბუნდისას
დავბრუნდი.
ჩემი თანამოძმე მაღლა მიცდიდა, ჭრისახლიდან
განთიადისას გამოვედი.
შუადღისას მოვასწარი დაბრუნება. მუნი
ბიბლიოთეკაში ელაპარაკებოდა ვიღაცას.
მივხვდი, ტელეფონზე საუბრობდა.
შემდეგ ჩემი სახელი გავიგონე, შემდეგ _
რომ შვიდ საათზე დავბრუნდებოდი, შემდეგ
_ თხოვნა, რომ ჩემთვის ბაღში, სახლის
ახლობლად გამოევლოთ. ჩემმა
ბრძენმა მეგობარმა ძალზე ბრძნულად
გამცა. მესმოდა, როგორ ითხოვდა
თავისთვის უსაფრთხოების გარანტიას.
აქ ჩემი თხრობა იბურდება და
მთავრდება. მხოლოდ ის ვიცი, რომ მოღალატეს
მივდევდი ჯოჯოხეთურად ბნელ
დერეფნებში და საშინლად მიხვეულ-მოხვეულ
კიბეებზე. მუნი ვილას ბრწყინვალედ,
ჩემზე შეუდარებლად კარგად იცნობდა.
ერთი-ორჯერ მხედველობის არედან
დავკარგე, მაგრამ მანამ წამოვეწიე,
სანამ ჯარისკაცები ჩამავლებდნენ. გენერლის
იარაღის კოლექციიდან ამოვგლიჯე
მოკლე ხმალი. ფოლადის ამ
ნახევარმთვარით მის სახეზე სამუდამოდ
აღვბეჭდე სისხლიანი ნახევარმთვარე.
ბორხეს, მე თქვენ არ გიცნობთ და ამიტომ
გიყვებით ყველაფერს ისე, როგორც
იყო. ასე უფრო იოლია ჩემთვის თქვენი
ზიზღის ატანა.~
_ თქვენ მაინც დიდ რისკზე წახვედით.
ვთხოვე, არ შეშფოთებულიყო (სამოქალაქო
ომის ტრადიციები მავალებდა,
მოვქცეულიყავი ასე და არა სხვაგვარად.
ამას გარდა, თუნდაც ერთი მონაწილის
დაპატიმრება მთელი ჩვენი მოძრაობის
დაღუპვას გვიქადდა).
მომდევნო დღეს მუნს ჩვეული რიხი
დაუბრუნდა. შეთავაზებული სიგარეტი
აიღო და „ჩვენი რევოლუციური პარტიის
ეკონომიკურ რესურსებზე~ მკაცრი დაკითხვა
მომიწყო. მისი კითხვები მიზანში
ხვდებოდა. ავუხსენი (და ეს მართლაც ასე
იყო), რომ მდგომარეობა ძალზე მძიმეა.
შაშხანების გრუხუნმა შეარყია მთელი
სამხრეთი. მუნს ვუთხარი, რომ ამხანაგები
გველოდებოდნენ და ჩემს ოთახში პალტოსა
და რევოლვერის ასაღებად გავედი.
უკან დაბრუნებულმა დავინახე, მუნი
თვალდახუჭული იწვა სოფაზე. მაცნობა,
რომ ციებ-ცხელება ჰქონდა და მხარში
მწვავე ტკივილს გრძნობდა.
აქ მივხვდი, რომ მისი სიმხდალე
განუკურნელია. შეცბუნებულმა ვურჩიე,
თავს გაფრთხილებოდა და გამოვეთხოვე.
ისე მრცხვენოდა ამ ადამიანის გამო,
თითქოს მე ვიყავი მხდალი და არა ვინსენტ
მუნი. აკი იმის, რასაც ერთი ადამილობა
ხელს უშლიდა, ძირს, პირველ
სართულზე დაშვებულიყო. თითქოს ახლაც
ვხედავ მას, სტრატეგიაზე ფ.ნ. მოუდის
ან კლაუზევიცის წიგნების მფურცლავს.
„შეიარაღების ყველა სახეობიდან
უპირატესობას არტილერიას ვანიჭებ~ _
გამომიტყდა ღამით როგორღაც. ის
გამუდმებით აწყობდა ჩვენს გეგმებს და
მერე სიამოვნებით აკრიტიკებდა და ასწორებდა
მათ. ჩვეულებისამებრ, კიცხავდა
„ჩვენს საბრალო მატერიალურ
რესურსებს~ და პირქუში რწმენით
წინასწარმეტყველებდა ტრაგიკულ ფინალს.
„ჩ’ესტ უნე ატტაირე ტლამბეე~1
_ სისინებდა
იგი. ცდილობდა, ჩემთვის დაემტკიცებინა,
რომ მისი სიმხდალე არარაა მის აშკარა
გონებრივ უპირატესობასთან. ასე
ცუდუბრალოდ გავიდა ცხრა დღე.
მეათე დღეს ქალაქი მთლიანად Bლეკ ანდ
ტანს2
-ის ხელში აღმოჩნდა. ვეება, მდუმარე
მხედრები პატრულირებდნენ ქუჩებში.
ქარს ფერფლი და ნამწვის სუნი მოჰქონდა.
სადღაც კუთხეში მიწაზე გაშხლართული
გვამი დავინახე, მაგრამ უფრო მყარად
მეხსიერებას სხვა რამ შემორჩა: მოედნის
შუაგულში მანეკენი, რომელსაც
ჯარისკაცები სავარჯიშოდ ესროდნენ…
მთხრობელი დადუმდა. შევამჩნიე, ხელები
უკანკალებდა.
_ მუნი? _ ვკითხე მე.
_ მიიღო იუდამ ფული და ბრაზილიაში
გაემგზავრა. გამგზავრებისას ხედავდა,
როგორ ხვრეტდნენ მოედანზე მანეკენს
მთვრალი ჯარისკაცები.
ამაოდ ველოდი ისტორიის გაგრძელებას.
ბოლოს ვკითხე, რა მოხდა შემდეგ.
მაშინ მას კვნესა აღმოხდა და გაუბედავი
ჟესტით თავის მრუდე ნაიარევზე
მიმითითა:
_ თქვენ ჩემი არ გჯერათ? _
ლუღლუღებდა ის, _ თუ ვერ ხედავთ ჩემს
სახეზე ჩემი უსინდისობის ამ ბეჭედს? მე
განზრახ ვხლართავდი ჩემს მონათხრობს,
ბოლომდე რომ მოგესმინათ. მე გავყიდე
ადამიანი, რომელმაც სიკვდილისგან მიხსნა.
მე ვინსენტ მუნი ვარ, ახლა კი შეგიძლიათ
შემიზიზღოთ.
1
დაღუპული საქმე (ფრ.)
2 შავები და ყავისფრები (ინგ.) _ აქ დიდი ბრიტანეთის
კოლონიების მცხოვრებთაგან ფორმირებული ინგლისური
არმიის ნაწილი.
თარგმნა ნანა გასვიანმა

წყარო: ლიტერატურული გაზეთი. #7 (167) 8 – 21 აპრილი 2016

Older Posts »

კატეგორიები