Posted by: burusi | 07/06/2011

გიგი თევზაძე – “ყველა დემოკრატიული სახელმწიფო ეროვნულ კონსესუსზე დგას”

გიგი თევზაძე – Gigi Tevzadze

გიგი თევზაძე – “ყველა დემოკრატიული სახელმწიფო ეროვნულ კონსესუსზე დგას”

რუსეთმა კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ საქართველოში ნაციონალური თანხმობა ჯერ კიდევ არ არსებობს

მიმდინარე მოვლენებზე საუბრობენ ილიას უნივერსიტეტის რექტორი გიგი თევზაძე და ამავე უნივერსიტეტის პროფესორი დავით აფრასიძე

გიგი თევზაძე: ჩემი აზრით, ამ დიალოგისას არ უნდა შევაფასოთ ის მოვლენები, რაც 25 და 26 მაისს მოხდა. თუნდაც იმიტომ, რომ ასეთი ძალიან ბევრი შეფასება მოვისმინეთ. ვფიქრობ, ამ დიალოგის მიზანი უნდა იყოს არა იმდენად ემოციური, არამედ უფრო ინტელექტუალური ახსნა და გაგება იმისა, რა მოხდა, რატომ მოხდა, რას ველოდით, სად მივიღეთ ის, რასაც ველოდით, სად – არა. რა არის მოტივები და სისტემები, რომლებმაც 21-26 მაისს მიმდინარე მოვლენები განაპირობეს. ვფიქრობ, თეორიების ის ცოდნა და გამოცდილება, რომელიც ჩვენ გაგვაჩნია, შეგვაძლებინებს მაქსიმალურად ავერიდოთ შეფასებებს და მოვახდინოთ მეტ-ნაკლებად ზუსტი აღწერა.

დავით აფრასიძე: არც მორალურ-ზნეობრივი შეფასებები უნდა იყოს დღეს ჩვენი ამოცანა, რადგან სოციალურ რეალობაში განვითარებულ პროცესებს და დამდგარ შედეგებს ნეიტრალური ახსნა ესაჭიროება. შეიძლება რაღაც მოგწონდეს, რაღაც – არა, ჩვენი დამოკიდებულებები ისედაც არსებობს და ამას თავისი, სხვა მიზეზები აქვს. ვფიქრობ, დღეს უნდა ვისაუბროთ ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა თუნდაც, სახელმწიფოს ფუნქციები, როლი, მოლოდინი, ანუ რა მოეთხოვება სახელმწიფოს, როგორ ასრულებს ამ ყველაფერს და რატომ ასრულებს ასე…

გიგი თევზაძე: …და რატომ შეასრულა ასე. ჩვენი პოზიცია ყველასთვის ცხადია, ვინც გვიცნობს, და ასევე, ზოგიერთი ისეთისთვისაც, ვინც არ გვიცნობს – ჩვენ, მე და თქვენ, ვართ ამ ხელისუფლების მხარდამჭერები, ესაა ჩვენი სამოქალაქო პოზიცია, მაგრამ, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ეს ამავე დროს არის ჩვენი თეორიული პოზიციაც (საქართველოში ეს ხშირად ერევათ), და რომ ჩვენი თეორეტიზება ექვემდებარება ჩვენს სამოქალაქო, ანდა პოლიტიკურ პოზიციას. უფრო პირიქით. ჩვენ გვაქვს გამოცდილება და ცოდნა სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებებში, ცოტა სხვა მეცნიერებებშიც და ამიტომ ვფიქრობ, შეიძლება ვცადოთ დიალოგი, რომლის მიზანი არ იქნება არც ვინმესთვის მხარის დაჭერა, ანდა, შეფასება.

დავით აფრასიძე: ერთი კითხვა მაქვს – გამოვტოვოთ რაღაც ცვლადები? დიალოგს გარეთ გავიტანოთ გარე ფაქტორები?

გიგი თევზაძე: მაგალითად?

დავით აფრასიძე: რუსეთის ფაქტორი…

გიგი თევზაძე: არა, რატომ?

დავით აფრასიძე: ანალიზის დროს, მეთოდოლოგიურად შეიძლება…

გიგი თევზაძე: ცხადია, ასეც შეიძლება. სხვათა შორის, ამ ბოლო დროს გაკეთებული ე.წ. ექსპერტული შეფასებები, ძირითადად, რუსეთის ფაქტორს მიღმა იყო. ბევრმა თქვა – ორი მხარე და ა.შ. თუმცა, ეს არ არის მაინცდამაინც საინტერესო.

დავით აფრასიძე: პრინციპში, რუსეთის ფაქტორი ცალკეულ მიზეზობრივ ცვლადებს აძლიერებს, მაგრამ უამისოდაც ჩვენ საქმე გვქონდა სახელმწიფოს (და საზოგადოების) გამოწვევის ფაქტთან. ცხადია, ამას რუსეთის ფაქტორი აძლიერებს და ართულებს. ეს ფაქტორი რომც გამოვტოვოთ, სახელმწიფოს მხრიდან მისი ფუნქციის შესრულებისადმი დამოკიდებულება მაინც რჩება. მოდით, სწორედ ამაზე ვისაუბროთ…

გიგი თევზაძე: პირიქით, მოდით არ ვისაუბროთ ამაზე… მე სულ არ ვფიქრობ, რომ ეს სხვანაირად არ შეიძლებოდა მომხდარიყო. არ მინდა სახელმწიფოზე ლაპარაკი, რადგან აქამდე მოსმენილი ძალიან ბევრი ექსპერტული შეფასება სახელმწიფოს უპირობო ღირებულებაზე, ან მორალზე იყო აგებული და ისე გამოვიდა, თითქოს სახელმწიფო მორალს არ სცნობს, ანუ არ სცნობს სენტიმენტებს. მე კი მგონია, რომ პირიქით – 21-16 მაისის ამბებში მონაწილეთა – იქნებოდა ეს სახელმწიფო, ოპოზიციური პარტიები თუ სამოქალაქო საზოგადოება, – სენტიმენტების გამო მოხდა ბევრი რამ და ახლაც ამიტომ ხდება. ამიტომაც არ მგონია, რომ სახელმწიფოს და მისი არსის შესახებ უნდა ვილაპარაკოთ. ბოლოს და ბოლოს, იმაზე უკეთესი რა უნდა ვთქვათ, რაც თუნდაც ქართულად ნათარგმნ პოლიტიკის და დემოკრატიის შესახებ სახელმძღვანელოებში წერია. მაგრამ, ვფიქრობ, პოლიტიკურ მხარეზე საუბარი შეგვიძლია. აქ სამი ძირითადი საკითხია – 1. მომხდარის სოციალური მიზეზები და აქვე ვამბობ, ეს მიზეზები არ დაიყვანება სოციალურ გაჭირვებაზე, თუმცა, ღარიბი ხალხის მონაწილეობა მიტინგში ფაქტია. რაზეც უნდა ვილაპრაკოთ. 2. ფსიქოლოგიური მიზეზები – ესეც ძალზე მნიშვნელოვანია, რადგან როცა ხალხი დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობს ერთ ჰომოგენურ პოლიტიკურ და სოციალურ სივრცეში, მათ მსგავსი სურვილები, მოქმედებები უყალიბდებათ, და 3. მომხდარის პოლიტიკური მიზეზები.

დავით აფრასიძე: ვფიქრობ, მთელი ამ პროცესის ერთ-ერთი მიზეზი არის ის, რომ პოლიტიკურ ძალებს თვითრეალიზაციის პრობლემა უდგათ. საქართველოში ჯერ კიდევ მიმდინარეობს პოლიტიკური ინსტიტუტების ჩამოყალიბების და ამ ინსტიტუტების კონსოლიდაციის პროცესი. პოლიტიკური ჯგუფები ამ ინსტიტუტებიდან უცბად ამოვარდებიან ხოლმე და ასევე უცბად აღმოჩნდებიან გაზრდილი მოლოდინების და ძალიან შეუთავსებელი რეალობის წინაშე. ასე დაემართა, მაგალითად, ბურჯანაძეს, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში იყო პარლამენტის თავმჯდომარე, პრეზიდენტობის მოვალეობის ორგზის შემსრულებელი და უცებ, ერთი ნაბიჯით აღმოჩნდა ისეთ პოლიტიკურ სივრცეში, რომელშიც აბსოლუტურად დაკარგა ყველაფერი – არ ვგულისხმობ მაინცდამაინც ქონებრივ საკითხებს ან პოლიტიკურ სტატუსს. ამდენად, აქედან გამომდინარე შეიძლება ითქვას, რომ მისი რადიკალიზაციის გზაზე დადგომა წინასწარ იყო განსაზღვრული. სამწუხაროა, რომ ჩვენი პოლიტიკური სისტემა ასეთ რადიკალიზმს შობს.

გიგი თევზაძე: მაინც ვფიქრობ, რომ საზოგადოების ცხოვრებაში პოლიტიკური კონსენსუსი ძალიან დიდ როლს ასრულებს. ბევრი საუბარია, რომ არ არსებობს საშუალო ფენა და ბევრი სხვა რამ, მაგრამ არათუ ეს, გაზიარებული აზრიც კი არ გაგვაჩნია. მეგონა, 2008 წლის ომის მერე პოლიტიკური კონსენსუსისკენ, იმ ჩარჩო-იდეისკენ წავედით, რომელსაც ყველა ფენისა და სტატუსის ადამიანი იზიარებს. მეგონა, ომის მერე ეს არსებობდა, მაგრამ სწორედ ბურჯანაძის და ოქრუაშვილის აქტიურობამ და შემდეგ იმ პროტესტმა “ძალადობის წინააღმდეგ”, რომელიც 27 მაისს პარლამენტის წინ მოეწყო, დამიტოვა შთაბეჭდილება, რომ თუნდაც წარმოსახვითი პოლემიკა ეროვნული კონსენსუსის არსებობა-არარსებობის და საერთოდ მიზანშეწონილობის შესახებ ისევ მიმდინარეობს. ახლა ისევ დაიწყო ლაპარაკი – ერთი მხარე და მეორე მხარე. ომის შემდეგ კი, ვერც ერთი პარტია ვეღარ საუბრობდა, რომ არსებობს ორი გზა – ჩრდილოეთით და დასავლეთით, ანუ დემოკრატიის გზა და ე.წ. სუვერენული დემოკრატიის გზა, რასაც პუტინი ამბობს. ამაზე ვერავინ ლაპარაკობდა. მაინც ვფიქრობ, რომ რუსეთმა გარკვეული აზრით, მიზანს მიაღწია და კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ საქართველოში ნაციონალური კონსესუსი ჯერ კიდევ არ არსებობს.

დავით აფრასიძე: რისი ბრალია, რომ არ არის ასეთი თანხმობა?

გიგი თევზაძე: თუმცა, ახლა ეს თანხმობა უფრო მეტად არსებობს, ვიდრე 2007 წელს. 2007 წელს ნაციონალური პოლიტიკური კონსესუსი უფრო არ იყო და ბევრი სწორედ ამ კონსენსუსის არარსებობის გამო დადიოდა ნოემბრის მიტინგებზე. სრულიად დარწმუნებული ვარ, რომ მარტივად იმის თქმა, რომ ყველა ეს პოლიტიკოსი და მიტინგებზე მისული ხალხი რუსეთის აგენტია, არასწორია. რა თქმა უნდა, მათი დიდი უმრავლესობა არ არის რუსეთის აგენტი და არც რუსეთის მხარდამჭერი. მაგრამ, 2007 წელს მართლა ორად იყო გაყოფილი აზრი და იმიტომაც მივიდა იმდენი ხალხი მიტინგებზე. ამიტომაც იყო მხარდაჭერა, ამიტომაც გააკეთეს ინტელექტუალებმა ასე განზე გამდგომი შეფასებები: ისიც ცუდია, მაგრამ მე იმიტომ მივდივარ, რომ ის, ან ეს ცუდი გამოვასწორო. ომმა თითქოს გააქრო ასეთი დისკუსიის შესაძლებლობა. რუსეთმა და ბურჯანაძემ კი, იმის ჩვენება მოახერხეს, რომ ქვეყანაში ჯერ კიდევ არ არის ეროვნული თანხმობა. ეს ჩანს თუნდაც იმ ხალხის რაოდენობიდან, ვინც იმ მიტინგზე მივიდა და ვინც 27 მაისს გამოვიდა და თქვა, რომ ესაა ორი მხარე და ჩვენ ორივე მხარეს არაძალადობისკენ მოვუწოდებთო. ეს ცხადია არ იყო რუსეთის მხარდაჭერა, უბრალოდ, ამ ხალხმა აჩვენა, რომ ჯერ-ჯერობით ეროვნული კონსენსუსის არსებობაზე ლაპარაკი ადრეა.

დავით აფრასიძე: თუმცა, ზრდა მაინც გვაქვს – მოსახლეობის იმაზე გაცილებით მცირე ნაწილი იღებდა მაისის მიტინგებში მონაწილეობას, ვიდრე ეს იყო 2007 წელს. აგრეთვე პოლიტიკური პარტიების მხოლოდ სეგმენტირებული ნაწილია ჩაბმული ამ პროცესებში.

გიგი თევზაძე: მართალია, ეს ზრდა გვაქვს, მაგრამ წარმოვიდგინოთ რის საშუალებას აძლევს ჩვენს პოლიტიკურ მტერს, რუსეთს: 21-დან 26 მაისამდე განვითარებული მოვლენები, მიტინგის დაშლა და შემდეგ დაახლოებით 3000-იანი მიტინგი, რომელიც 27 მაისს სოლიდარობის მოწოდებით გაიმართა – ამ ყველაფერმა ისევ მისცა რუსებს იმედი. ცხადია, მათ ეშინოდათ, რომ საქართველოში ეროვნული კონსესუსი შედგა და ღია ომის გარდა, სხვა შანსი აღარ ჰქონდათ. ამ ყველაფერმა კი რუსებს დაანახა, რომ არამარტო ადამიანების პატარა ჯგუფი არ მონაწილეობს ეროვნულ თანხმობაში, არამედ ინტელექტუალთა ერთი ფენაც განზე დგას. ეს მათთვის აქამდე არსებული აგრესიული პოლიტიკის გაგრძელების კარგი საფუძველია. ე.წ. სოლიდარობის მიტინგი იყო მოწოდება ორივე მხარისთვის, შეეწყვიტათ ძალადობა. ეროვნული კონსესუსის არსებობის შემთხვევაში, ინტელექტუალური დისკურსის მატარებლებს უნდა ეთქვათ სახელმწიფოსათვის, რომ ცუდი ფორმებით მოხდა ეს ყველაფერი, რომ დამნაშავე უნდა დაისაჯოს, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ მოხდებოდა სახელმწიფოს და მისი დაშლის/დანგრევის მოსურნე პოლიტიკური ძალის ერთ დონეზე დაყენება.

დავით აფრასიძე: ერთი რამეც არის – იმ ფენას, რომელიც ორ მხარეს მუდამ მოუწოდებს შერიგებისკენ, საკუთარი თავი ამ კონსენსუსის მიღმა ჰყავს დაყენებული.

გიგი თევზაძე: ჰო. ის თვლის, რომ ეს კონსესუსი მისი საქმე არ არის.

დავით აფრასიძე: ანუ, ის იმდენად “დამოუკიდებელია”, რომ სახელმწიფოსთან მიმართებაშიც კი, თითქოს განყენებული მსაჯულის ფუნქცია აქვს აღებული.

გიგი თევზაძე: თუმცა, ეს არ არის რომაული და ბერძნული მსაჯულის პარადიგმა. ვთვლი, რომ ესაა კანონიერი ქურდის პარადიგმა. იარლიყების მიწებება არ მინდა, მაგრამ აქ ფარისევლობასაც აქვს ადგილი, – ძალადობის ამ მოწინააღმდეგეთაგან არავინ აპროტესებდა, როცა მომიტინგეები საზოგადოებრივი მაუწყებლობის წინ სცემდნენ ჟურნალისტებს. თუმცა, ეს დეტალებია და ამის შეფასება დღეს ჩემი მიზანი არ არის.

დავით აფრასიძე: მაინც რატომაა ინტელექტუალთა ეს ნაწილი განზე გამდგარი ნაციონალური თანხმობის მიღწევის დისკურსში?

გიგი თევზაძე: არამარტო ეს ნაწილი, არამედ სხვა ნაწილიც და პირდაპირ უნდა ითქვას, რომ ეს უკვე ხელისუფლების ბრალია. ის პოლიტიკა, რომელსაც ხელისუფლება ეროვნული თანხმობისთვის ატარებს, საკმაოდ სუსტია და არათანმიმდევრული. თუნდაც იქიდან დავიწყოთ, რომ ეროვნული იდენტობის დღევანდელ ვერსიაში ძალიან აქტიურად მონაწილეობს მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელიც არ შეიძლება იყოს დამოუკიდებელი ქვეყნის შესახებ კონსესუსის ნაწილი, რადგან ის ძალიან კარგ, შეიძლება ითქვას, დაქვემდებარებულ ურთიერთობას ინარჩუნებს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან. მაგრამ, სახელმწიფო ამ დისკურსის კორექტირებისთვის ცოტას აკეთებს. არადა, ეკლესიებში ხშირად ქადაგებენ, რომ რუსები ჩვენი ერთმორწმუნე, ზოგ შემთხვევაში, უფროსი ძმები არიან. ის ფორმულირება, რაც ხელისუფლებამ ბოლო დროს აირჩია, რომ ის მომხრეა რუსეთთან დიალოგის, ოღონდ ქვეყნის დამოუკიდებლობის და ტერიტორიის ხელშეუხებლობის ფონზე, თითქოს მისაღები უნდა იყოს ეკლესიისთვისაც, მაგრამ ასე არ ხდება.

დავით აფრასიძე: ჩემი აზრით, პარადოქსივითაა, რომ ამ დისკურსში მართლმადიდებლობის შემოტანით, ხელისუფლება თითქოს ცდილობს გააფართოოს ეს სივრცე და ისინი ჩართოს ამ იდეაში, ვინც არაა ჩართული, მაგრამ, ეს მოჩვენებითი სტაბილურობის შესაქმნელი მოკლე გზაა. თუმცა მაინც მგონია, რომ რაღაცნაირად, ნაბიჯ-ნაბიჯ წინ ვართ. თუნდაც მედია ავიღოთ – რამდენიც არ უნდა ვიკამათოთ, მედიაში ნელ-ნელა ეს ჩნდება – არ ვამბობ, რომ მედია კარგად პასუხობს ყველა ამოცანას, მაგრამ უფრო ნაკლებად არის რუსული სენტიმენტები. მართლმადიდებლობა ჯერ კიდევ უხვად არის.

გიგი თევზაძე: ეკლესია ხდება პოლიტიკური და აშკარად მონაწილეობს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. სანამ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია თვითონ არ იტყვის, რომ მე სხვა ვარ და რუსეთის ეკლესია – სხვა, ისევე, როგორც ამას მმართველი პოლიტიკური გუნდი ლაპარაკობს რუსეთზე, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ვერასოდეს იქნება ნაციონალური კონსესუსის ხელშემწყობი, ეს ფაქტია. მე მესმის რატომ არის ეს რთული ეკლესიისათვის – მაღალი სამღვდელო იერარქების უმრავლესობას რუსეთში აქვს დამთავრებული სასულიერო სასწავლებლები და ასეთ შემთხვევაში ძალიან რთულია გაემიჯნო საკუთარ იდენტობას. სანამ ქართული ეკლესია თავს არ გამიჯნავს რუსული ეკლესიისგან, ის ეროვნული თანხმობის მიღწევაში ყოველთვის ხელისშემშლელი იქნება. აღსანიშნავია, რომ ეკლესიის წარმომადგენლებიც, ისევე, როგორც “ობიექტური” ექსპერტების ნაწილი, სახელმწიფოს და მისადმი დაპირისპირებულ, მისი დანგრევის მოსურნე პოლიტიკურ ძალას ერთ სიბრტყეზე აყენებს.

ჩვენ დღეს იმაზე კი არ ვლაპარაკობთ, რა ტიპის დემოკრატია გვინდა, ჩვენ ახლა ვლაპრაკობთ იმაზე, რომ ყველა დემოკრატიული სახელმწიფო დგას ეროვნულ კონსესუსზე, ამის გარეშე წარმოუდგენელია, – დემოკრატია არ იქნებოდა, რომ არ ყოფილიყო ეროვნული კონსესუსი. შესაბამისად, არ იქნებოდა არც ადამიანის უფლებების დაცვაც. ყველანაირი თანამედროვე სახელმწიფო – ტოტალიტარული, დემოკრატიული, მონარქიული – დგას ეროვნულ კონსენსუსზე. სხვა პირობა უბრალოდ არ არსებობს.

დავით აფრასიძე: ეროვნული კონსესუსის გარეშე დემოკრატია ქაოსია. ერთი საინტერესო მომენტიც არის, – მე მაინც მგონია, რომ ჩვენი დღევანდელი მდგომარეობა ფორმირების პროცესის ნაწილია. ერთი მხრივ თანხმობის კონტურები გამოკვეთილია, მეორე მხრივ, გვაქვს ლიბერალიზმის პოპულარიზაცია თუ ფსევდოპოპულარიზაცია და ამავდროულად ვხედავთ ინტელექტუალების ნაწილის განზე დგომას. ერთ რამეს დავაკვირდეთ – ერთი მხრივ გმობენ, რომ მოძალადე ხელისუფლებამ საკუთარი მოსახლეობის წინააღმდეგ გამოიყენა ძალა და მაშინვე ამატებენ, რომ ისინი ბურჯანაძის ამომრჩევლები არ არიან, არამედ არიან ნეიტრალურნი. ჩემი აზრით, არამხოლოდ რომელიმე პოლიტიკური ძალისგან დისტანცირებასთან გვაქვს საქმე, არამედ მთელი პოლიტიკური პროცესისგანაც.

გიგი თევზაძე: ეს უკვე სხვა თეორიაა, რომელზეც ჩვენ ახლა არ ვსაუბრობთ და რომელიც სწორედ ეროვნული კონსესუსის წინააღმდეგ არის მიმართული. ეს სხვა ისტორიაა.

ბევრს ლაპარაკობენ მიტინგის დაშლა-დარბევაზე. ერთი ნაწილი ამბობს, რომ დაშლა იყო ლეგიტიმური, რასაც საერთაშორისო ორგანიზაციებიც უჭერენ მხარს. ხელისუფლებისადმი ლოიალურ ექსპერტებს მოჰყავთ საფრანგეთის, საბერძნეთის თუ ინგლისის და სხვა მაგალითები. მეორე მხარე ამბობს, რომ ეს იყო გადამეტება, დაჩეხვა და მსგავსი… დავანებოთ თავი იმას, ვინ როგორ წავიდა, ვინ როგორ ურტყამდა და რატომ. საქმე ისაა, რომ დღეს საქართველოში არ არის ის ვითარება, რაც არის საბერძნეთში, ბრიტანეთში, ან საფრანგეთში. შევეცდები ავხსნა რატომ: წარმოიდგინეთ პოლიციელი, რომელიც მიდის მიტინგის დასაშლელად. როდესაც მიტინგს ევროპულ ქვეყანაში შლიან, პოლიცია ასრულებს თავის საქმეს – მათთვის ეს ჩვეულებრივი სამუშაოა, ამისთვის არის ის დაქირავებული, გააკეთებს თავის საქმეს და დაბრუნდება სახლში.

ის პოლიცია, რომელიც ჩვენთან შლის მიტინგს, მხოლოდ სამუშაოს კი არ ასრულებს, ის თავის ოჯახსაც იცავს. იმიტომ, რომ იცის, ხალხი, ვისაც ის შლის, გამარჯვების შემთხვევაში მის ოჯახს ემუქრება, მას ემუქრება. მას სულ არ აქვს განცდა, რომ სააკაშვილი თუ წავა და ვთქვათ, ბურჯანაძე მოვა, ყველაფერი ისევ ისე დარჩება, როგორც იყო. არა! ბურჯანაძის მოსვლა მთელი სისტემის ცვლილებას ნიშნავს. ყველას ავიწყდება, რომ ეს პოლიციელი ამ საზოგადოების წევრია. გარეგნულად ისიც და სახელმწიფოც ისევე იქცევა, როგორც დასავლური დემოკრატიული სახელმწიფო – ასრულებს ბრძანებას, იცავს ვადებს, მაგრამ სინამდვილეში ჩვენთან მიმდინარეობს ომი თანამედროვე სამოქალაქო ლეგიტიმური საშუალებებით. სამწუხაროდ დღეს არ გვაქვს საქმე ეროვნული თანხმობის საფუძველზე მმართველების ცვლის შესაძლებლობასთან, დღეს სახეზეა ეროვნული კონსესუსის არარსებობა და მცდელობა სახელმწიფო ჩანაცვლდეს არასახელმწიფოთი. შეიძლება, პოლიციელი თავიდან მშვიდად შლის მიტინგს, მაგრამ, შემდეგ, ახსენდება, რომ ის ხალხი მის ოჯახს ემუქრება. ანდა, თავიდანვე ახსოვს ეს და შემდეგ თავს ვეღარ იკავებს. ეს კი, პოლიციისთვის ფსიქოლოგიურად სულ სხვა მდგომარეობაა და განსხვავდება სტაბილური დემოკრატიის ქვეყნების პოლიციელის მდგომარეობისგან. ეს ასე იქნება იქამდე, ვიდრე არ შევთანხმდებით, რა არის ჩვენი ეროვნული ჩარჩო-იდეა და რას არ ვაყენებთ ეჭვქვეშ პოლიტიკური აქტიურობისას. რაც შეეხება პრინციპულ პროტესტს სახელმწიფოს, როგორც ძალადობის ინსტრუმენტის წინაამღდეგ, ამის უფლება ყველას აქვს, მაგრამ აზრის ისტორია აქაც გვთავაზობს მოქმედების წესს: არა ხელისუფლების წინაღმდეგ მიტინგში მონაწილეობა, რადგან შენ ამ შემთხვევაში სხვა ძალადობის ხელისშემწყობი გამოდიხარ, არამედ – სრული განდგომა და ტბის პირას სრულიად დამოუკიდებელი ცხოვრება, როგორც ამას დევიდ ტორო აკეთებდა – და რომელიც აქამდე რჩება სახელმწიფოს შეურიგებელი მოწინააღმდეგის სიმბოლოდ.

დავით აფრასიძე: რეალურად, 21-26 მაისს პრობლემა ნაციონალურ დონეზე კი არ იდგა, არამედ ნაციონალურ ცვლილებაზე იყო საუბარი. ეს სისტემაში მოქცეული პროტესტი არ იყო, ეს იყო სისტემის შეცვლისკენ მიმართული პროცესი. ცხადია, ასეთ შემთხვევაში პოლიციის დამოკიდებულებაც და ვალდებულებაც სხვაა და სახელმწიფოსიც.

გიგი თევზაძე: სამწუხაროდ, ეს არ იყო ჩვეულებრივი შუაევროპული მიტინგი და ასევე, არ იყო შუაევროპული მიტინგის დაშლა: ეს განსხვავება სწორედ იმ სისასტიკეში გამოჩნდა, რომელიც პოლიციელებმა გამოავლინეს. გაიხსენეთ, მანამდე ყველაფერი ნორმალურად მიდიოდა – იდგნენ, მივიდნენ, გააფრთხილეს და რაც არ უნდა აქცენტი გადაიტანონ იქ მყოფ სოციალურად გაჭირვებულ ხალხზე, მიტინგი სწორედ იმიტომ ტარდებოდა, რომ სახელმწიფო შეეცვალა, ანუ ჯერ კიდევ არასაყოველთაოდ ქცეული თანხმობა შეეცვალა სხვა თანხმობით, ანდა, უთანხმოებით. სწორედ ამ სისასტიკეში გამოჩნდა, რომ ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როდესაც ყველა პოლიციელი მიტინგის დაშლის ბრძანებას ძალიან პირადულად აღიქვამს – და არა უბრალოდ სამსახურეობრივ დავალებად. ე.წ. ზვიადისტების მიტინგების პოსტ-ჯაბასეული დარბევები ასეთი არ იყო. მაშინ ზვიადისტები შევარდნაძის და არა სახელმწიფოს წინააღმდეგ გამოდიოდნენ, შესაბამისად, პოლიციელს არც პირდაპირ და არც ირიბად არ ემუქრებოდნენ.

კიდევ ერთი რამ იწვევს ფსიქოლოგიურ ცვლილებებს – სახელმწიფოს ტიპის ცვლილება. ანუ, ჩვენი სახელმწიფო ცდილობს (ხანდახან არ გამოსდის, მარამ ცდილობს) რომ არ იყოს “მამა”. ჩვენ ყველანი გავიზარდეთ ისეთ ვითარებაში, როდესაც სახელმწიფო იყო “მამა”. დაშლა-დარბევის შემდეგ საპროტესტო შეფასების მთელი კონტექსტი ასეთი იყო: როგორ შეიძლება სახელმწიფომ სცემოს მოქალაქე… ანუ, როგორ შეიძლება მამამ სცემოს ბავშვი.

დავით აფრასიძე: “როგორ შეიძლება სახელმწიფო ასე მოგვექცეს”, – სწორედ საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეობის ნაწილია. ეს პოზიცია არ აღიარებს თანხმობის აუცილებლობას და ეს თვისობრივად სხვა რამეა. მეორე მხრივ, ქვეცნობიერად მოითხოვს სადღაც ზემოთ ვინმეს არსებობას, რომელიც დაუყვავებს და გადაუწყვეტს პრობლემებს, თან ამავდროულად როგორც უძღებ შვილს მამა, რაღაცაზეც წაუყრუებს. პარადოქსია – ერთი მხრივ, თავისუფლების შეუზღუდავი მოთხოვნა და მეორე მხრივ, პასუხისმგებლობის არაღებაა. ჩვენ უბრალოდ, ასე გავიზარდეთ, ამ ვითარებაში – ფსიქოლოგიური მომენტია – ოჯახის მახსოვრობა სსრკ-ს დროს უკეთეს ცხოვრებაზე და კონკრეტული ბიოგრაფიები. თუ ამ უკანასკნელს გადავხედავთ, მათ აღშფოთებას და დღევანდელი პროტესტის საფუძველს დავინახავთ.

გიგი თევზაძე: ცნობიერად კი უნდათ სახელმწიფოს წარმომადგენლებს, რომ ჩამოიშორონ “მამის” ფუნქცია, მაგრამ ხანდახან ეს არ გამოსდით.

დავით აფრასიძე: სწორედ ამ საქციელმა, რომ 26-ში მიტინგი დაიშალა, გააჩინა ზოგისთვის მიუღებელი განცდა, რომ სახელმწიფო თურმე მამა არ არის. სახელმწიფოს ფუნქცია ჩვენთან ტოტალიტარული მემკვიდრეობის გამოა აღრეული – ისაა ყველაფრის მომცემი და ყველაფრის მიმტევებელიც. დღევანდელი სახელმწიფო კი ცდილობს დაიბრუნოს მთავარი ფუნქცია (და კლასიკური გაგებითაც ესაა მისი ფუნქცია) – უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. შეიძლება ამას ზემოთნახსენები კონსესუსის დაცულობაც, უზრუნველყოფაც დავარქვათ. როდესაც ამას საფრთხე ემუქრება, სახელმწიფომ უნდა იმოქმედოს და ის მოქმედებდა კიდეც. როდესაც კონსესუსს საფრთხე ემუქრება, საზღვრებს გარედან მოდის ეს თუ საზღვრებს შიგნით ჩნდება – ეს თანაბარზომიერი საფრთხეა. ამიტომ, სახელმწიფო მამობრიობას სწორედ მაშინ სცდება, როდესაც ის ასე იქცევა – კი არ არიგებს, კი არ უყვავებს, არამედ ფუნქციას ასრულებს. იმის ერთი მიზეზი, თუ რატომ იჩენს თავს სხვა ფორმები ამ ფუნქციის შესრულებაში და რატომ არ არის იდენტური იმისა, რასაც განვითრებული დემოკრატიის ქვეყნებში ვხედავთ, უკვე ითქვა. მეორე მიზეზი კი, სწორედ ისაა, რომ დასავლეთში პროტესტს არ გამოხატავენ ეროვნულ საკითხზე. ვფიქრობ, რომ ეს საინტერესო მიზეზთა კრებულია, რომელიც არის ფსიქოლოგიურიც, მაგრამ ამავდროულად მკვეთრადაა მიბმული პოლიტიკურ ინსტიტუტებთან.

გიგი თევზაძე: რუსები ცხადია, არ შეაჩერებენ მცდელობებს. ისინი ხედავენ, რომ მართალია ცოტა, მაგრამ მათ აქ ყველგან ჰყავთ მხარდამჭერები – ამ ხელისუფლების პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებშიც და ე.წ. ინტელექტუალებშიც. ეს მათთვის მნიშვნელოვანია. ისინი შეეცდებიან გაზარდონ ეს მცდელობა. ე.წ. “ობიექტურები” კი, ისედაც მათი დასაყრდენია. არა იმიტომ, რომ ისინი რუსეთის აგენტები არიან, არამედ იმიტომ, რომ თავისი ქმედებით ისინი უარს ამბობენ მონაწილეობაზე ეროვნული იდეის შექმნაში, შედეგად, ისინი თავისი აქტიური არ-მონაწილეობით, მხარს უჭერენ ამ ეროვნული კონსენსუსის საპირისპირო იდეას – სახელმწიფოს არარსებობას. მაგალითად, არც ერთ მათგანს არ უთქვამს, რომ ჟურნალისტებს აქციაზე სცემდნენ. ვერც ის თქვეს, რომ პოლიციელიც დაიღუპა და რომ ეს ცუდია.

რა თქმა უნდა, საბოლოო ჯამში, ამას არსებული სოციალური ფონიც ერთვის თან და ბევრი მცდელობებიც იყო, რომ აქცენტები სოციალურ საკითხებზე გადაეტანათ. საქართველოში ბევრი ღარიბი ადაიმიანია, და ასევე, ვიცი, რომ ასეთი ხალხი მიტინგში მონაწილეობდა. მაგრამ ასევე ვფიქრობ, რომ ღარიბი, მოხუცი ხალხის მონაწილეობას საფუძვლად არა იმდენად პოლიტიკური ცვლილების მოთხოვნა ჰქონდა არამედ, საკუთარი შემოსავლის თუნდაც მცირეოდენით გაზრდის სურვილი.

დავით აფრასიძე: ვფიქრობ, რაც ახლა სახელმწიფოს მხრიდან არის გასაკეთებელი, ესაა სწორედ იმის აღიარება, რომ ეროვნული კონსესუსის შექმნისკენ აქამდე გადადგმული ნაბიჯები მაინცდამაინც წარმატებული არ არის და შეიძლება ბოლომდე არც იყოს წარმატებული, მაგრამ ინკლუზიურობის მომენტი უნდა გაიზარდოს – არამხოლოდ პოლიტიკური პარტიები, განათლების სფეროც და განსაკუთრებით, ახალი თაობა უნდა ჩაერთოს ამ იდეის შექმნაში და უნდა ირწმუნოს, რომ ეს მისი საქმეა და მისი კარიერის ერთადერთი უსაფრთხო და დაცული გზა.

გიგი თევზაძე: ამის ბევრი საშუალება არსებობს – თუნდაც მკვეთრი იდეის ჩამოყალიბება, თუნდაც მეტი ურთიერთობა მართლმადიდებელ ეკლესიასთან. ეკლესია დღეს პოლიტიკური მოთამაშეა და სერიოზული დამოკიდებულება უნდა ჩანდეს და არა ლოკალური ხანძრის ჩაქრობები. მეტი ყურადღება უნდა დაეთმოს თუნდაც სასკოლო სახელმძღვანელოების ტექსტებს: უნდა ვეცადოთ მოვიშოროთ საბჭოთა პერიოდში ჩამოყალიბებული გამოთქმები, რომელთა უკანაც ტოტალიტარული იდეოლოგიები დგანან. მაგალითად, ამას წინათ ერთ-ერთ სახელმძღვანელოში წავაწყდი სიტყვას – “ამიერკავკასია”. ამის გაკეთება კი, მხოლოდ სახელმწიფოს შეუძლია და ამ მიმართულებით, სამწუხაროდ, ინტენსიური მუშაობა არ მიმდინარეობს. ერთიც უნდა ვთქვა: ის “განდგომილი”, “ნეიტრალური” შეფასებები, რომელიც ისმის, დასავლური კლიშეების დუბლიკაციაა, მაგრამ ეს კლიშეები 200 და 250 წლის განმავლობაში დიდი კონსესუსების საფუძველზე განვითარდა. თუმცა, ჩვენ შეიძლება ეს გზა ძალზე სწრაფად გავიაროთ და ამაზე საუბარი უნდა დაიწყოს.

დავით აფრასიძე: ერთი პოზიტიური მომენტი ისიც არის, რომ 2007 წელს ეროვნული თანხმობის შესახებ ერთეულები საუბრობდნენ, დღეს გაიზარდა იმ ადამიანთა რაოდენობა, რომელთაც ამ პრობლემების წარმოჩენა არ ეხამუშებათ თუნდაც თავის სოციალურ წრესთან ურთიერთობის გამო. წეღან ვთქვით – პოლიციელის დაღუპვის აღიარების ფაქტი რაღაცნაირ უხერხულობას ქმნის მათში. დღეს ბევრად უფრო ნაკლებ ადამიანში ვხედავ ამ უხერხულობას.

გიგი თევზაძე: ესეც სსრკ-დან შემორჩენილი საზოგადოებაა. იქ ხო ასე იყო – პოლიციელის შვილი პოლიციელი უნდა გამხდარიყო, პროფესორის შვილი – პროფესორი და ა.შ. საბჭოთა კავშირში არა ვერტიკალური, არამედ ჰორიზონტალური სოლიდარობა იყო და ეს სამწუხაროდ, ჯერ კიდევ დარჩა ჩვენში. ეს სწორედ კასტური საზოგადოების თვისებაა და ამის საწინააღმდეგო პირველი ნაბიჯი ისაა, რომ სხვა კასტის წარმომადგენელი არ უნდა მიგაჩნდეს არც შენზე დაბალ, არც მიუწვდომლად. ყველა ექსპერტის ნალაპარაკევით ჩანს, რომ არსებობენ მიუწვდომლები და არსებობენ ხელშეუხებლები. ეს ყველა საშუალებებით უნდა დაიძლიოს. ადამიანი უნდა შეეგუოს, რომ შეიძლება მისი შვილი ხვალ, მაგალითად, გახდეს პოლიციელი. ეს იმ შემთხვევაში იქნება უხიფათო და ღირსეული პროფესია, თუ საზოგადოება შეთანხმდება იმაზე, რომ ეს სახელმწიფო უნდა იყოს დამოუკიდებელი და კონკრეტულ ღირებულებებზე დამყარებული. რასაც ბურჯანაძე აკეთებდა, ეს სწორედ საზოგადოების კასტებად დაყოფის გამყარება იყო – ჟურნალისტებად, პოლიციელებად, მომხრეებად, მოწინააღმდეგეებად, მიტინგზე მოსიარულეებად და არმოსიარულეებად და ა.შ. ეს ოქრუაშვილმაც გააკეთა თავისი გამოსვლებით.

დავით აფრასიძე: გუშინ ვადევნებდი თვალს – ჟურნალისტების ნაწილმა თქვა, ერთად უნდა დავდგეთო, ექიმებს, სხვა პროფესიებს მოუწოდეს – თქვენც იგივე უნდა ქნათო… მე აქ პროფკავშირების კვალს ვერ ვხედავ …

გიგი თევზაძე: ეს კასტური დაყოფაა და რა თანამედროვე საზოგადოებაზეა საუბარი, თუ იმპლიციტურად არ მიგაჩნია, რომ მეორე ადამიანი შენი თანასწორია. ესაა სწორედ ყველაზე მძიმე, რაც შეიძლებოდა დაგვმუქრებოდა. მაგრამ, დღეს საზოგადოებაში კასტურობის სტრუქტურული ნიშნები ძლიერია. კასტურობის აღმოფხვრას კი მხოლოდ ბევრი შესაძლებელობის არსებობა განაპირობებს. თავისუფლების მოთხოვნა და ადამიანის უფლებების დაცვაც სწორედ ამის შემდეგ იწყება. მანამდე ეს კასტად ყოფნის უფლების დაცვაა და კასტის ფარგლებში თავისუფლების მოთხოვნა. შეიძლება არაპოპულარულ რამეს ვამბობ, მაგრამ, თუ მკითხავენ, რას უნდა შეეწყოს ხელი პირველ რიგში, მრავალფეროვნებას თუ ადამიანის უფლებების დაცვას, რა თქმა უნდა, მრავალფეროვნებას ავირჩევ. რადგანაც მრავალფეროვნების დაცვა და ხელშეწყობა უკვე არის ადამიანის უფლებების დაცვა და ბევრად უფრო მეტი. ჩვენს შემთხვევაში მხოლოდ მრავალფეროვნებაშია გადარჩენა.

დავით აფრასიძე: სადაც კასტურობაა, იქ შეუძლებელია ადამინის უფლებების დაცვა. ისევ სახელმწიფოებრიობასთან მივდივართ – ერთ კასტას მეორესთან აქვს თანხმობა და არა სხვა კასტის წევრთან…

გიგი თევზაძე: ეს კი ანგრევს სახელმწიფოს განვითარების შანსებს. მაისის მოვლენები არ იყო დაპირისპირება ორ ღირებულებას – უსაფრთხოებასა და ადამიანის უფლებებს შორის. ეს იყო დაპირისპირება ორ მკვეთრად განსხვავებულ სისტემას შორის და არ უნდა დავივიწყოთ, რომ ეს კასტურ საზოგადოებაში ხდება. ჩვენ სახელმწიფოსთან ერთად უნდა გავაჩეროთ ეს პროცესი და როცა ეს მოხდება, მაშინ მიტინგზე ნათქვამს – “ჩვენ მოვალთ და ნახეთ რას გიზამთ”, – ხალხი არ მოისმენს, დაიშლება, მოჰყვება სამოქალაქო საზოგადოების პროტესტი… ჩვენთან სამოქალაქო საზოგადოებაც კასტად ჩამოყალიბდა. 21-26 მაისის მოვლენები სწორედ ამის მანიფესტაცია იყო. და თუ სახელმწიფო და ჩვენ ყველა, ამის შემდეგაც არ გადავდგამთ ქმედით ნაბიჯებს კასტების გასაქრობად და მრავალფეროვნების გასაჩენად, მაშინ ჩვენ არამარტო განვითარების გზას, საერთოდ რაიმე გზაზე დგომის შესაძლებლობასაც დავკარგავთ.

წყარო: 24 საათი
სტატიის მისამართი: http://24saati.ge/index.php/category/opinion/2011-06-05/17411.html


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: