დაკარგული სამოთხე, გუსტავ დორე

გიული წერეთელი – “სამოსელი პირველი, მეორე, მესამე”

ბორჯღალივით იტრიალა შთაბერილმა ჰაერმა და ფილტვები ამოუვსო თუ არა , სუნთქვა ამოაყოლა. მერე სხეულიც იგრძნო და ადამის ალმურმოდებული ხელის შეხებაც ლოყაზე. თვალგაუხელელი ახალშობილი რომ დაეძგერება დედის ძუძუს კერტს პირველად , ასე რეფლექსურად ჩაჭიდა ამოძრავებული ხელი ადამის მაჯას და თითები მოუჭირა (ეს მაშინ გაახსენდა, დედა რომ გახდა). სცადა, ქუთუთო ქუთუთოს დაეშორებინა, მაგრამ წამწამებს შუა შეღწეული სინათლის ერთი სხივი ათასად დაეშალა, აუციმციმდა, თვალები აუწყლიანა და ღაწვზე დაგორებულ ცრემლს უკან გამოჰყვა.
– ევა! – მოესმა. გაინაბა. ადამის ხმა ათასნაირი ჭიკჭიკისა და ჟღურტულის ხმაში მკაფიოდ და ლამაზად ჟღერდა. ქუთუთოები ისევ შეარხია, ჩაღვრილ შუქს გაუძალიანდა და თვალები ფართოდ გაახილა. პირველი, რაც აღიქვა, მისკენ დახრილი პირველქმნილის სახე იყო, მის უკან ლურჯი, ულურჯესი ცა, ადამის თვალთა ფერის.
-ევა!- გაიგონა კვლავ. კეფიდან წამოსულმა იმპულსებმა ქალს მთელ სხეულში დაურბინა – კაცის ხელს მხოლოდ სითბო კი არა, შეუცნობელი სიახლოვე და იმედიანობა ახლდა. ნეტარებას ქალის პირველი ღიმილი მოჰყვა, პირველ ღიმილს – პირველი გაოცება: ცაზე მობრიალე ბურთის ბრწყინვალება ადამის კანზე, თმასა და წვერზე ირეკლებოდა და კაცის მაჯას ჩაფრენილი მისი მტევანიც ისე ანათებდა, როგორც პირველდანახულისა. ნათება არ იყო ის სიბრჭყვიალე, თვალში ცრემლი რომ ჩაუყენა, ორიოდე წუთის წინ, არც მწვანე ბალახს შერჩენილი ნამიდან “მზირალი” ფერადოვნება და არც მათი, ადამისა და ევას გვერდით მოხტუნავ-მორბენალ ცხოველთა ბეწვის თუ ჰაერში ლაღად მფრენ ფრინველთა ბუმბულის სიჭრელე. არა, ეს იყო ენითაღუწერილი სისუფთავის გამოსხივება, უფრო ლამაზი ციალი, ვიდრე ბუნებისა.
-მე ადამი ვარ, კაცი – სითბო გაურია დამრიგებლურ ტონში, მკერდზეხელმიდებულმა პირველადმოსულმა, შენ კი ევა ხარ, დედაკაციო, მიამატა ნათქვამს მრავალმნიშვნელოვანი მზერით, საჩვენებელი თითი მეორედმოსულისკენ მიმართა და ღიმილზე ღიმილით უპასუხა.
იმ დღეს, კაცობრიობის ისტორიაში, ორ გონიერ არსებას შორის, პირველი გაკვეთილიცა და პირველი სწავლებაც შედგა.

სიხარულით ტუჩებს ვერ უყრიდა ერთმანეთს ადამი – ქალის, გვერდზე მყოფისა და შემწეს მოვლინება, “მტვრისა და ლამისგან” ნაძერწი კაცისთვის, იმხანად ერთადერთი გონიერი არსებისთვის, მოწყენილობისგან თავის დასაღწევიცა და დიდი შვებაც უნდა ყოფილიყო და მასთან საინტერესოც, ვიდრე უტყვ ცხოველებთან გართობა, უფრო შინაარსიანი ურთიერთობის მომცემი, ვიდრე ფრინველების თვალიერებით გულშეჯერება და რაღაც დიდისა და ლამაზის დაწყება სურდა, მაგრამ როგორ, რანაირად ვერ მოეფიქრებინა. ახალშეცნობილი იმედით დაჰყურებდა ნეკნისგან შობილს და სიამოვნებისგან იბადრებოდა, უფალმა მხოლოდ ედემის პატრონობა და სულიერის თუ უსულოსთვის სახელისწოდება კი არ ანდო კაცს, “ძვალი მისი ძვალთაგანი და ხორცი მისი ხორცთაგანი”-ც უძღვნა, თუნდაც მისი სრულყოფილი სხეულის რღვევის ხარჯზე, მაგრამ მაინც არსება, მეგობარი, ტოლი, სწორი, “ერთ სულ და ერთ ხორცად” რომ უნდა ქმნილიყვნენ, დროთა განმავლობაში.
ყვავილებით და ბალახ-ბულახით მოჩითულ მინდორზე მიწოლილი დედაკაცი არ ინძრეოდა, ახალნაშობის უმანკო თვალებით შესცქეროდა კაცს და არ იცოდა, წამოდგომა და სიარული თუ შეეძლო დს არც კიდევ ის, რა ლაღი და უდარდელი ყოფა ელოდა უფლის სავანეში. სამაგიეროდ ადამმა იცოდა ეს და უკვე გონებაში ხატავდა იმ დღეებს, ედემის საოცარი ფერებით რომ გააოცებდა ევას, აის-დაისის სილამაზით რომ დაატკბობდა, ნაკადულის რაკრაკს მოასმენინებდა, მდინარის წყალში განბანდა, ულამაზეს ყვავილებს ჩაუწნავდა თმაში, ვარკვლავიერი ცის ყურებაში მიაძინებდა, სამყაროს გააცნობდა…
-ადექი, დაუყვავა კაცმა ისევ და წამოდგომაში შეეშველა ქალს, მერე ხელი ხელზე ჩასჭიდა, ნაბიჯი გადმოდგი ჩემსკენო, თავით ანიშნა.
გაიმართა ევა წელში, მაგრამ მეტი მოძრაობა ვეღარ გაბედა-
თავდაუჯერებლობას მოეცვა გონება და სხეული.
-გაბედე-არ მოეშვა ადამი. გაჯიუტდა ქალი, უნდობლად შეაცქერდა კაცს. ვერც მას გაეგო, რა ხდებოდა და ის იყო, თვითონ გადადგა ნაბიჯი ევასკენ, რომ ფრთახატულა პეპელამ ფარფატი იწყო მათ შორის. მწერის დანახვაზე ქალმა წარბები აზიდა, მარჯვენა წაატანა დასაჭერად, მაგრამ პეპელა მაჯაზე დაუსკუპდა, შემდეგ ადგილს მოსწყდა, მისი მხარი მოძებნა და ნაზად შეეხო. გაეღიმა ევას, ღიმილი კისკისშიც გადაუვიდა. დედაკაცის მხრის შეტოკებაზე მწერი დაფრთხა, ფრთები გაშალა და ჰაერში აიზიდა.
-საით? საით?- გამოსცდა ქალს ბაგედან, უნებურად ადგილიდან დაიძრა და პეპელას დაედევნა. გული დასწყდა ადამს, წყენით გააყოლა თვალი მწერზე ადევნებულ ქალს და თვითონაც იქით გაჰყვა.
სახიდან ბედნიერება არ შორდებოდა კაცს, ყველგან ხელჩაკიდებული დაჰყავდა, გვერდიდან არ იშორებდა დედაკაცს და დიდი სიფრთხილით და თავშეკავებულობითაც ეკიდებოდა მის გრძნობებს. ცდილობდა ამოეცნო რა გაახარებდა, რა გააღიზიანებდა. ქვეცნობიერთან საუბარში რწმუნდებოდა, ქალთან მეტი სიახლოვის უფლებაც ჰქონდა, მაგრამ ბრკოლდებოდა და ვერ გაეგო, რატომ. მისგან განსხვავებით დედაკაცი უფრო თავისუფალი იყო ქცევებში, თუკი გვერდით დაიგულებდა კაცს. მაშინვე მისი ხელიდან გადმოსული სითბოს განახლებას ლამობდა, აი ისეთს, პირველი შეხებისას რომ იგრძნო. დამჯერი შეგირდივით კი იქცეოდა ევა, მაგრამ უცნაურობაც არ აკლდა, ადამისგან განსხვავებით. თანდაყოლილი, პატარ-პატარა ურჩობები მეტ თავისუფლებას სთხოვდნენ და ხშირად, გამოღვიძებულზე, მზესთან ერთად ამდგარი, გვერდით არ უჩერდებოდა და ბაღის სიღრმეში იჭრებოდა. საოცარი და საყვარელი
სანახავი იყო ქალი მაშინაც, ცხოველებსა და ფრთოსნებს რომ ეთამაშებოდა, მაშინ ადამიც ავიწყდებოდა, მისი დარიგებანიც და საკუთარ სამყაროს ქმნიდა – ფრინველებს სტვენაში ეჯიბრებოდა, მათნაირად გალობას ცდილობდა, ხელისგულზე დაყრილი მარცვლებით აპურებდა. ცხოველებში ვეფხი ჰყავდა მეტად ამოჩემებული, ყურში ჩურჩულითა და აჭრელებულ ბეწვზე ხელის ალერსით იმორჩილებდა მასზე ორჯერ-სამჯერ დიდ ცხოველს და მის კრუტუნზე ხმამაღლა იცინოდა.

