დავით კაკაბაძე - იმერეთი - დედაჩემი, 1918 წ.

დავით კაკაბაძე – იმერეთი – დედაჩემი, 1918 წ.

დავით ყიფშიძე “დედა”

1.

სახლის მილაგებას მორჩა ლელა, როგორც იქნა. რამდენჯერაც დაიწყო, ხან რაღაც უწყინარი მიზეზით აღელვებულმა დედამ შეაწყვეტინა და ხან ნიკოსგან განაწყენებული ლიკას ტირილმა. იცოდა, რომ რთული იყო ორი პატარა ბავშვის აღზრდა, მაგრამ ასე თუ გამოფიტავდა, რას წარმოიდგენდა. მას შემდეგ, რაც მეუღლე სახლიდან წავიდა, უფრო გართულდა ყველაფერი. ხვიჩას ახალმა სიყვარულმა სამადლოდ გამოყოფილი პურის ტალონების მეუღლის წილიც წაიყოლა და ახლა ლელას ის აქვს საფიქრალი, როგორ შეავსოს ისედაც დანაკლისში მყოფი ოჯახის სარჩო..

ფიქრებში გართულ დედასთან ასლუკუნებული ლიკა მივიდა და ჩაეხუტა. ნიკო მოშორებით დადგა.. იცის ნიკომ, რომ დამნაშავეა – არ უნდა მოეგლიჯა იმ შავტუხა თოჯინისთვის ფეხი, მაგრამ მავნებლობამ სძლია და უკან დახევა არც უფიქრია, პირდაპირ ხელიდან, თამაშის პროცესში გამოგლიჯა დაიკოს თოჯინა და მონდომებულმა მოგლიჯა მას მარცხენა ფეხი. ლიკამ გვიან გაიაზრა სიტუაცია და მხოლოდ მას შემდეგ ატირდა, რაც ძმის კმაყოფილ სახესთან ერთად საყვარელი სათამაშოს განცალკევებული ფეხი შენიშნა.

ლელამ გულში ჩაიკრა ატირებული პაწია და ნიკოს ერთი კი გადახედა გამანადგურებელი მზერით, მაგრამ არაფერი უთხრა, ერთის ტირილიც საკმარისი იყო იმ მომენტში, ორს ფიზიკურად ვეღარ გაუძლებდა.

ლიკას დაწყნარება რთული აღმოჩნდა, ან რანაირად მოაძრო ამ საძაგელმა ბავშვმა ეს ფეხი?!.. უკან ვერაფრით სვამს. განაწყენებული პაწია ჯღავის და ხელს ძმისკენ იშვერს, თქმით კი არაფერს ამბობს. მეუღლესთან ერთ-ერთი “ტკბილი” და “მშვიდი” საუბრის შემსწრე ლიკა გაჩუმდა და მას შემდეგ ხმას აღარ იღებს, მხოლოდ მუნჯურად საუბრობს. ახლაც ეს შემთხვევაა და ლელა ცდილობს პატარას აუხსნას, რომ ვერ იგებს მის მუნჯურს. იმედი აქვს, ამ მეთოდით აალაპარაკებს მას. ჯერ არ იცის, რომ მისი ექსპერიმენტული მეთოდები არ ჭრის და რომ მხოლოდ ამ ამბიდან რამოდენიმე თვეში, ისევ ნიკოს მავნებლობა წაადგება, როდესაც გაბრაზებული ლიკა გაეკიდება ძმას და სახელით მიმართავს მას..

კარგი, რახან სახლს მაინც მიხედა, აღარ ჯავრობს, ახლა დედამისი ტილოსაც მოუსვამს და ბავშვების ჭუჭყიან იატაკზე დაცემის დარდი მაინც არ ექნებათ.

2.

ბანკია თუ გომური, როგორ შეიძლება წესიერი პასუხი არავის ქონდეს?

ოპერატორმა რამდენჯერმე სცადა კონსტრუქციული პასუხის გაცემა, მაგრამ რაც არ იცის, რას უპასუხებდა?!.. დანაზოგი ლელას ისე აუორთქლეს, გამოტანილი კუპიურებით მხოლოდ ნაყინები და ერთი პური მოუვიდა.

მეორეც მოუვიდოდა ალბათ, მაგრამ ქარხანას ველოდებით, ჯერ მეტი არ მოუწოდებიათ, რიგში უნდა ჩადგეთო, დიდის ამბით ამცნეს.

რიგის გამოცდილება აღარ უნდა, რომ გაიმეოროს. წინაზე, ვიღაც სათვალიანი ტიპის რიგში ჩახტომის გამო იმხელა ორომტრიალი გადაიტანა, ახლაც სხეულში ცრის, რომ ახსენდება. ვიღაც მოხეულმა კაცმა მადიანად მოსდო ამ სათვალიანს – “სად დგები, რომ დგებიო?!”, ამ უკანასკნელმა კი მთელი საძმაკაცო დააყენა თავზე და რომ არა მეზობლები და იქ შეკრებილი სხვა ხალხი, ალბათ ცემაში ამოხდიდნენ სულს მართალ კაცს. თვითონ ლელაც გადაეფარა მისთვის უცნობ პიროვნებას და ისევ ქალის პატივისცემამ თუ შეაჩერა ის გაბოროტებული ბიჭი. არა, კი არ შეიმჩნია, მაგრამ მან ხომ იცის, შინაგანად რამხელა შიში ჭამა იმ მომენტში.. ხოდა, წაიღებს იმ ერთ პურს და ტალონით რძის ფხვნილს აიღებს, კონსერვის დიდი ქილებით რომ ყიდიან, იმას..

მაღაზიაში ვერ შესულა, ვიღაც რომ არ გაეპრანჭოს. იცის, ფერადად რომ აცვია, ყურადღებას იქცევს, თან წელამდე თმა, თეთრი, ფითქინა კანი და ჭრელი თვალები მანამდეც არ ტოვებდა უყურადღებოს, მაგრამ რა გააკეთოს?! ერთადერთი, პატარების გარდა რაც ახარებს, თავისი საყვარელი ტანსაცმელი და ფერადი კაბებია, ჭორიკანა “ახლობლების”, მეზობლების და სხვა დაინტერესებული პირების გამო, ვერ შეელევა, არ გამოვა..

3.

მომიჯნავე სადარბაზოდან მეზობლის კივილმა გააღვიძა, აპარატიდან გამოურთეს ქალს შვილი – სისხლია მოწამლული და აღარაფერი ეშველებაო. 18 წლის ბიჭი იყო თორნიკე, მის თვალწინ გაიზარდა, არაფრის რიდი ქონდა, მაგრამ ლელასთან კარგად იყო, ყოველთვის ესალმებოდა და მიუხედავად მცირე ასაკობრივი სხვაობისა, თქვენობით ესაუბრებოდა ხოლმე. ომი რომ დაიწყო, რამდენი ეხვეწნენ ყველანი, არ წახვიდე, შენ იქ, აბა რა უნდა გააკეთოო, მაგრამ მაინც, მისხელა ძმაკაცებთან ერთად, ერთ-ერთ თვითმფრინავს გაყვა და მგონი ბრძოლისას დაიჭრა ცუდად, ზუსტად არც იცის, რა მოხდა.. ფაქტია, დედას უკვე ნახევრად ცოცხალი დაუბრუნეს..

რახან გაეღვიძა, ადგება, რადგან დღეს მნიშვნელოვანი დღეა ოჯახისთვის – “კარაქი იშოვება მოსკოვის პროსპექტზე, ქარხანამდე არ მისულიო”, გუშინ, საიდუმლოდ გაანდო ნამცხვრების გამყიდველმა. ამ გამყიდველსაც პატარები ყავს, თან ერთი მათგანი – პრობლემური, ამიტომ შეიძლება ლელაზე უკეთაც იცის, როგორც დედამ, რას ნიშნავს პატარა ბავშვების აღზრდა. გამყიდველი ხშირად აძლევს ხოლმე რჩევებს და ლელაც შეძლებისდაგვარად ითვალისწინებს მათ. ამას წინათ, ყელის ისეთი ექიმი ჭირდებოდა ნიკოსთვის, რომელიც სახლში მოვიდოდა, რადგან იმ დღეს, ბავშვების დამტოვებელი არავინ ყავდა და პატარა ლიკას თან წაყვანაც არ უნდოდა, ძლიერი ყინვების გამო. კეთილი გამყიდველი დაეხმარა, აშოვნინა ექიმი და შესაბამისად, ლიკაც გაციებას გადაარჩინა. რამდენჯერაც რაიმე თხოვნით მიდის გამყიდველთან, იმდენჯერ ერთი და იგივე ტექსტით იწყება თხოვნაზე პასუხი: – დედა ხარ, როგორ არ დაგეხმაროო.. ლელაც ცდილობს, უაზრო კითხვებით არ შეაწუხოს ეს ფუმფულა ქალბატონი, რომელსაც არასდროს ეზარება მისი დახმარება.

4.

მეტროში შუქი ჩაქვრა. ვარკეთილამდე კი შორია, ისედაც ფეხით აპირებდა მოსკოვის პროსპექტზე ჩასვლას, მაგრამ ახლა გზა ერთი-სამად ექცევა. თან, რაღა ავლაბრის გვირაბში გაიჭედა მატარებელი?! გოგირდის წყლების უცნაური ოხშივარი გაჩერებისთანავე შემოვარდა ვაგონში და ისედაც აქოჩრებული მგზავრები, უფრო ააყაყანა. მემანქანე გამოვიდა თავისი კაბინიდან და მგზავრებთან ერთად ჩამოჯდა – “მეც თქვენთან ერთად დაველოდები დენის მოსვლასო”..

თხუთმეტ წუთში გვირაბის ავარიული განათებებიც გაითიშა და წამიერი სიჩუმე ჩამოწვა. წამის გასვლა და მგზავრების ორკესტრირებულად აჟრიამულება ერთი იყო. უკუნეთში მყოფი ვაგონები რამოდენიმე წუთში ასანთის და სანთებელების შუქმა გაანათა. ვიღაც ღვთისნიერმა, ლელასგან ოდნავ მოშორებით “ლამპა” აანთო და თან დაიმორცხვა – “ჩემებთან მიმქონდა, მამა მყავს ლოგინად ჩავარდნილი და დედამ დამავალა ფითილის ყიდვა, წინაზე არასწორი ზომა მივუტანე და ახლა ნავთიანი ლამპა გამატანა შესადარებლადო.” ვაგონის ხმაური გვერდითა ვაგონიდან შემოსულმა რითმულმა ტაშმა დაფარა. ალაგ-ალაგ რომელიღაც ქალაქური სიმღერის ხმაც შემოდიოდა – როგორც ჩანს, ვიღაცამ სიმღერა წამოიწყო და უშუქოდ დარჩენილი ვაგონი აიყოლია. ლელას ვაგონი კი თანდათან მიწყნარდა და ტაშის მკვრელი ვაგონის განხილვაზე გადავიდა: “ნეტაი რა ეცეკვებათ?”, “სად გაიგონე ერთი ქალო ცეკვა, მღერიან, მღერიან, უჰ..”, “მოგვასმენინეთ ბატონო..”, “რომ ავყოლოდით, არ იქნებოდა ურიგო..”, “მგონი, ინდი-მინდია..”. ლელა სახეებს ვერ ხედავდა, ისე ისმენდა ამ ფრაზებს, სამაგიეროდ, კარგად ხედავდა “ლამპის” პატრონის მოპირდაპირედ, მდუმარედ მჯდომი და რაღაცაზე ჩაფიქრებული ბებოს დაკოჟრილ ხელებს.. მალე დენი მოვიდა და შესაბამისი ოვაციების ფონზე, დაიძრნენ..

5.

ბოლო ყუთს მიუსწრო, უფრო სწორად, მიასწრებინეს. ორსულმა ქალმა აუღო ორი შეკვრა კარაქი, რადგან თვითონ ლელა არ მიუშვეს ყუთამდე – “ჩვენც ოჯახებში მიგვაქვს გოგონა ეს კარაქი, რას ქვია შორიდან მოდიხართო?!”. დახმარებისთვის დიდი მადლობა გადაუხადა ორსულ გოგოს და ბედნიერი დედობა უსურვა, თან “ყოველი შემთხვევისთვის” გადანახული კოწახურის კანფეტიც უსახსოვრა და აწეწილი, ოდნავ გაუხეშებული თმებიც გაუსწორა. გოგომ შესჩივლა, ტყუპებს ველოდები და რაც არ უნდა ვჭამო, მაინც მშიაო.. ლელამ თავისი ყოფილი გინეკოლოგის ნომერი დაუწერა მარგარინი “ონა”-ს მუყაოს კოლოფის ნაგლეჯზე და უთხრა, ვიტამინების ნაკლებობა გაქვს სავარაუდოდ, ამიტომ დაურეკე ექიმს და დანიშნულებას რასაც მოგცემს, დალიეო. მუყაოს კოლოფის ძირითადი ნაწილი უკან დააბრუნა, ვინაიდან ამ კოლოფს მაღაზიაში “ნისიების” ჩამოსაწერად იყენებდნენ..

უკანა გზაზე მეტრო აღარ გაჩერებულა, მხოლოდ რამოდენიმე კილომეტრის გავლა მოუწია ისევ ფეხით, რომ მოსკოვის პროსპექტიდან მეტრო “ვარკეთილამდე” ასულიყო. მატარებლით მგზავრობის მთელი ხნის განმავლობაში დაძაბული იჯდა და კარაქიანი ჩანთისთვის ხელი არ გაუშვია, ამასწინათ წაართვეს ვიღაც შუახნის ქალბატონს ჩანთა. ხოდა, მიდი ახლა და უმტკიცე, რომ მხოლოდ კარაქი და ხურდები გაქვს ჩანთაში, ან დაგიჯერებს, ან – არა..

6.

სახლში მისულს, რთული სიტუაცია დახვდა – ბებიას დაუძალებია ნიკოსთვის ერბოიან-შაქრიანი პურის ჭამა და ახლა ნიკო გვერდით ოთახშია ჩაკეტილი დასთან ერთად და შეხმატკბილებული ბუნტი აქვთ მოწყობილი, სავარაუდოდ, მთელი სამყაროს წინააღმდეგ!! მას შემდეგ, რაც გამოარკვია სიტუაცია, ჯერ დედას გაუბრაზდა, რას აძალებდი ნიკოს, ხომ იცი, რაც არ უნდა, იმას მაინც არ გააკეთებსო, შემდეგ კი ჩარაზული კარების გაღება სცადა, მაგრამ ამაოდ – კარები საიმედოდ იყო გამაგრებული იატაკის და ჭერის საკეტებით. რა საინტერესოა, როგორ მიწვდნენ ჩარჩოს საკეტს ჭერზე?! ალბათ ძმამ თუ შეისვა მხარზე დაიკო და ისე..

“ბაუნტის” შოკოლადის ხსენებამ გაჭრა და ორივე ბუნტისთავი თავპირისმტვრევით ეცა საკეტებს გასაღებად. ბებო დადის და ბრაზობს – ზედმეტად ათამამებ ამ ღლაპებსო, ლელა კი ზის და იცინის, მთავარია მოგვარდა სიტუაცია და ახლა, აღარაფერს დარდობს. რომ გამოეხიკებიან, ჯერ ორთავეს კარგად, გვარიანად გაუბრაზდება, შემდეგ კი ჩაიხუტებს – მოენატრა შვილები და ერთი სული აქვს მიეფეროს, თუმცა დედაა და იცის, ჯერ გაჯავრებაა საჭირო, რომ არ გატუტუცდნენ და უფრო უარესი ბუნტი არ მოაწყონ შემდგომში. ისე, რა რთული ყოფილა ბავშვის გადმობირება – “ბაუნტით” მხოლოდ ერთჯერადი შედეგი მიიღწევა, აი, სამუდამოდ მათი ნდობის მოპოვება, საოცრად რთულია. ერთი შეცდომა, ერთი მოტყუება, ერთი არასწორად გადადგმული ნაბიჯი საკმარისია, რომ მათი ნდობა დაკარგო..

გამოვიდნენ “მეამბოხეები” ოთახიდან და დადგნენ ჩვეული თანმიმდევრობით – წინ ამაყად გაჯგიმული და შოკოლადით დასაჩუქრების მომლოდინე ნიკო, მის უკან კი ოდნავ დარცხვენილი, მაგრამ ძმისგან გაგულისებული და ისიც შოკოლადის მომლოდინე, ლიკა. საოცარი დუეტია, ვერაფერს იტყვი..

7.

უნივერსიტეტში არ გაუშვეს დღეს კარის მეზობლის ბიჭი – ტანკები დადიან ქალაქში და ხიფათს გადაეყრებიო. ის იყო, “ოსტატი და მარგარიტა”-ს კითხვას მიუბრუნდა, აივნის შუშაზე ბრახუნი შემოესმა ლელას. თავიდან იფიქრა, ავტომატი გაისროლა ვიღაცამო, მაგრამ როდესაც განმეორებით ბრახუნს ხმადაბალი ძახილიც მოყვა, გადაწყვიტა გაეხედა. სულ ოდნავ გადაწია ფარდა და შერჩა კბილებდაკრეჭილი მეზობლის ბიჭი – “გეხვეწები, შემომიშვიო”. ისე შეშინდა ამ ქანდარაზე შემოსკუპებული ბიჭის ფრანგული აივნიდან გადავარდნის წარმოსახვაზე, რომ ფანჯრის გაღებისას, კინაღამ მართლა გადააგდო ის.

ბიჭი ერთი ნახტომით აღმოჩნდა სახლში, თითით ანიშნა ლელას, არაფერი თქვაო, ამოიიღლიავა ნახაზებიანი “პაპკა” და თითქოს საკუთარ სახლში ყოფილიყო, მისაღების გავლით გასასვლელი კარისკენ წავიდა. როდესაც ურდული გადაწია, უკან მობრუნდა და დაბალ ხმაზე, თითქოს დიდ დანაშაულს ჩადიოდა, ისე დაიჩურჩულა – “დედას არ უთხრა აქ რომ შემოვძვერი, გამოცდა მაქვს და უეჭველი უნდა წავიდე სასწავლებელში. ვიცი, ‘ბეტეერის’ ეშინია და ჩემთვისვეა კარგი სახლში რომ დავრჩე, მაგრამ თუ გვინდა ამ მდგომარეობიდან გამოვიდეთ, ახლა ასეა საჭიროო”. რა უნდა ექნა, მხოლოდ თავი დაუქნია და ფრთხილად დახურა კარები, რადგან მეორე მეზობელი თაგვის გაფაჩუნებაზეც კი, სოკოსავით აღმოცენდებოდა ხოლმე თავისი კარის ჭუჭრუტანასთან და ყველაფერს აკვირდებოდა..

კარებს მოცილდა თუ არა, ნიკოს და ლიკას თვალებს შეეჩეხა, ვერ გაეგოთ, რა იყო ასეთი საიდუმლო, რომ ასე “კარლსონივით” შემოვიდა ის ბიჭი და შემდეგ ასევე იდუმალად გაუჩინარდა სადარბაზოს კარს მიღმა. ამოიოხრა ლელამ, გვერდით კედელს გახედა, წარმოსახვაში წარმოიდგინა ბიჭის დედის სავარაუდო მდებარეობა და გაურკვეველი გრძნობები დაეუფლა – ნეტავ, თვითონ თუ გაუშვებდა ნიკოს ასეთ სიტუაციაში?! ან, რა წარმოდგენა შეექმნებოდა მეზობელზე, რომელმაც მისი შრომა, შვილზე ეზრუნა, წყალში გადაუყარა?! არა, არ არის მართალი, უნდა გაეჩერებინა ეს ბიჭი, ვინ იცის, იქნებ, რა შარს გადაეყაროს?!

საბედნიეროდ, შარს არავინ გადაყრია , ყოველ შემთხვევაში, მეზობლის ბიჭი, რადგან საღამოს, ფრთხილი კაკუნით შემოსული, ისევ მისი ფანჯრის გავლით დაუბრუნდა საკუთარ სახლს, თან ახარა, კარგად ჩავაბარეო..

8.

დღეს არაფერი აქვთ სახლში, არადა, შვილებს ხომ არ აშიმშილებს? ბავშვებს კი ამზადებს ფრანგულში, მაგრამ ახლა არავის ცხელა ფრანგული მაღალფარდოვნებისთვის და მხოლოდ ალაგ-ალაგ, რამოდენიმე გაკვეთილზე თუ შემოივლიან, ისიც ყოველთვის ფულით არ იხდიან გაკვეთილის საფასურს.

იმ დღეს, ერთმა შუახნის ქალბატონმა ხილი და შაქარი მოუტანა, კუთვნილი სარგოს სანაცვლოდ. არაფერი უთქვამს ლელას, რადგან იცოდა, ამ ქალის გოგო უცხო ქვეყანაში იყო წასული სამუშაოდ და დედას ხშირად თვეობით არ ქონდა შვილთან კონტაქტი, ის კი არა, ამ ქალბატონის გაკვეთილების განრიგიდან ტექსტები, სადაც ოჯახის განხილვა მიმდინარეობდა, საერთოდ ამოიღო, რადგან ოჯახის ხსენებისთანავე, ტირილი უტყდებოდა ქალბატონს და „თავისი ჟუჟუნა“-ს სიტყვიერ ფერებაზე გადადიოდა. გაკვეთილიც ვეღარ გრძელდებოდა და მცირე პერიოდის გასვლის შემდეგ, მიყუჩებული ქალბატონი, სადღაც სხვაგან მიდიოდა ფიქრებით. ლელასაც ერიდებოდა მისი დედამიწაზე დაბრუნება – ისხდნენ ხოლმე, ასე ჩუმად, საათობით..

გადმოალაგა კარადიდან ძველი ნივთები – იქ ნიკოს გამონაცვალი, უკვე მისთვის პატარა ზომა და შესაბამისად, გამოუსადეგარი, თუმცა ძალიან ლამაზი “ლაკოსტე”-ს ბოტასები ეგულებოდა. მალევე მიაგნო და საგულდაგულოდ დაამუშავა. დიდად დასვრილიც არ იყო, მაგრამ ისე   გაასუფთავა, სულ მთლად ახალს დაამსგავსა შარშარწინ ნაჩუქარი, პატარა ბავშვის ფეხსაცმელები. ლიკას პაწია, თითქმის უხმარი ვარდისფერი პერანგიც მოამზადა, ლამაზად დაკეცა, ნახევარ საათში თვითონაც მზად იყო, მეტროს “ჟეტონი” აიღო და სახლში ვინმესთვის რაიმის უთქმელად, “ვაგზლისკენ” გაუყვა გზას, მატარებლით..

9.

მთელი დღე ჩუმად იდგა მზის ქვეშ და ისმენდა მის გარშემო მდგომი ქალბატონების გნიასს. ყველას რაღაც ქონდა გასაყიდად გამოტანილი. ზოგი მათგანი ლელასავით ერთჯერადად დამდგარიყო, მასავით ძველი ნივთები ეჭირათ ხელში და გამვლელ-გამომვლელს უჩვენებდნენ. ზოგისთვის კი, ეს აშკარა შემოსავლის წყარო იყო და ბიზნესად ჰქონდათ ქცეული. ერთი ასეთი ქალბატონი გადაეკიდა და მანამ არ მოასვენა, სანამ კაპიკებში არ აართვა ვარდისფერი, ლამაზად დაკეცილი მაისური. ცოტა ხანში ის ქალი უკან მობრუნდა და რამოდენიმე “ბუბლიკი” ორცხობილა უსახსოვრა ლელას, თან ომახიანად მიაძახა – “ჭამე, შე სიფრიფანა, სახლამდე თუ ვერ მიაღწიე, ვისთვის ყიდი მაგეებსო?!”.

ლელამ არაფერი უპასუხა, მარტივად გაუღიმა ამ ენერგიით აღსავსე ქალბატონს და ნაჩუქარ საუზმეს ჩანთაში გადაუძახა, მშობლებისთვის წასაღებად. თვითონ მხოლოდ ერთი ცალი დაიტოვა და ისე, რომ არავის შეემჩნია, ბეღურასავით დაუწყო მშრალ საკვებს კიკვნა.

ინტერესით ბევრი ინტერესდებოდა, მაგრამ “ნაღდი” მყიდველი არ ჩანდა. გამვლელების უმეტესობა რაღაც იაფფასიან ფეხსაცმელს ეძებდა, ლელას კი არ ემეტებოდა ორიგინალი ბრენდის, ახალივით ფეხსაცმელები. ხმამაღლა ამას ამბობდა, თორემ სინამდვილეში, ის ისტორიები არ ემეტებოდა, რაც მის თვალში, ამ ფეხსაცმელს ნიკოს ჩვილობასთან აკავშირებდა. მას შემდეგ, რაც ფეხი მყარად აიდგა, სულ ამით დარბოდა და სახლიც და ქუჩაც ერთნაირად ჰქონდა აკლებული. თან, ამ ფეხსაცმელს ბრტყელი და ოდნავ უხეში ძირი ჰქონდა და თუ რაიმეს არ შეუსრულებდნენ, მონდომებული აბაკუნებდა ხოლმე.

საკუთარ თავთან ფიქრებიდან მის წინ მდგომი ქალბატონის პარფიუმის ნაცნობმა სურნელმა გამოაფხიზლა, მასაც აქვს ასეთი, მაგრამ აქ ხომ არ დაისხამდა?! – ქალბატონმა დამტვრეული ქართულით სცადა შევაჭრება, თუმცა, როდესაც ფრანგული “ღმერთო ჩემო” დააყოლა, ბევრი არ უფიქრია ლელას, მაშინვე ისიც ფრანგულად საუბარზე გადაერთო. გაყიდა..

10.

უკვე გვიანი იყო, როდესაც სახლში შევიდა. ფეხზე ძლივს იდგა, მაგრამ ეგ არ აღელვებდა, უფრო ის ტანჯავდა, რომ მთელი სხეული ეწვოდა, განსაკუთრებით კი სახე და კისრის მიდამო – როგორც ჩანს, მზისთვის მეტი ყურადღება უნდა დაეთმო და სადმე უფრო მოფარებულში უნდა დამდგარიყო. შევიდა თუ არა მისაღებში, დედამ გაკიცხა: – რაო, ქალბატონო, როგორ დაისვენე?! შესანიშნავი „ზაგარი“ კი გაქვს, რა გენაღვლებაო?!.. ლელამ დაღლილობისგან ხმა ვერ ამოიღო, მხოლოდ ოდნავ აიწია მაისურის მკლავი. მკავის ქვეშ, მზისგან გაწითლებული ხელი მკვეთრად გადადიოდა ფითქინა თეთრ ფერში იქ, სადაც მზე ვერ მიწვდა კანს. ოდნავ შეცბა და ღრმად ჩაისუნთქა ლელას დედამ, ხმის ამოუღებლად გაეცალა, ცოტა ხანში კი ლიკასთან ერთად დაბრუნდა და შვილის სიახლოვეს განაგრძო შვილიშვილთან თამაში.

დაქალმა, თიკომ დაურეკა ღამით, რომელმაც უსმინა, უსმინა ლელას ნაამბობს განვლილი დღის შესახებ და ყურმილის მეორე მხრიდან მშვიდად, მისთვის ჩვეული ტონით უთხრა: „არ ვიცი, რა, გმირი დედა ხარ, ლელა, ნამდვილად..“. იმ მომენტში არაფერი უპასუხა დაქალს, მხოლოდ მისი ამბები მოიკითხა, მაგრამ ძილის წინ კიდევ ერთხელ ამოუტივტივდა გონებაში,  ბოლო დღეების მანძილზე, მის გარშემო მყოფი თუ შემხვედრი ყველა დედა და თითოეულ მათგანს მიაწერა გმირობა, მისდაუნებურად..

03/03/2020

დაკარგული სამოთხე, გუსტავ დორე

გიული წერეთელი – “სამოსელი პირველი, მეორე, მესამე”

ბორჯღალივით იტრიალა შთაბერილმა ჰაერმა და ფილტვები ამოუვსო თუ არა , სუნთქვა ამოაყოლა. მერე სხეულიც იგრძნო და ადამის ალმურმოდებული ხელის შეხებაც ლოყაზე. თვალგაუხელელი ახალშობილი რომ დაეძგერება დედის ძუძუს კერტს პირველად , ასე რეფლექსურად ჩაჭიდა ამოძრავებული ხელი ადამის მაჯას და თითები მოუჭირა (ეს მაშინ გაახსენდა, დედა რომ გახდა). სცადა, ქუთუთო ქუთუთოს დაეშორებინა, მაგრამ წამწამებს შუა შეღწეული სინათლის ერთი სხივი ათასად დაეშალა, აუციმციმდა, თვალები აუწყლიანა და ღაწვზე დაგორებულ ცრემლს უკან გამოჰყვა.
– ევა! – მოესმა. გაინაბა. ადამის ხმა ათასნაირი ჭიკჭიკისა და ჟღურტულის ხმაში მკაფიოდ და ლამაზად ჟღერდა. ქუთუთოები ისევ შეარხია, ჩაღვრილ შუქს გაუძალიანდა და თვალები ფართოდ გაახილა. პირველი, რაც აღიქვა, მისკენ დახრილი პირველქმნილის სახე იყო, მის უკან ლურჯი, ულურჯესი ცა, ადამის თვალთა ფერის.
-ევა!- გაიგონა კვლავ. კეფიდან წამოსულმა იმპულსებმა ქალს მთელ სხეულში დაურბინა – კაცის ხელს მხოლოდ სითბო კი არა, შეუცნობელი სიახლოვე და იმედიანობა ახლდა. ნეტარებას ქალის პირველი ღიმილი მოჰყვა, პირველ ღიმილს – პირველი გაოცება: ცაზე მობრიალე ბურთის ბრწყინვალება ადამის კანზე, თმასა და წვერზე ირეკლებოდა და კაცის მაჯას ჩაფრენილი მისი მტევანიც ისე ანათებდა, როგორც პირველდანახულისა. ნათება არ იყო ის სიბრჭყვიალე, თვალში ცრემლი რომ ჩაუყენა, ორიოდე წუთის წინ, არც მწვანე ბალახს შერჩენილი ნამიდან “მზირალი” ფერადოვნება და არც მათი, ადამისა და ევას გვერდით მოხტუნავ-მორბენალ ცხოველთა ბეწვის თუ ჰაერში ლაღად მფრენ ფრინველთა ბუმბულის სიჭრელე. არა, ეს იყო ენითაღუწერილი სისუფთავის გამოსხივება, უფრო ლამაზი ციალი, ვიდრე ბუნებისა.
-მე ადამი ვარ, კაცი – სითბო გაურია დამრიგებლურ ტონში, მკერდზეხელმიდებულმა პირველადმოსულმა, შენ კი ევა ხარ, დედაკაციო, მიამატა ნათქვამს მრავალმნიშვნელოვანი მზერით, საჩვენებელი თითი მეორედმოსულისკენ მიმართა და ღიმილზე ღიმილით უპასუხა.
იმ დღეს, კაცობრიობის ისტორიაში, ორ გონიერ არსებას შორის, პირველი გაკვეთილიცა და პირველი სწავლებაც შედგა.

სიხარულით ტუჩებს ვერ უყრიდა ერთმანეთს ადამი – ქალის, გვერდზე მყოფისა და შემწეს მოვლინება, “მტვრისა და ლამისგან” ნაძერწი კაცისთვის, იმხანად ერთადერთი გონიერი არსებისთვის, მოწყენილობისგან თავის დასაღწევიცა და დიდი შვებაც უნდა ყოფილიყო და მასთან საინტერესოც, ვიდრე უტყვ ცხოველებთან გართობა, უფრო შინაარსიანი ურთიერთობის მომცემი, ვიდრე ფრინველების თვალიერებით გულშეჯერება და რაღაც დიდისა და ლამაზის დაწყება სურდა, მაგრამ როგორ, რანაირად ვერ მოეფიქრებინა. ახალშეცნობილი იმედით დაჰყურებდა ნეკნისგან შობილს და სიამოვნებისგან იბადრებოდა, უფალმა მხოლოდ ედემის პატრონობა და სულიერის თუ უსულოსთვის სახელისწოდება კი არ ანდო კაცს, “ძვალი მისი ძვალთაგანი და ხორცი მისი ხორცთაგანი”-ც უძღვნა, თუნდაც მისი სრულყოფილი სხეულის რღვევის ხარჯზე, მაგრამ მაინც არსება, მეგობარი, ტოლი, სწორი, “ერთ სულ და ერთ ხორცად” რომ უნდა ქმნილიყვნენ, დროთა განმავლობაში.
ყვავილებით და ბალახ-ბულახით მოჩითულ მინდორზე მიწოლილი დედაკაცი არ ინძრეოდა, ახალნაშობის უმანკო თვალებით შესცქეროდა კაცს და არ იცოდა, წამოდგომა და სიარული თუ შეეძლო დს არც კიდევ ის, რა ლაღი და უდარდელი ყოფა ელოდა უფლის სავანეში. სამაგიეროდ ადამმა იცოდა ეს და უკვე გონებაში ხატავდა იმ დღეებს, ედემის საოცარი ფერებით რომ გააოცებდა ევას, აის-დაისის სილამაზით რომ დაატკბობდა, ნაკადულის რაკრაკს მოასმენინებდა, მდინარის წყალში განბანდა, ულამაზეს ყვავილებს ჩაუწნავდა თმაში, ვარკვლავიერი ცის ყურებაში მიაძინებდა, სამყაროს გააცნობდა…
-ადექი, დაუყვავა კაცმა ისევ და წამოდგომაში შეეშველა ქალს, მერე ხელი ხელზე ჩასჭიდა, ნაბიჯი გადმოდგი ჩემსკენო, თავით ანიშნა.
გაიმართა ევა წელში, მაგრამ მეტი მოძრაობა ვეღარ გაბედა-
თავდაუჯერებლობას მოეცვა გონება და სხეული.
-გაბედე-არ მოეშვა ადამი. გაჯიუტდა ქალი, უნდობლად შეაცქერდა კაცს. ვერც მას გაეგო, რა ხდებოდა და ის იყო, თვითონ გადადგა ნაბიჯი ევასკენ, რომ ფრთახატულა პეპელამ ფარფატი იწყო მათ შორის. მწერის დანახვაზე ქალმა წარბები აზიდა, მარჯვენა წაატანა დასაჭერად, მაგრამ პეპელა მაჯაზე დაუსკუპდა, შემდეგ ადგილს მოსწყდა, მისი მხარი მოძებნა და ნაზად შეეხო. გაეღიმა ევას, ღიმილი კისკისშიც გადაუვიდა. დედაკაცის მხრის შეტოკებაზე მწერი დაფრთხა, ფრთები გაშალა და ჰაერში აიზიდა.
-საით? საით?- გამოსცდა ქალს ბაგედან, უნებურად ადგილიდან დაიძრა და პეპელას დაედევნა. გული დასწყდა ადამს, წყენით გააყოლა თვალი მწერზე ადევნებულ ქალს და თვითონაც იქით გაჰყვა.
სახიდან ბედნიერება არ შორდებოდა კაცს, ყველგან ხელჩაკიდებული დაჰყავდა, გვერდიდან არ იშორებდა დედაკაცს და დიდი სიფრთხილით და თავშეკავებულობითაც ეკიდებოდა მის გრძნობებს. ცდილობდა ამოეცნო რა გაახარებდა, რა გააღიზიანებდა. ქვეცნობიერთან საუბარში რწმუნდებოდა, ქალთან მეტი სიახლოვის უფლებაც ჰქონდა, მაგრამ ბრკოლდებოდა და ვერ გაეგო, რატომ. მისგან განსხვავებით დედაკაცი უფრო თავისუფალი იყო ქცევებში, თუკი გვერდით დაიგულებდა კაცს. მაშინვე მისი ხელიდან გადმოსული სითბოს განახლებას ლამობდა, აი ისეთს, პირველი შეხებისას რომ იგრძნო. დამჯერი შეგირდივით კი იქცეოდა ევა, მაგრამ უცნაურობაც არ აკლდა, ადამისგან განსხვავებით. თანდაყოლილი, პატარ-პატარა ურჩობები მეტ თავისუფლებას სთხოვდნენ და ხშირად, გამოღვიძებულზე, მზესთან ერთად ამდგარი, გვერდით არ უჩერდებოდა და ბაღის სიღრმეში იჭრებოდა. საოცარი და საყვარელი
სანახავი იყო ქალი მაშინაც, ცხოველებსა და ფრთოსნებს რომ ეთამაშებოდა, მაშინ ადამიც ავიწყდებოდა, მისი დარიგებანიც და საკუთარ სამყაროს ქმნიდა – ფრინველებს სტვენაში ეჯიბრებოდა, მათნაირად გალობას ცდილობდა, ხელისგულზე დაყრილი მარცვლებით აპურებდა. ცხოველებში ვეფხი ჰყავდა მეტად ამოჩემებული, ყურში ჩურჩულითა და აჭრელებულ ბეწვზე ხელის ალერსით იმორჩილებდა მასზე ორჯერ-სამჯერ დიდ ცხოველს და მის კრუტუნზე ხმამაღლა იცინოდა.

* * *

დღე დღეს მისდევდა და მხოლოდ ადამი არ ეჭვიანობდა ვეფხზე. ევასგან ყურადღებას არანაკლებად ლამაზი და ჭრელი, სისინა გველიც ითხოვდა და სადაც მოიხელთებდა, თვალწინ ეკლაკნებოდა, სამკაულად ეხვეოდა ყელსა და მკლავ- მაჯაზე. მუცლითმხოხავს ისიც აღიზიანებდა, უფალი პირველქმნილ ადამიანთა წყვილს განსაკუთრებული სითბოთი რომ ეპყრობოდა და გადაწყვიტა, თვითონ დაესაკუთრებინა ისინი. ერთ დღესაც დაიმარტოხელა ევა და უფლის მიერ აკრძალული ხის ნაყოფი დააგემოვნეო, ურჩია. ქალის ძებნაში გართულმა ადამმა მაშინ მიაგნო მას, ევა გემრიელად რომ შეექცეოდა ვაშლს.
ეგ რა ჰქენი, როგორ გაბედე.უფლისგან აკრძალულ ხესთან მიახლოვებაც კიო, შეჰყვირა, მაგრამ გვიანი იყო.
–რატომ, რა მოხდა, განა მთელი ედემი ჩვენი არაა? “პირუტყვნი ველისანი, მფრინველნი ცისანი, თევზნი ზღვისანი” ჩვენდა მოსავლელად და საპატრონოდ არ შექმნა შემოქმედმა ჩვენმაც?რა დაგვიშავდება მეტის შეცნობით? -იუკადრისა ევამ შენიშვნა, შენც გასინჯე, მსგავსი გემრიელი არცერთ ხეს მოუსხამს ედემშიო- დაამატა გულუბრყვილოდ, გაუცინა კაცს და ვაშლი იქით შეთავაზა. შეყოვნდა ადამი, ერთი კი შეხედა ევას მომცინარე სახეზე გველივით გადასრიალებულ ღიმილს, მაგრამ მზერას ვერ გაუძლო და ცდუნდა.
ტკბილმა ნაყოფმა ბოლოში წაიმწარა და სხეულში რაც შეიგრძნო შემდეგ, იმან უფრო შეაწუხა კაცი. წუხილს გაოცებაც დაემატა – ქალის სხეულს ბრწყინვალება დაკარგვოდა. მზერა ახლა საკუთარ კიდურებზე გადაიტანა, ისევ ევას შეხედა და ჟრჟოლამ აიტანა, აღარც მის კანს ეტყობოდა უმანკოების საფარი. სიშიშვლის აღქმამ სირცხვილის გრძნობა გაუჩინა, გაუღვივა, დედაკაცში ქალი აღმოაჩენინა. იგივე გზით დედაკაციც მოვიდა გონზე და იქით შერცხვა მამაკაცის. ჯერ თვალი მოარიდეს, ზურგი მიუტრიალეს ერთმანეთს, მერე ერთდროული მოძრაობით იქვე მდგომ გადაწოლილ ლეღვს ფოთლები წარსტაცეს, ეკლებით შეაერთეს და სხეულის ნაწილები არდაგებით დაიფარეს.
“სამოსელი მეორე” სატარებლად უხერხული აღმოჩნდა, მაგრამ თავს ზემოთ ძალა არ იყო, ურჩობისათვის უნდა ეზღოთ პირველ კაცსა და პირველ ქალს, შემდგომში რომ იძულებული გახდნენ ბუნებას შერწყმოდნენ, შეზიარებოდნენ, რამეთუ ტანის ნაზი შესამოსელის განახლებას სულიერ და უსულო ცოცხალ ბუნებაზე ზრუნვა სჭირდებოდა.

ადამიანების პირველ შეცოდებას იმდენად არ გაუმძაფრებია მამაღმერთის რისხვა, რამდენადაც მათგან “სულთა ლხენის” უარყოფამ და დანაშაულის ერთმანეთზე გადაბრალებამ გამოიწვია: ქალმა გველისკენ გაიშვირა თითი, თავჩაქინდრულმა კაცმა მაცდუნებლად დედაკაცი დაასახელა. სამივე შერისხა უფალმა: მუცლითმხოხავი დასწყევლა, მტრობა ჩამოაგდო მასა და დედაკაცს შორის; დედაკაცს ქმრის მორჩილება დაუწესა და ტკივილიანი შვილოსნობა, ადამს ტანჯვითა და ოფლით მოპოვებული ლუკმის სიმწარე და კვლავ მიწადვე ქცევა, მერე სასჯელს სასჯელი დაუმატა – საკუთარი სუნთქვით შთაბერილ ადამიანების სიცოცხლეს ზღვარი დაადო და სამივე სავანიდან გააძევა.

* * *
დასახლდა შერისხული პირველი წყვილი- ქალი და კაცი ედემს გარეთ, არაფერი გამოუყოლებიათ ცრემლისა და “სამოსელი მეორის” გარდა და ტანჯულ ცხოვრებას მიჰყვეს ხელი. შეუდგა იმ მიწის დამუშავებას ადამი, რომლისგანაც თვითონ იშვა . ოფლით მოპოვებულ ლუკმას ქალსაც უყოფდა და საერთოდ, არაფერს იშურებდა იმისთვის, თვალებში სევდაჩამდგარ ქალს ის ლამაზი ღიმილი დაბრუნებოდა, იქ, უფლის სავანეში რომ უხდებოდა და უფრო ალამაზებდა. აქ, ხრიოკ მიწაზე მყოფს ყველაფერი სანატრელი გაუხდა. მწარედ განიცდიდა ახალ ყოფას ევაც, დანაშაულის გრძნობა ტანჯავდა, შრომითდაღლილი ადამის დანახვაზე გული ეკუმშებოდა და სახეზე შეციცინებულ კაცს თვალს ვერ უსწორებდა.
გარეთ სამყოფელს, ცოტათი მაინც რომ დამსგავსებოდა სასუფევლის წალკოტს, დიდი შრომა სჭირდებოდა. მზე მთვარეს იქაც ცვლიდა, მაგრამ ახალ საცხოვრისში ჩანაფიქრის ხორცშესხმას ხან უტანელი სიცხე უშლიდა ხელს, ხანაც სუსხიანი ყინვა. აქ ღრუბელს ქარი ფანტავდა, ავდრის მერე დარიც დგებოდა, დროც მიდიოდა და თითქოს ბედსაც უნდა შეგუებოდნენ, მაგრამ ის სითბო და ბრწყინვალება ედემში რომ დატოვეს, აქ ვერსად ეგრძნოთ და ენახათ. არ დაცალდა კაცს დამბადებლისგან სრულფასოვანი ცოდნის მიღება, მაგრამ ადამიანურმა ალღომ ქალის სულში მაინც შეაღწევინა და ნებივრობაგადაჩვეული მეწყვილე, ბოლოსდაბოლოს, გაახარა კიდეც და გააღიმა, და გაიღიმა ქალმა მაშინ, კაცი პირველი ნანადირევით ხელში რომ წარუდგა წინ. მოწიწებითა და მადლიერების გრძნობით ჩამოართვა ძვირფასი საჩუქარი ნადირობანასწავლ კაცს, ტანზე სიამოვნებით მოირგო, მაგრამ ადამის მზერაში აზრი დაიჭირა, თავის დაკვრით დაეთანხმა, ფრთხილად გაიძრო, წკნელისგან მოწნულ კალათში რუდუნებით ჩაალაგა და ხის ტოტებითა და ჩალით შეკრულ პირველ ქოხში განსაკუთრებული ადგილი მიუჩინა. იმ წუთიდან “ვეფხის ტყავი” და “გველის პერანგი” გრაალი გახდა კაცობრიობის დამწყებთათვის, ოჯახური რელიქვია, რომელიც უკვე დედის მკერდქვეშ, მფეთქავ პირველ პატარას უნდა გადაცემოდა, პირველმშობლების სიცოცხლისა და ოჯახის გაგრძელების ნიშნად, პირველი ადგილსამყოფელის ხსოვნის ნიშნად, შინ, უფლის სავანეში დაბრუნების ნიშნად, რისკენაც ილტვის ყოველი გონიერი არსება და ფასეულია ღირსეული ადამიანისთვის, ამ მზისა და ცის ქვეშ!

ზვიად გამსახურდია

ზვიად გამსახურდია

ლიტურგიკული ხატები ზვიად გამსახურდიას პოეზიაში

ლუიზა ხაჭაპურიძე –  საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებადი ჟურნ. “ქართველური მემკვიდრეობა”, ტ. XIV, ქუთაისი, 2010,,გვ.186-189

თუ გინდა ერი ან ადამიანი გახრწნა და გადააგვარო, მას არა მხოლოდ უნდა დაავიწყო წარსული, არამედ უნდა გაუყალბო კიდეც იგი. თავისი ჭეშმარიტი გმირები ბოროტმოქმედებად და უნიათო კაცუნებად უნდა დაუსახო, მედროვენი და მოღალატენი კი გმირებად” _ ბრძანებდა ზვიად გამსახურდია. სამწუხაროდ, დღევანდელი ქართული საზოგადოებისათვის, მათ შორის მართლმორწმუნე მრევლისათვის, ნაკლებადაა ცნობილი ზვიად გამსახურდიას დამოკიდებულება ჭეშმარიტი მართლმადიდებელი სარწმუნოებისადმი. მან არა მარტო სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის მოპოვების გზა დაუსახა ქართველ ერს, არამედ, აღუდგინა ქართველ ხალხს რელიგიური ცნობიერება და შთაუსახა მებრძოლი ქრისტიანობის სული.

რელიგიური თვალსაზრისით მისი შემოქმედება და ცხოვრების გზა ერთმანეთის თანმდევია.

შეიძლება ითქვას, რომ დავით გურამიშვილის შემდეგ ქართული ლირიკის საგანძურში თითქმის არ მოიპოვება ქრისტიანულ-ბიბლიური თემატიკის ისეთი შთამბეჭდავი ვარიაციები, როგორიც ეს ზვიად გამსახურდიას პოეზიაში გვხვდება.

მისი მთელი შემოქმედება მართლმადიდებლური სულითაა გაჟღენთილი. იგი ქმნის ახალ პოეტურ ფრაზებს, რომელიც უფრო გამუსიკებული ლიტურგიკაა, ვიდრე უბრალოდ პოეზია. მაშინ როცა მისი თანამედროვეები რელიგიის ხსენებასაც ერიდებოდნენ, იგი ქმნის მუსიკალურ ლოცვებს: წმიდა გიორგისადმი,  წმიდა ნინოსადმი, სავედრებელს ერისადმი:

წმიდა გიორგი

“წმიდაო გიორგი, დიდების მხედარო,

ვუმზერ შენს ხატებას და სული მხნედ არის,

შემუსრე, უწმინდურ დრაკონთა ორგია,

იხსენი სამკვიდრო შენი, გეორგია!..”,

წმიდა ნინო

ნათლის ანგელოსს ჰგავდი, როს წარმართთ დაგვიზავდი…

დედავ და ემბაზო ჩვენო, ნინო, ქართლს ბენლისა მთენო,

უკვდავო სიკვდილსა შინა, მარად გვიძღოდე წინა!”,

ლოცვა ერისადმი

უფალო, გვედრი, დაიფარე მამული ჩემი,

შენი წილხვდომილი, კვართმომადლებული,

მარად სხივოსანთა უკვდავი თემი,

სადაც წარმოგზავნე ბარძიმი ქებული

და ოქროს საწმისის მადლი მზიური

აღმოაცისკროვნე, ვით წყარო ცხოველი,

რათა ზიარებით აღზევდეს ყოველი…

შენი ბარძიმია ტურფა ივერია,

მისი განმართლება შენს ცაზე სწერია,

შენთანა დაფლული, ოთხი დღისა მკვდარი,

ქრისტე, აღადგინე და მოეც ჯვარი,

ცათა დიდება ხარ და თემთა მთენი,

უფალო, აკურთხე სამკვიდრო შენი!”

აქ უთუოდ “ერზე ლოცვა” გაგვახსენდება, შდრ.: აცხოვნე, უფალო, ერი შენი და აკურთხე სამკვიდრებელი შენი..”

წერს ლექსებს სათაურით: პროსკომიდია, აღდგომა, მელქისედეკი – მეფე სალიმისა, ბეთანია, უძღები შვილი (ეს უკანასკნელი ბიბლიური სიუჟეტის მისეული პოეტური ვარიანტია)…

ზ. გამსახურდია არა მარტო პოეტურ ლოცვებს უძღვნის სათაყვანებელ წმინდანებს არამედ, საღვთო ლიტურგიასაც პოეტურ სახეს აძლევს. მისი ლექსი “ნათლისღება” ამის დასტურია:

მაგ. ნათლისღების ტიპიკონში ვკითხულობთ: რაოდენთა ქრისტეს მიერ ნათელ გიღებიეს და ქრისტე შეგიმოსიეს, ალილუია“. ამავე დროს მღვდელი მოსანათლს ფეხებზე და ყურებზე სცხებს მირონს სიტყვებით: “სლვად გზასა სიმართლისასა, სმენად სარწმუნოებისა

ახლა ზვიადს მოვუსმინოთ:

ხელთა შენთა შემქმნეს და დამბადეს მე,

დღემ განგინათლა არყოფნის ღამე,

ცა იხილავს თვალთა შენთა ახელილთა სულიწმიდის სახელითა.

სლვად გზასა სიმართლისასა, სმენად სარწმუნოებისა, იცხე მირონი,

გულს შთაიბეჭდე სიტყვანი სათნოებისა არ საძვირონი,

რაოდენთა ქრისტეს მიერ ნათელ გიღებიეს,

სული შენი უქრობ კელაპტრად ჰგიეს,

უკვდავებად აღიმსთე და შეიმოსე ქრისტე!”

საღმრთო ლიტურგიის მისტერია იგრძნობალექსში “სონეტი მანანას”. წირვისას მღვდელი ჯერ საკმეველს კანკელშიჩასვენებულ ხატებს უკმევს, შემდეგ მრევლს და საკურთხეველში დაბრუნებული აღებს აღსავლის კარს. წიგნში “წესი დაგანმარტება საღმრთო ლიტურგიისა” ვკითხულობთ: “ამ დროს შუატაძარში მყოფნიგულში უნდა ამბობდნენ: წარემართენ ლოცვა ჩემი ვითარცა საკმეველი შენ წინაშე“. ეს რიტუალი ლექსში ასე ჟღერს:

გამართე მზერა, მოიმარჯვე იმედის ფარი,

გრძნობათა შენთა საკმეველი უკმიე ხატებს

და როს დიდებით განიხვნება აღსავლის კარი,

შეიწირავენ ლოცვას შენსას მოანდამეტეს…”

რაც შეეხება ლექსს “მამა”, იგი უთუოდ მაცხოვრის გეთესემანიის ბაღში აღვნელილ ლოცვას მოგვაგონებს: მამაო ჩემო, უკუეთუ შესაძლებელ არს, თანაწარმხედინ ჩემგან სასუმელი ესე; ხოლო არა ვითარ მე მნებავს, არამედ ვითარცა შენ” (მათე, 26,29). აქ ლირიკული პერსონაჟი ახალ შინაგან სიცოცხლეს ანიჭებს ბიბლიურ ეპიზოდებს და დამოუკიდებლად აგრძელებს თავის არსებობას. ამასთანავე ლექსი ისეთი ღრმა შინაგანი სევდით არის აღსავსე, როგორსაც მოსალოდნელი განსაცდელის ხილვა აღძრავს ხოლმე ადამიანში:

თვალნი ყოველთანი შენდამი ესვენ,

უფალო, ამაცდინე სასუმელი ესე.

მამა ხარ ყოველთა, ძეთათვის მზრუნველი,

უფალო, ამაცდინე ესე სასუმელი.

ნუ ჩემი იყოფინ, არამედ შენი,

შენ თავად ნება ხარ, სიმართლის მჩენი,

ხამს მოყვასისათვის სიმძიმე ვითვისო,

გვედრი, შემიწყალე, ძეო დავითისო!”

ეს არის სულისშემძვრელი ხილვა დაბედისწერის წინასწარი განჭვრეტა, სიკვდილის ცხადი და ხელშესახები შეგრძნება. ესშეგრძნებები ხშირია მის პოეზიაში. მაგ. ტერენტი გრანელისადმი მიძღვნილი ლექსისქვეთავში “ეპიტაფია” ვკითხულობთ:

“ვჭვრეტ საღამოს – ნიმბიანს,დანისლულს,

ო, რაგვარად ეუცხოვა ტანი სულს…

შენკენ მომაქანებს ფიქრის ჩქარი წვა მე

რარიგ მეუცხოვა საკუთარი გვამი…

ვდუმვარ და არა აქვს ძალა ჩემს სტრიქონებს,

ბინდიან ფიქრებში ქარი თუ მიგონებს…

რარიგ ვეუცხოვე სამყაროს ცივ დენას,

ნექტარიც წავიღე და შხამიც იმდენი…

რარიგ ვეუცხოვე მიწის გაშლილ მკლავებს,

დასცქერის გოლგოთა გაძარცვულ საფლავებს…”

ზ. გამსახურდია თვით თარგმნის დროსაც სათარგმნ ობიექტად იღებს ქრისტიანულ სულთან ახლოსმდგომ მწერლებს, წმინდანებს, მათ ცხოვრებასა და შემოქმედებას.

სათარგმნ მასალასთან სულიერი კავშირის გამოვლინების ერთ-ერთი ნიმუშად შეიძლება ჩავთვალოთ მის მიერ ნათარგმნი მართლმადიდებლობის დიდი მამების ათანასე დიდის, გრიგოლ ნოსელის, იოანე დამასკელის, გრიგოლ ღვთისმეტყველისა და სხვათა ნაშრომები.

თუმცა, უნდა ითქვას, მისი საოცრად ფაქიზი დამოკიდებულება გრიგოლ ღვთისმეტყველისადმი. ამ წმინდანის ცხოვრება  და ტკივილები ეტყობა განსაკუთრებით ახლოს იყო ზ. გამსახურდიას სულთან. სამშობლოდან გაძევებული, დევნულებში მყოფი წმინდანის სულიერ განცდებში იგი თითქოს თავის მომავალ ბედისწერას ხედავს:

ჩემი ახლობლები საფლავებში განისვენებენ. მხოლოდ სამშობლოღა დამრჩა, მაგრამ ბოროტმა დემონმა ჩემზე სიძულვილის შავი ტალღები აღმართა და იქიდანაც გამაძევა; ახლა მე მარტოხელა მგზავრი ვარ, ქრისტე, მეუფეო! შენა ხარ ჩემი სამშობლო, ჩემი სიმტკიცე და ჩემი ნეტარება. შენ ყველაფერი ხარ ჩემთვის! ნეტავ მეღირსოს, ღმერთო, რომ მრავალი ტანჯვისა და მწუხარების საზღაურად განსვენება ვპოვო შენში!” (წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველი, ფიქრები დევნულებაში)…

ბოლოს, ისევ ბატონ ზვიადს დავესესხებით: “ქრისტიანული იდეალი გადამწყვეტ ფაქტორს წარმოადგენს საზოგადოების ზნეობრივ ჩამოყალიბებაში, მხოლოდ მას შეუძლია თანამედროვე ადამიანი დეგრადაციისგან იხსნას, ამიტომაც ჩემს ხალხში ამ იდეალთა აღორძინება ცხოვრების მიზნად დავისახე, აი რა არის ჩემი ბრძოლის არსი!

შეიძლება, ვთქვათ, რომ ამ სიტყვათა ჭეშმარიტება ყველაზე უკეთ წარმოჩინდა მის ცხოვრებასა და შემოქმედებაში. იგი თავისი პოეზიით, საქმითა და სიტყვით მარად უფლის საკურთხევლის წინაშე მდგომი მლოცველი იყო. მან შეძლო, ათეიზმის ხანაში ტაძრებში მინავლებული საღვთო ლიტურგია პოეტური სიტყვით გაეჟღერებინა ქართულ საზოგადოებაში.

ლუიზა ხაჭაპურიძე –  საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებადი ჟურნ. “ქართველური მემკვიდრეობა”, ტ. XIV, ქუთაისი, 2010,,გვ.186-189

ნიკო ბაგრატიონი (ბური)

ნიკო ბაგრატიონ მუხრანელი ბელინსკის აღმართზე

 

კახაბერ ჯაყელი

2019 წელი

ეს ამბავი შუშანა ბებიამ მიამბო, ბელინსკის აღმართზე თუთუნს ჰყიდდა თავად გენერალი ნიკო ბაგრატიონ – მუხრანელი,  იგივე ნიკო ბური,  შემდეგ კი რა მოხდა თავად ლექსშია აღწერილი  

***

ბელინკის აღმართზე  ის იჯდა ეულად

გერმანულ თუთუნს ჰყიდდა

არაფერს ელოდა

ბელინსკის აღმართზე ადიოდნენ ამაყად

მოხუცი კი იჯდა და  მომდგარ ცრემლს  ჰფარავდა

  • რა ხდება შინსახკომში დაიჭირეს მტრები?

კითხულობდა ქალბატონი მკერდის რხევა-რხევით

  • მტრებს კი ვიჭერთ მაგრამ მაინც დასახვრეტი ბევრია

პასუხობდა ამ ქალბატონს  ბოლშევიკი ტეტია

  • „ვინ და როგორ უნდა ზიდოს ტვირთი ბურჟუაზიის?
  • დაიჭირეთ მოგვაცილეთ ოკეანე ბაცილის“,

მოიწერა თურმე ასე, მოსკოვიდან პარტიამ,

მაგრამ რა ვქნათ, ზომა-წონა მაუზერსაც არგია,

სულ სიცილით საუბრობდა ბოლშევიკი პეპერა

და თუთუნის გამყიდველთან  ერთი წამით შეჩერდა,

  • შენ მოხუცო ამიწონე ათი მწიკვი სასწრაფოდ,

ჯიბეს ხელი რომ გაიკრა თუმნიანი დააძრო,

იქვე ზემო-ვერის სიომ მოუბერა ანაზდად,

თუთუნს ყნოსავს ბოლშევიკი  სიტყვას ამბობს ქარაგმას

  • კონტრაბანდულ თუთუნს პაპავ უნდა გა-და-ეჩვიო!
  • პროლეტარებს პროლეტარის საქმე უნდა გერჩივნოს…

ამას ამბობს დაკვირვებით მოხუცს თვალს ვერ აშორებს,

„ამ თეთრწვერა ბუმბერაზს ხომ შევხვედრივარ საშორეს“

ფიქრობს ძველი ბოლშევიკი და მოხუცის  ფარაჯას ეპოლეტის კვალს უპოვნის

  • ძაღლიშვილო აქ რად ხარ?

ეკითხება ბოლშევიკი კლასობრივ მტერს  საჯაროდ

„ეშველება  რამე ნეტა ამ ქვეყანას  საბრალოს?“

აიშლება ბუმბერაზი  – მჯიღს საქვეყნოდ საქებარს!

უთავაზებს ყბაში მომხუდურს – მუშტს აფრიკას ნაომარს,

დაგორდება ბოლშევიკი,  ჰგოდებს  ბოზი – ჩათლახი!

„დაგელოცოს ნიკო პაპავ სანაქებო მხარ-მკლავი

მაგრამ ეხლა გადაგმალო უნდა  ვერელ ყასბებთან,

შენ თავს მაგათ ვერ გავატან“ – მორბის  ქურთი  აჰმედა…

***

აირია ზემო ვერა, ნიკო პაპას ეძებენ,

ენკავედეს ნასედკები თვალს ბნელეთში ჰკვესავენ,

მაგრამ ვერსად ვერ მიაგნეს, იმ თუთუნის გამყიდველს,

ყბამოტეხილ ბოლშევიკს კი მის დახვრეტას დაჰპირდნენ

 

***

აი თურმე ვინ ყოფილა ეს ბებერი ყაჩაღი,

მიკვირს როგორ გადაგვირჩა ,ვის იფარავს ქალაქი,

არ მწამს ამ შენს თბილისელთა ერთგულება პარტიის,

წითელ ტერორს მოვაწყობდი მომავალი მარტისთვის,

ეუბნება ბეჟანოღლის  მურთაზიჩი ნასედკა,

მოსკოვიდან ელოდება  ის საჩუქრად „პაბედას“

მაგრამ ამ დროს ვერის აღმა, ყოფილ ღვინის სარდაფში,

ნიკო პაპა ფიქრიანად გულს აყოლებს ჭადრაკში…

  • „არა, ჩემო ღენერალო შენ დამმართებ ფათერაკს,

პეტერბურგში გამოგზარდეს ალბათ პირველ სტრატეგად,

მაგრამ აჰმედ ჩადი ოღლუს თვალსაჩინო „ხოდებით“,

თქვენს დედოფალს მივადგებით, წარმატების ოხვრებით,

მაგრამ ისე, როგორ სთხლიშე იმ ნაბიჭვარ  პეპერას,

სულ დაღმართი ჩაიარა, ალბათ ასე ეწერა“

ეხუმრება ქურთი აჰმედ და დიდებულ მოხუცთან,

თანაზიარ ამბებს იგებს,  თითქოს ტვინიც მოუცვდა,

იმდენია გასაგები და იმდენი სათქმელი,

გაგონილსა და ნანახს შორის დარჩა ალბათ სარჩელი,

თვითონ აჰმედ ჩადი ოღლი რომ ქალაქის შვილია,

ბალღობიდან ჩაესმოდა – „ნიკო ბური გმირია“,

მაგრამ ეხლა ამ გმირთან ზის და თან მისთვის თავს დადებს,

ხანდახან რომ თვალს შეავლებს, უჩუმრად ცრემლს აგორებს.

ამ ბუმბერაზ მოხუცს რომ აქვს აწეწილი ცხოვრება,

აბა აჰმედს მშვიდად სახლში როგორ დაედგომება!

 

***

მთვარე მძიმედ ადევს ზეცას, ფიროსმანის ფერებით,

განაბულა ჩვენი კერა, ამბნი-უმბნის შერევით,

მტკვარი ისე მოსრიალებს, თითქოს დამნაშავეა,

მთაწმინდა კი ჰლოცავს ქალაქს,მისი მოტრფიალეა,

კონკა მორცხვად ჩამოივლის, ხურდებივით აჰკრებს ხალხს,

და ლაღიძის წყალს მიირთმევს, ქალაქური ფაბ-ლიქა!

როცა კარგად დაბნელდება, ქალაქს ბინდი უხდება,

ნიკო პაპა თვალს მილულავს, და წარსულში ბრუნდება.

 

***

ეზმანება  სიყმაწვილე, მუხრანს, რაინდული აღზრდა,

გმირობისკენ ლტოლვა ამ ვაჟს გაუღვიძეს წინაპართა,

დაჩაგრულთა დახმარება შეასწავლა რუსთაველმა,

ავთანდილი იყო უნდა,  მეგობრისთვის ეგო ველად,

პეტერბურგს რომ მიავლინეს, თეთრ ქათიბში, საოპეროდ,

თეატრონში რომ გამოსჩნდა, იქცა ქალთა საოცნებოდ,

გიგანტური აღნაგობა და ქართული სიმამაცე,

მას ბრძოლისკენ მიაქანებს, გზას უთმობენ კარისკაცნი,

მკერდს სასთუმლად სთავაზობენ, დემონურად მშვენიერნი,

მაგრამ ხატი წინაპართა  და რუსთველის შეგონება,

„გული ერთსა დააჯერო“, და იაფი მტლაშა-მტლუში,

გძულდეს მხოლოდ,დაიხსომე,არ ჩაგიძვრეს ავი სულში,

ახსოვს ჭაბუკს, ეზმანება თითქოს ნესტან დარეჯანი,

ფათერაკის გზაზე წასულს გაამხნევებს არჩევანში.

„მიდი ვაჟო, ბაგრატიონს, ხმალი უნდა ჰქონდეს მჭრელი

დაჩაგრულთა დასაცავად , წადი თუნდაც არაბეთში

მხრებით დაგაქვს წინაპართა მადლიანი შეგონება

კაცთა მოდგამს ემსახურე, და მართალი იყავ ღმერთთან “

 

***

რიჯრაჟია ვერის ხევში, ზემო ვერას სძინავს ფრთხილად,

ნაგანებს და მაუჰზერებს ალაპლაპებს მთვარე დილის,

უმანქანოდ, ჯგროდ მოდიან, ტურებს ჰგვანან, დაძაბულნი,

მონიშნული არის სახლი, „აქ არს ღერენალი დამალული“

  • აჰმედაის ტყვია შუბლში, მეტი არ ღირს მისი სული,
  • ღენერალი? „შეიპყარით“ გასამართლდეს ეგ წყეული…

აიშალნენ, ჭიჭი, მიჭი, ბიჭი , უჭო , აბა მუჭო?

გარს ერტყმიან აჰმედას ქოხს, კაი კაცთა ამქრის ხუროს!

***

  • აჰმედ, ფათერაკი მოდის, არ შეშინდე შვილო შენა!
  • ნიკო პაპავ ჯერ მე გავალ, აჰემდასთვის არც მთლად ბნელა,

გაიხარებს ქურთი ბიჭი თუ კარგ საქმეს ეწირება, მისი საქმე მარტივია

და სიკვდილი  ემზირება….

  • ვით გენერალს მემორჩილე, ვიცი რაც ვქნა ამედ ჩემო, დაიხიე და მომყევი,

და დავიპყრათ ჩვენი ეზო….

 

***

  • გამოვდივართ ეხლა კარში, არ აკადროთ უბანს ტყვია,

უკან მომსმდევს აჰედ ბიჭი, ვინაც მძევლად ამიყვანია,

იმპერიალისტებთან ნაბრძოლს, დაჩაგრულთა სამსახური

დამიფასდა როგორც ვხედავ და დამხვრიტეთ  ნიკო ბური!

მაგრამ სანამ გაიმეტებთ ექვს გრამიანს გენერლისთვის,

აქვე დუქანს, გორულ მწვანეს დაგპატიჟებთ სიმხნევისთვის,

ჩემსას გეტყვით, პრერიებში კიჩინერთან ნაბრძოლი ვარ,

ჩერჩილი მყავს შეპყრობილი, კატორღაში ნაჯდომი ვარ!

მეტსაც გეტყვით, მონობისგან დავიხსენი ერი ბურთა,

და საფრანგეთს აღარ დავრჩი, ჩემს თბილისში აღსასრული მსურდა!

 

***

იმ განთიადს ზებუს დუქანს, არნახული სტუმრობს ხალხი,

მაუზერებს კონდახს ხსნიან და სხდებიან „ტუსაღს“ გასწვრივ,

ზებუ კუპატს აშიშხინებს და გორული მწვანე  დნება,

ულვაშებზე, ქილვაშებზე,   ღვინო თრთის და ჩუმად წვეთავს,

ხარხარებენ „ჩეკისტები“ ნიკო ბურის ამბებს ვნებით,

ისმენენ და  მიჰყვებიან წარმოდგენას ზევით ქვევით,

„ეხლა ჩვენ ვართ აფრიკაში, ძუ-ლომს როგორც ტარიელი, ვუტრიალებ, უთოფოდ ვარ

ტყვიის აბგა ცარიელი“,

„ანდა კიდევ პრეტორიას მიგვაქვს პრეზიდენტის ოქრო, უკან მოგსვდევს ინგლისელი,

ცხენი უნდა დავაოთხო,

მაგრამ პრეზიდენტი ითხოვს, მოხალისედ ვინ დარჩება,

მტერს გზას წინ ვინ გადაუჭრის,

ვისი ხრმალი უკეთ ჰკვეთავს?

უნდა გითრხრათ ყმაწვილობო, ასეთ ჟამში, ასეთ დროში, თქვენი პაპა ნიკო მუდამ,

ევლინება ჩაგრულთ მონად!

სად მიდიხართ ყმაწვილებო, მოსაყოლი მე მაქვს ბევრი, მოდის ერთი კვლავ შევავსოთ,

და გორული მწვანეს ქვევრი, ბარემ ძირზე დავიყვანოთ, დავინახოთ ჭურის ფსკერი,

აქვ ვარ ყველას გიმასპინძლებთ, თქვენი „კლასობრივი მტერი“!

 

***

  • ნიკო პაპავ, მადლობელი რომ ვართ გულით გეუბნებით,
  • ეხლა სამსახური გვიხმობს, აბა წავალთ ჩვენი ფეხით –

ზეამდგარი ჩეკისტები ხელს ართმევენ მოხუცს რიდით

  • როგორ აღარ მიჭერთ განა – ნიკო ამბობს და სიცილით,

აჰმედაის ხელს გადაჰხვევს, „მძევლად მყავახარ აყვანილი

სანამ ამ ქვევრს ჩვენ არ დავცლით  ასე ვიდგეთ ორი გმირი“

ზებუს კვლავაც შეუკვეთოთ, რომ ბუფეტი განაახლოს,

„თართი უნდა ღენერალსო“, და „ხაშისთვის მაემზადოს“

„ჰა მეარღნეც მოაყენოს, დაბალ ხმაზე არმაღანი, ჰანგი ჩანგსაც მიაშველოს,

ადრე მქონდა კარგი ბანი“

– ხუმრობს გენერალი ალბათ, თან ჩეკისტებს უმზერს ეჭვით,

„არც ხუნდები, არც დილეგი,  ბიჭებო ნუ დაიშლებით!“

ერთიც შევსვათ, სიყვამწვილეს, თქვენსას მართლაც გულით ვლოცავ,

ვინც მეგობარს არა ეძებს ის იქცევა კერპად, მონად!

  • უკვე მივალთ ნიკო პაპავ, თქვენ კი როცა მოისურვებთ, ჩეკაში თუ სტუმრად ,მოხვალთ დოკუმენტზე ხელს მოგვიწერთ!
  • როგორ მართლა აღარ მიჭერთ, ან აქერონს არ მისტუმრებთ, ამიხსენით ერთი ძმებო,

იქნებ მართლაც მაჯილდოებთ!

  • ხუმრობა კი იქით იყოს, მაგრამ თავისუფლი ხართ, საქმე დახურული არის! ნიკო პაპავ ჩვენ მივდივართ!

 

***

ჩემო ზებუვ მომიტანე ერთი ბეჭის ძვალი,

დავაწერო უნდა ლექსად, რომ მაქვს შენი ვალი!

გეკადრებათ გენერალო, გვიხსნა ქრისტე ღმერთმა,

მოინებეთ – ბეჭის ძვალი და დიდება თქვენდა!

 

***

 

(წარწერა ბეჭზე, ზებუს დუქანში )

ქალაქია ერთი,

გარდმოხედავს ღმერთი,

აქ მარცხდება შური!

გახსოვდეთ : ნიკო ბური!

 

კახაბერ ჯაყელი

2019 წელი 27 ნოემბერი

Older Posts »

კატეგორიები