სიყვარული და შეთქმულება

1187 -1191

ჯაყელთა 1000 წელი

კახაბერ ჯაყელი

***

უთენიას მოსჭენდა მალემსრბოლი გუზან ტაოელთან. მამა, დაბრმავებული და ყრუდ ქმნილი ქალაქის ქურდი – აბულ ასანი შვილს უგზავნიდა უსტარს.

გუზანმა „სკიტალა“, ცაცხვისაგან გამოჭრილი ჯოხი მოიმარჯვა და მალემსრბოლს შეხედა, რომელმაც თავის დაქნევით მიუთითა მას, რომ წერილი საიდუმლო წყობით იყო დაწერილი.

გუზან ტაოელმა საჩქაროდ დაახვია წერილი „სკიტალას“ და მხოლოდ ამის შემდეგ წაიკითხა: – „ რუსი განაგდეს სასახლიდან, ბიზანტიაში მიჰყავთ გემით.  გაიყარნენ.“

გაოგნებული შეხედა ტაოსკარელმა მალემსრბოლს.  

მზემ ამოსვლა იწყო ტაოს მთებიდან!

***

ხელჯოხიანი გუზან ტაოელი შავშეთის ციხე კოშკში წინ და უკან დადიოდა და ტახის ხორცის შემოტანას ელოდა. მის წინ გაშლილ სუფრაზე ბოცო ჯაყელი შეექცეოდა ირმის სუკს, ადგილობრივი ღვინით იგრილებდა ყელს და ხანდახან ახედავდა, მის წინ შემდგარ  მასპინძელს. თავად გუზან ტაოსკარელი სახეზე წამოწითლებულიყო, ისეთი გამომეტყველება ჰქონდა, რომ თითქოს რაღაცის გამხელა უნდოდა სიყრმის მეგობრისათვის, მაგრამ, როდესაც ბოცოს  გადახედავდა, სურვილი ეკარგებოდა საუბრის.

ეზოში რჩეულიანთა რაზმისათვის დიდი სუფრა იყო გაშლილი, აზნაურთა სიცილი ისმოდა. ბოლოს, როგორც ჩანს ერთი აზნაური ბოცოს და გუზანის სადღეგრძელოს თქმას აპირებდა და ამის გაგონებაზე ბოცო სამცხის სპასალარი სარკმელთან მიდგა, ხელში ყანწი ეჭირა. აზნაურის დალოცვას უსმენდა. თავს უქნევდა სამადლობლად. შემდეგ  რჩეულიანნი წამოიმართნენ და ერთხმად შესძახეს:

  • გამარჯვება მისცეს ღმერთმა სამცხის საპალარს.
  • გამარჯვება მისცეს უფალმა ღმერთმა  თამარს- მეფეთ მეფეს და დედოფალთ დედოფალს აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა და სომეხთა, შირვანთა და შაჰანშათა და ყოვლისა აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა თვითმფლობელობითა მპყრობელს  და მის თანამეცხედრეს გიორგის ბოგოლიუბსკის – შესძახა საპასუხოდ ბოცომ და ყანწი დასცალა, შემდეგ შემოტრიალდა და ტახის მწვადის სუნმა საუფრისაკენ გაიყოლა.

ბოცოს მიერ, გიორგი რუსის ხსენებაზე, გაღიმებულმა გუზან ტაოელმა დაბრაწული ტახი თავად დადგა ვერცხლის სინით ბოცოს წინ და ტაბლაზე ჩამოჯდა. ბოცოს თვალები უბრწყინავდა და გუზანს ელოდა, სანამ იგი ვერცხლისტარიანი ხანჯლით ტახის ბარკალს ჩამოუჭრიდა ძმაკაცს.  გუზან ტაოსკარელი ვერცხლის ტარიანი ხანჯლით ამუშავდა და გაიფიქრა:

„ისევ მოჭიდავეა, არ შეცვლილა, თვალები ბავშვს მიუგავს, ბრძოლისა და ჭიდაობის ჟამს გამოცოცხლდება ხოლმე, როგორ ვუთხრა კი მაგრამ?“.

  • გუზან ძმის გულო, ვიცი, რომ რაღაც გინდა გამანდო, მაგრამ მაცალე თუ კაცი ხარ, ერთი ეს ტახი შემარგე, შემდეგ ვისაუბროთ – ჩაიცინა ბოცომ და გუზანს კვლავ ახედა.
  • შენი სიტყვა კანონია აქ შავშეთში, ბრძანე რაც გინდა ძმობილო – გუზანი იჯდა და თავადაც ტახის კანჭს მიირთმევდა და თაფლს აყოლებდა.
  • ბერძნული რჯული შემოგჩვევია – ფართო თვალები მიაპყრო ბოცომ გუზანს.
  • შენც გასინჯე, პატრიციების საჭმელია, თაფლით გოჭის ხორცი.
  • მერე ეს ხომ გოჭი არაა , ტახია შავშეთისა – გაიბადრა ბოცო.
  • გასინჯე.

გუზან ტაოსკარელი თურქებზე გამარჯვების მიუხედავად, უხალისოდ სჭამდა. წამდაუწუმ რაღაცას ფიქრობდა და ბოცოს ძლიერ მხრებს ათვალიერებდა. რა უნდოდა შავშეთში, თბილისის ამირას ვაჟს? მამამისმა გიორგი III რომ 1279 წელს იხსნა, მაშინ კი იფიქრებდა აბულასანი, რომ მის ერთადერთ შვილს ბაგრატიონები საზღვრის დასაცავად გადაისროდნენ? არა!. აბულ-ასანი თბილისელი ამირა – ქურდი, სასახელო და სახელგანთქმული კაცი ისე დაამცირეს და მიაგდეს რომ მისი საჩინო სიტყვა მზისა და ხალისის მოყვარული ქალაქისათვის მკვდარი შეიქნა.  ყველას ეგონა რომ აბულ-ასანს  შვილისათვის ქალაქ თბილისის ამირას თანამდებობა დაბევებული ეგონა. მართლაც გიორგი მეფეს რითი უნდა მიეზღო სამაგიერო აბულ-ასანისათვს, თუ არა მისი შვილის ქალაქის ამირად დამტკიცებით?  მაგრამ ყოველი მოხდა უკუღმა. რაც აბულასანი „ბებრად“ სცნეს და საკუთარ პროვინციაში გადაასახლეს, გუზან ტაოსკარელი შავშეთში გაამწესეს. მესაზღვრეობა მიანდვეს და ფაქტიურად ქალაქ თფილისის პოლიტიკიდან მოიცილეს. „ვისი აზრი იყო ეს, ვინ ჩააგონა გიორგი მეფეს და მის ერთადერთ მემკვიდრეს, ჩემი, ტფილისელი კაცის, ამირა-ქურდის,  შავშეთში გამოგზავნა?“ – ბოლო ორი წელია ამ კითხვას ვერ სცემს პასუხს გუზან ტაოსკარელი.

„ორბელები განადგურდნენ, დემნა დაიღუპა, აბულ-ასანის მომხრეები მიიცვალნენ და გიორგი მეფე გაძლიერდა, კი მაგრამ ვისთან ერთად უნდა ემეფა თამარს, ვინ გახდებოდა მისი გამაძლიერებელი პოლიტიკური ცენტრი? რომელიც უმწეო ქალისათვის სისხლს დაღვრიდა?“

გუზანს ამაოდ ეგონა, რომ ის თავად იქნებოდა მეფე თამარის გამაძლიერებელი ვაზირი, მაგრამ ამაოდ, ის უეცრად დაიფრინეს ბაგრატიონთა სამეფო კარიდან და ტაოსკარი ჩააბარეს სამოქალაქო კაცს.

„ბოცოსათვის რომ ჩაებარებინათ ტაოს-კარი, ეს მოჭიდავე, ბედნიერი იქნებოდა. დადგებოდა ტაოს-კართან და იბრძოლებდა, ბეშქენ ჯაყელის მსგავსად, რომელიც მას პაპად ერგებოდა!

მე არ ვარ ბედნიერი ტაოსკარელობით! მე დიდი აბულ-ასანის ვაჟი, მეფეთა საიდუმლოს მცოდნე, შავშეთს არ უნდა ვეგდო განწირული და საკუთარ ხრმალზე მინდობილი! მე უნდა დაუბრუნდე თბილისის სანახებს, სადაც ყოველი მამიჩემის მიერ არის აღშენებული და შემქნილი“ – მკერდში მოგიზგიზე ალს  ვეღარც აქრობდა ქალაქის ამირას შერისხული შვილი.

  • ძალზედ მაგრა დაჰკრა შენმა აზნაურმა შამელთა სარდალს, ასი ვერცხლი და ეს ხრმალი უნდა მივუობოძო – თქვა გუზანმა და ბოცოს გულის მოგებას მიჰყვა.
  • აზნაურმა ფოცხოველმა? დიახ მაგრად დაჰკრა! გულუხვი ხარ ჩემო გუზან, გაგიმარჯოს წმინდა გიორგიმ – თქვა ბოცომ და ძმაკაცს თვალი თვალში გაუყარა.
  • ბატონ აბიათარს გლივარიუმი მინდა ვუბოძო – ეუბნებოდა გუზანი დოსტს, რომელიც თვალის ჩაკვრით ანიშნებდა ეგრე სჯობსო.
  • შენი კი ჩემო სპასალარო აი მოდი სარკმელთან – შესძახა აღფრთოვანებულმა ტაოსკარელმა, სიყრმის მეგობარი სარკმელთან მიიპატიჟა და ეზოს გახედა.

შავშეთის ციხის კარიბჭეში, თეთრი კვიცი შემოიჭრა, ორი მეჯინიბე თან მოსდევდა კვიცს და საბლებით დაჭერას უპირებდნენ, კვიცი კი ისე დახტოდა გეგონებოდათ კანჯარიაო. ბოცოს სისხლი აუჩქეფდა ამ თეთრი ცხენის შემყურეს და გუზანს ფართო მარჯვენა მხარზე დაადო.

  • ჩემია?
  • შენია ჩემო სპასალარო – მთელი გრძნობით თქვა ტაოსკარელმა.
  •  ურანია უნდა დავარქვა თამარის კვიცის სახელი – ჩუმად გაუმხილა ძმაკაცს სათქმელი ბოცომ.
  • რაო? – გაიკვირვა გუზანმა და გაიფიქრა – „დათვი, შეყვარებულია“.
  • ეგრეა ! ბიჭებო ჩამოვდივარ, უნდა მოვახტე – ბოცო ეზოსკენ დაიძრა.
  • უჯდომელია სამცხის სპასალარო – შეჰყვირეს რჩეულიანთა, მაგრამ ბოცო სიტყვის კაცი იყო და რახან თქვა მოაჯდებოდა.

წამებში ბოცო ცხენს უტრიალებდა, ბიჭების მოდებულ საბლებს ხელში იხვევდა და ურანიას თავისკენ ითრევდა. ცხენი ყალყზე დგებოდა, ეტყობა ნასვამი სპასალარის მიახლოვება სულ არ უხაროდა, მაგრამ ბოცო ნახტომისათვის ემზადებოდა და ამ დროს მისი შეჩერება შეუძლებელი იყო.

***  

  • დარბაზში დავჯდეთ ეხლა და ვიბჭოთ სამცხის სპასალარო, ვინძლო, საქმეები ითხოვენ პასუხის გაცემას,  ტაოს გარდმოხვეწილი არ ვკარგავ თბილისის ამბებს, რაღაც უნდა მოგითხრო – თქვა გუზან ტაოსკარელმა და მცირე დარბაზში შეუძღვა სიყრმის მეგობარს.

ბოცო იღიმებოდა, თეთრი კვიცი საკმაოდ რთული გასახედნი აღმოჩნდა და მას რამოდენიმე წამებში მოუწია ხის ტოტზე შეხტომა გადასარჩენად, თორემ თეთრი კვიცი გაგიჟებით ცდილობდა სამცხის სპასალარისაგან განთავისუფლებას.

  • მყესი ხომ არ გაიგლიჯე? – მზრუნველობით ეკითხება გუზანი ბოცოს.
  • არა, რიგზეა ყოველი – ბოცოს ერცხვინება იმის აღიარება რომ თეთრმა კვიცმა არ მიიღო მისი ალერსი.
  • ასე მუდამ ძმობილო, თეთრი კვიცის ხელში ჩაგდებას დროს სჭირდება, დავამშევთ ცოტას და მოჭკვიანდება შენი  ურანია.
  • მართლაც ასეა – მაგრამ ხვალვე გავხედნი.
  • მერწმუნე საჭიროა ჯერ ბჭობა და შემდეგ იქნებ თავად ჩაგვივარდეს ხელში – გუზანი მამამისის პოლიტიკური ხლართების გამეორებას იწყებდა.
  • რაზე ვიბჭოთ , კვიცზე- გულუბრყვილოდ შეხედა ბოცომ ძმობილ ერისთავს.
  • სახელმწიფო საკითხებზე უნდა ვიბჭოთ მე და შენ სამცხის სპასალარო – გუზანი თვალებში ჩასცქეროდა ბოცოს.