* * *

დღე დღეს მისდევდა და მხოლოდ ადამი არ ეჭვიანობდა ვეფხზე. ევასგან ყურადღებას არანაკლებად ლამაზი და ჭრელი, სისინა გველიც ითხოვდა და სადაც მოიხელთებდა, თვალწინ ეკლაკნებოდა, სამკაულად ეხვეოდა ყელსა და მკლავ- მაჯაზე. მუცლითმხოხავს ისიც აღიზიანებდა, უფალი პირველქმნილ ადამიანთა წყვილს განსაკუთრებული სითბოთი რომ ეპყრობოდა და გადაწყვიტა, თვითონ დაესაკუთრებინა ისინი. ერთ დღესაც დაიმარტოხელა ევა და უფლის მიერ აკრძალული ხის ნაყოფი დააგემოვნეო, ურჩია. ქალის ძებნაში გართულმა ადამმა მაშინ მიაგნო მას, ევა გემრიელად რომ შეექცეოდა ვაშლს.
ეგ რა ჰქენი, როგორ გაბედე.უფლისგან აკრძალულ ხესთან მიახლოვებაც კიო, შეჰყვირა, მაგრამ გვიანი იყო.
–რატომ, რა მოხდა, განა მთელი ედემი ჩვენი არაა? “პირუტყვნი ველისანი, მფრინველნი ცისანი, თევზნი ზღვისანი” ჩვენდა მოსავლელად და საპატრონოდ არ შექმნა შემოქმედმა ჩვენმაც?რა დაგვიშავდება მეტის შეცნობით? -იუკადრისა ევამ შენიშვნა, შენც გასინჯე, მსგავსი გემრიელი არცერთ ხეს მოუსხამს ედემშიო- დაამატა გულუბრყვილოდ, გაუცინა კაცს და ვაშლი იქით შეთავაზა. შეყოვნდა ადამი, ერთი კი შეხედა ევას მომცინარე სახეზე გველივით გადასრიალებულ ღიმილს, მაგრამ მზერას ვერ გაუძლო და ცდუნდა.
ტკბილმა ნაყოფმა ბოლოში წაიმწარა და სხეულში რაც შეიგრძნო შემდეგ, იმან უფრო შეაწუხა კაცი. წუხილს გაოცებაც დაემატა – ქალის სხეულს ბრწყინვალება დაკარგვოდა. მზერა ახლა საკუთარ კიდურებზე გადაიტანა, ისევ ევას შეხედა და ჟრჟოლამ აიტანა, აღარც მის კანს ეტყობოდა უმანკოების საფარი. სიშიშვლის აღქმამ სირცხვილის გრძნობა გაუჩინა, გაუღვივა, დედაკაცში ქალი აღმოაჩენინა. იგივე გზით დედაკაციც მოვიდა გონზე და იქით შერცხვა მამაკაცის. ჯერ თვალი მოარიდეს, ზურგი მიუტრიალეს ერთმანეთს, მერე ერთდროული მოძრაობით იქვე მდგომ გადაწოლილ ლეღვს ფოთლები წარსტაცეს, ეკლებით შეაერთეს და სხეულის ნაწილები არდაგებით დაიფარეს.
“სამოსელი მეორე” სატარებლად უხერხული აღმოჩნდა, მაგრამ თავს ზემოთ ძალა არ იყო, ურჩობისათვის უნდა ეზღოთ პირველ კაცსა და პირველ ქალს, შემდგომში რომ იძულებული გახდნენ ბუნებას შერწყმოდნენ, შეზიარებოდნენ, რამეთუ ტანის ნაზი შესამოსელის განახლებას სულიერ და უსულო ცოცხალ ბუნებაზე ზრუნვა სჭირდებოდა.

ადამიანების პირველ შეცოდებას იმდენად არ გაუმძაფრებია მამაღმერთის რისხვა, რამდენადაც მათგან “სულთა ლხენის” უარყოფამ და დანაშაულის ერთმანეთზე გადაბრალებამ გამოიწვია: ქალმა გველისკენ გაიშვირა თითი, თავჩაქინდრულმა კაცმა მაცდუნებლად დედაკაცი დაასახელა. სამივე შერისხა უფალმა: მუცლითმხოხავი დასწყევლა, მტრობა ჩამოაგდო მასა და დედაკაცს შორის; დედაკაცს ქმრის მორჩილება დაუწესა და ტკივილიანი შვილოსნობა, ადამს ტანჯვითა და ოფლით მოპოვებული ლუკმის სიმწარე და კვლავ მიწადვე ქცევა, მერე სასჯელს სასჯელი დაუმატა – საკუთარი სუნთქვით შთაბერილ ადამიანების სიცოცხლეს ზღვარი დაადო და სამივე სავანიდან გააძევა.

