Posted by: burusi | 26/12/2010

ლია ბიბილეიშვილი – “მამა-შვილის – ნიკო და გიორგი ნიკოლაძეების სამეცნიერო საქმიანობა საზღვარგარეთ”

ნიკო ნიკოლაძე

ნიკო ნიკოლაძე – Niko Nikoladze (1843-1928)

ლია ბიბილეიშვილი – “მამა-შვილის – ნიკო და გიორგი ნიკოლაძეების სამეცნიერო საქმიანობა საზღვარგარეთ”

“მხოლოდ ის, ვისაც თავისი საზოგადოება მიჰყავს წინ სიკეთისა და პროგრესის გზით,… იპოვის ადგილს თავის თანამემამულეთა გულსა და ხსოვნაში” _ წერდა “დიდი ნიკო”.
როგორც საკუთარი, ისე მისი ოჯახის წევრთა ცხოვრება და მოღვაწეობა ამ სიტყვების ჭეშმარიტების დასტურია. სახელოვან მამულიშვილთა ამ დიდი ოჯახიდან ორი ბუმბერაზი პიროვნება გამოირჩეოდა _ მამა-შვილი ნიკო და გიორგი ნიკოლაძეები. მათზე ფიქრისას თუ საუბრისას რუსთველის სიტყვები მახსენდება: “მამა ყოველი ძისაგან ითავსებოდა”. ვინ იცის, “დიდი ნიკოს” ერთადერთ ვაჟს _ გიორგის რომ დასცლოდა სიცოცხლე, მეცნიერებაში, ტექნიკასა თუ სპორტში რა სიმაღლეებს დაიპყრობდა!…

ერის გენეტიკური შემოქმედებითი და სასიცოცხლო ენერგიის გასაღვიძებლად მათი მრავალფეროვანი ცხოვრებიდან და მოღვაწეობიდან, მამულის დაუცხრომელი სიყვარული და მსახურება რომ ერქვა, რამდენიმე სხვადასხვა მნიშვნელოვან მოვლენას ვიხსენებთ ყოველწლიურად. დიდი ჯიხაიშის ნიკო ნიკოლაძის სავანე, აქ წარმოდგენილი და დაცული მდიდარი და საინტერესო მასალა ამ დიდი ოჯახის თითოეულ წევრზე გარკვეულ წარმოდგენას გვიქმნის.

დისერტაციები
მამა _ ნიკო ნიკოლაძე _ თემა:
“განიარაღება და მისი სოციალ-ეკონომიკური შედეგები” _
1868 წელი, ციურიხის უნივერსიტეტი

ნიკო მაშინ 25 წლის იყო, თუმცა უკვე ცხოვრების მდიდარი გამოცდილებით. პეტერბურგის უნივერსიტეტიდან “მგლის ბილეთით” გარიცხული მცირე ხნით რუსეთის 60-იანი წლების ლიტერატურულ-საზოგადოებრივი ცხოვრების შუაგულში ხვდება.

ორიოდე წლის შემდეგ ევროპაში ჩასული უკვე პარიზში სორბონის უნივერსიტეტის სტუდენტი მთელ ევროპაში მოგზაურობს, ეცნობა და უახლოვდება ევროპის მოწინავე ინტელიგენციას, ცნობილ მწერლებს, საზოგადო და პოლიტიკურ მოღვაწეებს, თანამშრომლობს არაერთ პერიოდულ გამოცემაში.

ციურიხის უნივერსიტეტში გადასვლის შემდეგ ჟენევაში თვითონ სცემს ელპიდინთან ერთად რუსულ ჟურნალს “სოვრემენნოსტს” (ჩერნიშევსკის “სოვრემენიკის” მსგავსად) და ყოველი ეპოქისათვის თანამედროვე წიგნს “მთავრობა და ახალი თაობა”.

ევროპაში გატარებული ეს 4-5 წელი იყო მისთვის ევროპის ქვეყნების ცხოვრებაზე ღრმად დაკვირვების, ევროპული კულტურის, მეცნიერების გაცნობის, გაცნობიერებისა და პრაქტიკულად ათვისების ხანა, განსაკუთრებული ინტერესით იგი ფრანგულ-ინგლისურ სოციოლოგიასა და პოლიტეკონომიას სწავლობს გამორჩევით, აწონილ-დაწონილად და, რაც მთავარია, პრაქტიკული თვალსაზრისით.

პრაქტიციზმი იმთავითვე დამახასიათებელია ნიკო ნიკოლაძის აზროვნებისათვის. იგი განაპირობებს პუბლიცისტის წერის სტილს, მანერას. ნიკო წერს მსუბუქად, მარტივად, ნებისმიერი რანგის მკითხველისათვის გასაგებად, ოდნავ შესამჩნევი იმერული იუმორით. წერის ეს მსუბუქი სტილი სხვა შემთხვევაში ზერელობის, ზედაპირულობის საშიშროებას შექმნიდა, მაგრამ არა ნიკოსთან, რადგან მისთვის ასევე ორგანულად არის დამახასიათებელი ლოგიკური კანონებით, მეთოდებით, სილოგიზმებით თუ მოდუსებით აზროვნება, რაც მწერალს ეხმარება დაბეჯითებით გამოთქვას თავისი შეხედულებები და დაარწმუნოს მკითხველი მათ ჭეშმარიტებაში. ამავე დროს, როგორც თვითონ წერს იმავე წელს ჟენევაში ცალკე წიგნად გამოცემული თავისი დისერტაციის შესავალში, საკითხის დეტალიზაციას და მარტივად წერას უბრალო ინტერესის აღძვრის გარდა “საზოგადოებაში კვლევა-ძიებისა და სამეცნიერო აზროვნების, გემოვნების განვითარების მიზნით ამჯობინებს, ხოლო მეცნიერებისათვის მასში გამოთქმული არგუმენტები უნდა იყოს საყურადღებო და მნიშვნელოვანი”.

