პოეტესა. ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili. 1939

პოეტესა. ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili. 1939

ქართველ მხატვართა შორის, შეიძლება ითქვას, ლადო გუდიაშვილი ქართულ პოეზიასთან და საერთოდ, სიტყვაკაზმულ მწერლობასთან ყველაზე მეტად დაახლოებულია. იგი პოეტია სახვით ხელოვნებაში და თავის პოეტურობას ნახატში არასოდეს არ შორდება. ქართული პოეზიის სიმღერის საგანი მისი ამღერების საგანიც არის და იგი თემატურად ენათესავება ქართული სიტყვის საუკეთესო ოსტატებს. მაგრამ ეს სრულიად არ ნიშნავს, რომ მას სიტყვაკაზმული მწერლობის თვისებები გადაჰქონდეს სახვით ხელოვნებაში. მის მიერ შექმნილი ყველა სურათი სახვითი ხელოვნების უშუალო ნიმუშია და იგი სამყაროს აღიქვამს უშუალოდ ფერებისა და ხაზების მეშვეობით. იგი ნამდვილი მხატვრების ენით მეტყველებს სამყაროს რაობაზე და არასოდეს არ შორდება მხატვრობის სპეციფიკურ თვისებებს. ლადო გუდიაშვილი მხატვრობაში წმინდა ეროვნული კულტურის საფუძველზე აღმოცენდა. არა მარტო ქართული ფრესკა და ჩუქურთმა, არქიტექტურული ძეგლები, ძველი ხელნაწერი წიგნების მორთულობა და ქართული ოქრომჭედლობა ასაზრდოებდა მას, არამედ ქართული კლასიკური და ხალხური პოეზია, ქართული თქმულებები და ზღაპრები, ჩვენი ისტორიის საუკეთესო ფურცლები, ჩვენი ხალხის ყოფა-ცხოვრება, შრომა, ხალხური სანახაობები (ბერიკაობა, ყეენობა და სხვ.) არის საფუძველი იმ შთაგონებისა, რომელიც ლადო გუდიაშვილმა გამოავლინა თავის მრავალფეროვან და მომხიბლავ შემოქმედებაში. იგი თითქოს მხატვარი მემატიანეა ჩვენი ხალხის სულიერი ცხოვრებისა და თითქმის არაფერი გამორჩენია, რაც ნიშანდობლივი და სანიმუშო იყო საქართველოს ცხოვრებაში.

თვით პლასტიკური აღნაგობა მისი სახეებისა წარმოშობილია ჩვენი ხალხის გარეგნული იერიდან და ყოფა-ცხოვრებიდან. ვისაც უნახავს ლადო გუდიაშვილის ცეკვა მეგობრულ ნადიმებზე, მისთვის ნათელი გახდება თუ საიდან იბადებიან მის სურათებში აღბეჭდილი რხევანი და მოძრაობანი. მისი ცეკვა ქართული ხალხური ცეკვაა-ფაქიზი, დახვეწილი და ახალ ხარისხში აყვანილი, ხოლო მის ტილოებზე აღბეჭდილი რხევანი და მოძრაობანი კიდევ უფრო მიუწვდომელ მხატვრულ ხარისხში აყვანილი და მხატვრის პოეტური სულით შთაგონებულია.

ძველი თბილისის ყოფა-ცხოვრების ფონზე ლადო გუდიაშვილმა ადრე დაინახა თბილისის ბოჰემის სახეები და შექმნა კინტოებისა და მათი ყოფა-ცხოვრების განუმეორებელი სურათები. ამ ციკლში ლადო გუდიაშვილმა გახსნა თუ აღმოაჩინა სრულიად ახალი მხატვრული სამყარო. მართალია, ლადო გუდიაშვილს ამ ციკლის თემატიკაში ჰყავდა წინამორბედი – ნიკო ფიროსმანი, რომელმაც თავის დროზე დიდი ყურადღება მიაქცია ძველ თბილისს და მის წიაღში გამოვლილ კინტოების ცხოვრებას, მაგრამ ლადო გუდიაშვილმა სრულიად დამოუკიდებელი, ახალი სამყარო შექმნა, რომლის მსგავსი არასოდეს არ ყოფილა ქართულ მხატვრობაში. მხატვარმა თითქოს გადმოგვცა ძველი თბილისის ყოფა-ცხოვრების მიწურული, მასთან განშორების სამწუხარო და დრამატული ჟამი. ამიტომ ამ დროის სურათებში სახეები სულიერად მეტისმეტად დრამატიზებულია და მათი გარეგნული რხევანი ხაზგასმულია და ხშირად გროტესკამდეა მიყვანილი. ამ სურათებში ფერწერა ჩამუქებულია და სახეები გამოკვეთილია მძიმე საღებავებით. თითოეული სახე ძალზე გამოკვეთილია და საღებავების მიღმა მათი ხაზობრივი აღნაგობა იგრძნობა. ამ სურათებში დიდი ადგილი უჭირავს ნატურმორტს, სადაც განსაკუთრებით დახატულია ალიონისფერი თევზები, რაც ასე კარგად ეხამება თბილისის გარეუბნებში და სხვაგან მოქეიფე კინტოების სახეებს. შინაგანი ექსპრესია ყველა ამ სურათის ნიშანდობლივი თვისებაა და სულიერი მღელვარება გარეგნულად ხელშესახებ ფორმებშია მოქცეული. ხანდახან ეს ექსპრესია მიღწეულია სადა და უბრალო ხერხით, მაგრამ ამ სადა ხერხში უცნაური ხილვა და მოძრაობის განჭვრეტაა ნაჩვენები. მაგალითად მეეტლის მიერ უეცრად შეყენებული ცხენების წინა ფეხები ძალზე წაგრძელებულად დაუხატავს მხატვარს, რითაც საოცარი ექსპრესია მიუნიჭებია სურათისათვის.

ლადო გუდიაშვილი კომპოზიციის დიდი ოსტატია. მის სურათებში კომპოზიციური მთლიანობა ზედმიწევნითაა დაცული. მისი კომპოზიცია ნაკარნახევია არა იმდენად სურათის შინაარსით, რამდენადაც მხატვრის სახვითი მოთხოვნილებებით, ე. ი. კომპოზიცია ფერთა შეხამებითა და ნახაზით არის გაპირობებული. მისი კომპოზიცია ქართულ კერამიკასა და ჩუქურთმას ან ხალხურ საკრავებს ენათესავება.

www.lib.ge

→ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili

→სიმონ ჩიქოვანი – Simon Chikovani

სარკის წინ (ეთერი კაკააძის პორტრეტი). ლადო გუდიაშვილი. Eter Kakabadze. Lado Gudiashvili. 1940

სარკის წინ (ეთერი კაკააძის პორტრეტი). ლადო გუდიაშვილი. Eter Kakabadze. Lado Gudiashvili. 1940

მის სახელოსნოში ყოველდღე იბადებოდა ახალი ხაზი, ფერი, ნახატი, კომპოზიცია, სურათი. იგი სსრ კავშირის სახალხო მხატვარი, სოციალისტური შრომის გმირი, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი იყო, რომელიც მთელი ცხოვრების მანძილზე შემოქმედებითი გეგმებითა და ენერგიით იყო სავსე.

ლადო გუდიაშვილს უშუალო, კონკრეტული წინამორბედი არ ჰყოლია. მის შემოქმედებას მრავალმხრივი, ერთმანეთისგან განსხვავებული წყაროები ასაზრდოებდნენ. აკადემიური მომზადება, ქართველი ერის მხატვრული მემკვიდრეობა, ნიკო ფიროსმანაშვილის შემოქმედება, ევროპული მოდერნიზმის ელემენტები – არის ის ნიადაგი, რომელსაც მხატვრის ხელოვნება დაეფუძნა. რეალური სინამდვილის აღქმა, ალღო და ფანტაზია არის მისი შემოქმედების დამახასიათებელი ნიშანთვისებები. მის ცხოვრებაში კი მნიშვნელოვანი როლი 1916 წელს ნიკო ფიროსმანაშვილთან შეხვედრამ შეასრულა. ამიტომ, ალბათ სრულიად ბუნებრივიცაა, რომ იგი და მთელი მისი პლეადა ინტერესით შეხვდნენ ხელოვნებაში იმ ხანად შემოჭრილ ისეთ მოდურ ტენდენციებს, როგორიც იყო სიმბოლიზმი, ფუტურიზმი და ექსპრესიონიზმი. 1919 წლის მაისში გამართულ ქართველ მხატვართა ნაწარმოებების დიდ გამოფენაზე ლადო გუდიაშვილი საზოგადოების წინაშე უკვე სავსებით ჩამოყალიბებული ხელოვანი წარსდგა. მისმა ოთხმოცამდე ფერწერულმა ტილომ, ნახატმა და აკვარელმა – მათ შორის, სიუჟეტურმა სურათებმა, რომლებიც ძირითადად თბილისის ბოჰემურ ყოფას ასახავდნენ, პეიზაჟებმა, ისტორიულ პირთა და თანამედროვეთა პორტრეტებმა საზოგადოებას აჩვენა, რომ იგი დიდი ნიჭის მქონე მხატვარი იყო, გამორჩეული საკუთარი ხელწერითა და თემატიკით. ამავე წელს მან გამოფინა თავისი ძველი ქართული ფრესკების ასლები, მოხატა კაფე “ქიმერიონი” , მონაწილეობა მიიღო ქართველ ხელოვანთა საზოგადოების საშემოდგომო გამოფენაში. წლის ბოლოს კი დავით კაკაბაძესთან ერთად პარიზში გაემგზავრა, სადაც მხატვრის წარმატებამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. პარიზის საზოგადოება დიდი ინტერესით მოეკიდა მხატვრის შემოქმედებას. პრესა ალაპარაკდა უცნობ მხატვარზე, რომელიც შორეული, ბევრისთვის იდუმალებით მოცული ქვეყნიდან იყო ჩასული. სწორედ ამ დროს მას მონმარტრზე, სახელოსნოში ეწვია ცნობილი ესპანელი მხატვარი იგნასიო ზულოაგა, რომელმაც განაცხადა: ვყიდულობ ყველაფერს, რაც რამ აქ არის…” ასე დაიწყო შემოქმედის წარმატების დიდი გზა, რომელიც გაგრძელდა მარსელის, ბორდოს, ლიონის, რომის, ბრიუსელის, ამსტერდამის, ნიუ-იორკის გამოფენებზე. მხატვრის ფანტაზია კი უფრო მეტად გაამდიდრა პიკასოსთან, მატისთან, ფერნარ ლეჟესთან, ამადეო მოდილიანისთან და კიდევ არაერთ პოეტთან, მწერალთან თუ ხელოვნებათმცოდნესთან შეხვედრამ. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ლადო გუდიაშვილი იმ პერიოდში იყო ქართველი და რუსი მხატვრების თავკაცი, რომლებიც მაშინ პარიზში ცხოვრობდნენ. თუმცა საკუთარი ქვეყნიდან შორს მყოფი მხატვრის შემოქმედებაში ძირითადი ადგილი მაინც ძველ თბილისს და ქართულ თემას ეკავა. მხატვრის ცნობილი ფერწერული სურათები – “თევზი ცოცხალი”, “სადღეგრძელო გარიჟრაჟზე”, “ნადირობა”, “ტყუპები”, “ირმის წყარო”, გრაფიკული კომპოზიციები – “ალერსი”, “მობანავე ქალი” და სხვები უკვე პარიზში შეიქმნა. 1922 წელს კი ლადო გუდიაშვილმა პარიზის “ლა ლიკორნის” გალერეაში პერსონალური გამოფენა მოაწყო, რომელზეც პარიზის ერთ-ერთი გაზეთი წერდა: “პარიზში ეს ყმაწვილი კაცი ავლენს სასწაულებრივ მისწრაფებას – დარჩეს ქართველად, თავისი მთების ხელოვნების ერთგულად”. 1925 წელს კი მხატვრის მეორე გამოფენა მოეწყო, ამჯერად “ბიიეს” გალერეაში, რომელსაც ასევე დიდი წარმატება ხვდა წილად. გამოფენის კატალოგის წინასიტყვაობაში ცნობილი ფრანგი ხელოვნებათმცოდნე ანდრე სალმონი წერდა: “ლადო გუდიაშვილი თავის მოწოდებად რაცხს, უწინარეს ყოვლისა, იყოს მხატვარი. არადა, მოგეხსენებათ, რას ნიშნავს მხატვრობა დელაკრუას, კურბეს, სეზანის, სიორას შემდეგ. ამასთანავე, იგი საკუთარი ნატურის იდუმალებისა და თავისი რასისმიერი ინსტიქტების წყალობით შესანიშნავად ახერხებს დარჩეს პოეტად, რისთვისაც იგი მუდამ ეყვარებათ. მე მას ვერავის შევადარებ… იქნებ ლადო გუდიაშვილი მამამთავარია ხელოვნებისა, რომელიც ახალგაზრდა, უწინ ჩაგრულმა ერმა, ხვალ უნდა შექმნას? მე მჯერა, რომ ჩემს თბილისელ ჭაბუკ მეგობარს ბრწყინვალე მომავალი აქვს”. ამავე გამოფენის შესახებ მორის რეინალი წერდა: “ლადო გუდიაშვილის ექსპოზიცია ჩვენთვის იყო აღმოჩენა, რომელმაც უაღრესად თავისებური მხატვარი წარმოგვიდგინა. იგი აზროვნებს ისევე რთულად, ან, შესაძლოა, ისევე სადად, როგორც ადამიანები მისი ქვეყნისა, რომელსაც უძველესი ცივილიზაცია აქვს…” რთული წარმოსადგენი არ არის, რომ მისი წარმატება დღითიდღე იზრდებოდა და ალბათ არც გასაკვირი, რომ მისი ნამუშევრები შეიძინეს მადრიდის “პრადოს” მუზეუმმა, პარიზის გალერეებმა, ევროპელმა და ამერიკელმა კერძო კოლექციონერებმა. მაგრამ მთელი ამ წლების განმავლობაში მას არ ასვენებდა სამშობლოზე ფიქრი და 1925 წელს იგი საქართველოში ბრუნდება. 1926 წელს კი თბილისში აწყობს დიდ გამოფენას, რომელმაც ასევე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა საზოგადოებაზე. მაშინ ყველა დარწმუნდა, რომ ლადო გუდიაშვილმა უცხო მხარეშიც, “პარიზული გემოვნების მაცდუნებელ მრავალფეროვნებაშიც, სრულად შეინარჩუნა ეროვნული თავისებურებანი, დარჩა ქართველად მას შემდეგაც, რაც მსოფლიოს გამოჩენილ მხატვართა გამომსახველობით ხერხებს ეზიარა.” – წერდა მორის რეინალი. მაგრამ ამ გამოფენამ თავად ლადო გუდიაშვილი დაარწმუნა, რომ სამშობლოში დაბრუნებულს სხვა სინამდვილე დახვდა. ახალი სამყარო, რომელიც მოითხოვდა და მოელოდა მისგან არა ძველი თბილისის ბოჰემურ სურათებს, არამედ სხვა თემებსა და სახეებს, გამომსახველობის სხვა ფორმებს, რადგან მიმდინარეობდა ქართული საბჭოთა ხელოვნების პრინციპების ჩამოყალიბების პროცესი, რომლის პრობლემებსა და სიძნელეებში მან მალევე იპოვა თავისი ადგილი. რამდენიმე წლის განმავლობაში მან შექმნა უამრავი ფერწერული და გრაფიკული ნაწარმოებები, კედლის მოხატულობა, გააფორმა თეატრალური დადგმები და კინოფილმები. მხატვრის შემოქმედებაში ჩნდება ნაწარმოებები, რომლებიც ასახავენ ადამიანთა შრომით საქმიანობას, მუშათა და გლეხთა ცხოვრებას, ისტორიულ-რევოლუციურ თემებს, ინდუსტრიულ მოტივებს. იგი ააშკარავებს მძიმე წარსულს, ერთმანეთს უპირისპირებს “ახალსა და ძველს”, გმობს ადამიანთა სოციალურ უთანასწორობას. სწორედ ამ დროს მის შემოქმედებაში მთავარ ადგილს პორტრეტი იკავებს, რომელთაგანაც თავად მხატვარიც კი უპირატესობას ანიჭებდა “ნიკო ფიროსმანაშვილი შვლით”, რომლის შემდეგაც მოდის პოეტების, მწერლების, მხატვრების, მეცნიერების, სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწეების (ძირითადად ისტორიულ პირთა) პორტრეტების მთელი გალერეა, რომლებსაც მხატვარი საკუთარი ფანტაზიით და წარმოსახვით ქმნიდა. როგორც თავად, ლადო გუდიაშვილი ამბობდა: “მე ლამაზი ადამიანების ხატვა მიყვარს”. მართლაც, მისი პორტრეტები სწორედ ლამაზი, კეთილი, სათნო, კეთილშობილებითა და ამაღლებული გრძნობებით სავსე პერსონაჟებით გამოირჩევა, არის ეს ნიკოლოზ ბარათაშვილი თუ ვაჟა-ფშაველა. თუმცა არსებობს კიდევ სხვა პორტრეტები, რომლებშიც ავტორი, პიროვნებისადმი თავისი სუბიექტური დამოკიდებულებით გვიხატავს სხვადასხვა პროფესიის ადამიანთა სახეებს. მაგრამ, ალბათ, როცა მხატვარი თავის გმირთა სილამაზეზე საუბრობს, უპირველეს ყოვლისა ქალთა სახეებს გულისხმობს, რომლებსაც მის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია. ქალთა თემაზე შექმნილი მისი სიმბოლური და ალეგორიული კომპოზიციები, დიდი სიუჟეტური სურათები, პორტრეტები უფრო მკაფიოდ გადმოგვცემენ ლადო გუდიაშვილის შემოქმედების სოციალურ, ფილოსოფიურ და ესთეტიკურ პრინციპებს, რომლებშიც რენესანსის ტრადიციები იკვეთება. მათ შორის აღსანიშნავია მხატვრის მეუღლის, ნინო გუდიაშვილის 1937 წელს შესრულებული და მანანა შოთაძის პორტრეტები. მაგრამ მხატვრის შემოქმედებაში გამორჩეულია 30-40-იანი წლები, რომელიც მრავალფეროვანია ფანტაზიით და ჩანაფიქრთა აზროვნებით და, რომელთა ამოცნობა ხშირად არცთუ ისე იოლია. ჯგუფი ისეთი სურათებისა, როგორიცაა “გასეირნების წინ”, “საქორწინო განბანვა”, “ცეკვა ციბრუტი” და სხვები ადამიანის გრძნობად-პლასტიკურ ბუნებას გვიჩვენებენ. გოგონების სიტურფე, მათი ნახევრად შიშველი სხეულები მოზღვავებული სიხარულისა და სილაღის შეგრძნებას იწვევენ. მაგრამ მხატვარს, რომელიც ყოველთვის აქტიურად ეხმაურებოდა ცხოვრებისეულ მოვლენებს არაერთხელ უმხილებია ადამიანთა ყოფიერებაში არსებული მანკიერებანი. მის შემოქმედებაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემა დიდი სამამაულო ომის პერიოდია. ანტიფაშისტური ნახატების სერიაში, რომელიც ძირითადად 1942 წელსაა შექმნილი, მხატვარი გვიჩვენებს ფაშიზმის ამორალურ არს, რითაც იგი მთელ საკაცობრიო ცივილიზაციას დაუპირისპირდა. ომისდროინდელი მრავალრიცხოვანი ფერწერული ნაწარმოებიდან, რომლებიც ომის თემასვე ეძღვნება შეიძლება გამოვყოთ დიდი კომპოზიცია – “საკადრისი პასუხი”. იგი ფაშიზმზე გამარჯვების წელსაა შესრულებული და თავისი შინაარსით გამოხატავს მსოფლიოს ხალხთა ცხოვრებაში ამ დიდი მოვლენის მნიშვნელობას.

ქართული ლიტერატურა, ფოლკლორი, ნიკო ფიროსმანაშვილის შემოქმედება, ძველი თბილისი, ადამიანთა ბედი, რეალური სინამდვილე – ეს ის ძირითადი თემებია, რომლებსაც მხატვრის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა. მას ყოველთვის იზიდავდა აგრეთვე ფრესკები და მინიატურები, თუმცა ბოლო წლების განმავლობაში სულ უფრო მეტ ყურადღებას უთმობდა ძველი ქართული ხელოვნების კიდევ ერთ დარგს – მოზაიკას, რომლის იმიტაციაც (ძირითადად გუაშით ქაღალდზე) მთელ რიგ ნამუშევრებში ეფექტურად აქვს გადაწყვეტილი. მისი ნამუშევრები არაერთგზის გამოფენილა მსოფლიოს არაერთ ქალაქში, რომლებიც ყველა დროის თუ თაობისთვის ყოველთვის საინტერესო და წარმატებულია. თუმცა არანაკლებ საინტერესო პერიოდი იყო მხატვრის ცხოვრებაში, მიუხედავად ხანდაზმულობისა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიური მონაწილეობა.

საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მთავარი კურატორი, ხელოვნებათმცოდნე ირინა არსენიშვილი: “ლადო გუდიაშვილი ერთ-ერთი ორიგინალური და დიდი ნიჭით დაჯილდოვებული მხატვარი და XX საუკუნის ქართული მხატვრობის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. ლადო გუდიაშვილის ორიგინალობა მხატვრის თვითმყოფადი, ინდივიდუალური შემოქმედებითი ბუნებით, რომანტიკული მსოფლაღქმით აიხსნება, რომელიც უბიძგებდა მას თავის შემოქმედებაში რეალობასა და წარმოსახვით სამყაროს შორის არსებობისკენ, რაც, თავის მხრივ, განსაზღვრავდა გუდიაშვილის მხატვრული აზროვნების მეტაფორულობასა და ალეგორიულობას. მხატვრის შემოქმედების წყარო ქართული მითოლოგია, ზღაპრები, საქართველოს ისტორია, ძველი თბილისის ეგზოტიკური სამყარო და თანადროული რეალობა იყო. ლადო გუდიაშვილის შემოქმედებითი მეთოდისათვის რეალურისა და ფანტასტიკურის, დანახულისა და გამოგონილის, ნატურულისა და გარდაქმნილის ურთიერთკავშირია დამახასიათებელი. სახვით სისტემაში წამყვანია ხაზი – მოქნილი, მელოდიური ან წახნაგოვანი, ხაზობრივი რითმი კომპოზიციური სტრუქტურის დეკორატიულ ხასიათს ქმნის. მისი მხატვრობის საფუძველი ეროვნული ხელოვნებაა – შუა საუკუნეების კედლის მხატვრობა, გვიანი შუა საუკუნეების ხანის (XVII ს.) მინიატურა, მკვეთრად გამოვლენილი აღმოსავლური, სპარსული გავლენებით. ხაზის უზადო ოსტატობა და დეკორატიულობის დიდი ნიჭი მას გენეტიკურად ეროვნული ხელოვნების ტრადიციებთან, მის სახვით ესთეტიკასთან აკავშირებს. ლადო გუდიაშვილის მდიდარი და მარავალფეროვანი შემოქმედებითი მემკვიდრეობა ყოველთვის მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქართული და ევროპული ხელოვნების მხატვრულ ტრადიციებთან და ამავე დროს აქტიურად ეხმიანებოდა თანადროულ რეალობას. მხატვარმა ხანგრძლივი შემოქმედებითი გზა გაიარა. ამ ხნის განმავლობაში იცვლებოდა მხატვრის სახვითი სტილისტიკა და ტექნიკა, მაგრამ მისი არტისტული ინდივიდუალიზმი და მხატვრული ხელწერა ყოველთვის უცვლელი რჩებოდა. ლადო გუდიაშვილის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა XX საუკუნის ქართული ეროვნული ხელოვნების საგანძურის მნიშვნელოვანი ნაწილია.”

კულტუროლოგი ლელა იაკობაშვილი: “მთელი მისი მხატვრობა თითქოს ქორეოგრაფიული ფიგურებია, რომლებიც არა თუ ცდილობენ, მართლა გაურბიან კულტურით განპირობებულ ფორმებს და დრამატული შფოთი შეაქვთ ერთგვარ სტატიურ წარმოდგენებში ფორმებისა და ამ ფორმების კულტურული მიკუთვნებულობის შესახებ. გუდიაშვილი ევროპულ ფორმებსაც გაურბის, პარიზულ გამოცდილებასაც და აღმოსავლური მოტივების მიტოვებასაც ქორეოგრაფიული ფიგურებით ახერხებს.

ქორეოგრაფია მისი სტიქიაა. მისი ფუნჯის ყოველი მონახაზიც ცეკვაა ცეკვისათვის.

გავლენები? ალბათ უფრო ექსისტენციალური გამოცდილებები, რომელთაგან ზოგიერთი გენეტიკურ მახსოვრობას არ ასვენებს, ზოგიერთი საკუთარი, მშობლიური ქალაქის ქუჩებიდან გადასდებია, როგორც “მხიარული სასოწარკვეთის” სენი, 20-იანი წლების თბილისის სოციალური დრამა, ზოგი კი ევროპულ სამხატვრო სახელოსნოში შტუდირებისას გადაუტანია, როგორც გაუსაძლისი მონატრება ქართულისა, მხოლოდ ძალიან საკუთრივისა, ნამდვილისა და ნაღდისა. ცეკვა ხომ ყოველთვის სენივით გადამდებია, უცნაური, სხეულის ყველა კუთხე-კუნჭულის დამპყრობი უსახელო პოეტური სიმართლეა. ჰოდა ლადოც ცეკვავს, მოცეკვავე-მოთამაშეთა მთელ დასს ქმნის და მათი მაესტროა, მათი დრამატურგი და მათ დემიურგი, უსახური, ფორმაგარინდებული სოცრეალიზმის ნეკროფილურ დრამას რომ გამოუთამაშებს, გამოწვევას რომ სთავაზობს. მისი ყველა ტილოს ყველა პერსონაჟი ქორეოგრაფიული ფიგურაა, მისი ფუნჯის მონახაზებიც მოცეკვავე პოეტური მეტაფორებია – ქალის თვალის ჭრილით თუ თითების სინატიფით დაწყებული და შველის სხეულის მგრძნობიარე და მორცხვი პლასტიკით დამთავრებული. ყოველივე მის შემოქმედებაში პოეტურ ნოტას შეუპყრია და სერიოზულობის სტატიურ ნიღაბს გამოქცევია.

გახსოვთ მოცეკვავე ლადო გუდიაშვილი თეიმურაზ ფალავანდიშვილის ფილმში – “მზე შემოდგომისა”? ფილმის ყველაზე უფრო რეალისტური, დრამატული და პოეტური აკორდი – მოცეკვავე ლადო გუდიაშვილი მისი შემოდგომის წლებში, მხატვარი-მოცეკვავე. თავისი თაობის მხატვრებიდან ის ერთადერთია, ვინც ეკლესია მოხატა. ეს არ გახლდათ მხოლოდ მოქალაქეობრივი გამბედაობის ნიმუში. ეს 1946 წელი იყო. ფაშიზმისა და ბოლშევიზმის ჯოჯოხეთგამოვლილი მსოფლიოს დაღლილმა სხეულმა საქართველოშიც დაიწყო ბორგვა, რომ ჭეშმარიტების გზა მოეძებნა. მან ერთმა შებედა ამ გზას. შებედა და გაჭრა.”

http://www.museum.ge

→ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili

1913, ილია ზდანევიჩის პორტრეტი

1913, ილია ზდანევიჩის პორტრეტი

,,1913 წლის 27 იანვარი. კვირა. დილით ჯერ მესხიევთან (ჩერქეზიშვილის 70) ვიყავი, რომლისაგანაც ვიყიდე ბიჭის პორტრეტი – ,,მდიდარი კინტოს ვაჟიშვილი“. იქიდან ნიკოსთან წავედი. ის იჯდა და ჩემს პორტრეტს ხატავდა.
ნიკო მეკითხება ნასყიდი სურათის შესახებ. ჩემს სურათზე ჯერ მხოლოდ კონტურები იყო გავლებული, სხვა სურათზე, რომელსაც აგრეთვე ჩემთვის ხატავდა, ირემი უკვე დაეხატა, ფონი ჯერ არ დაემთავრებინა, ირემი შესანიშნავად იყო შესრულებული. ნიკომ ჯერ განზე გამიყვანა და მკითხა:
„როდისაა გამოფენა, ოთახს რომ მომცემდნენ, სადაც შემეძლებოდა მუშაობა, ტილოც რომ მქონდეს, ერთ თვეში ათ-თხუთმეტ სურათს დაგიხატავდით, იმაზე უკეთესებს, რომ მაქვს, „შერემეტიევის ბაღზე (ორთაჭალა) უკეთესს. შემდეგ დაუმატა: „აი, ესენი კი ჩემს სურათებს სულ აფუჭებენ, მაგალითად სურათზე კურდღელია დახატული, რა საჭიროა კურდღელი, ვის რაში სჭირდება, მაგრამ ვინც შემიკვეთა მთხოვა:
„ჩემი ხათრით დახატე კურდღელიო“. მეც ვხატავ – ჩხუბი არ მინდა. აი, ასე მიფუჭებენ ყველა სურათს.“
ჩემს კითხვაზე, დაუხატავს თუ არა ხატი, მან მიპასუხა: „ხატის მწერალი, ფერმწერი, მღებავი, მხატვარი – სულ სხვადასხვაა. ხატის მწერელი მე არ ვყოფილვარ. მხოლოდ ერთხელ დავხატე წმინდა გიორგი: „ფერმწერებმა- მართალი გითხრა, ხატვა სულ არ იციან.“

ნიკო ფიროსმანი, ლადო გუდიაშვილი, 1964

ლადო გუდიაშვილი “ნიკო ფიროსმანი“
Lado Gudiashvili “Niko Pirosmani“

→ლადო გუდიაშვილი – Lado Gudiashvili

→ფიროსმანი – Pirosmani

« Newer Posts - Older Posts »

Categories