„ამის მამა აბულ-ასანი ცნობილი თავის ხლართებით ეხლა შვილის სახით მოგვევლინა მტრად – ასე იტყვიან ჩემზე ბაგრატიონნი, როცა გაიგებენ რომ მოჭიდავე ბოცოს ჩემს მხარეზე გადავიყვან“- გაიფიქრა გუზანმა და მაგიდაზე რუქა გაშალა.

  • საზღვრები უკეთ უნდა იქნეს დაცული, რჩეულიანს რომ არ ევაჟკაცა და აბიათარ კოპასძეს, იქნებ არც ყოფილიყავი ცოცხალი ეხლა ჩემო გუზან! – გაიცინა ბოცო სპასალარმა.
  • და მერე რას ფიქრობ რომ შემოგთავაზებ სათათბიროდ?
  • შევადგინოთ წერილი სახელმწიფოს საზღვრების დაცვის სტრატეგიის შესახებ გუზან ბატონო, მე ჩემი ცოდნითა და გამოცდილებით, შენ შენი ჰაზრითა და გუმანით , მივწეროთ წერილი თბილისის სამეფო კარს- ბოცო ბეჯითად ათვალიერებდა ტაოს გადასასვლელების მარშრუტებს, ძველ სპარსულ რუქაზე.
  • მერე ვის მივწეროთ ნეტა?
  • ამირსპასალარის სამსახურს! დაგვიფასდება – ამბობდა სამცხელი.

გუზანი რამოდენიმეჯერე მიაშტერდა გაკვირვებით თავის მეგობარს, განხიბვლა ეუფლებოდა თბილისიდან ტაოს გადმოსროლილ ერისთავს, ერთი წარმოდგა იგი, დარბაზში გაიარ-გამოიარა და უეცრად შუბივით მიაჩეხა ბოცოს:

  • მეფე თამარ-მზეს გაჰყარეს წუხელ გიორგი რუსი, რომელიც განაძევეს  და ამით ბაგრატიონებმა დაკარგეს უფლება მეფობისა!

***    

ბოცო არაფერს ამბობდა, მხოლოდ თვალის გუგებში ჩაჰკირკიტებდა გუზან ტაოელს, რომლის გონება, როგორც ჩანს იმ ფარული კედლის დანგრევას აპირებდა, რომელიც აღმართული ჰქონდა სამცხის სპასალარს მეფეთ ერთგულების განსამტკიცებლად.

„ყოველ კაცს აქვს კედელი ერთგულების, მაგრამ სხვადასხვა სისქისაა ესე კედელი, მე არც კი ვიცი მაგრამ ლოდსატყორცნები ყოველ კედელს დაანგრევენ საბოლოოდ, დრო არის საჭირო, დრო…“ – ფიქრობდა გუზან ტაოელი და ბოცოს თვალის გუგებში, შეუვალ კედელს რომ ვერ ხედავდა, ეს უკვე უხაროდა.

„ეს რომ მეფეთა მუნჯი ყმა იყოს, უკვე ჩემი თავი გალავნის შუბზე იქნებოდა წამოცმული ჩემო გუზან“- ეუბნებოდა ტაოსკარელი თავის თავს და ბოცოს ხელებზე შეჰყურებდა, სამცხის სპასალარს მსხვილი მაჯები მაგიდაზე დაეწყო და მხოლოდ გუზანის მიმართულებით იხედებოდა, მაგრამ არავინ იცის გუზანს ხედავდა თუ მის უკან, იმზირებოდა მოჩვენება სულ სხვა არსებისა, რომლის არსებობას გუზანი ხვდებოდა მაგრამ მუნჯად იყო.  

ასე არის ხშირად, გმირი ტურამ უნდა იგდოს ხელთ, მაგრამ როგორ?

***

თამარი როდესაც პირველად ნახა ბოცომ, იმწამსვე შეუქანდა მას გული. ძლიერმა იგრძნო უსუსურობა და უბრალოება თამარის ზეაწეულ წარბებთან შეპირისპირებისას, სელჯუკური ნამგალა ხმლების ისე არ შეეშინდებოდა პატარა ბოცოს, როგორც იმ დიაცის ხილვა, რომელსაც მისი გული სამუდამოდ უნდა დაეპყრო. მაგრამ ეხლა თამარის მეორე ხილვას იხსენებდა სამცხის სპასალარი.

თბილისური დილა სუფევდა, ისნის სასახლის ბაღში ვარდები გაიშალნენ. საამური სურნელი იდგა ვარდთა, იმ დღეს. მტკვრის ხეობაში ეს სურნელი მოძრავ, ამურებთან მფრინავ ღრუბელს ემსგავსებოდა. სასახლის ბაღებს ვარდთ-უხუცესი მირიანი, გვარად ვარდოსანიძე უვლიდა. მისი ხელქვეითნი სპარსეთიდან, შირაზიდან, ბადახშანიდან, საბერძენითან – კერძოდ მანგანის სასახლიდან ჩამოტანილ ვარდის თესლს ქართულ მიწაში აღვივებდნენ.

უფლისწული თამარი, თავისი სეფექალებით მირიან ვარდოსანიძესთან ერთად ვარდთა გახარების უცხო ხელოვნებას ეზიარებოდა. იმ დღეს მირიანს, ჩინმაჩინის ქვეყნიდან მოტანილი ვარდის ნერგი უნდა დაერგო საუფლისწულო ბაღში, მაგრამ მანამდე ამ ხელთუქმნელი ნერგის საიდუმლო უნდა მოეყოლა უფლისწულისათვის და მისი მოვლის კანონი აეხსნა ვარდთა და სურნელთა შემცნობელ დიაცთათვის სამეფო ამალიდან.

უფლისწულ თამარის გვერდით, მოთენთილად ჩამომჯდარიყვნენ თხუთმეწი წლის დიაცნი, ერთი უმალ შეიცნო ბაღისაკენ მიმავალმა ბოცომ.

  • ჩემი ძმა მოდის, ძამიკო, ბოცოკო – აჟღურტულდა თამარის ფერხთით მჯდომარე, მეწამულ სამოსელში გამოწყობილი გოგონა და მის შესახვედრად გამოიქცა ბაღის კიბისაკენ.
  • კრავაი, დაიკო! შესძახა ბოცომ და სამეფო დასის წევრი, თამარის განუყრელი მეგობარი და მესაიდუმლე კრავაი ჯაყელი გულში ჩაიკრა.
  • ბოცოკო ჩემო საყვარელო – ამბობდა მაღალი, ნუშისფერთვალება, თეთრი ქალწული რომლის ყელზე მოთამაშე მარგალიტების მძივი, საკუთარ ბიძასა და ბიცოლას აგონებდა ბოცოს და მასაც გული უთამაშებდა, სამეფო კარისათვის უცხო მგრძნობელობით დაშინებულს. 

კრავაი დახვეწილად ფლობდა სამეფო კარის გარიგებას! მისი გაცისკროვნებული თვალები ათამამებდნენ ბოცოს. „აქ მე გეგულვი ძმაო“ – ეუბნებოდნენ ისინი ყმაწვილ ერისთავს, მაგრამ ამავე დროს, არაერთ ინტრიგასა თუ ისტორიაში გამოცდილი კარი ბაგრატიონთა, ყოველ, ცოტათი ზედმეტად თამამსა და თავმოუდრეკელს ერისთავის ვაჟს რომ დასაღუპად გაწირავდნენ, ამაზეც ამბობდა მრავალს კრავაი ჯაყელის თვალის გუგებში ჩაძირული წითელი ნაპერწკლები და ღრმად ჩაძირული ისტორიის ქვები.

ბოცოსაც, ახალციხელ ბიჭს, დიდი ძალისხმევა დასჭირდებოდა ბაგრატიონთა  სამეფო კარის შესასწავლად. ამაზეც აფრთილებდნენ მას კრავაის ზეაწეული წარბები და ოდნავ გამოვლენილი გამყინავი მინიშნებები.

ბოცო კრავაის გადაეხვია, ვარდის სურნელით აივსო ახალციხელი ერისთავი და სულში ჩაღრმავებულმა ვარდის რულმა, მის გულში საამური ფათერაკის გრძობა დაჰბადა.

  • წამო, თამართან – დაბალ ხმაზე უჩურჩულა ბიჭს, ბიძაშვილმა და ბაღის კიბეზე ასვლა იწყო, ბოცოც მიჰყვა მაგრამ უეცრად კრავაიმ მას უბრძანა:
  • თვალები დახუჭე, აქ ვინც შემოდის ყველას თვალნი აქვს ახვეული, შენ როგორც ჩემს სისხლს, უსახვევოდ აგიყვან კიბეზე, მაგრამ თვალი, სანამ არ გიბრძანებ არ გამიღო!
  • ბატონი ბრძანდები – გაეღიმა ბოცოს და კრავაის ხელს, ხელი ჩაავლო, თვალები დახუჭა და ფეხი ადგა. კიბე ორმოც საფეხურიანი იყო.

დაკიდულ ბაღებს ქმნიდა მირიან ვარდოსანიძე. „სემირამიდას ბაღების მსგავსად ქართველ მეფეთა ადგილი უნდა იყოს სამოთხის მსგავსი ედემი“- აბობდა ვარდთ-უხუცესი და სამეფოს უზრდიდა მისი სიბრძნის გამგრძელებლებს.

როდესაც ათი ნაბიჯი გაათავა ბოცომ, მაშინ მან იგრძნო სულ სხვა, ახალი სურნელი ვარდთა, ეს ხომ სპარსეთის შახის გამოგზავნილი, შირაზული ვარდის ჯიშები იყო, მზისკენ რომ იყვნენ მიდრეკილნი და თავის სურნელებას, მზის სხივებთან ერთად აქეთ-იქით აფრქვევდნენ.

კიდევ რამოდენიმე საფეხურის შემდგომ, ნაკადულის ჩხრიალი შემოესმა თვალდახუჭულ ბოცოს, „წყალია?“ – იკითხა მან, რაზეც კრავაიმ უპასუხა, „ვარდის წყალში დასველდები ოდნავ“.

უეცრად იგრძნო ბოცომ, სპარსულ სურნელს სულ სხვა სურნელი, უფრო ამურული, გულის ამაცქრიალებელი, მაგრამ დინჯი, მბრძანებლური არომატი მოჰყვა. აქ კი მართლაც გული აუთამაშდა ახალციხიდან თბილისს ჩამოვარდნილ ვაჟს.

„აი ეხლა კი ბიზანტიის ვარდების გზას გადავივლით და ბოლო წრეში შევალთ სადაც აფხაზთა და ქართველთა სამეფოების ვარდები მეფობენ“- თქვა კრავაიმ და ბოცო გაირინდა, ძვრაც კი ვერ უყო მას ბიძაშვილმა. ამ ადგილის დატოვება როგორ იქნებაო-ფიქრობდა სამცხელი.

„როგორია?“ – ჩურჩულებდა დიაცი, როდესაც ბოცო ცოტა გამოერკვა მაგრამ ენა დაება და ვერაფრის თქმა ვერ მოახერხა. სწორედ ამ დროს უბრძანა მას კრავაიმ „ძმაო თვალი გაახილე!“

გაახილა თვალი ბოცო ჯაყელმა და მოცელილივით დაეცა ძირს, კინაღამ კრავაიც გადაიყოლა, არავინ იცის თავბრუ დაეხვა თუ სხვა რამ შეემთხვა. მის წინ, სპილოსძვლის ტახტზე მისვენებულ ღვთაებას მოჰკრა თვალი და გულში ძალა აღარ ეყო, ფეხზე მდგარიყო.

„ეს უკვე მეორედ ვარდება ჩემს წინ, მახსოვს ცხენიდანაც გადმოვარდა შარშან“ – გადაიკისკისა ღვთაებამ, როცა ბოცოს საწყალი კრავაი ასულიერებდა.

***

  • ცოტათი გამოფხიზლდი? ეკითხება კრავაი ბაღში გართხმულ ბოცოს და როგორც ჩანს მართლაც შეშინებულია ასული სამცხელთა.
  • სად ვარ? ისევ იმ ბაღში? შენ ვინ ხარ?- ძლივს ამოიდგა ენა ერისთავის ვაჟმა.
  • მე ვარ შენი კრავაი? რა მოგდის ვაჟო? – კანკალებს კრავაი
  • კიდევ შევრცხვი მასთან? – უიმედოდ ამბობს ბოცო.
  • რა მოგდის, ჩვეულებრივი ბაღია – გაკვირვებულია კრავაი. ამ დროს სამეფო სპის ამილახორი მოიჭრა მათთან და მტკიცე მარჯვენა მიახმარა კრავაის, ბოცოს ფერხთ წამოყენებაში.

***

ეს იყო თამარისა და ბოცოს მეორე შეხვედრა. ამ ჟამიდან, გული აქვს ამოვარდნილი სამცხის სპასალარს. მეფის სახელის ხსენებისას იგი კანკალებს. მისი გული ფეთქდება, კედელზე შემსკდარი ლოდსატყორნით გასროლილი თიხის ჭურვივით, რომლის შიგანში ცეცხლმოკიდებული შავი სითხე აჯანყებულა.

„კი მაგრამ რა უნდა ჩემგან თამარ-მზეს?“ – ეკითხება საკუთარ გონს ერისთავის ვაჟი.

  • ერთობა შენით – უჩურჩულებს მას ავი სული, რომელიც იმწამსვე გაურბის გაგიჟებულ ერისთავის ვაჟს.
  • გაგიმიჯნურდა – უჩურჩულებს ციხის კედელზე ასულ ბოცოს, მწარე ენოსანი, ფორიაქი სული.
  • დაგცინის, რადგანაც ვინ ხარ? – დაქირქილებს თავს ველური პანტის მსროლელი, ტყის ჭინკოური.
  • გეტრფის ! – ხარხარებს , სულის გალიაში ჩაკეტილი ფრთოსანი ჰარპია.
  • სისხლით არ ხარ შენ ბაგრატიონთა დარი – უდასტურებს შიშებს, კარის საკეტის ჭუჭრუტანიდან გამომძვრალი „ალმას-ქალწული“, რომელსაც ბურუსის შემდეგ ხედავენ სამცხელნი, მთაზე შეფენილ სოფლებში.

*** 

„თამარს ხედავს, მუდამ თამარზე ფიქრობს, საქმე არც აინტერესებს თუ თამარს უხსენებ!“- ჩურჩულებდა გუზან ტაოელი, როდესა მის თვალის გუგებში მოშტერებულ ბოცო ჯაყელს დაშორდა და კრიპტორიუმში ჩავიდა.

 ორი წლის შემდეგ

1189 წელს – შეთქმულების მზადებისას „ანჯამურ ანბანს“ ხმარობდა თავად აბულასანი, თბილისის ამირა – ქურდი, მამა და აღმზრდელი გუზან ტაოელისა. სკრიპტორიუმში ჩასული გუზანი იმაზე ფიქრობდა თუ რომელი ასოები გადაედგილებინა წერილებში რომ ახალი და უცნობი საიდუმლო წყობა შეეთავაზებინა ბიზანტიიდან შემოჭრისათვის მომზადებულ, უცხოდ აღრენილ, ქართველთა რუსი სიძისათვის.

  • ბოლოგუბსკის აზნაურები წერილებში საიდუმლო წყობას არ ხმარობენ, პირდაპირ წერენ სათქმელს, ამით არღვევენ თავად შეთქმულებისათვის დამახასიათებელ წესებსა და პირობებს – პირში ნიჟარა ჩადგმულივით ჩლიფინებდა, შუბოსანთა თავი გვარად მორკინალისძე.
  • მამამ ჩემმა, ტფილისის მმართველმა და გამგებელმა, ეს სიბრძნე კი მომანდო, რომ ჩემს თავს არ მივცე საშუალება,  მტერი გავაცინო და ბრიყვულად შედგენილ წერილს მოვაწერო ხელი.
  • მამათქვენი ტფილისის ქუჩებში გაზრდილი მოყმეა, დაჰმანურიც იცის და თბილისურიც  –  მორკინალისძე იგონებდა.
  • თიფლისისა და იბლისის ამბები გადაჯაჭვულია ერთიმეორეს ჩემო პატრონო – მორკინალისძე აიმღვრა ცოტა.
  • იბლისი ქურთთა ქვეყანაა, ტიფლისი კი იბერიელთა დედაქალაქი- თვალებში სისხლი მოაწვა გუზანს.
  • რომელი საიდუმლო სქრიფტი გამოვიყენოთ ამ მსგეფსის დროს? – მორკინალისძე შორს იცქირებოდა.
  • გიორგი III -ს ერთი ჯალათი ყავდა სპარსი ჯურხანა, საწყალი დემნას აჯანყების ბოლოს, ჯურხანა სევდიანი დადიოდა? ერთ დღეს შეხვედრია მამაჩემი დიდი აბულ-ასანი საბრალო ჯურხანს და უკითხავს – რამ დაგასევდიანა ჯურხანო?
  • ხალხი, ხალხი მემატება მოსაკლავიო – უთქვამს თვალცრემლიან ჯალათს.
  • ვერ ყოფილხარ კარგი ჯალათიო – უპასუხია აბულასანს.
  • ნუ მიიღებთ ხალხო მეფეთა წინააღდეგ შეთქმულებაშიო წილს და დაისვენებს ჯურხან სპარსიო – მიუგია პასუხად ჯალათს. აი ასეა ეს ამბავი – ან ნუ ვაკეთებთ ამ საქმეს მორკინალისძევ, ან კიდევ დამემორჩილოს ყველა, აქედან და ტრაპიზონდამდე და რუს სიძეს, მანამდე ნუ გადმოიყვანენ, სანამ დადიანისა და სვანთა პასუხი არ იქნება დასტურის შესახებ.
  • მიმოწერა გვინდა ყოველ ერისთავთან, რომ უსისხლოდ შევიდეთ დედაქალაქში და მეფედ ვაკურთხოდ ღირსეული – მრისხანე სახე ჰქონდა მორკინალისძეს.
  • ანჩხაბრული საიდუმლო სქრიფტი გამოიყენონ ამ მსგეფსში მორკინალისძევ. ბრძანება სისხლითაა ! უცთომლად მიჰყევით ანხაბრულ ანბანს – თვალებ გაფართოვებული ამბობდა ამას გუზან ტაოელი.
  • იქნება მასე ჩემო პატრონო, მაგრამ სამცხის თავკაცი ჩვენს მხარეს უნდა დადგეს!
  • ბოცო ჯაყელი ხვალ უკვე ჩვენი იქნება, შამელთა შემოსევამ გამიიოლა ამ კაცის ნაღდ გზაზე გადმობირება მორკინალისძევ- დარწმუნებით ამბობდა ტაოსკარელი.
  • თუ სამცხის სპასალარი ჩვენთან იქნება მაშინ უთუოდ უმალ უნდა შევიდეთ თბილისში, ვაკურთხოდ მეფედ რუსი და აღვადგინოთ ცოლქმრობა თამარსა და ბოგოლიუბსკის შორის.
  • დადიანიც ჩვენი იქნება, იქნებ ჯობს ჯერ ქუთათისს შევიდეთ და იქ ვაკურთხოდ მეფედ ბოგოლიუბსკი, შემდეგ მოვერთოთ ყველანი და მივადგეთ თბილისს- ფიქრობდა აბულასანის ვაჟი.
  • ერთი რამ მაფიქრებს პატრონო, ბოცო ჯაყელის ჩვენსკენ გადმოსვლით, რა ბედი ეწევა მის ბიძაშვილთ, კალმახელ-ციხისჯვარელებს?
  • ჯაყელები და კალმახელ-ციხისჯვარელები ერთი ოჯახია, ისინი ჩორჩანელის მოდგმა გახლავს, მათ შორის ისრის კვრაც კი არ გაიმართება. ციხისჯვარელები მშვიდი ხალხია. მათი ცხენოსანი ჯარი უმოქმედოდ უნდა დარჩეს და ამ ჯარს ჩვენ თორის ხეობაში ჩავკეტავთ, ამასობაში კი ტახტი და ხელმწიფობა ჩვენი იქნება – გუზანი დაჰყურებდა თავზე მორკინალისძეს და ფიქრობდა.

***

ბოცო, საკუთარი დედოციხის მრგვალ კოშკში იჯდა და ხელში კალამი ეპყრა. გიშრისფერი მელანი ქაღალდის სითეთრეს კაცთა ბედ-იღბლად გადაქცევას უპირებდა მის ხელში. ლექს მიეტანა სამცხის სპასალარი ბოლო ხანს. „გიორგი რუსი გააძევესო“ – ეს სამი სიტყვა უცხელებდა მას შუბლს და როდესაც მის ღვთაებას – თამარს წარმოიდგენდა, ოცნებებში უსათუოდ მის გამოსახსხნელად შეიჭურვებოდა და მიუძღვებოდა თორისა და სამცხის სამთო ათასეულებს თბილისისაკენ.

„კი მაგრამ ვისგან უნდა ვიხსნა თამარი“ – გაუელვა მას დღესაც გონებაში. „სასახლის კარი, თუნდაც თავად გუზანის მამა – აბულასანი, წყეული ზანქან ზორაბაბელი და სხვანი არ არიან განა დამნაშავეები მზე-ქალასთან? განა მათ არ მოჰგვარეს ლოთი და ნაყიფჩარარი რუსი წმინდანის დარ ქალწულს? განა მათ არ მოაშთვეს ყოველი უფლისწული მსურველი თამარის ხელისა? განა ისინი არ არიან გასვრილი მზე-თამარის უბედურებაში?“- ესაუბრებოდა საკუთარ თავს ბოცო სამცხის სპასალარი.

ბოლო ორი მსგეფსის ღამეები თეთრად გაატარა მან, ლექსსაც სწერდა. ახალციხური სტროფი ემარჯვებოდა. თამარის მიმტაცებლებს უწოდა ქაჯები – რომლებიც თავადვე ენახა ბავშვობაში, როდესაც მისმა მამამ მემნა ჯაყელმა ჯაყის ციხიდან ერთი დღის სავალზე მდგომი ციხე – ქაჯეთი უცხო, შავი ბეწვით დაფარულ არსებათაგან განწმინდა და გაოგნებულ ბავშვს ქაჯთა ციხის თავის – ყარაჯანის მოჭრილი თავი მიუგდო!

  • არ შეშინდე, ლომის ბოკვერო, დააკვრიდი კარგად, ამ არსებას ადამიანობას თუ ატყობ? – მიაძახა მამამ რვა წლის ბოცოს, რომელსაც ხელში შერჩა ქაჯის თავი, რომლის სიახლოვის გამო, ბავშვის კვიცი შეხტა და კინაღამ უფსკრულში მოინდომა გადახტომა.
  • ეს ვისი ციხეა მამა? – იკითხა  გაოგნებულმა ბოცომ, რომელმაც კვიცი მტკიცე ხელით მოდრიკა, ყარაჯანის თავი კბილებში გაირჭო და უფსკრულისაკენ მიმართული ცხენი მამისკენ მოატრიალა.
  • ამ ციხეში ჩვენი მტრები, ბუნ თურქები სახლობდნენ შვილო! მათ ისარს ვერც ბიზანტიური ფარი უდგებოდა და ვერც ქართული, აქ კი ერთი კაცი თუ შემოეტევა, როგორც ხედავ! წყობას ვერ გაშლი, რაზმს ვერ დააწყობ. მხოლოდ ერთ-ერთზე უნდა შეება მეციხოვნე ქაჯებს- ბრძოლისაგან დაღლილი ამბობდა მემნა ჯაყელი და ქაჯეთის ციხეზე ასულ თავისი რაზმის მეწინავეებს გაჰყურებდა.
  • აბა ჩვენ როგორ ავიღეთ მამა? – გაოცებული იყო ბავშვი, რომელსაც ყარაჯანას სისხლშემხმარი თავი უნაგირზე ჩამოეკიდა, მაგრამ გადმოყირავებული ყარაჯანა მათ ორივეს უცქერდა და ენასაც უყოფდა.
  • ჩვენ, დიდი შურტა კუტალმიშის სული გვეხმარება შვილო – თქვა მემნა ერისთავთ- ერისთავმა და შვილს ძველი ტყავის წიგნი გადმოუგდო.

ამის შემდეგ ბოცო ჯაყელს ქაჯები არც უნახავს, მაგრამ ყარაჯანას თავი ისე ჩაამახსოვრდა, რომ მისი გადატრიალებული თვალები და გამოყოფილი ენა – ეხლაც ახსოვდა, ამ ლექსის წერისას.

„ქაჯებს ყავთ გატაცებული მზე-ქალი…უნდა მოვინახულო ხვალვე დავიწყებული ციხე ქაჯეთისა, იქნებ ვინმე შემხვდეს იქ იმგვარი ვისაც ეხლა ვისურვებდი“- ჩაილაპარაკა ბოცო ჯაყელმა და ჯაყის ციხის მრგვალი კოშკი დასტოვა!

***

  • ერთი კვირა არ ვიქნები აფთარ ბატონო, ციხესა და სამცხეს შენ გიტოვებ –  ამ სიტყვებით მკერდზე ეამბორა რჩეულიანთა რაზმის სპასპეტს სამცხის სპასალარი.
  • თუ ქაჯეთს მიხვალ, იახლე რჩეული აზნაური ფოცხოველი! გირჩევ – შეათვალიერა აღზრდილი კოპაძემ.
  • მარტო  გაჭრა მსურს აბიათარ ბატონო – თქვა ბოცომ და გუზან ტაოსკარელის ნაჩუქარ „ურანიას“ მოახტა.
  • გამარჯვებით გევლოს ბოცოვ ! –  მარად დაუღალავმა აფთარ კოპასძემ მოსართავები შეუმოწმა ურანიას და ხელი გავაზე დაჰკრა. ამ რკინა-კაცის მტკიცე მარჯვენამ თეთრი კვიცი ონავრული ჟინით აღავსო და შურდულიდან გატყორცნილი ქვის სისწრაფე ჩაუყენა მას მუხლ-ძარღვში.
  • ქაჯეთისაკენ! – თქვა ბოცო სამცხის სპასალარმა.

ქარმა დაუბერა აღმოსავლეთიდან, კლდეებში სჩქეფდა ბორეასი, რომელიც მტვერს აყრიდა სამყაროს გაჩენის მომსწრე უდიდეს, დახავსებულ ლოდებს, რომელთაც ადამიანთა ტანფეხი და სახის ნაკვთ-კეთილ-წარბნი დაუბრუნა ბუნებამ. ჯაყის ციხიდან ქაჯეთამდე მიმავალ გაქვავებულ ლაშქარს ჰგავდნენ ლოდები, რომელთაც ურანიაზე ამხედრებული ბოცო ეჩურჩულებოდა.     

კახაბერ ჯაყელი

30 აგვისტო

2020

რამდენიმე რეფლექსია თანამედროვე საქართველოსა და მსოფლიოს შესახებ

ოთარ ჭულუხაძე

* * *

არაისტორიულობა და მოთხოვნათა თამასა – არ იქნება გადაჭარბება თუ ვიტყვით, რომ ამჟამად საქართველო სიკვდილ-სიცოცხლის გადამწყვეტ ბრძოლაშია ჩართული. ზოგადად, ეს ბრძოლა ყოველთვის გადამწყვეტია, მაგრამ დღევანდელ ჩვენს მდგომარეობას ხსენებული ეპითეტი განსაკუთრებით მიესადაგება. მიტინგების რეაქციული რეჟიმიდან გამოსვლა და ეკონომიკური პრობლემებისთვის თვალის გასწორება ჩვენს საზოგადოებაში ახლაღა იწყება. ეს კი ხდება საეჭვო ეკონომიკური პოლიტიკისა და კულტურის (დასავლურის და მისი გავლენით ქართულისაც) ღრმა კრიზისის ფონზე, რომელიც მოდერნული პროექტების – და საერთოდ ისტორიაში პროექტის განხორციელებადობის – კრახის გაცნობიერების შედეგად დადგა. ამ ბრძოლაში საქართველოს ერთი უპირატესობა შეიძლება მისი არაისტორიულობა გამოდგეს. არაისტორიულობა არა იმ აზრით, რომ ისტორიის ქარტეხილები მას არ გამოუვლია. არამედ იმ აზრით, რომ საქართველო არ ყოფილა ისტორიის შემოქმედი ერი. პირიქით ის დიდი იმპერიული წამოწყებების წინაშე თითქმის ყოველთვის თავდაცვით პოზიციებზე იდგა. ამ არაისტორიულობამ ქართულ კოლექტიურ არაცნობიერში დაბადა ის ენერგია, რომელიც ქართველის ერთ, სასიცოცხლოდ აუცილებელ თვისებას წარმოადგენს – ეს არის სიცოცხლეში მცირეს, წამის დაფასების და მისით ტკბობის უნარი; თუმცა, ეს უნარი ხშირად ხელის შემშლელია დაბადოს კრიტიკული, კოლექტიური გრძნობა, რასაც სოციალური მოთხოვნათა თამასის ევროპულ დონემდე ამაღლება ქვია. ამ თამასის სტაგნაცია კარგად ვლინდება ხოლმე ჩვენი მამების თაობასთან საუბარში: რომელიმე ახალგაზრდა, რომელიც ნეოლიბერალიზმს აკრიტიკებს ხშირად ღიმილს ან გაურკვევლობას იმსახურებს. ეს კი ისევ და ისევ საბჭოთა ცხოვრების წლებით და პოსტსაბჭოთა ჯოჯოხეთით არის განპირობებული. მართლაც, ვისაც ცხოვრების „საუკეთესო წლები“ (პოტენციაში საუკეთესო, ცხადია) 90-იანებში გაატარა, დღევანდელი ვითარება – დოვლათით გატენილი მაღაზიები, ინტერნეტი და შედარებით მეტი სოციალური უსაფრთხოება – ვერ განაწყობს კაპიტალიზმისა და სამომხმარებლო საზოგადოების კრიტიკისათვის.

* * *

ცრუ მრავალფეროვნება – საქართველოს უცხო სხეულში დიდხანს ყოფნამ სხვა ბევრ ეროვნულ სიკეთესთან ერთად, დააკარგვინა საკუთარი თავის მართვისა და ჩემი-ს განცდის სასიცოცხლოდ აუცილებელი გრძნობა. ამ აზრით, კოლექტივის ფეტიშის პრივატიზაციის ფეტიშით შეცვლა იმ სახიფათო ცვლილებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომლებითაც კაცობრიობის ისტორია გულუხვად გვაჯილდოვებს. ეს ვითარება გულისხმობს არა პრინციპის, არამედ იდეოლოგიის ცვლილებას – გაფეტიშების და საზოგადოებრივი მოცემულობის ბრმად მიღების მუდმივობის ფონზე. ამგვარ ცვლილებათა საფრთხე სწორედ იმაშია, რომ ისინი არსობრივ ცვლილებას კი არა, არამედ ცრუ მრავალფეროვნების გამოვლინებას წარმოადგენენ, რომლის შესახებაც დასავლური ფილოსოფია აგერ უკვე რამდენი საუკუნეა აზროვნებს.

* * *

სუბიექტურიდან ობიექტური ძალადობისკენ – როგორც ინდივიდუალური ისევე ჯგუფურ დონეზე, სულის დაბლაგვებულ ნაწილებს, გამოფხიზლების მიზნით, არასასიამოვნო, უხეში ძალა უპირისპირდება. ალბათ, სწორედ ამ კონტექსტში შეიძლება გავიაზროთ სააკაშვილის ცხრაწლიანი მმართველობა. ის ორგვარად შეიძლება მოვისაზროთ: მორალურად და ისტორიულად. მორალურად ეს იყო კატასტროფა, ხოლო ისტორიულად – აუცილებელი კატასტროფა, რომელმაც საზოგადოების მიძინებული ძალები გამოაცოცხლა, რაშიც დიდი დამსახურება თავად სააკაშვილს და მისი მმართველობის „გიჟურ“ სტილსაც მიუძღვის. სააკაშვილის ხელისუფლების შეცვლა კი ერთგვარად წინ გადადგმულ ნაბიჯად შეიძლება ჩაითვალოს. რა აზრით? იმით, რომ მმართველობის უფრო დახვეწილი და უფრო მეტად ფინანსურად ორიენტირებული მექანიზმი გამოვიდა საქართველოს ისტორიის ავან-სცენაზე. წინა ხელისუფლების მმართველობა იყო ნეოლიბერალიზმი ხიშტით, – ერთგვარი კავკასიური ვერსია ნეოლიბერალიზმისა. ხელისუფლების მშვიდობიანი ცვლილება შეიძლება დავაფიქსიროთ, როგორც სუბიექტური ძალადობის ობიექტური ძალადობის შეცვლის მომენტი. მომენტი, როცა ხიშტი შეცვალა იმან, რასაც „ჟანრის კლასიკური კანონები“ მოითხოვდა – საფინანსო სექტორმა. ობიექტური ძალადობა, რომელიც დღეს გავრცელებული ფორმაა ჩვენს მიერ ნანატრ ევროკავშირში, ჩვენი სამომავლო „გაევროპელების“ აუცილებელ წინაპირობად წარმოჩნდება.

* * *

დღევანდელი საქართველო, როგორც ისტორიული ხდომილებების შედეგი – საერთოდ, ადამიანის სიცოცხლის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტკივილი იმის გაცნობიერებაცაა, თუ რამდენად არის დამოკიდებული ის ისტორიულ ხდომილებათა ჯაჭვზე, რომლებიც მის დაბადებამდე მოხდა და შესაბამისად, მისი ნებელობის მიღმაა. ყოფიერების ეს თვისება ერთგვარი ახსნაა იმისა, რასაც რელიგიური მოსაზრება „მამების ცოდვის შვილებზე გადასვლა“ ნიშნავს. ეს ფრაზა გულისხმობს არა უშუალო მექანიზმს, – რომ აი, მამამ ჩაიდინა საქციელი იქსი და შვილი მოვლენით იგრეკი აგებს პასუხს, – არამედ ერთგვარ დიდ ისტორიულ ხდომილობათა განგრძობად, უწყვეტ ჯაჭვს, – თაობათა კოლექტიურ პასუხისმგებლობას წინა თაობათა საქციელზე. თუნდაც დღევანდელი საქართველოს მაგალითი მოვიყვანოთ და ოდნავ დავიხიოთ უკან ისტორიაში: ოდესღაც ჰეგელმა შექმნა ფილოსოფიური სისტემა, რომლის დიდი ნაწილიც იყო ისტორიული ფილოსოფია – თავისი ისტორიის დასასრულით; შემდეგ მარქსმა ამოაყირავა ჰეგელის იდეალისტური, გონის თვითგამოვლენაზე დამყარებული დიალექტიკა და მივიღეთ მარქსის მოძღვრება, რომლის განხორციელების მცდელობამ დაბადა ის ჯოჯოხეთი, რასაც საბჭოთა კავშირი ერქვა. საბჭოთა ხელისუფლების დროს იდევნებოდა ეკლესია, რამაც იმპერიის დანგრევის შემდეგ საქართველოში ეკლესიისადმი არნახული ნდობა გამოიწვია. კომუნიზმმა გააძლიერა ქართული ეკლესიის ავტორიტეტი იმ უკიდურესობამდე, რომ ეკლესიისადმი დასმული კითხვა ოცდამეერთე საუკუნის დასაწყისში უდიდეს მკრეხელობად ითვლებოდა. ამ მდგომარეობამ კი წარმოშვა მეტად სახალისო ვითარება, როდესაც განსხვავებით „ცივილიზებული სამყაროს“ უმრავლესი ქვეყნებისა, საქართველოში ოპოზიციური აზრი ლიბერალურია. თავის მხრივ, ამ ფაქტმა კი მეტად უკან დამხევი საზოგადოებრივი დისკურსი წარმოქმნა „ჯიპიანი მამაობისა“ და „ელ-გე-ბე-ტე“-ს დაპირისპირების სახით და გამოაჩინა ქართულ საზოგადოებრივ დისკურსში „მესამე აზრის“ აუცილებლობა.

* * *

ტრადიციის შესახებ – ნიცშე ისტორიულობის სამ სახეს გამოკვეთდა: მონუმენტურს, რაციონალურსა და კრიტიკულს. ამ უკანასკნელს ნაკლებ ანაღვლებს მის მიერ დანგრეული კერპებისა თუ ტრადიციების რაობა. ის ერთგვარი სიცოცხლის ენერგიაა, რომელიც სისასტიკით ანგრევს ძველს და ჰბადებს ახალს. შეიძლება ითქვას, რომ სწორედ ამ ისტორიულ პროცესში ვიმყოფებით ახლა, როდესაც ციფრულ ტყავში გადაცმული განახლების სასიცოცხლო ენერგია საკუთარ თავში გაერთიანებითა და უსასრულო განმეორებით უკარგავს აზრს წარსულის, ტრადიციის ფორმებს. ერთის მხრივ, ტექნიკებისა და ტექნოლოგიების არნახული განვითარება, მეორეს მხრივ, გამოხატვის თავისუფლების „ბნელი მხარეები“: მახვილგონივრული პოსტები და გაცხარებული ციფრული თვითრეპრეზენტირება. ეს მომენტები ბადებს კითხვებს ტრადიციის შესახებ. როგორი სახით შეიძლება ვიყოთ ტრადიციულები ოცდამეერთე საუკუნეში? რა შეიძლებაა შევინარჩუნოთ და რა მოვიშოროთ? რა დოზით შეიძლება ეს ნებელობას მივანდოთ და რა დოზით ტრადიციის ავტომატიზმს? შეკითხვის დასმის აუცილებლობას თვითგადარჩენის მოტივაცია ჰბადებს. ანუ ტრადიცია, მიუხედავად და გამომდინარე მისი თვითგადარჩენისთვის აუცილებელი კონფორმისტული შენაკადებისა, ადამიანის ღირსებისა და თვითდადგენის ის მექანიზმი იყო, რომელიც ადამიანს საზოგადოებრივი დაავადებისგან – გათითოკაცებისგან იცავდა. ეს შეკითხვა ქართულ რეალობას განსაკუთრებული სიმწვავით დაესმის. ამას კი ორი მიზეზი აქვს. ერთია – ახალგაზრდა თაობის აშკარა ნეოლიბერალური გათითოკაცება; მეორე კი ტრადიციის ხასიათია, რომელიც ხშირ შემთხვევაში, წინამოდერნულ წარმოსახვებს – როგორც რწმენით, ისე მსოფლმხედველობრივს – ეყრდნობა; უფრო კონკრეტულად თუ ვიტყვით, ტრადიციას სათანადოდ არ მოუხდენია მატერიისა და „მიღმური“ სამყაროს განჯადოება და იდეალების „მიწაზე ჩამოტანა“.

* * *

მამათა და შვილთა შესახებ – კიდევ ერთი ფაქტორი, რომლის გამოყოფაც დღევანდელი ქართული თანამედროვეობიდან შეიძლება „რკინის ფარდის“ მიღმა დაბადებულებსა და „ღია საზოგადოებაში“ დაბადებულებს შორის იდეური თუ მსოფლმხედველობითი აცდენაა. ამ მხრივ, დღევანდელი ვითარება გამორჩეულია სწორედ იმ კუთხით, რომ გვაქვს ილუზიისგან დაცლილი, პრაგმატული თაობა, მაგრამ მხნეობის იმ დოზებს მოკლებული, რაც „მამების თაობას“ ახასიათებდა. ამაში რთულია ახალგაზრდის დადანაშაულება, რადგან „კულტურის დემონი“, ერთგვარი „ეპოქის სული“ ადამიანების ფსიქეს ინდივიდუაციის საწყის სტადიებზე ეუფლება და მხოლოდ იმ პროცედურით შეიძლება ამ დაუფლების უარყოფითი ელემენტებისგან განთავისუფლება, რასაც ასე კარგად გამოხატავს ინგლისური სიტყვა – re-education. ახალი თაობის ილუზიის ნაკლებობა კრიტიკულ მიდრეკილებებზე მეტად იმ ფსიქოლოგიური ნიჰილიზმით არის გამოწვეული, რასაც გლობალიზმის შედეგი: თვით-ცინიზმი იწვევს. მეორეს მხრივ, „მამების თაობას“ მეტი „ადამიანურობა“ – ამ სიტყვის ბუნებითობასთან ახლოს მყოფობის გაგებით – ახასიათებს და რომელსაც ტრადიციამ მზა სახით მიაწოდა ცხოვრებისთვის აუცილებელი ინტეგრაციონისტული ელემენტები, რომლებმაც, როგორც მიღმურობისა და მეტაფიზიკურობის გადმონაშთებს, გლობალიზმმა, ნომინალიზმის საუკეთესო ტრადიციებით, ოკამის სამართებელი გადაატარა. გლობალიზმის მიერ იდეალების შეკვეცის შედეგად, მივიღეთ ახალგაზრდა თაობა, რომელსაც, – თუ ის აღმოაჩენს ტრადიციის ჩაჩუმების მავნე და დამღუპველ შედეგებს, – რეფლექსიისა და ძალისხმევით უწევს იმის გამომუშავება, რაც „მამების“ თაობებს მზამზარეული მიეწოდებოდათ ეროვნული კულტურის მიერ. „მამათა თაობიდან“ მხრიდან შეინიშნება თანამედროვე ვითარებისადმი გვიანდელი ადაპტაცია და დაბნეული გაუცხოება, რაც შეიძლება გარკვეულ აზრით, მაგალითის მიმცემიც კი იყოს ახალგაზრდა თაობისთვის. ანუ, მოკლედ რომ ვთქვათ, „მამათა რეაქცია“, როგორც ტრადიციის ხმა, რომელსაც ახალგაზრდამ ყურადღებით უნდა მოუსმინოს.

* * *

ლიბერალიზმის გავლენა – ლიბერალიზმმა ქართულ საზოგადოებას, მცირეხნიანი კავშირის მიუხედავად, დიდი კვალი დაამჩნია. მათ შორის განაახლა განსხვავებული აზრის მოსმენის კულტურა, რაც ბოლო წლებში მეტად აკლდა ქართულ საზოგადოებას. ეს ჩანდა დაწყებული სკოლიდან: „კაი ბიჭობის“ აპოლოგეტიკით, დამთავრებული „დიდი პოლიტიკით“: საპირისპირო აზრის ფიზიკური მოშორების ბარბაროსული სიხშირით.

* * *

ერთი ტრუიზმი – აშკარაა და ალბათ ტრუიზმიცაა, რომ ის, რასაც პოლიტ-ეკონომიკის ენაზე ნეოლიბერალიზმი ჰქვია, სულიერ ტერმინებში უსიცოცხლობა, სულის დინამიკის გაქვავებულ ფორმებში მოქცევის მცდელობაა. შესაბამისად, არ იქნება საზიანო თუ გავიხსენებთ ერიხ ფრომის სიტყვებს: „პირველად ისტორიაში კაცთა მოდგმის გადარჩენა ადამიანის გულის რადიკალურ ცვლილებაზეა დამოკიდებული“.[1] * * * მედია პლურალიზმის შესახებ – საქართველოში ლიბერალური ცნობიერების ბუმს ჩვენი „ცუდი“ ისტორიაც განაპირობებს. „არა-ღია“ საზოგადოებაში ცხოვრებიდან გამომდინარე, ლიბერალიზმის მთელი რიგი ელემენტები ქართული საზოგადოების განვითარებისთვის აუცილებელი აღმოჩნდა. მაგალითისთვის, მედია-პლურალიზმი ავიღოთ. მერე რა, თუ მედია სივრცე კონკრეტული, სამთავრობო ინტერესების ატარებს და თემების შერჩევით, აქცენტების დასმით, „ბადის პოლიტიკით“ მედია პლურალიზმს ცრუ მრავალფეროვნების მორიგ გამოვლინებად აქცევს. არც ისე ცოტა ხნის წინ, განსხვავებული აზრი საქართველოში პირდაპირი, ფიზიკურად იდევნებოდა და რაოდენ სამწუხაროც არ უნდა იყოს ლიბერალიზმის ოპონენტისათვის, ლიბერალის მიერ საეთერო დებატებში წამოყენებული არგუმენტი, „ლიბერალიზმი რომ არა, შენ არავინ დაგალაპარაკებდაო,“ სიმართლის მწარე მარცვალს შეიცავს. მერე რა, თუ მედია გამჭვირვალობას პროპაგანდა აბნელებს. ზოგადად, ე.წ „ნეგატიური თავისუფლებები“ ნებისმიერი კრიტიკული აზრისთვის აუცილებელი პლატცდარმია, რომელიც საშუალებას გაძლევს გაღიაროს და აზრის გამოთქმის საშუალება მოგცეს – პირდაპირი გზით არ ჩაახშოს შენი აზრი. მსგავსი მიდგომის ერთგვარი ცინიკური პრინციპია „ილაპარაკე რამდენიც გინდა და მერე შენ იცი. აი, მე მილიარდელი ვარ და ვლაპარაკობ, შენ მოხალისე და შენც ილაპარაკე. ვნახოთ ვისი აჯობებს!“ ამ კუთხით შეგვიძლია განვაზოგადოთ და ვთქვათ, რომ ინტერნეტმა მედია სივრცეს ბოღმის უბრალო განიავებიდან, რეალური საზოგადოებრივი ინტეგრაციის შტრიხები შესძინა. მაგალითად, თუ ფეისბუქზე არასასურველი მეგობრების „ბრძნულ“ პოსტებს დამალავ და სულ უფრო და უფრო მომრავლებულ ალტერნატიულ მედიებს მიმართავ, მეტი შანს ჩნდება კრიტიკული და ალტერნატიული ინფორმაციის მისაღებად. საქართველოს შემთხვევაში პრობლემა ისიცაა, რომ მოსახლეობის დიდ ნაწილს სოციალიზაცია „რკინის ფარდის“ პერიოდში აქვს გავლილი და ინტერნეტისა და მედიის მიმართ დაახლოებით ასეთ დამოკიდებულებას ამჟღავნებს: „თქვენ ამას ვერ აფასებთ“ და ევროპაში სამუშაოდ წასული ოჯახის წევრთან უფასო კონტაქტის უდავო ფუფუნების გააზრებით, ხშირ შემთხვევაში, იმ პოლიტიკურ, კომუნიკაციურ ვერტიკალებს საერთოდ არ იაზრებს, რომლებიც ინტერნეტში გხვდება.

* * *

ინტერნეტი, როგორც პოტენციის ზეწოლა – ინტერნეტი ინდივიდის გამოწრთობის ერთ-ერთი შესანიშნავი საშუალებაა. ის, ერთი მხრივ, იძლევა რა წვდომის არნახულ შესაძლებლობას, მეორე მხრივ, შესანიშნავი საცდურია იმისათვის, რომ გააღვივოს ასე გავრცელებული ბურჟუაზიული ნიჰილიზმი, რომლის მიხედვითაც „ყველაფერი დიდი უკვე შექმნილია და არაფერს აზრი არ აქვს“. ეს საცდური მზარდ სოციალურ განურჩევლობასაც აღვივებს მეტარდე საქართველოში და გვევლინება, როგორც ინფორმირებულობის ფეტიში და ბადებს ილუზიას, რომ „აი, ყველაფერი ისედაც ცნობილია და მე რაღა ვქნა.“ ანუ, ინტერნეტი არის პოტენციის ერთგვარი ზეწოლა გახდე მეტად თავისუფალი და უკვე ბევრი რამ დამოკიდებულია არჩევანზე თუ რას აირჩევ.

* * *

გამორჩეულობის გრძნობა – ნეოლიბერალიზმმა ცივი წყალი გადაასხა გამორჩეულობის გრძნობას, რომელსაც საბჭოთა კავშირში მცხოვრები ქართველი გრძნობდა. ქართველთა უდავოდ გამოკვეთილ თვისებებს – ინდივიდუალურ ქარიზმას, მხიარულებას, კავკასიურ ვაჟკაცობას, მამაკაცურობას – დიდი გასაქანი ეძლეოდა საბჭოთა კავშირში, რომელშიც განსხვავებით „გლობალური სოფელისა“ უშუალო ურთიერთობები უფრო მეტი იყო. ნეოლიბერალურ გლობალიზმს, რომელიც „ყველას ერთ დაზგაზე ქსოვს“ ეროვნული თვისებები ნაკლებად ანაღვლებს და მხოლოდ და მხოლოდ სამუზეუმო მრავალფეროვნებისთვის შეიძლება გამოიყენოს, რომელსაც კომპანიები თავიანთ რეკლამებსა თუ საქველმოქმედო აქტივობაში გამოსახავენ. * * * ეროვნულობა – „ამ ქვეყანაში რა მინდა“ – ფრაზა, რომელიც ბევრ ქართველს უთქვამს საკუთარი თავისთვის, და კიდევ უფრო მეტი ეტყვის ტრადიციული ძაფების რღვევის, ღია საზღვრების, ეკონომიკური სიდუხჭირისა და „აქედან გაქცევის“ მეტი შესაძლებლობის ფონზე. ამ აზრით, მემარცხენე დისკურსისთვის ეროვნული სეგმენტის ათვისება მნიშვნელოვანია, რადგან მეოცე საუკუნის გამოცდილებამ აჩვენა, რომ „ჭეშმარიტი“ საერთაშორისო ბმისთვის აუცილებელია, ეროვნული მომენტის წინა პლანზე – იქნება ეს თეორიული თუ მორალური – წამოწევა.

* * *

ერთი ფრაზით… – ერთი ფრაზით ოცდამეერთე საუკუნის საქართველოს დახასიათება: „სამოთხე ტურისტებისთვის, ჯოჯოხეთი ადგილობრივებისთვის.“

* * *

 პროფესიონალიზმის ნაკლებობა – საქართველოში ბევრი ადამიანი, სავსებით სამართლიანადაც, პროფესიონალიზმის ნაკლებობაზე ჩივის. პროფესიონალიზმის დეფიციტი კი ბოლო პერიოდის ისტორიულ ხდომილებებთან ერთად, ქართველის სულის პრემოდერნული წყობითაც შეიძლება აიხსნას. პროფესიონალიზაცია, როგორც მოდერნის შედეგი, ქართულ კულტურასთან მტკივნეული ადაპტაციის პროცესშია. საქმისთვის აუცილებელი დისტანცირება და თანმიმდევრულობა ხშირ შემთხვევაში ქართველი მსუბუქი ბუნებასთან რეაქციაში იკარგება.

* * *

„ბულინგის“ შესახებ – ქართულ სკოლებში არსებული „ბულინგი“-ს განმაპირობებელი ის ისტორიულ გარემოებაცაა, რომელშიც ჯგუფს, – ამ შემთხვევაში, ქართულ საზოგადოებას – უწევს ყოფნა. თვითგადარჩენის განსაკუთრებული მოთხოვნები, ჯგუფს, თვითგადარჩენის მიზნებიდან გამომდინარე, არ აძლევს საშუალებას აიტანოს სუსტი წევრები. ანუ „ბულინგი“, როგორც კოლექტიური გონის მოქმედება.

* * *

ქართველთა ევროპელობის შესახებ – ნიცშე წერდა: „ის, ვისაც არ შეუცვლია სხვადასხვა შეხედულება და გაიჭედა რწმენაში, რომლის ბადეშიც ის თავდაპირველად გაეხვა, სწორედ ამ უცვლელობის გამო, ჩამორჩენილი კულტურის წარმომადგენელია; სწორედ კულტურის არასაკმარისობის გამო, ასეთი ადამიანი უხეშია, შეუგნებელია, დასწავლის უუნაროა, მოკლებული მორიდებას, მუდამ ეჭვიანი და განუსჯელია; ის ყველა შესაძლებლობას ეპოტინება, რათა დაიცვას საკუთარი მოსაზრება, რადგან მას საერთოდ არ შეულია გაიგოს, რომ შეიძლება არსებობდეს განსხვავებული აზრი. ამ გაგებით ის, შეიძლება ითქვას, რომ ძლიერების წყარო და მკურნალია ზედმეტად თავისუფალი და მოდუნებული კულტურებისთვის, მაგრამ მხოლოდ და მხოლოდ იმიტომ, რომ ის იწვევს ძლიერ მოტივაციას საკუთარი თავის წინააღმდეგ; ამით ახალი კულტურის შედარებით უწყინარი პროდუქტი იძულებულია ებრძოლოს მას, რითაც თავად ის [შედარებით უწყინარი – ო.ჭ] ძლიერდება“[2] ნიცშეს ეს რეფლექსია ბოლო პერიოდის ქართულ საზოგადოებას კარგად მიესადაგება. შეგვიძლია, ჩვენი საზოგადოების ამ მხრივ წინ გადადგმული ნაბიჯები დავაფიქსიროთ და ის ჩვენს ევროპელობას, ქართველის ინდივიდუალურობას მივაწეროთ. განსხვავებული აზრის ფიზიკურად ჩაქოლვა სულ რამდენიმე წლის ხნის წინ ფართოდ გავრცელებული იყო; ხოლო ნიცშეს მიერ აღწერილი ფსიქოტიპების მოძებნა არც დღეს ჭირს ჩვენს საზოგადოებაში.

* * *

ევროპელობის ერთი მახასიათებელი – ის რომ ჩვენში ევროპული ბევრია, ამას ჩვენი კულტურაც მიანიშნებს. დღეს ევროინტეგრაცია თითქოს ჩვენს საზოგადოებაში აღიარებული დოგმაა. და მაინც, რა არის ის „კარგი“, რის გამოც გვიზიდავს ევროპა? პირველი ასოციაციები რაც ადამიანს გონებაში მოსდის არის: სიტყვის თავისუფლება, პლურალიზმი და რაციონალობა. უთუოთ გამოსაყოფია ევროპული კულტურის კიდევ ერთი თვისება. ეს არის მისი ექსპლიკაციურობა, ნახევარ-აზრებისა და წარმოდგენების აზრად და მრავალპლანიან მსჯელობად ქცევის უნარი. ამის საილუსტრაციოდ შეგვიძლია აღმოსავლური და დასავლური ფილოსოფიის ორი დიდი ტექსტი შევადაროთ: ლაო ძის „დაო დე ძინი“ და არისტოტელეს „ნიკომახეს ეთიკა“. ლაო-ძიცა და არისტოტელეც, ბრძენკაცთა უმრავლესობის მსგავსად, შუალედურს აქებენ, მაგრამ განსხვავებით ლაო ძისა, არისტოტელე ეთიკის საკითხს „მეცნიერულად“ განავრცობს, ჩამოთვლის „ოქროს შუალედში“ არსებულ „სულის სათნოებებს“ – განშლის რა მათ დისკურსულად და ანალიტიკოსის გულმოდგინებით მიმოიხილავს მათ.

* * *

ხატები, როგორც ნუგეში – მევახშეობის კომპანიებში ხშირად შევხვდებით კოხტად მილაგებულ ხატებს, რაც თითქოს საქმიანობის სფეროსთან შეუფერებელი უნდა იყოს, მაგრამ მევახშე, იცის რა, რომ არც ისე სასიამოვნო და საზოგადოებისთვის საყვარელ საქმეში მონაწილეობსო, ხატების დაფიქსირებით იტოვებს სულში წმინდას ადგილს. ხატი არაცნობიერის მიერ საკუთარი თავისთვის დემონსტრირებაა, რომ ყველაფრის მიუხედავად ამ ქვეყნად რაღაც მაინც არის წმინდა.

* * *

მორალის შესახებ – თანდათან მოვა თაობა, რომლისათვისაც სამყარო საბოლოოდ იქნება განჯადოებული, ხოლო ღირებულებების მიწიერი და ევოლუციური სტატუსი შოკისმომგვრელი და ნიჰილიზმის გამომწვევი აღარ იქნება. ასეთი თაობის გზა მხოლოდ ე.წ „სულიერი იმანენტიზმი“ შეიძლება იყოს. აქ კი წავაწყდებით უდიდეს დაბრკოლებას, რაც ევროპის ქრისტიანულმა ქვეყნებმა გამოიარეს. ამას მორალური ქცევებისთვის მიღმური საფუძველის გამოცლის შედეგად გამოწვეული შოკი შეგვიძლია ვუწოდოთ. ეს კი მეტად სახიფათო მომენტია, რადგან ხშირად ადამიანი ამ სტადიას ვერ ან არ ძლევს და პასუხების გაცემის გარეშე განდევნის წარმოშობილი შეკითხვებს არაცნობიერის ბნელეთში. ანუ რწმენისადმი იმედგაცრუების მიერ გამოწვეულ ერთგვარ „ბუფერულ ზონაში“ დიდხანს ჩერდება, რა დროსაც მარტივდება ადამიანის ინდოქტრინაცია უკვე თანამედროვე ტექნოლოგიური იდეოლოგიისთვის დამახასიათებელი ხერხებით. შედეგად, ადამიანს გამოეწერება იდეოლოგიური განაჩენი – ფუნქციონალური ნიჰილიზმი.

* * *

შეუსაბამობის გაუცნობიერებლობის შესახებ – საოცარია ის ურეფლექსიო ადაპტაცია ეპოქის პირობებთან, რაც ცოცხალ ორგანიზმებს ახასიათებთ. ფეისბუქზე გახსნილი უფლის სადიდებელი გვერდები ამის კარგი მაგალითია. თითქოს არავის უჩნდება კითხვა: რაიმე წინააღმდეგობა ხომ არ არსებობს სოციალურ მედიასა და ამავე სოციალურ მედიაში „დაპოსტილ“ რომელიმე წმინდანის ხატის „დალაიქებას“ შორის? თითქოს არ ჩნდება ეჭვი, რომ სწორედ ცნობიერებამ, რომელმაც ანგელოზებზე და ხატებზე უარი თქვა, დაბადა ტექნიკა და ტექნოლოგიები – და მათ შორის საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებიც.

* * *

ხასიათის სიმსუბუქე – რეფლექსიის პირველი სტადიები ადამიანისთვის მეტად ხიფათის შემცველია. ამიტომაც, ხშირ შემთხვევაში ეს სტადიები უკანასკნელიც აღმოჩნდებიან ხოლმე. ეს განსაკუთრებით შეიძლება ეხებოდეს ქართველის მეოცნებე ნატურას, რომელიც „ზეციური სამყაროს“ ჩამოშლა, ქმედებათა ნამდვილი ინსტინქტების გაცნობიერებას, ხშირ შემთხვევაში ფუნდამენტურ ჰობსიანელობამდე და ადამიანისადმი რწმენის საერთოდ დაკარგვამდე მიჰყავს. ამის საწინააღმდეგოდ, ქართულ კოლექტიურ არაცნობიერში არსებობს ერთგვარი „ანტიდოტი“, რომელსაც ხასიათის სიმსუბუქე ქვია; ეს ანტიდოტი მეტად ამბივალენტურია: ერთის მხრივ მისი გამომწვევი, ქართული ისტორიის დაუსრულებელი ტრაგედიულობა, მას აძლევს საშუალებას მორიგ, ამ შემთხვევაში, სულიერ გამოწვევასაც მსუბუქად, ზედმეტი მიჯაჭვულობის გარეშე შეხედოს; თუმცა, ამ ანტიდოტმა ადამიანი შეიძლება ტრადიციის კონფორმისტულ ნაწილშიც დააბრუნოს და დაგროვილი კითხვებზე პასუხის აუცილებლობა, ანტიდოტის მსუბუქი ბუნებიდან გამომდინარე, არაცნობიერ შხამად აქციოს.

* * *

ზეცის ჩამოქცევის შესახებ – მორალური რელატივიზმი და მისი პირმშო Post-Truth ეპოქა ინტერპრეტაციათა სიმრავლით ხასიათდება. რა შეიძლება იყოს მორალური რელატივიზმი ჰიპოთეტური მარსიანელი დამკვირვებლისათვის? მის თვალში ჩვენ წარმოვჩინდებოდით პრიმატთა განვითარებულ ჯგუფად, რომელმაც სიკვდილთან და სიცოცხლესთან ბრძოლაში გამომუშავებული ღირებულებები „ცაში აიტანა“ – მოახდინა მათი ჰიპოსტაზირება. შემდეგ, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა განვითარების ფონზე, „ცა ჩამოიქცა“ და დაიბადა „ღმერთის სიკვდილის“ პათოსი და ამ ტრავმის მოუშუშებლობა, რაც საუკუნეთა მანძილზე კაცობრიობის ევროპულ ისტორიას „მიწისქვეშა დინებად“ გასდევდა. ინდუსტრიალიზაციამ და კაპიტალიზმმა ექსისტენციალურ ტრავმას სოციალური გაუცხოება დაურთო, რის შედეგადაც ადამიანის ფსიქეზე ორმხრივი შეტევა ხორციელდება. ერთი მხრივ, სოციალურ დონეზე – კაპიტალიზმის გამოწვეული პირობები და გაუცხოება; ხოლო მეორე მხრივ, – „მარადიული ღირებულებების“ ნგრევის შედეგად გამოწვეული „სულიერი სიცარიელე“. ამ ღირებულებებს გააჩნიათ შინაგანი საზრისი, მაგრამ სამყაროს საწყის კონსტიტუციას არ განეკუთვნებიან. ანუ მარტივად რომ ვთქვათ, ადამიანი მიხვდა, რომ შიშველი ბუნება ამორალურია (მორალის ქრისტიანული გაგებით) და სულში გაუჩნდა ნიჰილიზმის განცდა. ამიტომ, მნიშვნელოვანია მსგავსი ნიჰილისტური პათოსის „ანტიდოტი“; ანუ აღიარება იმისა, რომ „კარგი“ და „ცუდი“ მნიშვნელობენ, და რომ კარგს მიღმური კი არა ადამიანური ინსტინქტებიდან ამოზრდილი საწყისები გააჩნია, რომელსაც სწორედ ადამიანი აქცევს მნიშვნელოვნად. იმის მიუხედავად, რომ „მორალი“ ჩვენი მოგონილი და ჰიპოსტაზირებულია და კულტურათა შორის განირჩევა, მათ გააჩნიათ სწორედ ინსტიქტური საწყისი, რომლის გამოც მათ პატივისცემა და მათდამი მიყოლა არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე იმ შემთხევაში იყო, როდესაც მათ „მიღმური ავტორიზაციის“ გამო მივსდევდით. ამის გააზრება მნიშვნელოვანი უნდა იყოს ჩვენი საზოგადოებისათვის, რადგან საყრდენის დაკარგვა, რომელიც ინდივიდუალისტურმა ეპოქის სულმა მოიყოლა, ახალი ხილია ქართველის ფსიქოლოგიისთვის, რომელზეც ქრისტიანული მორალის გავლენა დიდია.

* * *

„როგორღაც“… – ინტელექტუალურ საუბრებში ნეოლიბერალიზმისა და კაპიტალიზმის უსამართლობაზე გაცხარებით მოდავე ახალგაზრდას მიუგებენ ან აგრძნობინებენ ხოლმე, რომ „კაცობრიობა აქამდე როგორღაც მოსულაო“. ზოგადად, ამ ფრაზის შინაგანი დანიშნულება ის არის, რომ პრობლემას მანძილიდან შეხედო და საკითხის გააზრებისას მოწიფულის დისტანცირება და „სიცივე“ გამოიმუშაო – დაახლოებით ისეთი, გამოცდილ ქირურგს რომ აქვს გადახსნილი, საოპერაციოდ გამზადებული სხეულის წინ. მიუხედავად ამ ფრაზის საზრისისა, დღევანდელ ეპოქაში ეს „როგორღაც“ მთელი დაძაბულობით იშლება და იბადება რეაქცია,რომ ჰო – „როგორღაც“ მოვედით, მაგრამ ასე ვეღარ გავაგრძელებთ. დღესდღეობით უფრო და უფრო მეტი ადამიანი ერთვება ბუნებისთვის კოლექტიური ბოდიშის მოხდის პროცესში, რომელსაც დედამიწა ან მიიღებს ან „ნამატს“, როგორც ადამიანებს ისე კაპიტალს, ჩამოიფერთხავს კალთიდან და მშვიდად განაგრძობს ბრუნვას თავისი ღერძის გარშემო.

* * *

სიბრმავის დაკარგვის ამბივალენტურობა – კოორდინაციის ნაკლებობის, სოციალური გათითოკაცების ერთ-ერთი მიზეზი (გარდა მმართველთა ეკონომიკური ინტერესებისა) სწორედ ინტერპრეტაციათა კულტურაა, რომელიც კოლექტიური არაცნობიერის დონეზე, ჭეშმარიტების დაკარგვის დემონის სახით აწუხებს ადამიანს. მოდერნის ეპოქამ, რომელმაც ჭეშმარიტებაზე პრეტენზია წინა ეპოქისგან გადმოიბარა, კაცობრიობას ჭეშმარიტების პროექტების კრახი მოუტანა. პოსტ-მოდერნული რელატივიზმი კი შეშინებული კაცობრიობის რეაქციაა, რომ ვინმემ, რომელიმე სოციალურმა ჯგუფმა ჭეშმარიტების ფლობა არ დაიჩემოს და კიდევ ის უბედურებები არ დაატეხოს თავს კაცობრიობას, რაც მეოცე საუკუნეში ხდებოდა. რელატივიზმი და ინტერპრეტაციები კი აზიანებს იმ სიმბოლისტურ და სტატიკურ სფეროს, რომელშიც ადამიანის რწმენა შეგვიძლია განვათავსოთ. აქ საუბარი არაა მორალური რელატივიზმის აბსტრაქტულ ფილოსოფიურ განხილვაზე და არც რელატივიზმზე შედარებითი ანთროპოლოგიისა და ნეიროფიზიოლოგიის მონაცემების მიხედვით მსჯელობაზე. მნიშვნელოვანია ის, რაც აღქმის „პრიმიტიულ“ სფეროში მიეცემა ადამიანს, რომელიც ინტელექტუალურ სივრცეში მოგზაურობით ნაკლებად ანებივრებს საკუთარ თავს. მართლაც, ის ბრმა ენთუზიაზმი, რომელიც ნებისმიერი დიდი მოძღვრების მიმდევრებს ახასიათებდათ, და რაც მოძღვრების სიცოცხლისუნარიანობის მთავარი წყარო გახლდათ, უცხოა დღევანდელი რელატივიზებული ინდივიდისთვის, რადგან რწმენა სინამდვილეში სოციალური ფენომენია, რომელიც ზედმეტ „კარტეზიულ“ ეჭვებს არ უნდა ბადებდეს. ამ რწმენის ალტერნატივა ან თუნდაც რეგენირება შესაძლებელია, როგორც რაციონალური გაცნობიერება თვითმოსპობის შიშისა, რომელიც კაცთა მოდგმას ჯოჯოხეთური თვალებით შეჰყურებს მომავლიდან.

* * *

ორი ეჭვი – მნიშვნელოვანია ეჭვის ორი სახეობის გამოკვეთა. ესენია: ეჭვი, როგორც ყოველგვარი კრიტიკის წინაპირობა და ეჭვი, როგორც ყოველგვარი ნიჰილიზმის წინაპირობა. ამ ორს ხშირად ბევრი გადაკვეთის წერტილი აქვთ.

* * *

ორი კრიტიკა, ორი მმართველობა – ქართულ კულტურაზე მხატვრული ლიტერატურის გავლენა საქართველოში ე.წ Non-Fiction-ის არაპოპულარობაზეც მიუთითებს. ეს კი დღევანდელ ეპოქაში, ქვეყანაში კრიტიკული აზრის სავალალო დეფიციტსაც იწვევს. ის „კრიტიკული ჩირაღდანი“, რომელიც მეოცე საუკუნის ქართულ კულტურაში მხატვრულ ლიტერატურა ეჭირა, დღეს უფრო მეტად უნდა იკისროს პოლიტ-ეკონომიკამ, სოციოლოგიამ და ფილოსოფიამ. კრიტიკის რაობას მმართველობის ფორმები განაპირობებს. თუ პოლიტიკურ სისტემაში, სადაც სუბიექტური ძალადობა მთავარი იარაღი იყო ჩახშობისთვის, მწერლობა – თავისი სიმბოლისტურ, ხატ-სახოვანი ბუნების გამო იყო წინა პლანზე.ხოლო გლობალურ საზოგადოებაში, ეკონომიკური და სოციალური სფეროების კომპლექსურობისა და ანონიმურობის გამო, მეტი როლი ენიჭება ცნებით, ექსპლიკაციურ კრიტიკას.

* * *

 კაპიტალიზმის ხსენების იშვიათობა – ქართულ საზოგადოებრივ დისკურსში შემაძრწუნებლად იშვიათად ხდება სიტყვის კაპიტალიზმის ხსენება, რაც ჩვენში მედია ფეოდალიზმის გლობალური ტენდენციის გამოძახილია. დასავლეთის ცივილიზაციის იდეოლოგიის მთავარი პრინციპი – ცრუ-მრავალფეროვნება ქართულ საზოგადოებრივ დინამიკაში უფრო აშკარა ხდება.

* * *

 ჰომოსექსუალობის შესახებ – რადგან ჩვენს თაობას გააჩნია ფუფუნება ევოლუციის თეორიის ანა-ბანა საერთო ინტელექტუალურ საკუთრებად მიაჩნდეს, ამიტომაც არ არის გასაკვირი, რომ ინტერნეტის მეშვეობით ეს ცოდნა საერთო ცოდნის – ერთგვარი Common Sense-ის სტატუსს იძენს. ამ კონტექსტში საინტერესო იქნებოდა ჰომოსექსუალთა უფლებების შესახებ არსებული დისკურსის განხილვა. რადგან კაცთა მოდგმის ქმედებათა უმრავლესობა კაცობრიობის თვითგადარჩენით და შთამომალობის გაგრძელებთ არის ნაკურთხი, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ჰომოსექსუალთა უფლებების დაცვაზე ასე ღიად საუბარი კაცობრიობის სიმრავლით და თვითგადარჩენის საქმეში ამ უფლებების აღიარების შედარებით ნაკლები საფრთხითაც არის გამოწვეული. ხოლო ის კონსერვატორული პათოსი, რომლითაც ამ უფლებათა აღიარებას ეწინააღმდეგება კოლექტიურ ხმის მიერ გაჟღერებულ სკეპსისად შეგვიძლია მივიჩნიოთ. ხმისა, რომელიც ყველაზე ძველია და საფრთხეს – მიუხედავად იმისა, ეს საფრთხე შეიძლება არც ისე მაღალი იყოს – განსაკუთრებული სიმწვავით აფიქსირებს. ტრადიციის რეაქცია იმდენადაცაა მისაღები, რამდენადაც მიუღებელი. ზოგადად, ადამიანური ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სირთულე ის არის, რომ მორალური მსჯელობების უმრავლესობა რაციონალურ დონეზე ფრედ მთავრდება. ეს კი სწორედ იმის გამო ხდება, რომ მსჯელობის მონაწილენი ხშირად ამ მსჯელობათა მიღმა არსებული „ირაციონალური ძალების“ ავტომატურობას ვერ აცნობიერებენ. ერთნი ამბობენ: „არ დავუშვათ ჰომოსექსუალთა ქორწინება“, ამ დროს კი ჯგუფის ხმა ამბობს „მეშინია შთამომავლობის გაგრძელებას საფრთხე არ შეექმნას“. მეორენი ამბობენ, „დავაკანონოთ ჰომოსექსუალთა უფლებები“ და ამ დროს ჯგუფის ხმა ამბობს: „ნუ გეშინია, დრო შეიცვალა, არ გვემუქრება გადაშენება მათი აღიარების გამო“. შეკითხვა: ვის მხარეს არის არარსებული ჭეშმარიტება?

* * *

 აპათია – მთელი რიგი ისტორიული ხდომილებების გამო კაცობრიობის ისტორიაში დგება ეპოქა, როდესაც ადამიანებს განსაკუთრებით მძიმედ აწვებათ „ყოფიერების არარაობის“ შეგრძნება, რაც, როგორც წესი, სურვილების ვერ განახლებით და სააზროვნო, მორალური პარადიგმების ცვლილებით არის ხოლმე განპირობებული. მაგრამ, როგორც, წესი ისინი მაინც ახერხებენ ამ კოლექტიური აპათიიდან გამოსვლას. ნაციზმის დაბადება ამის კარგი მაგალითია. ჩვენს ეპოქაში კი შესაძლებელია რეაქციამ და აპათიიდან გამოსვლამ, – ე.ი სასიცოცხლო ენერგიის მიზნისკენ მიმართვამ – მორალურად უფრო მწიფე ხასიათი მიიღოს და დედამიწის გადარჩენის დიდ საერთო სურვილად დაფიქსირდეს. თანამედროვე საზოგადოება მძიმედ, ფრაგმენტულად და ისტორიის ჯოჯოხეთური სინელით დისტანცირდება მეცნიერული ტექნოლოგიების ბრმა რწმენისგან და მეოცე საუკუნის ჯოჯოხეთის შემდგომ დამდგარი აპათიისგან. და თუ ამას დემოგრაფიული, ეკოლოგიური კატასტროფის გაცნობიერების მეტი „კოლექტივიზაციაც“ მოჰყვა, აპათიამ შეიძლება უფრო სწრაფი ტემპით დატოვოს ადამიანთა სულები.

* * *

არაზუსტი, როგორც პრინციპი – ადამიანის ბუნებასთან ურთიერთობა შიშით არის ნაკურთხი. შესაბამისად, არცაა გასაკვირი, რომ იდეოლოგიაც მთავარი მიდრეკილება არაზუსტის ზუსტად გადაქცევა, შიშითვე იყოს განპირობებული. რადგან სიზუსტე და მეცნიერება, სწორედ ბუნებასთან, როგორც საკუთარ ისე გარე სამყაროსთან – პროგნოზირებისა და გამოთვლადობის მიზნით შეიქმნა, ამიტომაც არაა გასაკვირი თუ რატომ ახასიათებს ყოველ იდეოლოგიას სულის უნივერსალური სტანდარტიზაციისკენ სწრაფვა. ა რ ა ზ უ ს ტ ი, როგორც სამყაროს პრინციპი, მრავალფეროვნების ელემენტი და დავის საგანია, ხოლო დავა და მრავალფეროვნება ნებისმიერი იდეოლოგიისთვის ზედმეტი თავის ტკივილია.

* * *

მრავალში ერთი – მრავალში ერთის დანახვა, პლატონით თქმით, დანახვის უნარი ადამიანთათვის ღმერთების მიერ ნაბოძები საჩუქარია. თუმცა, ისიც ცხადია, რომ მხოლოდ დანახვა არ კმარა და საჭიროა მისი შეფასება და მისი სხვა ერთებთან შედარება. მაგალითად, თუ ვიტყვით: აი, სიმრავლეა, რომ ბევრს ბანკის ვალები აქვს და ამით ტენდენციას, ანუ ერთს დავაფიქსირებთ. მაგრამ ეს არ იქნება საკმარისი, რადგან არ მომხდარა მთავარი ოპერაცია გონებაში – ანუ განსაზღვრა იმისა, თუ რა როლი აქვს ერთს სოციალურ იერარქიაში.

* * *

სხვაგან გამომუშავებული – ერთი კულტურისა და ისტორიის წიაღში გამომუშავებული ელემენტი სხვა კულტურაში გადატანის შემდეგ, გაუცხოებას და პროტესტს იწვევს იმ კულტურაში, რომლის დინამიკისთვის ეს მომენტები უცხოა. ეს შეიძლება ითქვას პოლიტკორექტულობისა და საქართველოს შესახებ. ნაციონალიზმის შემაკავებელი პრიმიტიული ბერკეტი, – პოლიტკორექტულობა, რომელიც სულ რამდენიმე თვის წინ გარდაიცვალა, ევროპული ისტორიის კონკრეტულ წიაღში გამომუშავდა, ხოლო ქართულ სივრცეში ის დამსახურებულად იწვევს გაურკვევლობას, რადგან ის სხვა მოთხოვნებიდან, მოვლენათა განსხვავებული ლოგიკიდან არის დაბადებული.


Thomas Eliot

ჯეი ალფრედ პრუფროკის სიყვარულის სიმღერა
თომას ელიოტი

თარგმანი ზურაბ გურულის

“ვფიქრობ, პასუხი თუ მისთვის არის,
ვინაც ოდესმე უკან დაბრუნდეს,
გაქვავდებოდა მაშინ ეს ალი.
მაგრამ ცოცხალი ვერვინ გაბრუნდეს,
რადგანაც ვიცი და გამიგია,
უშიშრად გეტყვი, არა ვარ მხდალი.”

დანტე, “ჯოჯოხეთი”
წავიდეთ მაშინ, მე და შენ ერთად,
როცა დაისი გართხმულა ზეცას,
ვით ეთერნასუნთქი სნეული მაგიდას,
წავიდეთ ქუჩებით, ნახევრად დაცლილით,
ჩუმად მობუტბუტე თავშესაფრებით
იაფ სასტუმროთა შფოთიან ღამეების,
ნახერხით, ხამანწკით მოფენილ რესტორნების:
ქუჩებით, რომ მოჰგავს მოსაწყენ კამათის
ცბიერ, შემპარავ და ვერაგ შინაარსს,
რომლებსაც მივყავართ მგზნებარე კითხვასთან…
ოჰ, ნუღარ იკითხავ, “რა არის?” შფოთვით,
ერთად წავიდეთ, ვეწვიოთ, მოდი.

მიდი-მოდიან ოთახში ტაატით
ქალები, მიქელანჯელოზე ბაასით.

ყვითელი ნისლი, ზურგს რომ ისრესს მინაზე სარკმლის,
ყვითელი კვამლი, დრუნჩს რომ ისრესს მინაზე სარკმლის,
ლოკავდა ენით საღამოს უბეებს,
ზანტად დაჰყურებდა საწრეტში გუბეებს.
ზურგზე ეყრებოდა ჭვარტლი საკვამურთა.
ტერასზე გაკრთა, ნახტომით, ფრთხილად,
მერე მოთენთილი, ოქტომბრის დაისით,
სახლთან მიიგორგლა, მიეგდო ძილად.

და მერე მოვა, დადგება ჟამი,
ყვითელი კვამლისთვის, ქუჩას რომ ცახცახებს,
მისრესილ ზურგით, მინაზე სარკმლის,
დადგება ჟამი, დადგება ჟამი,
რომ შეხვდეს სახეებს, შენს მიერ ნანახებს.
დადგება ჟამი, მკვლელობის და შექმნის,
და მოვა ჟამი, ჯაფის და ხელების,
თეფშზე დამგდების, იმ კითხვის, შენთვის;
დადგება ჟამი შენთვის და ჩემთვის,
და მოვა ჟამი ასობით ყოყმანის,
და კიდევ ასობით დასკვნის და ჭოჭმანის,
სანამ მივირთმევთ ტოსტსა და ჩაის.

მიდი-მოდიან ოთახში ტაატით,
ქალები მიქელანჯელოზე ბაასით.

და მართლაც მოვა, დადგება ჟამი,
“გავბედავ ნეტავ?” – ფიქრის და განსჯის,
ჟამი ზურგქცევის, კიბეზე ჩასვლის,
კინკრიხოს შუაგულს მელოტის ლაქით.
(იტყვიან მაშინ, “შეთხელებია თურმე კეფაზე ქოჩორი როგორ”)
ჩემი პიჯაკი, ნიკაპს მიბჯენილი, გახამებული საყელოს ნაჭრით,
ჩემი ყელსახვევი, მდიდრულად მოხდენილი, მაგრამ უბრალო, მარტივი სარჭით,
(იტყვიან მაშინ, “მისი ხელფეხი, გალეულია, გამხდარი როგორ”)
გავბედავ ვითომ და
სამყაროს ხელვყოფ?
სულ ერთი წუთით დადგება ჟამი,
ფიქრის და განსჯის, და მერე უარვყოფ.

მათ უკვე ვიცნობ, სულ ყველას ვიცნობ,
ვიცნობ შუადღეთ, დაისთ და აისთ,
ვზომავ სიცოცხლეს კოვზებით ყავის.
მე ვიცნობ იმ ხმებს, მილეულს, მიმქრქალს,
შორეულ ოთახის ჰანგების მიღმა,
ჰოდა ვით შევძლებ, როგორ გავბედავ?

და მე უკვე ვიცნობ ამ თვალებს, ყველაფრით ვიცნობ,
მზერით რომ შეგაყინავს გაცვეთილ ფრაზას,
და როცა გაცვეთილი, ქინძისთავს გავერთხმები;
კლაკვნით და წრიალით კედელს რომ ავერთხმები,
მერე ვით შევუდგე,
ნარჩენთ განრიდებას, ბოლოში გასულ დღეთა და გზათა?
და როგორ შევძლებ, ან ვით გავბედავ?

და მე უკვე ვიცნობ ამ მკლავებს, ყველაფრით ვიცნობ,
სამაჯურასხმულ, შიშველ მკლავებს, თეთრსა და ფერმკრთალს,
(მაგრამ ლამპის შუქზე, თაფლისფერ თმებით დაბინდულს, შემქრქალს).
სუნამოს სურნელი, კაბას რომ ასდევს,
ნუთუ ის არის, ასე რომ მაბნევს?
მკლავები მაგიდაზე, ან შალის მოსასხამში,
და გავბედო მაშინ?
და როგორ დავიწყო?

ვთქვა, რომ მივლია ვიწრო ქუჩათა მრუმეში
და ჩიბუხებისგან აზიდულ კვამლის სვეტთ ვუმზერდი
ფანჯრებიდან გადმოყუდებულ, სახელოაკაპიწებულ, ეულ კაცების?

უნდა ვყოფილიყავ კიბო, დაკბილულ ჭანგებით,
ფსკერებზე მცოცავი, მშვიდ ზღვათა სიღრმეში.

და შუადღეს, საღამოს, სძინავს ისე მშვიდად!
გრძელი თითების სილბილეს ნანდობს,
სძინავს… დაღლილა… ანდა თვალთმაქცობს,
იატაკს გაშოტილი, ჩვენს გვერდით, ახლოს.
ჩაის, ნამცხვრების, ნაყინის შემდეგ,
შევძლებ, ვაიძულო დადგომა შედეგს?
თუმცა ვიგლოვე და ვიმარხულე, ცრემლები ვღვარე და ვლოცულობდი,
თუმც ჩემი თავი, (შექაჩლებული), მორთმეულ თეფშზე ვიხილე ბევრჯერ,
მოციქულობას არ დავიჩემებ – არაფერია, რა მოხდა მერე.
ჩანავლა მიხილავს ჩემი დიდების ციმციმის,
და ჩემი პალტოთი ხელში, მარადი მეკარეც, ქირქილით,
და მოკლედ რომ ვთქვა, მიპყრობდა შიში.

ნეტავ თუ ეღირებოდა შემდგომ ყველაფრის,
შემდგომ ფინჯნების, მარმელადის და ჩაის,
ფაიფურის წკარუნსა და ჩვენს შორის ბაასის,
თუ ექნებოდა ნეტავი აზრი,
ღიმილით მოსინჯვას იმ განააზრის,
მერე სამყაროს ჩატევას ბურთში,
გადამწყვეტ კითხვისკენ ბურთის გაგორებას,
თქმას: “რომ ვარ ლაზარე, აღმდგარი მკვდრეთით,
დავბრუნდი რომ გითხრა, ყველაფერი უნდა გითხრა”-
თუკი ის ქალი, ბალიშს თავმიდებული,
იტყოდა: “რაც ვიგულისხმე, ეს ის არ არის;
ეს ის არ არის, სულაც არ არის.”

ნეტავ თუ ეღირებოდა შემდგომ ყველაფრის,
თუ ექნებოდა ნეტავი აზრი,
შემდგომ დაისთა და მორწყული ქუჩების, სახლის წინ ბაღების,
შემდგომ რომანების, ჩაის ფინჯნების, იატაკს დაშვებული ქვედაკაბების,
და კიდევ უფრო ბევრი ამბების?
შეუძლებელია ამოთქმა იმის, ვგულისხმობ რასაც!
მაგრამ, თითქოს, ჯადოსნური ლამპარი ჩემს ნერვთა თარგებს სტყორცნიდა ეკრანს:
ნეტავი აზრი თუ ექნებოდა,
თუკი იგი, როცა ბალიშის მორგებას, ან მოსასხამის მოხდას ეცდებოდა, სარკმლისკენ პირმიქცეული იტყოდა მაინც:
“ეს ის არ არის,
ეს ის არ არის რაც ვიგულისხმე, სულაც არ არის.”

არა! მე არ ვარ პრინცი ჰამლეტი, არც მიფიქრია,
მე ვარ უბრალო, დამსწრე თავადი, ერთი, რომელიც
კიდევაც იწყებს ორიოდ სცენას, ნელნელა მზარდი,
პრინცს რჩევას აძლევს, იოლია, რად უნდა დარდი,
მოკრძალებული, სამსახურისთვის მუდამ მზად მყოფი,
მოხერხებული, ძლიერ ფრთხილი, წვრილმანთ ამწყობი,
მაღალფარდოვან სიტყვათ მფრქვევი, მაგრამ ჩერჩეტი;
ხანდახან უფრო მეტიც, სასაცილო თითქმის,
ზოგჯერ კი სულელიც, მასზე ნაღდად ითქმის.

სიბერე მოდის… სიბერე მოდის…
ავიკაპიწო უნდა შარვალის ტოტი.

გადავივარცხნო ჩემი თმა უკან? ვითომ გავბედავ ატამის შეჭმას?
მივსეირნობდე მე უნდა პლაჟზე, თეთრი ფლანელის შარვალი მეცვას.
და მოტრფიალე სირინოზების ერთურთს მიძღვნილი სიმღერა მესმას.

ისინი ჩემთვის რომ იმღერებენ, არც მიფიქრია და არც მგონია.

მინახავს ზოგჯერ, ამხედრებულნი, რომ მიჰყვებოდნენ ზღვის ძალუმ ტალღებს,
და უვარცხნიდნენ უკან გატყორცნილ, ქარით აწეწილ ქოჩორს ჭაღარას,
როცა ნიავი, ზღვას მოთარეშე, შავად და თეთრად წყლის ფერს ღარავდა.
დიდხანს ვიყავით დაყუდებულნი, ჩვენ უსასრულო ზღვის პალატებში,
წითელ-ყავისფერ წყალმცენარეთა კაბით შემოსილ ზღვის ასულებთან,
სანამ კაცთა ხმამ არ შეგვაფხიზლა, მერე დახრჩობით დასასრულებლად.

Thomas Eliot

დილა სარკმელთან
თომას ელიოტი

თარგმანი ზურაბ გურულის
———————————

აჩხარუნებენ საუზმის თეფშებს მიწურ სამზარეულოებში
და ქუჩის მინგრეულ კიდეთა გასწვრივ
ნესტიან სულებს ვგრძნობ მოახლეთა,
მორცხვად ატუზულთ, ჭიშკრებთან სახლებთა.

ყავისფერ ნისლის მრუმე ტალღები, მომიგდებს უცებ
დაგრეხილ სახეებს სიღრმიდან ქუჩის,
და წვეთებს ცრემლის, ტალახიანი ქვედაკაბით მოსილ გამვლელის,
ჰაერში შერჩენილ ღიმილს, უსაზმნოს,
და მერე გაქრება, სადღაც, სახურავებთან.

___________

Morning at the Window

T. S. Eliot
They are rattling breakfast plates in basement kitchens,
And along the trampled edges of the street
I am aware of the damp souls of housemaids
Sprouting despondently at area gates.

The brown waves of fog toss up to me
Twisted faces from the bottom of the street,
And tear from a passer-by with muddy skirts
An aimless smile that hovers in the air
And vanishes along the level of the roofs.

1914

Older Posts »

კატეგორიები