ნაშრომის ძირითადი ნაწილი დათმობილი აქვს იმის თვალსაჩინო, არგუმენტირებულ დასაბუთებას, თუ რა უარყოფითი გავლენა შეიძლება მოახდინოს ევროპის ქვეყნებზე მსოფლიოს ერთბაშად და ერთდროულად განიარაღებამ! მუდმივი ჯარისა და სამხედრო ინდუსტრიის ერთბაშად მოშლა უდიდეს ეკონომიურ კრიზისს გამოიწვევს ყველა ქვეყნისათვის. “ჩვენმა ეკონომიურმა ორგანიზაციამ პროდუქციის და აგრეთვე მოხმარების ყოველი დარგი ისე გაართულა და ისე გადახლართა ერთმანეთში, რომ თუ რომელსამე მის დარგს შეეხეთ, თითქმის ყველა დანარჩენ დარგს აურ-დაურევთ” _ შეფერხდება ვაჭრობა, წარმოება, მოხმარება, დაფინანსება. ის სურათი, რომელსაც იქვე მოკლედ და შთამბეჭდავად ხატავს ნიკო ნიკოლაძე, მეტად ნათელი და ცხოვრებისეულია. სულ მოკლე წარსულში მისი უშუალო მოწმენი და მონაწილენიც გაგვხადა უახლოესმა ისტორიამ (დასავლეთ ევროპიდან ჯარების ერთდროული გამოყვანა, რომლებიც უმალ დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ რესპუბლიკებს შეუსიეს და განათავსეს იქ სხვადასხვა სტატუსით). დაპირისპირებისა და გამორიცხვის კანონებით ჩვენი დისერტანტი მოურიდებლად აბათილებს ცნობილი ევროპელი მეცნიერების ყალბ, მოჩვენებით არგუმენტებს და ლაკონურად, ერთდროულად, განზოგადებულადაც ასაბუთებს მათ არარეალურ, არაპრაქტიკულ ხასიათს. როდესაც საქმე ეხება რეალური პრაქტიკული ცხოვრების სასტიკ სინამდვილეს თავისი ულმობელი კანონებით, ნიკოლაძე, რომლისთვისაც უცხო არაა სამართლიანობა, ადამიანური გრძნობები, პოზიტიური მეცნიერებისა და გონიერების კანონებით ხელმძღვანელობს.

დასაწყისში ნ. ნიკოლაძე დაწვრილებით მიმოიხილავს საკითხის ყველა მხარეს უარყოფითი შედეგების ნიშნით. შემდეგ თანდათან მსჯელობის გზით გადადის მდგომარეობიდან გამოსვლის გზების ძიებაზე და მიდის არაერთ ლოგიკურ დასკვნამდე, რაც შედეგების პოზიტიურობას განაპირობებს.

ხანგრძლივი მშვიდობიანობის დასამყარებლად სამი რამაა საჭირო:
1. გამოთავისუფლებული მუშახელის დასაქმება _ წარმოების საჭირო დარგების აღორძინება და ვაჭრობისათვის გასაღების ბაზრის უზრუნველყოფა;
2. მომხმარებელი საზოგადოების ჩამოყალიბება და
3. საზოგადოების, ადამიანების აღზრდა-განათლება, მათი მომზადება ქვეყნის ინტერესების სასარგებლოდ, საქვეყნო საქმისათვის თავდასადებად, გასარჯელად.