* * *
დასახლდა შერისხული პირველი წყვილი- ქალი და კაცი ედემს გარეთ, არაფერი გამოუყოლებიათ ცრემლისა და “სამოსელი მეორის” გარდა და ტანჯულ ცხოვრებას მიჰყვეს ხელი. შეუდგა იმ მიწის დამუშავებას ადამი, რომლისგანაც თვითონ იშვა . ოფლით მოპოვებულ ლუკმას ქალსაც უყოფდა და საერთოდ, არაფერს იშურებდა იმისთვის, თვალებში სევდაჩამდგარ ქალს ის ლამაზი ღიმილი დაბრუნებოდა, იქ, უფლის სავანეში რომ უხდებოდა და უფრო ალამაზებდა. აქ, ხრიოკ მიწაზე მყოფს ყველაფერი სანატრელი გაუხდა. მწარედ განიცდიდა ახალ ყოფას ევაც, დანაშაულის გრძნობა ტანჯავდა, შრომითდაღლილი ადამის დანახვაზე გული ეკუმშებოდა და სახეზე შეციცინებულ კაცს თვალს ვერ უსწორებდა.
გარეთ სამყოფელს, ცოტათი მაინც რომ დამსგავსებოდა სასუფევლის წალკოტს, დიდი შრომა სჭირდებოდა. მზე მთვარეს იქაც ცვლიდა, მაგრამ ახალ საცხოვრისში ჩანაფიქრის ხორცშესხმას ხან უტანელი სიცხე უშლიდა ხელს, ხანაც სუსხიანი ყინვა. აქ ღრუბელს ქარი ფანტავდა, ავდრის მერე დარიც დგებოდა, დროც მიდიოდა და თითქოს ბედსაც უნდა შეგუებოდნენ, მაგრამ ის სითბო და ბრწყინვალება ედემში რომ დატოვეს, აქ ვერსად ეგრძნოთ და ენახათ. არ დაცალდა კაცს დამბადებლისგან სრულფასოვანი ცოდნის მიღება, მაგრამ ადამიანურმა ალღომ ქალის სულში მაინც შეაღწევინა და ნებივრობაგადაჩვეული მეწყვილე, ბოლოსდაბოლოს, გაახარა კიდეც და გააღიმა, და გაიღიმა ქალმა მაშინ, კაცი პირველი ნანადირევით ხელში რომ წარუდგა წინ. მოწიწებითა და მადლიერების გრძნობით ჩამოართვა ძვირფასი საჩუქარი ნადირობანასწავლ კაცს, ტანზე სიამოვნებით მოირგო, მაგრამ ადამის მზერაში აზრი დაიჭირა, თავის დაკვრით დაეთანხმა, ფრთხილად გაიძრო, წკნელისგან მოწნულ კალათში რუდუნებით ჩაალაგა და ხის ტოტებითა და ჩალით შეკრულ პირველ ქოხში განსაკუთრებული ადგილი მიუჩინა. იმ წუთიდან “ვეფხის ტყავი” და “გველის პერანგი” გრაალი გახდა კაცობრიობის დამწყებთათვის, ოჯახური რელიქვია, რომელიც უკვე დედის მკერდქვეშ, მფეთქავ პირველ პატარას უნდა გადაცემოდა, პირველმშობლების სიცოცხლისა და ოჯახის გაგრძელების ნიშნად, პირველი ადგილსამყოფელის ხსოვნის ნიშნად, შინ, უფლის სავანეში დაბრუნების ნიშნად, რისკენაც ილტვის ყოველი გონიერი არსება და ფასეულია ღირსეული ადამიანისთვის, ამ მზისა და ცის ქვეშ!

ზვიად გამსახურდია

ზვიად გამსახურდია

ლიტურგიკული ხატები ზვიად გამსახურდიას პოეზიაში

ლუიზა ხაჭაპურიძე –  საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებადი ჟურნ. “ქართველური მემკვიდრეობა”, ტ. XIV, ქუთაისი, 2010,,გვ.186-189

თუ გინდა ერი ან ადამიანი გახრწნა და გადააგვარო, მას არა მხოლოდ უნდა დაავიწყო წარსული, არამედ უნდა გაუყალბო კიდეც იგი. თავისი ჭეშმარიტი გმირები ბოროტმოქმედებად და უნიათო კაცუნებად უნდა დაუსახო, მედროვენი და მოღალატენი კი გმირებად” _ ბრძანებდა ზვიად გამსახურდია. სამწუხაროდ, დღევანდელი ქართული საზოგადოებისათვის, მათ შორის მართლმორწმუნე მრევლისათვის, ნაკლებადაა ცნობილი ზვიად გამსახურდიას დამოკიდებულება ჭეშმარიტი მართლმადიდებელი სარწმუნოებისადმი. მან არა მარტო სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის მოპოვების გზა დაუსახა ქართველ ერს, არამედ, აღუდგინა ქართველ ხალხს რელიგიური ცნობიერება და შთაუსახა მებრძოლი ქრისტიანობის სული.

რელიგიური თვალსაზრისით მისი შემოქმედება და ცხოვრების გზა ერთმანეთის თანმდევია.

შეიძლება ითქვას, რომ დავით გურამიშვილის შემდეგ ქართული ლირიკის საგანძურში თითქმის არ მოიპოვება ქრისტიანულ-ბიბლიური თემატიკის ისეთი შთამბეჭდავი ვარიაციები, როგორიც ეს ზვიად გამსახურდიას პოეზიაში გვხვდება.

მისი მთელი შემოქმედება მართლმადიდებლური სულითაა გაჟღენთილი. იგი ქმნის ახალ პოეტურ ფრაზებს, რომელიც უფრო გამუსიკებული ლიტურგიკაა, ვიდრე უბრალოდ პოეზია. მაშინ როცა მისი თანამედროვეები რელიგიის ხსენებასაც ერიდებოდნენ, იგი ქმნის მუსიკალურ ლოცვებს: წმიდა გიორგისადმი,  წმიდა ნინოსადმი, სავედრებელს ერისადმი:

წმიდა გიორგი

“წმიდაო გიორგი, დიდების მხედარო,

ვუმზერ შენს ხატებას და სული მხნედ არის,

შემუსრე, უწმინდურ დრაკონთა ორგია,

იხსენი სამკვიდრო შენი, გეორგია!..”,

წმიდა ნინო

ნათლის ანგელოსს ჰგავდი, როს წარმართთ დაგვიზავდი…

დედავ და ემბაზო ჩვენო, ნინო, ქართლს ბენლისა მთენო,

უკვდავო სიკვდილსა შინა, მარად გვიძღოდე წინა!”,

ლოცვა ერისადმი

უფალო, გვედრი, დაიფარე მამული ჩემი,

შენი წილხვდომილი, კვართმომადლებული,

მარად სხივოსანთა უკვდავი თემი,

სადაც წარმოგზავნე ბარძიმი ქებული

და ოქროს საწმისის მადლი მზიური

აღმოაცისკროვნე, ვით წყარო ცხოველი,

რათა ზიარებით აღზევდეს ყოველი…

შენი ბარძიმია ტურფა ივერია,

მისი განმართლება შენს ცაზე სწერია,

შენთანა დაფლული, ოთხი დღისა მკვდარი,

ქრისტე, აღადგინე და მოეც ჯვარი,

ცათა დიდება ხარ და თემთა მთენი,

უფალო, აკურთხე სამკვიდრო შენი!”

აქ უთუოდ “ერზე ლოცვა” გაგვახსენდება, შდრ.: აცხოვნე, უფალო, ერი შენი და აკურთხე სამკვიდრებელი შენი..”

წერს ლექსებს სათაურით: პროსკომიდია, აღდგომა, მელქისედეკი – მეფე სალიმისა, ბეთანია, უძღები შვილი (ეს უკანასკნელი ბიბლიური სიუჟეტის მისეული პოეტური ვარიანტია)…

ზ. გამსახურდია არა მარტო პოეტურ ლოცვებს უძღვნის სათაყვანებელ წმინდანებს არამედ, საღვთო ლიტურგიასაც პოეტურ სახეს აძლევს. მისი ლექსი “ნათლისღება” ამის დასტურია:

მაგ. ნათლისღების ტიპიკონში ვკითხულობთ: რაოდენთა ქრისტეს მიერ ნათელ გიღებიეს და ქრისტე შეგიმოსიეს, ალილუია“. ამავე დროს მღვდელი მოსანათლს ფეხებზე და ყურებზე სცხებს მირონს სიტყვებით: “სლვად გზასა სიმართლისასა, სმენად სარწმუნოებისა

ახლა ზვიადს მოვუსმინოთ:

ხელთა შენთა შემქმნეს და დამბადეს მე,

დღემ განგინათლა არყოფნის ღამე,

ცა იხილავს თვალთა შენთა ახელილთა სულიწმიდის სახელითა.

სლვად გზასა სიმართლისასა, სმენად სარწმუნოებისა, იცხე მირონი,

გულს შთაიბეჭდე სიტყვანი სათნოებისა არ საძვირონი,

რაოდენთა ქრისტეს მიერ ნათელ გიღებიეს,

სული შენი უქრობ კელაპტრად ჰგიეს,

უკვდავებად აღიმსთე და შეიმოსე ქრისტე!”

საღმრთო ლიტურგიის მისტერია იგრძნობალექსში “სონეტი მანანას”. წირვისას მღვდელი ჯერ საკმეველს კანკელშიჩასვენებულ ხატებს უკმევს, შემდეგ მრევლს და საკურთხეველში დაბრუნებული აღებს აღსავლის კარს. წიგნში “წესი დაგანმარტება საღმრთო ლიტურგიისა” ვკითხულობთ: “ამ დროს შუატაძარში მყოფნიგულში უნდა ამბობდნენ: წარემართენ ლოცვა ჩემი ვითარცა საკმეველი შენ წინაშე“. ეს რიტუალი ლექსში ასე ჟღერს:

გამართე მზერა, მოიმარჯვე იმედის ფარი,

გრძნობათა შენთა საკმეველი უკმიე ხატებს

და როს დიდებით განიხვნება აღსავლის კარი,

შეიწირავენ ლოცვას შენსას მოანდამეტეს…”

რაც შეეხება ლექსს “მამა”, იგი უთუოდ მაცხოვრის გეთესემანიის ბაღში აღვნელილ ლოცვას მოგვაგონებს: მამაო ჩემო, უკუეთუ შესაძლებელ არს, თანაწარმხედინ ჩემგან სასუმელი ესე; ხოლო არა ვითარ მე მნებავს, არამედ ვითარცა შენ” (მათე, 26,29). აქ ლირიკული პერსონაჟი ახალ შინაგან სიცოცხლეს ანიჭებს ბიბლიურ ეპიზოდებს და დამოუკიდებლად აგრძელებს თავის არსებობას. ამასთანავე ლექსი ისეთი ღრმა შინაგანი სევდით არის აღსავსე, როგორსაც მოსალოდნელი განსაცდელის ხილვა აღძრავს ხოლმე ადამიანში:

თვალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ,

უფალო, ამაცდინე სასუმელი ესე.

მამა ხარ ყოველთა, ძეთათვის მზრუნველი,

უფალო, ამაცდინე ესე სასუმელი.

ნუ ჩემი იყოფინ, არამედ შენი,

შენ თავად ნება ხარ, სიმართლის მჩენი,

ხამს მოყვასისათვის სიმძიმე ვითვისო,

გვედრი, შემიწყალე, ძეო დავითისო!”

ეს არის სულისშემძვრელი ხილვა დაბედისწერის წინასწარი განჭვრეტა, სიკვდილის ცხადი და ხელშესახები შეგრძნება. ესშეგრძნებები ხშირია მის პოეზიაში. მაგ. ტერენტი გრანელისადმი მიძღვნილი ლექსისქვეთავში “ეპიტაფია” ვკითხულობთ:

“ვჭვრეტ საღამოს – ნიმბიანს,დანისლულს,

ო, რაგვარად ეუცხოვა ტანი სულს…

შენკენ მომაქანებს ფიქრის ჩქარი წვა მე

რარიგ მეუცხოვა საკუთარი გვამი…

ვდუმვარ და არა აქვს ძალა ჩემს სტრიქონებს,

ბინდიან ფიქრებში ქარი თუ მიგონებს…

რარიგ ვეუცხოვე სამყაროს ცივ დენას,

ნექტარიც წავიღე და შხამიც იმდენი…

რარიგ ვეუცხოვე მიწის გაშლილ მკლავებს,

დასცქერის გოლგოთა გაძარცვულ საფლავებს…”

ზ. გამსახურდია თვით თარგმნის დროსაც სათარგმნ ობიექტად იღებს ქრისტიანულ სულთან ახლოსმდგომ მწერლებს, წმინდანებს, მათ ცხოვრებასა და შემოქმედებას.

სათარგმნ მასალასთან სულიერი კავშირის გამოვლინების ერთ-ერთი ნიმუშად შეიძლება ჩავთვალოთ მის მიერ ნათარგმნი მართლმადიდებლობის დიდი მამების ათანასე დიდის, გრიგოლ ნოსელის, იოანე დამასკელის, გრიგოლ ღვთისმეტყველისა და სხვათა ნაშრომები.

თუმცა, უნდა ითქვას, მისი საოცრად ფაქიზი დამოკიდებულება გრიგოლ ღვთისმეტყველისადმი. ამ წმინდანის ცხოვრება  და ტკივილები ეტყობა განსაკუთრებით ახლოს იყო ზ. გამსახურდიას სულთან. სამშობლოდან გაძევებული, დევნულებში მყოფი წმინდანის სულიერ განცდებში იგი თითქოს თავის მომავალ ბედისწერას ხედავს:

ჩემი ახლობლები საფლავებში განისვენებენ. მხოლოდ სამშობლოღა დამრჩა, მაგრამ ბოროტმა დემონმა ჩემზე სიძულვილის შავი ტალღები აღმართა და იქიდანაც გამაძევა; ახლა მე მარტოხელა მგზავრი ვარ, ქრისტე, მეუფეო! შენა ხარ ჩემი სამშობლო, ჩემი სიმტკიცე და ჩემი ნეტარება. შენ ყველაფერი ხარ ჩემთვის! ნეტავ მეღირსოს, ღმერთო, რომ მრავალი ტანჯვისა და მწუხარების საზღაურად განსვენება ვპოვო შენში!” (წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი, ფიქრები დევნულებაში)…

ბოლოს, ისევ ბატონ ზვიადს დავესესხებით: “ქრისტიანული იდეალი გადამწყვეტ ფაქტორს წარმოადგენს საზოგადოების ზნეობრივ ჩამოყალიბებაში, მხოლოდ მას შეუძლია თანამედროვე ადამიანი დეგრადაციისგან იხსნას, ამიტომაც ჩემს ხალხში ამ იდეალთა აღორძინება ცხოვრების მიზნად დავისახე, აი რა არის ჩემი ბრძოლის არსი!

შეიძლება, ვთქვათ, რომ ამ სიტყვათა ჭეშმარიტება ყველაზე უკეთ წარმოჩინდა მის ცხოვრებასა და შემოქმედებაში. იგი თავისი პოეზიით, საქმითა და სიტყვით მარად უფლის საკურთხევლის წინაშე მდგომი მლოცველი იყო. მან შეძლო, ათეიზმის ხანაში ტაძრებში მინავლებული საღვთო ლიტურგია პოეტური სიტყვით გაეჟღერებინა ქართულ საზოგადოებაში.

ლუიზა ხაჭაპურიძე –  საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებადი ჟურნ. “ქართველური მემკვიდრეობა”, ტ. XIV, ქუთაისი, 2010,,გვ.186-189

ნიკო ბაგრატიონი (ბური)

ნიკო ბაგრატიონ მუხრანელი ბელინსკის აღმართზე

 

კახაბერ ჯაყელი

2019 წელი

ეს ამბავი შუშანა ბებიამ მიამბო, ბელინსკის აღმართზე თუთუნს ჰყიდდა თავად გენერალი ნიკო ბაგრატიონ – მუხრანელი,  იგივე ნიკო ბური,  შემდეგ კი რა მოხდა თავად ლექსშია აღწერილი  

***

ბელინკის აღმართზე  ის იჯდა ეულად

გერმანულ თუთუნს ჰყიდდა

არაფერს ელოდა

ბელინსკის აღმართზე ადიოდნენ ამაყად

მოხუცი კი იჯდა და  მომდგარ ცრემლს  ჰფარავდა

  • რა ხდება შინსახკომში დაიჭირეს მტრები?

კითხულობდა ქალბატონი მკერდის რხევა-რხევით

  • მტრებს კი ვიჭერთ მაგრამ მაინც დასახვრეტი ბევრია

პასუხობდა ამ ქალბატონს  ბოლშევიკი ტეტია

  • „ვინ და როგორ უნდა ზიდოს ტვირთი ბურჟუაზიის?
  • დაიჭირეთ მოგვაცილეთ ოკეანე ბაცილის“,

მოიწერა თურმე ასე, მოსკოვიდან პარტიამ,

მაგრამ რა ვქნათ, ზომა-წონა მაუზერსაც არგია,

სულ სიცილით საუბრობდა ბოლშევიკი პეპერა

და თუთუნის გამყიდველთან  ერთი წამით შეჩერდა,

  • შენ მოხუცო ამიწონე ათი მწიკვი სასწრაფოდ,

ჯიბეს ხელი რომ გაიკრა თუმნიანი დააძრო,

იქვე ზემო-ვერის სიომ მოუბერა ანაზდად,

თუთუნს ყნოსავს ბოლშევიკი  სიტყვას ამბობს ქარაგმას

  • კონტრაბანდულ თუთუნს პაპავ უნდა გა-და-ეჩვიო!
  • პროლეტარებს პროლეტარის საქმე უნდა გერჩივნოს…

ამას ამბობს დაკვირვებით მოხუცს თვალს ვერ აშორებს,

„ამ თეთრწვერა ბუმბერაზს ხომ შევხვედრივარ საშორეს“

ფიქრობს ძველი ბოლშევიკი და მოხუცის  ფარაჯას ეპოლეტის კვალს უპოვნის

  • ძაღლიშვილო აქ რად ხარ?

ეკითხება ბოლშევიკი კლასობრივ მტერს  საჯაროდ

„ეშველება  რამე ნეტა ამ ქვეყანას  საბრალოს?“

აიშლება ბუმბერაზი  – მჯიღს საქვეყნოდ საქებარს!

უთავაზებს ყბაში მომხუდურს – მუშტს აფრიკას ნაომარს,

დაგორდება ბოლშევიკი,  ჰგოდებს  ბოზი – ჩათლახი!

„დაგელოცოს ნიკო პაპავ სანაქებო მხარ-მკლავი

მაგრამ ეხლა გადაგმალო უნდა  ვერელ ყასბებთან,

შენ თავს მაგათ ვერ გავატან“ – მორბის  ქურთი  აჰმედა…

***

აირია ზემო ვერა, ნიკო პაპას ეძებენ,

ენკავედეს ნასედკები თვალს ბნელეთში ჰკვესავენ,

მაგრამ ვერსად ვერ მიაგნეს, იმ თუთუნის გამყიდველს,

ყბამოტეხილ ბოლშევიკს კი მის დახვრეტას დაჰპირდნენ

 

***

აი თურმე ვინ ყოფილა ეს ბებერი ყაჩაღი,

მიკვირს როგორ გადაგვირჩა ,ვის იფარავს ქალაქი,

არ მწამს ამ შენს თბილისელთა ერთგულება პარტიის,

წითელ ტერორს მოვაწყობდი მომავალი მარტისთვის,

ეუბნება ბეჟანოღლის  მურთაზიჩი ნასედკა,

მოსკოვიდან ელოდება  ის საჩუქრად „პაბედას“

მაგრამ ამ დროს ვერის აღმა, ყოფილ ღვინის სარდაფში,

ნიკო პაპა ფიქრიანად გულს აყოლებს ჭადრაკში…

  • „არა, ჩემო ღენერალო შენ დამმართებ ფათერაკს,

პეტერბურგში გამოგზარდეს ალბათ პირველ სტრატეგად,

მაგრამ აჰმედ ჩადი ოღლუს თვალსაჩინო „ხოდებით“,

თქვენს დედოფალს მივადგებით, წარმატების ოხვრებით,

მაგრამ ისე, როგორ სთხლიშე იმ ნაბიჭვარ  პეპერას,

სულ დაღმართი ჩაიარა, ალბათ ასე ეწერა“

ეხუმრება ქურთი აჰმედ და დიდებულ მოხუცთან,

თანაზიარ ამბებს იგებს,  თითქოს ტვინიც მოუცვდა,

იმდენია გასაგები და იმდენი სათქმელი,

გაგონილსა და ნანახს შორის დარჩა ალბათ სარჩელი,

თვითონ აჰმედ ჩადი ოღლი რომ ქალაქის შვილია,

ბალღობიდან ჩაესმოდა – „ნიკო ბური გმირია“,

მაგრამ ეხლა ამ გმირთან ზის და თან მისთვის თავს დადებს,

ხანდახან რომ თვალს შეავლებს, უჩუმრად ცრემლს აგორებს.

ამ ბუმბერაზ მოხუცს რომ აქვს აწეწილი ცხოვრება,

აბა აჰმედს მშვიდად სახლში როგორ დაედგომება!

 

***

მთვარე მძიმედ ადევს ზეცას, ფიროსმანის ფერებით,

განაბულა ჩვენი კერა, ამბნი-უმბნის შერევით,

მტკვარი ისე მოსრიალებს, თითქოს დამნაშავეა,

მთაწმინდა კი ჰლოცავს ქალაქს,მისი მოტრფიალეა,

კონკა მორცხვად ჩამოივლის, ხურდებივით აჰკრებს ხალხს,

და ლაღიძის წყალს მიირთმევს, ქალაქური ფაბ-ლიქა!

როცა კარგად დაბნელდება, ქალაქს ბინდი უხდება,

ნიკო პაპა თვალს მილულავს, და წარსულში ბრუნდება.

 

***

ეზმანება  სიყმაწვილე, მუხრანს, რაინდული აღზრდა,

გმირობისკენ ლტოლვა ამ ვაჟს გაუღვიძეს წინაპართა,

დაჩაგრულთა დახმარება შეასწავლა რუსთაველმა,

ავთანდილი იყო უნდა,  მეგობრისთვის ეგო ველად,

პეტერბურგს რომ მიავლინეს, თეთრ ქათიბში, საოპეროდ,

თეატრონში რომ გამოსჩნდა, იქცა ქალთა საოცნებოდ,

გიგანტური აღნაგობა და ქართული სიმამაცე,

მას ბრძოლისკენ მიაქანებს, გზას უთმობენ კარისკაცნი,

მკერდს სასთუმლად სთავაზობენ, დემონურად მშვენიერნი,

მაგრამ ხატი წინაპართა  და რუსთველის შეგონება,

„გული ერთსა დააჯერო“, და იაფი მტლაშა-მტლუში,

გძულდეს მხოლოდ,დაიხსომე,არ ჩაგიძვრეს ავი სულში,

ახსოვს ჭაბუკს, ეზმანება თითქოს ნესტან დარეჯანი,

ფათერაკის გზაზე წასულს გაამხნევებს არჩევანში.

„მიდი ვაჟო, ბაგრატიონს, ხმალი უნდა ჰქონდეს მჭრელი

დაჩაგრულთა დასაცავად , წადი თუნდაც არაბეთში

მხრებით დაგაქვს წინაპართა მადლიანი შეგონება

კაცთა მოდგამს ემსახურე, და მართალი იყავ ღმერთთან “

 

***

რიჯრაჟია ვერის ხევში, ზემო ვერას სძინავს ფრთხილად,

ნაგანებს და მაუჰზერებს ალაპლაპებს მთვარე დილის,

უმანქანოდ, ჯგროდ მოდიან, ტურებს ჰგვანან, დაძაბულნი,

მონიშნული არის სახლი, „აქ არს ღერენალი დამალული“

  • აჰმედაის ტყვია შუბლში, მეტი არ ღირს მისი სული,
  • ღენერალი? „შეიპყარით“ გასამართლდეს ეგ წყეული…

აიშალნენ, ჭიჭი, მიჭი, ბიჭი , უჭო , აბა მუჭო?

გარს ერტყმიან აჰმედას ქოხს, კაი კაცთა ამქრის ხუროს!

***

  • აჰმედ, ფათერაკი მოდის, არ შეშინდე შვილო შენა!
  • ნიკო პაპავ ჯერ მე გავალ, აჰემდასთვის არც მთლად ბნელა,

გაიხარებს ქურთი ბიჭი თუ კარგ საქმეს ეწირება, მისი საქმე მარტივია

და სიკვდილი  ემზირება….

  • ვით გენერალს მემორჩილე, ვიცი რაც ვქნა ამედ ჩემო, დაიხიე და მომყევი,

და დავიპყრათ ჩვენი ეზო….

 

***

  • გამოვდივართ ეხლა კარში, არ აკადროთ უბანს ტყვია,

უკან მომსმდევს აჰედ ბიჭი, ვინაც მძევლად ამიყვანია,

იმპერიალისტებთან ნაბრძოლს, დაჩაგრულთა სამსახური

დამიფასდა როგორც ვხედავ და დამხვრიტეთ  ნიკო ბური!

მაგრამ სანამ გაიმეტებთ ექვს გრამიანს გენერლისთვის,

აქვე დუქანს, გორულ მწვანეს დაგპატიჟებთ სიმხნევისთვის,

ჩემსას გეტყვით, პრერიებში კიჩინერთან ნაბრძოლი ვარ,

ჩერჩილი მყავს შეპყრობილი, კატორღაში ნაჯდომი ვარ!

მეტსაც გეტყვით, მონობისგან დავიხსენი ერი ბურთა,

და საფრანგეთს აღარ დავრჩი, ჩემს თბილისში აღსასრული მსურდა!

 

***

იმ განთიადს ზებუს დუქანს, არნახული სტუმრობს ხალხი,

მაუზერებს კონდახს ხსნიან და სხდებიან „ტუსაღს“ გასწვრივ,

ზებუ კუპატს აშიშხინებს და გორული მწვანე  დნება,

ულვაშებზე, ქილვაშებზე,   ღვინო თრთის და ჩუმად წვეთავს,

ხარხარებენ „ჩეკისტები“ ნიკო ბურის ამბებს ვნებით,

ისმენენ და  მიჰყვებიან წარმოდგენას ზევით ქვევით,

„ეხლა ჩვენ ვართ აფრიკაში, ძუ-ლომს როგორც ტარიელი, ვუტრიალებ, უთოფოდ ვარ

ტყვიის აბგა ცარიელი“,

„ანდა კიდევ პრეტორიას მიგვაქვს პრეზიდენტის ოქრო, უკან მოგსვდევს ინგლისელი,

ცხენი უნდა დავაოთხო,

მაგრამ პრეზიდენტი ითხოვს, მოხალისედ ვინ დარჩება,

მტერს გზას წინ ვინ გადაუჭრის,

ვისი ხრმალი უკეთ ჰკვეთავს?

უნდა გითრხრათ ყმაწვილობო, ასეთ ჟამში, ასეთ დროში, თქვენი პაპა ნიკო მუდამ,

ევლინება ჩაგრულთ მონად!

სად მიდიხართ ყმაწვილებო, მოსაყოლი მე მაქვს ბევრი, მოდის ერთი კვლავ შევავსოთ,

და გორული მწვანეს ქვევრი, ბარემ ძირზე დავიყვანოთ, დავინახოთ ჭურის ფსკერი,

აქვ ვარ ყველას გიმასპინძლებთ, თქვენი „კლასობრივი მტერი“!

 

***

  • ნიკო პაპავ, მადლობელი რომ ვართ გულით გეუბნებით,
  • ეხლა სამსახური გვიხმობს, აბა წავალთ ჩვენი ფეხით –

ზეამდგარი ჩეკისტები ხელს ართმევენ მოხუცს რიდით

  • როგორ აღარ მიჭერთ განა – ნიკო ამბობს და სიცილით,

აჰმედაის ხელს გადაჰხვევს, „მძევლად მყავახარ აყვანილი

სანამ ამ ქვევრს ჩვენ არ დავცლით  ასე ვიდგეთ ორი გმირი“

ზებუს კვლავაც შეუკვეთოთ, რომ ბუფეტი განაახლოს,

„თართი უნდა ღენერალსო“, და „ხაშისთვის მაემზადოს“

„ჰა მეარღნეც მოაყენოს, დაბალ ხმაზე არმაღანი, ჰანგი ჩანგსაც მიაშველოს,

ადრე მქონდა კარგი ბანი“

– ხუმრობს გენერალი ალბათ, თან ჩეკისტებს უმზერს ეჭვით,

„არც ხუნდები, არც დილეგი,  ბიჭებო ნუ დაიშლებით!“

ერთიც შევსვათ, სიყვამწვილეს, თქვენსას მართლაც გულით ვლოცავ,

ვინც მეგობარს არა ეძებს ის იქცევა კერპად, მონად!

  • უკვე მივალთ ნიკო პაპავ, თქვენ კი როცა მოისურვებთ, ჩეკაში თუ სტუმრად ,მოხვალთ დოკუმენტზე ხელს მოგვიწერთ!
  • როგორ მართლა აღარ მიჭერთ, ან აქერონს არ მისტუმრებთ, ამიხსენით ერთი ძმებო,

იქნებ მართლაც მაჯილდოებთ!

  • ხუმრობა კი იქით იყოს, მაგრამ თავისუფლი ხართ, საქმე დახურული არის! ნიკო პაპავ ჩვენ მივდივართ!

 

***

ჩემო ზებუვ მომიტანე ერთი ბეჭის ძვალი,

დავაწერო უნდა ლექსად, რომ მაქვს შენი ვალი!

გეკადრებათ გენერალო, გვიხსნა ქრისტე ღმერთმა,

მოინებეთ – ბეჭის ძვალი და დიდება თქვენდა!

 

***

 

(წარწერა ბეჭზე, ზებუს დუქანში )

ქალაქია ერთი,

გარდმოხედავს ღმერთი,

აქ მარცხდება შური!

გახსოვდეთ : ნიკო ბური!

 

კახაბერ ჯაყელი

2019 წელი 27 ნოემბერი

ხის ხიდი კავკასიის მთებში. ლუიჯი პრემაცი; Luigi Premazzi

დავით ყიფშიძე “კავკასიონი”

ეს ისტორია ოცი თუ ოცდაათი მილიონი წლის წინ დაიწყო. მიწის ორი უზარმაზარი ფილა დაეჭიდა ერთმანეთს – ცოტა იკინკლავეს, ვუკლანებიც გააღვიძეს, შემდეგ დამშვიდდნენ,  დალაგდნენ და ერთ დიდ სივრცედ გაერთიანდნენ. ასე შეიქმნა კავკასიონის გოროზი მთათა სისტემა.

საუკუნეები დღეებივით გარბოდა და კავკასიონის მთების ერთადერთ გასართობად, მათ ფერდობებზე მონაცვლეობით მყოფი სულიერი არსებები იქცნენ. რას არ ნახავდით აქ: თავდაპირველად, ეს პრეისტორიული ხანის უზარმაზარი ცხოველები იყო, შემდეგ ზეზვა და მზიას სანათესაო, შედარებით მომცრო ცხოველებთან ერთად, შემდეგ პირველი ქალაქები, ადამიანის აღზევება, ნადირობა, ომები ადგილის დამკვიდრებისთვის და ა.შ. მთებმა პირობა დადეს, მოდი, ჩვენ ჩვენთვის ვიდგებით და არ ჩავერევით დანარჩენი სამყაროს საქმეებშიო, მაგრამ იყო მომენტები, სული წასძლევდათ და აბობოქრდებოდნენ ხოლმე, თუმცა ამას, თავისი მიზეზები ქონდა.

თითქოს ყველაფერი თანმიმდევრობით ხდებოდა, ყველა და ყველაფერი ვითარდებოდა, იხვეწებოდა, პატარავდებოდა, მაგრამ ბოლო ათასწლეულებში ერთი რამ შენიშნეს მთებმა – რაც მეტად განვითარდა ადამიანი, მით მეტად დაკნინდა ყველაფერი დანარჩენი. გაიჩეხა ტყეები, გაწყდა ცხოველების სახეობები. ის კი არა, თავისებსაც არ ინდობდნენ, ხან ამ და ხან იმ უაზრო მიზეზით ერთმანეთს დაერეოდნენ ეს უცნაური ჭკვიანი ორფეხები და დედაბუდიანად ჟლეტდნენ ერთმანეთს. არ მოსწონდათ მთებს ეს ყველაფერი და ზოგჯერ დედას – მიწას სთხოვდნენ დახმარებას და გემრიელ მიწისძვრებს უწყობდნენ, ხან კი, მზეს ახედავდნენ მოჭუტული თვალებით და ხანძრებით ბრაზობდნენ, მაგრამ ძირითადად, მაინც თავისი ძალებით გამოხატავდნენ პროტესტს უსამართლობისადმი – ან ზვავს იწვევდნენ, ან მეწყერს.

ბევრი იბუტბუტეს, ბევრჯერაც გაიბუტნენ, მაგრამ ადამიანებს კი ვერა შეაგნებინეს, რა. ეს ჯიუტი არსებები აგრძელებდნენ დანარჩენი სამყაროსგან მოწყვეტას. ყოველი სტიქია მათთვის უნივერსიტეტის საგამოცდო ლექციასავით იყო. რაც მეტად ცდილობდნენ მთები რაიმეს თქმას, მით მეტად უძალიანდებოდნენ ისინი ყოველ ჯერზე. ხის სახლებს ქვის სახლებით ანაცვლებდნენ, ძველის ადგილას ახალ, უფრო გამძლე ნაგებობებს დგამდნენ, წყალს იმარაგებდნენ, წინასწარ იცნობდნენ მოსალოდნელ საფრთხეებს და მთებსაც მოწყინდათ საუბარი – ადგნენ და გაჩუმდნენ.

ყველაფერი ნაცნობი სცენარით განვითარდა, მეტი ომი, გარემოს მეტად დამორჩილება, კოშკები, ქალაქები, ცხენებზე ამხედრებული მშვილდ-ისრიანი კავკასიელები, გადასახლება, გადმოსახლება, ზოგიერთი ჯგუფის ერად ჩამოყალიბება, ზოგისაც – გაქრობა და დადგა ახალი, განვითარებული ადამიანის საუკუნეები.

მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში, ხმის ამოუღებლად აკვირდებოდა კავკასიონი თავის ფერდობზე ორფეხებს და თანდათან შეეჩვია კიდეც მათ. ერთი ჯგუფი შეიყვარა განსაკუთრებით. ეს ერი მისი ერთი ლამაზი მთის, ლიხის ქედის ორ მხარეს ფლობდა. ბოლო ოცდაათი საუკუნის განმავლობაში განსაკუთრებით ფუსფუსებდა აქაურობა: ერთიანდებოდა, ძლიერდებოდა, იბრძოდა გადარჩენისთვის და ბოლოს, ორფეხებმა სახელიც კი მოუფიქრეს თავის სამოსახლოს – საქართველო.

ლიხი მათ ყველაფერში ეხმარებოდა, ხან მდინარეებს უგზავნიდა, ხან ხეხილს, ხან ცხენებს და პირუტყვს, ის კი არა, თავისი საყვარელი მცოცავი ვაზიც კი უჩვენა. მისდა გასაკვირად, ამ ერსაც ძალიან მოეწონა ის და მოიშინაურა, გაითავისა. კავკასიონი უბრაზდებოდა ლიხს, ზედმეტად ათამამებ ამ შენ ორფეხებსო, თუმცა ლიხი თავისას არ იშლიდა. როგორც ჩანს, მას რაღაც განსაკუთრებული ხიბლი ქონდა, რადგან ყველას ლიხის მითვისება უნდოდა: ხან დასავლეთიდან, ხან აღმოსავლეთიდან, ხან სამხრეთიდან და ხანაც ჩრდილოეთიდან, სხვა მიწების მაცხოვრებლები მოსვენებას არ აძლევდნენ  აქაურ ორფეხებს –  წვავდნენ, გლეჯდნენ, ხოცავდნენ, თავიანთ მხარეებში ერეკებოდნენ, იტაცებდნენ, ძალადობნენ, მაგრამ ამაოდ. იცოდნენ აქაურებმა, სანამ კავკასიონი იდგა, თვითონაც იდგებოდნენ და იცავდნენ, გაუთავებლად იცავდნენ თავის სამოსახლოს. არწივებს და ქარაფის ჯიხვებს ეტოლებოდნენ – პირდაპირ მწვერვალებზე აგებნდნენ ციხე-კოშკებს და იქვე სახლდებოდნენ.

ლიხიც არ იდგა გულხელდაკრეფილი –  დახმარებას ხან რომელ და ხან რომელ მყინვარს სთხოვდა – მიშველეთ, ყველა ჩემს ორფეხებს ერჩისო. მყინვარები, ხედავდნენ რა ყველაფერს – უშბა, შხარა, თეთრნულდი და სხვა მრავალი ერთიანდებოდა მის გარშემო, რომ ქოლგასავით გადაფარებოდნენ ლიხის სამოსახლოს. კავკასიონს არაფერი გაუპროტესტებია, მისთვისაც გამოცანა იყო ეს უცნაური ერი, რომელიც ლიხივით გიჟი და გადარეული იყო. სვანეთის ან თუშეთის, რომელიღაც კილომეტრებიანი სიმაღლის მთის წვერზე, ჯიხვზე მონადირე უშიშარი ორფეხას დანახვისას, თვითონ უხდებოდა გული  ცუდად. კი, ეს მოწონდა მას ამ ერში, შიში არ ქონდათ არაფრის – ან ომობდნენ, ან მღეროდნენ და მადლობას უხდნიდნენ მთებს მფარველობისთვის.

რომ ეგონა კავკასიონს, მეტად რით გამაკვირვებენ ესენიო, სწორედ ამ დროს გამოჩნდა ორფეხების ახალი გამოგონება – ავტომობილი. თან თითქოს რამე ჯადო აქვთო, უცებ, ერთ საუკუნეში ყველამ მისით დაიწყო ბოდიალი. ისევ აბუტბუტდა, ხან გზები ჩახერგა, ხან მდინარეები აადიდა და ხიდები დაულეწა, ხან სახლები დაუნგრია, თუმცა ისევ უშედეგოდ. მთა და ადამიანი სხვადასხვა ენაზე საუბრობდა და მხოლოდ დაკვირვებულ ორფეხებს შეეძლოთ კავკასიონთან საერთო ენის გამონახვა. ასეთებზე, თვითონ ორფეხები ამბობდნენ, ლაშქრობა უყვარსო.

გულზე მოეშვა კავკასიონს, როგორც ჩანს, ჯერ ბოლომდე არ გადაგვარებულა ორფეხთა მოდგმაო და ყველას, ვინც ოდნავ ინტერესს მაინც გამოხატავდა მისი მოხატული მთებისადმი, ძალ-ღონეს არ იშურებდა და მთელ თავის სიდიადეს უზიარებდა.

ლიხის ორფეხები ამ მხრივაც გამოირჩეოდნენ, ალბათ იმიტომ, რომ იცოდნენ წარსულში მათ გადარჩენაში კავკასიონის დიდი წვლილის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ მწვერვალებზე აღარ ცხოვრობდნენ, მაინც სტუმრობდნენ ხან რომელ და ხან რომელ მათგანს და ხელახლა ითვისებდნენ მივიწყებულ სამოსახლოებს. კავკასიონსაც არ ეზარებოდა, ყოველ ჯერზე პატარა ბავშვივით ბედნიერი მოურბენინებდა და წინ ულაგებდა ფერთა გამას სეზონის მიხედვით. თუმცა, ეს სეზონები ოდნავ განსხვავდებოდა სტანდარტული აღქმისგან. თუ ბარის ორფეხები წელიწადს ოთხ თანაბარ სეზონად ყოფდნენ, მთის ორფეხები მას უფრო სხვაგვარად ანაწილებდნენ. შემოდგომის ბოლოდან გაზაფხულის ბოლომდე – ზამთარი, დანარჩენი პერიოდი, კი – ზაფხული.

ზამთარში, მთებში, თეთრი სიჩუმე მეფობდა. იშვიათად, მაღალმთიან სოფლებში, ხან დახმარების, ხან კი ვინმეს გადმოსხმის მიზნით მიმავალი ვერტმფრენები თუ დააარღვევდნენ ხოლმე მას. უკვირდა კავკასიოს, ამ ყინვაში რა აჩერებთ ამ სიმაღლეზე ამ ხალხსო, მაგრამ ვერაფერს ამბობდა, მასაც უნდოდა ხმის გამცემი.

ზამთრის მთის ხალხი სხვანაირი იყო – უდრეკი, დაკვირვებული. მართალია, მთებთან საუბრისთვის დიდად არ ეცალათ, თავისი საზრუნავიც თავზესაყრელად ქონდათ, თუმცა ხმის ამოღება საჭირო არ იყო, მათი ქმედებიდანაც ჩანდა – ორივე მხარე თავისებურად ცდილობდა, ერთმანეთი დაეფასებინა.

ზაფხულში, სულ სხვა სიტუაცია იყო, თითქოს თაფლი უსვიაო, სხვადასხვა მიწებიდან, ყველა ეროვნების თუ აღმსარებლობის ორფეხა ესეოდა კავკასიონის მთებს, სერავდნენ მანქანებით, ცხენებით, ფეხით, მოტოციკლებით და მთებსაც გასართობი არ აკლდებოდათ.

ერთი რამ აკვირვებდა კავკასიონს, რატომღაც, ბოლო პერიოდში, ლიხის ბარის ორფეხები რიცხვობრივად ჩამორჩებოდნენ სხვა დანარჩენებს. ჩაჯდებოდნენ თვითმფრინავში და სხვა მხარეებში გარბოდნენ, მისკენ კი არ იხედებოდნენ. ალბათ, მშობლებისგან იციან ყველაფერი ჩემს შესახებ და მობეზრებული აქვთო, ფიქრობდა და წარმომავლობის განურჩევლად, ყველა სტუმარს ბედნიერი ეგებებოდა. ისინიც აღფრთოვანებას ვერ მალავდნენ და მეტ და მეტ თავისიანს ეძახდნენ კავკასიონისკენ. ამ მთების ზოგი რეგიონი ადვილი მისადგომი იყო, ზოგი კი, მეტად რთული.

ბევრისთვის, განსაკუთრებით სახიფათო თუშეთის მთებისკენ მიმავალი გზა იყო. რამოდენიმე დღის წინ ამოვიდა აქ ლიხის სამი ორფეხა მანქანით, ორი ბარიდან, ერთი კი ადგილობრივი. გაუხარდა კავკასიონს, რადგან მთელი გზა აღფრთოვანებას ვერ მალავდნენ სტუმრები და არც ქარაფების, არც ვიწრო გზიდან გადავარდნის ან სხვა რაიმესი შეშინებიათ. ერთმა მათგანმა ისიც თქვა, მგონი წინა ცხოვრებაში აქაური ვიყავი, იმიტომ, რომ ისეთი შეგრძნება მაქვს, თითქოს შინ მივდივართო. გაიშალა წელში კავკასიონი, სიამაყემ ოდნავ სძლია და ტრაბახს მოყვა – აბა, ეს მთა შემიფასე, აბა, ახლა ეს ნახეო. ლიხის მკვიდრნიც იღებდნენ და იღებდნენ ფოტოებს: ხან ხშირი ტყე, ხან ნაცრისფერი ქედები, ხან კლდიდან მდინარის ვარდნა, ხანაც უსასრულო სივრცე და ერთმანეთის უკან კარტის დასტასავით ჩალაგებული ულევი კავკასიონის ქედები. ერთი ბარის მკვიდრი მეორე დღეს გაბრუნდა უკან და თან დიდი ემოციები წაიყოლა, მეორე კი დარჩა და მთაზე დაკვირვება დაიწყო.

ცოტა ეუცნაურა კავკასიონს, აქამდე ხომ თავად აკვირდებოდა ორფეხებს, ისინი კი, აქა-იქ გაესაუბრებოდნენ ხოლმე. ან პირიქით როგორ გამოვიდოდა, მას ათასწლეულის წარსული ქონდა, ლიხის ბარის ორფეხას კი – მხოლოდ, ოცდაათი წლის. მაგრამ იყო რაღაც, რაც ორივემ იცოდა – ეს ძველი კავშირი იყო, საუკუნეების, რომელიც წლებში არ ითვლებოდა. ცხენი ითხოვა ბარის ორფეხამ, ორი სხვა მიწის სტუმარიც იპოვა და მთის ერთი პატარა სამოსახლოდან მეორესკენ, ცხენების პატრონთან ერთად, გაუყვა გზას. გზადაგზა სხვებს თავის წარსულს აცნობდა, განა პირადს, ლიხისას. ჯერ ასე იყო, შემდეგ ისე, შემდეგ გავძლიერდით, შემდეგ დავსუსტდით, შემდეგ დაგვჩაგრესო, მაგრამ ფაქტი სახეზე იყო, მაინც აქაური, მაინც თავის სიტყვას ამბობდა. უცხო მიწის სტუმრებიც უსმენდნენ, თავის გამოცდილებას და ისტორიას უზიარებდნენ.

ცხენები კარგი გამოდგა, ძლიერი, თავისუფალი – ერთი პირი დაცადეს მხედრები, აბა, თუ გამოგვყვებიანო. რა დაინახეს, მხედრებმა თავისი საქმე იცოდნენ, გააქროლეს და გააქროლეს. კავკასიონს უხაროდა, ეს მხედრები ხომ სიხარულით მიქროდნენ და არა საომრად. ისევ დაიწყო ნახატების გამოლაგება – აი, ამ ფერდზე ასეთი ვარ, ამ ფერდზე, ასეთიო.

ისედაც დიდ სიმაღლეზე მყოფ, მიტოვებულ ციხე-კოშკებთან ჩამოქვეითდნენ და ოთხი მხედრიდან, ორი მათგანი, თითქმის ცაში გამოკიდული კოშკისკენ დაიძრა. ზემოთ ასულებმა გაოცება ვერ დამალეს,  წინათ, აქ ან როგორ არსებობდნენ, ან ვინ ბედავდა ამათზე თავდასხმასო. კავკასიონს გაეცინა, ლიხის სრული სილამაზე რომ იცოდეთ, მიხვდებოდით, ბევრი იყო მსურველიო. ორფეხებმა ვერ გაიგეს, მაგრამ ზუსტად მათ სიმაღლეზე, ორმოცდაათი მეტრის მოშორებით, ქარის ტალღებზე ფრთაგაშლილმა არწივმა გაიგო და ერთხელ ომახიანად დასჭექა კიდეც. ორფეხებმა ღიმილით გახედეს, მიხვდნენ, რაღაცის თქმა უნდოდა არწივს. უკან ჩამობრუნებულები ძველებურად მოახტნენ ცხენებს, პირაპირ ცხენდაცხენ გადაიარეს მთის გიჟი მდინარე და მხიარული დოღით გაბრუნდნენ უკან.

საღამოს ყველანი ერთად ისხდნენ, ლიხის მთის და ბარის შვილები, უცხო მიწელები და კავკასიონი და ერთმანეთს განვილი დღეების გამოცდილებას უზიარებდნენ. ყოველ მის ქებას კავკასიონი თავისებურად პასუხობდა – მზეს და ნიავს აწვდიდა სტუმრებს, ფერდობებზე ფერებს ვცლიდა და სუფთა ჰაერი მოქონდა სხვადასხვა კუთხეებიდან. ლიხის ბარის ორფეხას ერთი გამონათქვამი მოეწონა განსაკუთრებით, რომელიც მას ერთი იქაური ტაძრის შესასვლელში ამოეკითხა – „ვინამ თქვა თუშთა დალევა, ნაპირ მოტეხა ცისია“. ლიხმა ძალიან კარგად იცოდა მისი მნიშვნელობა, ორფეხას კი მოგვიანებით განუმარტეს – მანამდე არ გავქრებით, ვიდრე ვინმე ციდან ნატეხის ჩამოტეხვას არ შეძლებსო. ორფეხას და ლიხს ერთად გაეღიმათ, დიდი ხანი გამოდისო. არ შედავებია კავკასიონი, მასაც უნდოდა ხმის გამცემი ..

29/8/2019

Older Posts »

კატეგორიები