ძველი თბილისი, ელენე ახვლედიანი, 1974

მუხრან მაჭავარიანი – Mukhran Machavariani

გილოცავ!

გილოცავ!
გილოცავ!
ახალ წელს გილოცავ.
შენ -
ვისაც სამშობლო გიყვარს…
გელა ხარ!
თინა ხარ!
შოთა ხარ!
ცირა ხარ!
ეს სულერთია -
ვინ ხარ.

ახალი წელია…
თოვლიც გვესალმება…
თოვლიც გვესალმება ციდან…
- ცრემლები?!
- ცრემლებზე – ბოდიში!
- ღიმილი?!
- ღიმილი -
რამდენიც გინდა…

ბავშვებო!
თქვენსავით
მეც ვიყავ მოსწავლე…
მე დღესაც არ ვსწავლობ განა?!
ამიტომ ერთმანეთს,
ამიტომ ერთმანეთს
ვუსურვოთ ხუთებზე სწავლა…

გვიყვარდეს სამშობლო,
სიმართლე გვიყვარდეს,
გვიყვარდეს,
გვიყვარდეს წიგნი…
რაც უნდა ისურვო,
რაც უნდა ინატრო, -
ესაა ყველაზე დიდი.

გილოცავ!
გილოცავ!
ახალ წელს გილოცავ.
შენ -
ვისაც სამშობლო გიყვარს…
ზაზა ხარ!
ლაშა ხარ!
ვაჟა ხარ!
ნინო ხარ!
ეს სულერთია -
ვინ ხარ!

1952

Posted by: burusi | 31/12/2010

პარმენ ცახელი

პარმენ ცახელი - Parmen Tsakheli

პარმენ ცახელი – Parmen Tsakheli (1866 – 1919)

ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი პარმენ ცახელი (ნამდვილი სახელი და გვარი პარმენ ივანეს ძე თვალჭრელიძე) 1866 წლის 9 ივნისს დაიბადა რაჭაში, სოფელ ცახში (ახლანდელი ამბროლაურის რაიონი). მამამისი ივანე მღვდელი იყო. წერა–კითხვა შინ ისწავლა. ცხრა წლისა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში მიუბარეს, ათი წლისა უფროსმა ძმამ ანტონმა სტავროპოლში წაიყვანა.

სტავროპოლში იგი ექვსკლასიან სამოქალაქო სასწავლებელში სწავლობდა. სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ პარმენი რაჭაში დაბრუნდა. 1883 წელს თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად.

სწორედ იმ წელიწადს გამოაქვეყნა საბავშვო ჟურნალი ნობათში პირველი ლექსი მარინე, რომელიც ხალხური ლეგენდის საფუძველზე იყო შექმნილი. ღირსეულ ლეგენდას ხალხისას ღირსეული კალამი შეხვედრია და მშვენიერია ნაწარმოები შეუმატნია ჩვენი ლიტერატურისათვის.– წერდა ამ ლექსის თაობაზე მაშინ იაკობ გოგებაშვილი. მაგრამ ‘’მარინე’’ საბავშვო ნაწარმოებად არ მიაჩნდა… იგი საბავშვო არ არის და მისი დაბეჭდვა ‘’ნობათში’’ ცოტა უადგილო იყო.

პარმენ ცახელი თბილისში მასწავლებლის ადგილს ეძებდა. ამ მიზნით გადაწყვიტა მასწავლებლობის უფლების მისაღებად გამოცდების ჩაბარება, მაგრამ ვერ მოახერხა და ისევ სტავროპოლში გაემგზავრა. ძმის შემწეობით იქ ჩააბარა სათანადო გამოცდები და მასწავლებლობის უფლება მიიღო. სოფლის მეურნეობით დაინტერესდა და ერთი წლის შემდეგ მოსკოვს გაემგზავრა. იქ შევიდა პეტროვ–რაზუმუნოვის სასოფლო–სამეურნეო აკადემიაში უმაღლესი აგრონომიული განათლების მისაღებად. უსახსრობის გამო აკადემია ვერ დაამავრა, ისე დაბრუნდა საქართველოში.

იგი დიდხანს ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას ქუთაისის ვაჟთა კლასიკურ გიმნაზიასა და წმინდა ნინოს სახელობის ქალთა სასწავლებელში. 1904–1905 წლებში მონაწილეობდა სახალხო მოძრაობაში. მის ბინას თავს აფარებნდნენ რევოლუციონერები. თვითონ ავრცელებდა რევოლუციურ პროკლამაციებს, პოლიტიკურ წიგნებს, ინახავდა იარაღს.

ცახელმა განიცადა „ თერგდალეულთა“ იდეურ-ესთეტიკური შეხედულებების ზეგავლენა. მისი შემოქმედებითი მრწამსის გამოხატულებაა ლექსები „ნანა“ (1885; აკრძალა ცენზურამ, გამოქვეყნდა 1919), „ქვეყნის ერთგული ის არის“ (1896) და სხვ.

ცახელი პოპულარული საბავშვო პოეტი იყო. მისი ლექსები და პოემები („მარინე“ 1883; „ზაალი“, 1884; „შალვას თავგადასავალი“, 1885; „გურგენ რაინდი“, 1893) მაღალი მოქალაქეობრივი და პატრიოტული შეგნებით ზრდიდა ახალგაზრდობას, უნერგავდა მშრომელი ხალხის სიყვარულს, უსამართლობის სიძულვილს. ცახელმა თარგმნა ი. კრილოვის იგავ-არაკები.

მოკლეს 1919 წლის 31 აგვისტოს, ქუთაისში.

თამაზ ჩხენკელი - Tamaz Chkhenkeli (ფოტო ცირა ბარბაქაძის)

თამაზ ჩხენკელი – Tamaz Chkhenkeli (1935 – 2010)

თამაზ ჩხენკელი – “თავისუფლება”

მე ვარ ჭრილობა იმ მიწისა, რომელსაც ჰქვია
ღალატი, შური და მდუმარე ჭაბუკთა ჟინი,
მაგარმ შენ სად ხარ, რომლის შუბლზე ყველაზე დიადს
ფიქრს უუნათლესს შევიცნობდი მტკივანი ჩინით.

მე ვარ ჭრილობა იმ მიწისა, რომელსაც ჰქვია
ორივე მუხლზე დაჩოქილის შური და ბოღმა,
და შენ გეძახი, რომ გულში მაქვს ჩამჯდარი ტყვია
და ტყვია იგი უკანასკნელ ბრძოლიდან მომყვა.

შენშია მზერად სიამაყე უხდენელ კვიცის
და მზედ – სიუხვე, დაგროვილი გლახაკთა მიერ,
შენ ჯერ არ ჩანხარ და მზესავით აღდგები, ვიცი,
შენ ჯერ არ ჩანხარ და გაღმერთებ ყველაზე ძლიერ.

და თუ ვარ წყლული იმ მიწისა, რომელსაც ჰქვია
გლახაკთა შური და ჭაბუკთა უძირო ოხვრა,
მე შენ გეძახი, რადგან ვიცი, ადრე თუ გვიან
ყველაზე ძლიერ და სრულყოფილ სიცოცხლით მოხვალ.

1947 წ.

დამახსოვრებული და ჩაწერილი ლანა ღოღობერიძის მიერ

პარმენ ცახელი - Parmen Tsakheli

პარმენ ცახელი – Parmen Tsakheli (1866 – 1919)

მძინარე დედა

სარკმლიდანა მთვარის შუქი
დაღონებით იყურება
და მშობელის ღარიბ ლოგინს
ეკრობა და ეწურება.

ძველ კონკებში გახვეული,
მას ყმაწვილი უწვდის ხელებს,
შეჰტიტინებს ,,აღუ-აღუს”,
ღუღუნებს და შეღიმილებს.

და მნათობიც ტანჯვის შვილსა
მხიარულად დაჰხარის თავს,
ტუჩში ჰკოცნის, უკამათლებს
სხივებსა და გულში იკრავს.

ყმაწვილთანვე მიწოლილი
ძილში ბოდავს მისი დედა
და ვინ იცის, ტანჯულ ძილში
რაზედ ფიქრობს, ან ვისზედა.

ჯაფისაგან დასუსტებულს,
საცოდავს და შესაბრალებს,
არვინ იცის, შიგნით გულში
რა ცეცხლებიც უტრიალებს.

ფერმიხდილი, გულმოკლული
შრომისაგან განისვენებს,
მაგრამ შიმშილი და ხვედრთან
ბრძლოლა ძილშიაც არ ასვენებს.

ბევრი ტანჯვის განაცადი
ზეზეურად ჩამომდნარა,
დაუცია უმართლობას,
მაგრამ ჯერეთ არ მომკვდარა.

არც მოკვდება!- თუმც კი ტანჯვა
კიდევ ელის მას მრავალი,
მაგრამ ყველამ რად არ იცით,
რომ მისია მომავალი!

იმისთვისაც გათენდება
და დადგება გაზაფხული,
ხვალ ნაყოფებს გამოიღებს
დღეს ნათესი მიწა-ხნული!

ხელში მარდად ნამგალს იგდებს,
რა იშოვნის იგი ალოს,
და გმირულად გამოთიბავს
პურში გამორეულ ღვალოს!

ძირიანად ამოაგდებს
კეთილ თესლის წამჩრდილვევლსა
და მომავლით გაიხარებს,
დაივიწყებს წასულ ძველსა!

ვით დღემდე სხვებს გაუღიმებს
გაზაფხულზეც მასაც ბედი
და ყოველ მხრივ იამაყებს
თავმომწონე ვითა გედი !

პარმენ “ცახელი” თვალჭრელიძე 1884 წ.

***

ახალი წელი

ახალმა წელმა მცინარედ
მოუკაკუნა კარებსა
და დაიძახა ,,იფხიზლეთ,
ნუღარა ხუჭავთ თვალებსა.

ფარულად მოიპარება
თქვენსკენა მომავალიო
და მასთან შეყრა გულწრფელად
აწ არის თქვენი ვალიო.

გაიმამაცეთ მკლავები,
ქუდი მიარტყით ჭერსაო,
ახალს ახალი მოსთხოვეთ,
წესი აუგეთ ძველსაო!”

პარმენ “ცახელი” თვალჭრელიძე 1884წ.

***

ჩემს შვილს თამარს

ხალხის მწარე ბედ-იღბალზე
ცრემლი ვღვარე მრავალი,
მაგრამ ცრემლი ცრემლად დამრჩა,
ვერ დავძლიე მტარვალი.

გული გატყდა, დაცხრა სულიც,
თმა შეჭრელდა ჭაღარით.
ხალხის ბედის აყვავება
აღარ ძალმიძს აღარრით.

ჩემი სულის მისწრაფებას
შენღა გიძღვნი, თამარო,
მინდა ჩემი იდეალი
აწ შენ ააკამარო!

ბედთან ბრძოლამ დამიდუნა
უღვთოდ გული და ხელი;
წინანდელის აღმაფრენით
ვერ ცახელობს ცახელი.

აწ ასპარეზს შენ დაგითმობ,
შენ გადმოგცემ აზრს და სულს
გულსა სჯერა, რომ შეავსებ
შეუვსებელ ჩემ წარსულს…

ერში აზრის სათესველად
აწ შენ გზრდი და გამზადებ,
და მჯერა, რომ ქვეყნისათვის
წმინდა მსხვერპლად თავს დადებ…

გულს ჩაშუქდა რაღაც ფიქრი
და იმის აზრს მივხვდი მე;
ვგრძნობ, რომ წელში იმართება
ჩაგრული და ტვირთმძიმე.

ჩქარა ქვეყნად გაიმარჯვებს,
ვინც დღეს არის ტანჯული,
ავს ავობა არ შერჩება,-
დროა მისი მსაჯული.

და იქამდე თუ მოგიკვდე,
დამფლა, დამასამარო:
ქვეყნის ბედზე საფლავში რამ
ჩამომძახე, თამარო!

***

ბებია და მისი შვილიშვილები

მძიმედ დაჭრილი მხეცივით
გამწარებულად მყვირალი,
მინდვრად და მთაში გლოვის ხმით
საზარლად ღმუის გრიგალი!

ხან რისთვის დაიგრიალებს,
თოვლსა ხვეტს მინდორ-ველადა
და ხეებს ჩაფიქრებულებს,
აკვნესებს გულსაწყევლადა!

ხან კი კარს უკან ქვითინებს,
თითქოს სიცივით კვდებაო,
და სახლში გასათბობელად
შემოსვლას გევედრებაო.

ცეცხლის პირს დამშვიდებული
ზის და საუბრობს ბებია,
მისი ხელობა ზღაპრები
და ძველი არაკებია.

მას ყურს უგდებენ მდუმარედ
იმისი შვილიშვილები,
გუგულებივით მის გვერდით
საყვარლად ჩასხდომილები.

ხან ჩააფიქრებთ ზღაპრები,
ხან წყნარად ჩაეცინებათ,
და რა სძლევთ ძილი,- ბებიის
მუხლებზე მიეძინებათ.

პარმენ “ცახელი” თვალჭრელიძე 1884 წ.

***

მკერავი გოგუცუნების სიმღერა

დროს ვეღარ ვკარგავთ, სწორებო,
მზემ ცაში იწყო ნავარდი,
დილის ნიავმა გაფურჩქნა
ცისფერი ია და ვარდი.

ხელსაქმეს ხელი მოვკიდოთ,
ტკბილად დავმღეროთ ერთიცა;
შრომისთვის კაცი დაგვლოცავს;
და მოგვიწონებს ხალხიცა.

შრომა ახარებს კაცის გულს
და ავარჯიშებს რონესა,
უქონელსა სძენს ქონებას,
მეტს აძლევს ცოტას მქონესა.

საქმეს შეუდგეთ სწორებო,
ხელიხელგადახვეულნი,
სწავლისთვის, მარტო სწავლისთვის
ვართ აქ ყველანი მოსულნი.

ვინც რომ შრომაში, სწავლაში
ბეჯითია და კარგია,
იგი ყველასტან ყოველთვის
ამხანაგადაც კარგია.

კეთილი საქმე ყოველთვის
შავ სიღარიბის მტერია;
ვინც წმინდა საქმეს ჯანს ახმარს,
ყველა მის მადლიერია.

პარმენ “ცახელი” თვალჭრელიძე 1883 წ.

« Newer Posts - Older Posts »

Categories