დისერტანტის შრომის ძირითად მიზანს წარმოადგენს ცხადყოს განიარაღების საკითხის კავშირი თანამედროვე საზოგადოების რადიკალური რეორგანიზაციის აუცილებლობასთან, რაც ეკონომიურთან ერთად სოციალური პირობების გადაჭრასაც გულისხმობს. ნიკოლაძე იძლევა მოდელს საყოველთაო განიარაღებისათვის პირობების მომზადებისა და განიარაღებული მომავლის საზოგადოების საერთო სახის ფორმირებისა. ნიკოლაძე ჯერ დაწვრილებით მიმოიხილავს ყველა ამ სფეროს უარყოფითი შედეგების ნიშნით, ხოლო შემდეგ მსჯელობის გზით გადადის და თანდათან უთვალსაჩინოებს მკითხველს გამოსავლის გზებს. ნიკო ნიკოლაძე მიდის დადებით დასკვნამდე, რომელსაც მისთვის დამახასიათებელ ბრწყინვალე ლექსიკურ ფორმას აძლევს: _ “საერთო განიარაღებისაგან მოსალოდნელი სიკეთე ესოდენ აურაცხელია და შეუძლია იმდენი ბედნიერება მოგვანიჭოს, რომ ადრე იქნება თუ გვიან, უნდა გადავწყვიტოთ: ვძლიოთ ყოველგვარი დაბრკოლება, რომელიც წინ გადაეღობება რეორგანიზაციის განხორციელების საქმეს”.
135 წლის წინათ დაწერილი ეს შრომა, რომელმაც მის ავტორს იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის წოდება მოუტანა, აქტუალური რჩება დღემდე. მასში გამოთქმული მოსაზრებები გასათვალისწინებელი იქნება მუდამ, მით უმეტეს დამოუკიდებლობის მაძიებელი ქვეყნისათვის, მოსალოდნელი უარყოფითი თუ დადებითი შედეგების გასათვალისწინებლად. ავიღოტ, თუნდაც მუდმივი ჯარის ბაზაზე სახალხო პოლიციის მოწყობა, რაც, ნიკოს აზრით, “კერაა ყოვლად ამაღლებულ პატრიოტულ გრძნობათა, რომელსაც უმაღლეს ხარისხამდე აჰყავს სახალხო განიარაღება, საზოგადოების გრძნობა, დისციპლინა და სოციალური თანასწორობა და რომელიც სახელმწიფოს სიძლიერეს განამრავლებს…” ასეთი გარდაქმნის აუცილებლობა არაერთხელ შეიქნა საჭირო და აუცილებელი ჩვენი ქვეყნის დამოუკიდებლობის ბოლო 10-15 წლის მანძილზე.

პირველ შემთხვევაში ხელმძღვანელ სამხედრო პირთა უწიგნურობამ და უვიცობამ რა დღეც დაგვაყენა, საყოველთაოდ ცნობილია. მეორე გზის _ ბრძანების მორჩილებამ-ღა გადაგვარჩინა. ამდენად ცხადია, რაოდენ მნიშვნელოვანი და აუცილებელია ნიკო ნიკოლაძის ამ ნაშრომის გაცნობა და ცოდნა არა მარტო პოლიტიკოსების, ეკონომისტების, არამედ იურიდიულ და სამხედრო პირთათვისაც, საზოგადოებისათვის საერთოდ.

გიორგი ნიკოლაძე

შვილი _ გიორგი ნიკოლაძე _
თემა: “გეომეტრიულ ნაკვთთა უწყვეტი სისტემების შესახებ” _
1928 წელი, 16 ივნისი. პარიზი, სორბონა.

 

ნიკო ნიკოლაძის დისერტაციის დაცვიდან ზუსტად 60 წელი გავიდა.

იმ წელიწადს თბილისში 85 წლის ასაკში გარდაიცვალა ნიკო ნიკოლაძე. გიორგი არ დასწრებია მამის დაკრძალვას. მას, სამეცნიერო მუშაობაში ჩაფლულს, არ შეატყობინეს მამის ჯერ მძიმე ავადმყოფობა და შემდეგ კი დაღუპვა.

არადა სულ ორიოდე წლის წინ, 1926 წელს, ხელისუფლებამ ორივე მამა-შვილი სპეციალური მისიით მიავლინა ევროპის ქვეყნებში (გერმანია, საფრანგეთი, ინგლისი, იტალია, ბელგია და სხვა). გიორგი _ ერთი წლის ვადით “მათემატიკურ მეცნიერებაში დასახელოვნებლად და ელექტროქიმიის დარგში ზოგიერთი საკითხის შესასწავლად” (ერთი წლის შემდეგ ვადა ისევ ერთი წლით გაუხანგრძლივეს). დავალება საკმაოდ ფართოდ იყო ჩამოყალიბებული და არსებითად მოიცავდა გიორგი ნიკოლაძის სამეცნიერო და საინჟინრო ინტერესების მთელ ერთობლიობას როგორც მათემატიკის, ისე მეტალურგიის დარგში.

გერმანიაში გიორგი გაეცნო სიმენსისა და ჰალსკეს ელექტრომანქანათმშენებელ ქარხანას. 1926 წლის სექტემბერში ბრიტანეთის გეოგრაფიული საზოგადოების სხდომაზე წაიკითხა ორი დიდი მოხსენება, რომლებშიც დამსწრეებს მოუთხრო საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების დაარსებისა და საქართველოში ალპინიზმის მდგომარეობის შესახებ. მოხსენებებმა განსაკუთრებული ინტერესი და მოწონება დაიმსახურა.

მათემატიკაში გიორგიმ მუშაობა დაიწყო 1927 წლის იანვარში, პარიზში, სორბონაში. ეს მუშაობა გაგრძელდა 1928 წლის შემოდგომამდე. ამ ხნის მანძილზე მან არაერთი რეფერატული თუ ორიგინალური ხასიათის მოხსენება გააკეთა, აღმოაჩინა არაერთი დებულება. შექმნა მთელი თეორია ალგებრული წირების ალგებრული სისტემების შესახებ, რამაც ბევრი ძველი საკითხი განაზოგადა და დააზუსტა და რომელიც საფუძვლად დაედო მის დისერტაციას.

დისერტაციის დაცვა 1928 წლის 9 ივნისს შედგა. გიორგიმ მიიღო მათემატიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი და უმაღლესი შეფასება დაიმსახურა.

როგორც ამბობენ, გიორგიმ ღირსეულად მოიპოვა მათემატიკურ მეცნიერებათა დოქტორის წოდება. ძლიერ კარგი აზრისა იყვნენ დისერტაციაზე სორბონის უნივერსიტეტის პროფესორი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი ელ კარტანი და სხვა ცნობილი მათემატიკოსები. თვითონ გიორგიც კმაყოფილი იყო თავისი დისერტაციის შინაარსით, რადგან მასში ხედავდა რამდენიმე მნიშვნელოვან ახალ აღმოჩენას. ამავე დროს ფიქრობდა, მეტი დრო რომ დაეხარჯა ამ მასალაზე, უფრო ზოგადი და მნიშვნელოვანი გამოკვლევის დაწერა შეეძლო. გარდა ამისა, დისერტაციაში განხილულმა საკითხებმა გიორგის წინაშე აღძრეს მთელი რიგი ახალი სერიოზული პრობლემები, რომელთა დამუშავებას იგი შემდეგისათვის ფიქრობდა.

მამის მსგავსად გიორგი ნიკოლაძის დისერტაციაც ცალკე წიგნად გამოვიდა იმავე წელს პარიზში, ხოლო დისერტაციაში შემავალი საკითხების ირგვლივ პარიზის აკადემიის “ანგარიშებში” ოთხი მისი შრომა გამოქვეყნდა. ამავე საკითხს მიუძღვნა მან მოხსენება მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე ბოლონიაში 1927 წელს. კონგრესს იგი ესწრებოდა, როგორც თბილისის უნივერსიტეტის წარმომადგენელი და თავმჯდომარეობდა კონგრესის ერთ-ერთ სხდომას.

ყურადსაღებია ერთი მნიშვნელოვანი მომენტი გიორგის მრავალმხრივი მოღვაწეობიდან. მისი განსაკუთრებული სიყვარული მათემატიკისადმი ადრეული ბავშვობიდანვე იგრძნობოდა ყველაფერში. იგი სუნქავდა მათემატიკით, აზროვნებდა მათემატიკის კანონებით.

ნიკო ნიკოლაძის მიერ დაარსებული დიდი ჯიხაიშის სკოლის პედაგოგებმა გიორგი და რუსუდან ნიკოლაძეებმა ვუკოლ ბერიძესთან ერთად 1918 წელს პირველებმა საქართველოში საფუძველი ჩაუყარეს სამეცნიერო და ტექნიკური ტერმინოლოგიის დამუშავებას მშობლიურ ენაზე (რაც მომდევნო წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მეცნიერთა ჯგუფმა განაგრძო პროფ. ივანე ჯავახიშვილის ხელმძღვანელობით). ამ ტერმინოლოგიური მუშაობის პროცესს მათ ექსპერიმენტის ხასიათი მისცეს. კერძოდ, იმავე სკოლაში ისინი ცდილობდნენ თვლის ათობითი სისტემა დაენერგათ. ამ სისტემის შემოღების საჭიროება რამდენიმე პრაქტიკული მოსაზრებით იყო განპირობებული. კერძოდ:

1. სხვადასხვა მეცნიერთა აზრით, თვლის ათობითი სისტემა ერის ინტელექტუალური პოტენციალის განვითარებასა და კულტურის დონეზე მიუთითებს.
2. მოგეხსენებათ, ქართული თვლა და ანგარიში არეულია _ ათობით-ოცობითია. თვლის ათობითი სისტემა ოცობითისაგან განსხვავებით ბევრად უფრო ახლოს დგას ქართულ წერა-კითხვასთან და ანბანთან _ მსოფლიოში ყველაზე დახვეწილთან და მარტივთან.
3. თვლის ათობითი სისტემა ადვილად აღსაქმელ-გასააზრებელია მოზარდისათვის, რომლის კავშირი გარემოსთან პირველ საფეხურზე მაინც საგნობრივ-სახეობრივია და
4. თვლის ათობითი სისტემა, ოცობითთან შედარებით, სამუშაოდ ბევრად უფრო მოსახერხებელია განსაკუთრებით გამომთვლელ მანქანებზე მუშაობისას.

აქედან შეიძლება დავასკვნათ, რამდენად ადრე განსაზღვრა და გათვალა გიორგიმ გამოყენებითი მათემატიკის როლი და მნიშვნელობა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში და ენის პრაგმატული ფუნქცია ამასთან მიმართებაში. გამარტივებისაკენ შინაგანი მიდრეკილება, რაც ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 70-იან წლებში ნიკომ ევროპაში ქართული შრიფტის გამარტივებაზე მუშაობით დაიწყო, მისმა შვილებმა _ გიორგიმ და რუსუდანმა მათემატიკის წმინდა პრაქტიკულ მხარეს დაუკავშირეს და პერსპექტივაში გაითვალისწინეს მისი ტექნიკური გამოყენების დიაპაზონი.

ა. ხარაძე, ანდრია რაზმაძე, გიორგი ნიკოლაძე, ნიკო მუსხელიშვილი

ჯერ კიდევ საზღვარგარეთ წასვლამდე გიორგის დაებადა იდეა სრულიად ახალი სისტემის საანგარიშო მანქანის კონსტრუქციის შესახებ. მისთვის დამახასიათებელი სიდინჯისა და დაკვირვებული ხასიათის გამო მან მაშინვე არ გამოაქვეყნა თავისი გამოგონება, რადგან სრულყოფილად არ იცნობდა ყველა არსებულ გამომთვლელ მანქანას, რომლებსაც შეადარებდა თავის გამოგონებას. პარიზის საერთაშორისო გამოფენაზე საზღვარგარეთული მანქანების დათვალიერებისას იგი დარწმუნდა თავისი გამოგონების უპირატესობაში, რაც გამოიხატებოდა გიორგის გამოგონების შეუდარებელ სიმარტვესა და პერსპექტიულობაში. როგორც ცნობილმა ფრანგმა აკადემიკოსმა და გამომგონებელმა მორის დ’ოკანმა აღნიშნა, “იგი უფრო სანდოა, უფრო სწრაფად მოქმედებს უფრო იაფი ჯდება, გარდა ამისა იგი წმინდა ელექტრული მანქანაა, არავითარ მექანიკურ ნაწილებს არ შეიცავს და ამიტომ ადვილად არ ცვდება. გიორგის მანქანა ოთხივე მათემატიკურ მოქმედებას ასრულებს _ შეკრებას, გამოკლებას, გამრავლებას და გაყოფას. ამვე დროს, გამრავლებისა და გაყოფის დროს გიორგიმ ჭკუამახვილურად გამოიყენა მის მიერ სათანადოდ დამუშავებული ჟენაილის ჩხირების გრაფიკული მეთოდი”. მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტა გიორგიმ თავისი აღმოჩენის გამოქვეყნება, მაგრამ ისე მოკლედ და ზოგადად, რომ სხვებს, უცხოელებს არ შესძლებოდათ მისი გამოყენება. აღმოჩენამ მაშინვე საერთო ყურადღება მიიპყრო და მოწონება დაიმსახურა. მის შესახებ აღტაცებული აზრი გმოთქვა ამ დარგში მორის დოკანმა . გაზეთებმა ცნობები გამოაქვეყნეს, ევროპულმა და ამერიკულმა ფირმებმა შესთავაზეს გიორგის თავისი გამოგონების რეალიზაცია და გამოყენება, მაგრამ გიორგის არ უნდოდა იგი უცხოელების ხელში ჩაეგდო. ის ფიქრობდა დისერტაციის დაცვის შემდეგ შინ _ საქართველოში დაბრუნებულს გულდასმით დაემუშავებინა თავისი არითმომეტრის მოდელი, მოემზადებინა და ხმარებაში გაეშვა. აკად. გ. ჭოღოშვილის აზრით, სამწუხაროდ, ნაადრევმა სიკვდილმა საშუალება არ მისცა მას შეესრულებინა ეს განზრახვა”, ხოლო აკად. ა. ბოგოლიუბოვი დაბეჯითებით აცხადებს: “მოდელის აგებას გიორგი ნიკოლაძე შეუდგა უკვე საქართველოში დაბრუნების შემდეგ. მოდელი ტექნიკურ მუზეუმს გადაეცა მოსკოვში და იქ იყო გამოფენილი ერთ-ერთ ექსპოზიციაზე. დაახლოებით 1936 წელს მოდელი დაიკარგა და აქამდე ვერ მოხერხდა მისი აღმოჩენა. შემორჩენილი არაა არც აღწერა, არც ნახაზები. ამიტომ მისი აღდგენა ძნელია. მანქანის არსის აღმწერი ერთადერთი დოკუმენტი არის გიორგი ნიკოლაძის მიერ შედგენილი საპატენტო აღწერა.

გამოგონება არის ტექნიკის ისტორიაში პირველი ცდა სათვლელი მანქანა აიგოს სრულიად ახალ პრინციპზე ელექტრომაგნიტური კავშირების გამოყენებით. ეს არსებით ინტერესს წარმოადგენს”.

ამ გამოგონებით გიორგი ნიკოლაძე ელექტროგამომთვლელი მანქანებისა და კომპიუტერული ტექნიკის განვითარების სათავეებთან დგას რამდენიმე ათეული წლით ადრე.

ლია ბიბილეიშვილი
დიდი ჯიხაიშის ნიკო ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმის დირექტორი


Responses

  1. 2o11 wels niko nikolaZis saxl-muzeums gaxsnidan 60 weli usruldeba. giwvevT niko nikolaZis saxl-muzeumSi.

  2. #_s
    lodinis lodebs mivaTrev,
    gza ar ileva, gza…
    im warsul dReebs vigoneb,
    Sen Tu gaxsovar kvlav?!..

    “rogor miyvarda! “da yovelive rogor nazdeba,
    magram xsovna im trfobis srulis roca axloa mze Semodgomis!…”
    darCa Cems gulSi waruSleli
    da mokamkame…”
    galaktioni

    usiyvarulod Tuki gza gailia,
    raRa dros dardi da varamia, dao,
    Rameebi cremliT uxmod dailia,
    eh, ra geTqmis, axla raRas daob?!

    qrizanTemebs feri TiTqos gakrTomiaT,
    qars da wvimas gauwewavs Tmebi…
    mogonebebs Tvali Ria darCeniaT,
    araqaTi kidev SegrCa Tmenis!

    cis kidurze dafioni daunTia
    ferTa gamas, Tvals rom wamiT gtacebs,
    iis surnels xsovna isev gauTbia
    da survili JrJoliT agitacebs…

    Tovlis mdumar udabnoSi ra xania
    ndoma cecxlad mogdebia tanze
    da sanTlebis criat Suqze dagTenia
    auxdenel ocnebaTa Rame…

    siyvarulis molodinma gza dalia,
    Rame TeTrad gacrecila , dao,
    uTqmelobis dardi Talxad dagfarvia
    da warsulze ukve aRar dardob.
    1995 wlis 21 marti.

    fiqrebma kvlav gamitaces sadRac,
    sevdam frTebi damiqnia uxmod,
    damayrua martoobis gancdam,
    ver gnaxe da davrCi isev undod.
    ocnebamac veRar manugeSa,
    furclebs Soris gaicrica vardi,
    daicala yvelaferi cremlad
    da wvimaSi isev dardad damrCi.
    mivdiodi nawvimarSi nela,
    svel WadrebSi Camqraliyo vneba,
    me kvlav msurda Seni xma da xeli,
    sevda iyo isev mZime, sveli,
    Wadris foTlebs SerCenodaT cremli,
    dabla garTxmulT, moSrialeT ferxTiT
    da cremlebSi dambaliyvnen uxmod,
    Svela aRarc ki eTxovaT undoT.

     

    gitaris simebs rom Seaxe TiTebi,
    bgerebis siamem ocneba masizmra,
    niavis talRaze dairwnen fiqrebi,
    simReris sevda Tqva patara nargizma.

    da iyo sul marto, sul Cumad nargizi,
    tokavda, tokavda da vnebiT iwvoda,
    xan ualesebda mas sunTqva faqizi,
    xan isev cremlebi awvimda qalisa…

    da igrZno sabralom sicivis ambori,
    sinazis siame tkivilma danisla,
    danisla simRerac, siyvaruls nandobi,
    mTrTolvare simebTan furclebad daibna.
    1975 weli.

    . . .
    guli mwydeba…
    ho, gulic mtkiva!..
    cremliT vxvdebi da
    vacileb sevdas…
    ra usaSvelod gagrZelda fiqri,
    wuxili, wyena,
    wuxili, wyena…
    momwyinda wvimac,
    sanatreli da Tbili wvima
    ver daakaves didma foTlebma,
    Wadris foTlebma,
    aqamomde ase sandod rom mifaravdnen,
    ver damifares.
    ver damifares,
    ver Seminaxes nazi siCume,
    simyudrove, ganmartoveba
    aTas ferebad gaibna qarSi
    da aiwewa, axmaurda
    simSvide Cemi.
    simSvide Cemi
    daafrTxo Wadris foTlebis qarma,
    ar Semifara nadinjarma
    didma Wadarma,
    ar mimikara!..

     

    wynarad gaiRime,
    Cumad gaixare,
    uxmod amaride
    eWvs da sayvedurebs.
    am sveli Wadrebis
    nanatri siCume
    sevdiani trfobis
    tanjvas daadare.
    sulis mRelvareba
    survilis simsubuqes
    qaris frTebs Seasxams
    da cecxliT aanTebs.
    Senc xSir mogonebebs
    uCvevi moridebiT
    ahyvebi, bavSvobas
    Soridan gauRimeb.
    1973 weli.

    Sen xom axla TbilisSi xar? _ bednieri!
    rogor minda SenTan viyo, daviRaloT xetialiT!
    … . . .
    melanqolia _ Cemi sayvareli stumari…
    es saZageli melanqolia!..
    neta, vin gaimeta amisTvis Tavi?!
    roca Tavs ar gabezrebs, roca suls ar giSfoTebs
    gesliani sisiniT
    da Sens sulSi Semodis naz, saamo simiviT,
    violinos xmebis wynari melodia gflobs da iisferi burusi yvelafers faravs,
    aqrobs warsuls, awmyos, momavals…
    . . .
    TiTqos siCumeSi SemoiWra qariSxali.
    roialma daamsxvria xmebiT saRamo,
    iisfer bindSi gadikargnen violinos susti simebi,
    daibna da gaifanta xibli saocrad Tbili siosi.
    . . .
    o, ra Znelia gadaviwyeba
    am uTavbolo lodinis Semdeg,
    rodesac fiqri iqceva nislad
    da martooba Tavs mogabezrebs…
    . . .
    marTlac mogonebad damrCi,
    Semodgomis wvimis wveTad.
    Wadris foTlebs movxvet qarSi, rogorc meezove, Cveul siCumes movinatreb, sarkesTan mdgari daviwyebul oreuls vuxmob _ oTaxis simyudroves Searxevs Wadris yviTeli toti.
    fardis Sriali Cems sevdaSi damabrunebs isev.
    qars Semohyvebi oTaxSi Cumad, oTaxis cariel sunTqvaSi daibnevi, daifantebi qars moyolil Soreul xmebad…
    qarSi Srialebs mowyenili sevda, sveli Tvalebi mas eZeben _ usxeulos, xelSeuxebels,
    violinos wynari xma uerTdeba am wynar siCumes, moaqvs siTbo, myudro ocneba _ ferwasul vardis furclebad dabneuli…

    

    . . .
    weras vyavar atanili,
    ise minda wera!
    ra davwero, vis mivwero,
    vin gamigebs, netav?
    zRva saTqmeli damiSra da
    fiqri SerCa Werexs,
    dakarguli megobari
    veRar davibrune…
    ver vuTie imeds Rame
    nazamTrals da wamxdars
    siyrmis udardeli hune
    damekarga sadRac _
    ocnebebis tye-RreebSi
    veRar daviurve…
    xatebis win mwiri kvari
    dardad vanTe Turme…
    1995 weli.

    rad ar meSveba sevda, ra vuyo fiqrs?
    rad ar manebebs Tavs? civad rom cris?
    Tavs rad mabezrebs netav Cems dards da lxins
    mRelvare fiqrTa zRva? gzadagza yris!

    saiT gaveqce Cems Tavs? fexsac gahkravs mgzavri,
    Tvaln viT avuxvna sxvas qvas agdebdes viT
    an viT vasmino Cemi fiandazad msurda
    mwuxare gulis xma? davgebodi… vis?!

    guls Tu gadauSli,
    gamogiTxris Zirs, da madls “kai ymobis”
    moicilebs myis!
    kvlav ar masvenebs fiqri:
    rad veRar vZlie Tavs? Semogxedavs myis
    es dafleTili guli saxedveliT brmis…
    gzad rad davugde svavs? hm! gauZlebs guli
    amden vai-viSs?!
    1995 weli.

    goeTe

    Tuki miRweuls ar jerdebi,
    Sen xdebi didi
    da uTqmelobac Seni xvedria.
    samyaros brunvas edareba
    simRera Seni
    Tavi da bolo dReniadag
    kvlav igivea,
    da Sualedi ki mas moitans
    _ es aSkaraa _
    rac bolos rCeba da rac TavSia.

    xar WeSmariti sixaruli
    leqsis wyarosi
    da uTvalavi zvirTi zvirTze
    gcems, gexeTqeba.
    amborad bage mudam mzad aris
    guliT namReri siyvarulis
    nakadi TrobiT
    keTili gulis ufskrulisken
    Rvarad gvizidavs.

    da SeeZlo mTel samyaros CaZiruliyo,
    hafez, SenTan, mxolod SenTan
    Camoval niZlavs!
    viqnebiT erTad siamis tyupni,
    sixaruli da siwminde gveqneba erTi.
    mec siamaye ar momasvenebs _
    SensaviT Troba_siyvarulSi
    gavlio Jami!

    aba, simRerav, hangs meti
    cecxli!
    radgan Sena xar uZvelesi,
    xar uaxlesi!
    1995 weli

    Cacxreba ho, albaT, yvelaferi,
    zRvaze qariSxalic Cadgeba,
    dacxveba bolos mainc oblis kveri,
    Zveli megobrobac aRdgeba.

    Wori sabudarSi dabrundeba,
    sircxvili saxes alewavs,
    Semodgoma maWriT gabruvdeba
    da fiqris kalos galewavs.

    boRma sinanulSi dainqmeba,
    zafxuli wvimiT ganeldeba,
    mtyuan-marTali gairkveva,
    gulic saguleSi Cadgeba.

    Secdomas, Secodebas, cremls da tyviebs
    dro Ria iarad SeirCens,
    davufenT xsovnas TeTr magnoliebs,
    suls davumkvidrebT simSvides,

    siyvaruls gvaRirsebs mama-RmerTi,
    wyalobiT mogvxedavs uRirsebs,
    caTa sasufevels SevudgebiT,
    wamebas netarebiT daviTmenT…

    movals momavali kacTa zeda
    naTeli, unaTles yovelTa,
    ers _ ukvdavebis Tanaziars,
    miarqmevs mSvidobis myofelTa.
    1991 wlis seqtember-oqtomberi.

    axla siCume Ralatia!
    axla molodinic Ralatia!
    sulSi siyvarulis xanZaria,
    gulSi uRonobis Radaria.

    eri gaiyo da gaixliCa?
    mtersac swored es uxaria!
    maZRari monis morCilebiT
    mamuli avikeliT ria-ria…

    xe sacnaur ars nayofiTa,
    xe cnobadis da sicocxlisa.
    aRarc saxareba, arc biblia,
    Tvinier sikeTisa _ ZmisTvis tyvia.

    “Tavisufleba ar gvindao _
    mSieri aba ris maqnisia?!
    gavyidoT, gavZarcvoT, davitacoT,
    Tu sulSic rame gvabadia.

    brZola, msxverli da arCevani _
    ers rom mravalgzis gauRia,
    CavTvaloT farsad, komediad _
    sicocxle yvelaze Zvirfasia.

    sicocxle uCinod aramia,
    “xalxi brboa da nagavia”!?
    ra rusTaveli, ris ilia?!
    ngreva da omi ZmaTakvlia.

    gavSaloT mere didi sufra,
    ZaliT davikavoT adgilebi,
    xalxs davumtkicoT erTguleba
    sicruiT, siyalbiT, “TavdadebiT”.

    vai, gatanjulo iveriav,
    Sens Svilebs Tavgza areviaT.
    vai, Tavs Weri dagvqcevia,
    goni, TvalTa Cini dagvklebia.

    droa, dro mtrobis SeCerebis,
    eris moRalatis SeCvenebis,
    qudze kacis, qalis xmobisa da
    simtkicis bWeTa SeSenebis.
    1992 wlis 2 ianvari.

    tanjvasac eqneba dasasruli,
    mogvxedavs ufali beCavT!
    xatis win locviT gaTanguli
    oboli sanTeli feTqavs.

    TrTis molodiniT atanili,
    uxmobs, eZaxis moyvass:
    “ar swamo sicruiT Zmasa cili,
    marto nu datoveb mesavs!”

    RmerTo, ra xania dagiviwyeT!
    suli davidumeT boRmiT,
    urcxvad gagiyeneT wyevliT cisken,
    qveyana gadavrieT WoriT.

    cocxali vervin avitaneT,
    mkvdari miwaSic ar davayeneT
    sulebi ZmaTa kvliT gaviwaldeT,
    mamuli daviviwyeT lamis.

    eqneba tanjvasac dasasruli,
    xvale ganikiTxavs codvilT.
    mxurvale locviT daqanculi
    Sen _ siyvaruliT mosils _

    eri dagiamebs tkivilebs da
    gicnobs mesiad mosuls,
    mters ar gaacinebs Cvens avzeda,
    mters _ siyvaruliT Zleuls.

    1992 wlis marti_aprili.

    zecas daivanebs suli,
    vazis jvariT nakurTxi,
    iwvis sanTlad anTebuli
    aRerili “laSqruliT”,
    dgeba fexze saqarTvelo,
    duRs, viT aladasturi

    gadaurCa suli devnas
    ar Camgebi xmalisa,
    mamuls guli anacvala,
    suli “eris slvaisa”
    ar Camkvdara, kvlav boboqrobs,
    xels ar iRebs xmalidan.
    uxariaT wmindanT sulebs
    rwmena uryev rvalisa.
    daviwyeba ar egebis
    im brZolebis Smagisa,
    aRsruldeba SeniT, SenTan
    gaTeneba xvalisa.
    1992 weli.

    “xom xedav, rogor garTulda omi,
    vah, Tu Zalebi Semomelia,
    Tumca maradSi var Tanamdgomi,
    avTandiloba metad Znelia!”
    meram kostava, “Zmas qristesmiers”

    sastik brZolaSi mteri daTrgune,
    rogorc daviTma is goliaTi
    naTeli adgaT kavkasiis mTebs,
    ciskars xvdebian nazamTralebi.

    Cvens saukunes gamounaTdi,
    mkacrs da ulmobels, ucxo raindad
    da Rrma Zilisgan gamoafxizle msoflio,
    visac esma Seni xma.

    Sen Camoglije urCxuls niRabi,
    (vah, Tu yoveli iyos amao!)
    ar gaixada, rogorc yovelTvis,
    brZola xsnisaTvis erma sadaod.

    samas spartelis da aragvelis
    Tavdadeba Tu aris warsuli,
    dRe dRevandeli da xvalindeli
    axal miTebs Txzavs brZoliT garTuli!

    da Tu dgas Jami ukanaskneli,
    Jami omis da qvebis dakrebis,
    msgavsad keTili samaritelis
    gamarTlebuli cad amaRldebi!
    6_7 ianvari _ Soba Rame
    1995 weli.

    Cveni mtrebi, iCqeria,
    Sens daRupvas iCqarian.
    samasi wlis naomari
    gmirTa sisxlis iq Cqeria.

    Sens kalTebze, WiuxebSi
    CaCexila imperia,
    kldis CanCqerebs winaparTa
    SeZaxili SerCeniaT.

    erTgulebis ficad Tqmuli
    simRerebi suls rgebia.
    Seni rwmeniT, TavdadebiT
    guls ikeTebs iveria.

    15 ianvari. 1995 weli.

    Cemo siamis tyupiscalo,
    siTbos danatrulo garindebiT,
    bedis anabarad dagdebulo,
    ocnebiT kvlav erTad avinTebiT.
    fufalav, Cemo anareklo,
    xom ar daiRale xetialiT?
    mogonebebSi dgas sareklo,
    viT ole _ gamxmari xe tiali.
    qarSi mofarfate es mandili
    Seni gawewili sizmaria,
    sadRac gafantuli dilis madli
    varskvlavTa krTomas Sefarvia.
    aRar moicalo sinanulad,
    Tavs ar gaumxilo sevda-dardi.
    qveynis seirad da saqilikod
    satrfos molodinSi gamiavdrdi.
    Seni cremlis gubes vewafebi,
    guli javrisagan gasenila,
    axlac Sen gigoneb _ mets ras veli
    iyo? arc ra iyo, gafrenila…
    fexSvela sdie mogonebebs,
    Woris lafs SuriT Tu gesvrian,
    es umaduri cxovreba Senc
    gzad avi ZaRliviT SegfeTvia…
    Cven mainc siyvaruls veqomagoT,
    ager mo, CemTan daje, qalo!
    mag tanjviT anTebulma kves-abedma
    iqneb gza sxvas mainc gaunaTos!..

    1995 wlis X _ 1996 wlis II.
    didi jixaiSi

    lia bibileiSvili

    Wadris foTlebis sevda

    leqsebi

    2009 weli


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: