ოთარ ჭილაძე, მურმან ჩაჩუას ფოტო

ოთარ ჭილაძე, მურმან ჩაჩუას ფოტო

ოთარ ჭილაძე “ადამიანი გაზეთის სვეტში”

მე მარცვალი ვარ ღმერთის კალთიდან გადმოვარდნილი
და ღმერთმა იცის, რა მელოდება
ჩიტის ჩიჩახვი, თუ ქვის საწოლი,
ეკალ-ბარდები, თუ თბილი ხნული.
მე არ მეგონა, თუ ასე ძნელი იყო სიკვდილი.
სუსტი ყოფილა ადამიანი, რადგან არ იცის,
როგორ იმართლოს ან ვის წინაშე იმართლოს თავი.
ამიტომ ვკვდები და ველოდები სამარადისო წყვდიადს და დუმილს.
თანდათან ვეღარ ვარჩევ სახეებს უიარაღო დემონსტრანტების,
რომლებიც უკან იხევენ ნელა და მკაცრ პეიზაჟს უერთდებიან.
უერთდებიან, ან ისე ჰგვანან, რომ უკვე ვეღარ გამირჩევია:
ხისგან სხეული, ქვისგან სახე, ცისგან თვალები.
ადამიანი ჰგავს იმ ქვეყანას, რომელსაც მისი სამშობლო ჰქვია,
ხოლო სამშობლო თავს ურჩევნიათ ადამიანებს და არა მონებს.
არა სხეულის, არამედ სულის საჭურისობას ნიშნავს მონობა,
და ვინც სხვას ართმევს თავისუფლებას, მონაა ისიც.
ბედნიერია ყოველი თვალი, თუკი სიმართლეს უყურებს იგი.
მე ასე მჯერა და ჩემი სული ნათდება,
როგორც მინდვრის ნაწილი მაშხალის შუქზე,
მაგრამ მთავარი წყვდიადში რჩება,
რადგან იმ მინდორს არც საწყისი აქვს, არც დასასრული.
ამიტომ ვკვდები, ვკვდები და ჩუმად საკუთარ სისხლის გუბეში ვწევარ
და ველოდები სამარადისო წყვდიადს და დუმილს.
ჩემი სხეული სისხლის გუბეზე ხიდივითაა გადამხობილი დასასჯელებსა და დამსჯელებს შორის.
მალე დასრულდა ჩემი ცხოვრება: შეუგნებელიც და შეგნებულიც,
მაგრამ სიცოცხლე ჯერ არასოდეს არ მდომებია ასე მტანჯველად.
ასე არასდროს მომნატრებია დედა და წყალი და ძველისძველი ჩემი საწოლი.
მე იმ საწოლზეც ვწვებოდი ხოლმე ასე უძრავად,
რომ დამესვენა და განმეცადა საამო გრძნობა თავისუფლების.
ასე საგანი აწვება საგანს, გამოთიშული ტანის სიმძიმით.
ახლა ჩემს ტანში სხედან ტყვიები,
როგორც მხეცები ღრმა სოროებში და თუ ქვეყანას მართლა მოაკლდა ეს რამდენიმე გრამი სიკვდილი,
მე კმაყოფილი ვიქნები ამით,
მაგრამ არ მინდა და არც მგონია,რომ ჩაეტიოს გაზეთის სვეტში ჩემი ვნებები და სურვილები.
ჩემი სიკვდილის ერთადერთ მიზეზს სიცოცხლე ჰქვია,
ხოლო გაზეთი ადვილად კვდება, როგორც ფრინველი.
სამარადისოდ მოვწყდი ქვეყანას,
რადგან სამხედრო წესდების მუხლებს მთლად ვერ დაემთხვა ჩემი სურვილი.
ვერც ამ მუნდირმა ვერ გამიდევნა მარადიული ეჭვი და შიში და მეც ტკივილით მოვწყდი ქვეყანას,
როგორც წყდებიან საკრავს გამები.
ხნულს ვერ მონახავს ყველა მარცვალი, რომ პურად იქცეს და დააპუროს მშიერი ხალხი,
ანდა ხედ იქცეს და მის ტოტებზე ჩამოჯდეს ხოლმე ჩიტების გუნდი.
ამიტომ ვწევარ და ველოდები სამარადისო წყვდიადს და დუმილს.
ჯარი სამშობლოს მტრისაგან იცავს და სიცოცხლესაც მხოლოდ სამშობლო მოსთხოვს ჯარისკაცს.
ვერც ჯარისკაცი ვერ ეტყვის უარს, თუ აქვს და იცის საკუთარ ჭერის და პურის გემო.
თუ მზეს აფასებს და თუ კუსავით ყოველთვის თან არ დაათრევს ჯავშანს.
თუ შეუძლია, რომ მოიკვეთოს ფეხები, რომელსაც გადაჰყავს გზიდან და დაითხაროს თვალები,
რომელიც აცდუნებს მხოლოდ…
ფიქრის უფლება ყოფილა თურმე ყველაზე ძვირი,
რადგან ცხოვრების ავანჩავანი ფიქრში ირკვევა,
ხოლო სიცოცხლეს ვერ დაგიბრუნებს ვერც ერთი ღმერთი.
მე კი ვფიქრობდი გზითა და სიცხით გაბრუებული და დაქანცულიც,
ყაზარმის დოლითა და საყვირებით დაფეთებულიც.
ჯერ არ არსებობს ტვინის რენდგენი და ვერ გაიგებ,
რას ფიქრობს კაცი, მაგრამ გჯეროდეთ, რომ ვერასოდეს ვერ შეათავსებს ბოროტს და კეთილს.
ბევრი კანონი არსებობს ქვეყნად, მაგრამ მე მწამდა ერთი კანონი:თავისუფლების და სიყვარულის.
მაინც ყველასთვის უცხო ვარ ახლა. ამხანაგებმა დამცხრილეს ტყვიით,
ხოლო საბრალო დემონსტრანტებში ჯერ არ ჩამქრალა ეჭვი და შიში.
არ შეიძლება, რომ მტრები იყვნენ უიარაღო დემონსტრანტები.
არ შეიძლება, რომ უსასრულოდ მხოლოდ ძლიერი იყოს მართალი,
მაგრამ თუ სხვებიც არ მიეხმარნენ, როგორ დაიცავს სიმართლეს სუსტი.
მე კი ჩუმად ვარ, როგორც მარცვალი ღმერთის კალთიდან გადმოვარდნილი და ღმერთმა იცის, რა მელოდება ჩიტის ჩიჩახვი თუ ქვის საწოლი, ეკალბარდები თუ თბილი ხნული.
მე ჯერ მინდოდა, რომ მესარგებლა ღამის წყვდიადით,
დემონსტრანტებს შევერთებოდი და ჩემი სისხლი მიმეცა მათთვის,
როგორც ნიშანი პატიოსნების და ერთგულების.
პატივისცემის ღირსია ყველა, ვისაც სამშობლო შერჩა და უყვარს;
ვისაც სამშობლო უყვარს და ცდილობს, აღარ დაადგას ქედზე უღელი,
არ დაამციროს ადამიანთა ყველაზე დიდი მონაპოვარი,
ყველა ნაყოფზე ტკბილი ნაყოფი: თავისუფლება. მე წასვლა მსურდა,
მაგრამ გუშაგი სიგარეტს სწევდა და სიგარეტის წითელი თვალი გზას მიკეტავდა,
ხოლო ჯარისკაცს, რომელიც ბანაკს ტოვებს თავისით, გუშაგის ტყვია ელის კეფაში.
მე არ მჯეროდა, რომ გაიგებდა ჩემს პატიოსან სურვილს გუშაგი.
არ მინდოდა, რომ ასე ადრე მოეჭრათ ჩემი ცხოვრების ტოტი,
ძლივს ამოზრდილი და მოხიბლული ამქვეყნიური წვიმით, ქარით, მზითა და თოვლით,
ცითა და ზღვებით და იმ სოფლელი გოგოს სურნელით.
ნუთუ საკუთარი სისხლის გუბეში უნდა მეცქირა ჩამავალი მზისთვის…
ნუთუ ვერასდროს ვერ მოერევა და ვერ განდევნის ბოროტს კეთილი.
თუ სიკეთეა სულის საწყისი, ვიღას სჭირდება ამდენი სისხლი და რატომ კვდება ადამიანი,
თუ დამტკიცება უნდა სიმართლის?! რატომ ვერ ძღება ყველას სტომაქი კუთვნილი პურით,
წყლითა და ჰაერით?!..ადამიანი უფრო მეტია, ვიდრე ჰგონია,
მაგრამ აქამდე ვერ უპოვნია საბრალოს თავი და გადის მისი მოკლე ცხოვრება შურში,
მტრობასა და სიძულვილში. შენ რატომ უნდა გეძინოს ცუდად, მე თუ რაღაცით ვარ ბედნიერი..
ან რატომ უნდა გეძინოს მშვიდად, როცა მე ვწევარ სისხლის გუბეში.
უცნაურია, მაგრამ ჩემსავით ბევრს ჩაუყლაპავს ბოლო ცრემლები:
სიმწრის, სიბრაზის და სინანულის…მეც, რა თქმა უნდა, ვნანობ სიცოცხლეს…
ძალიან მალე დასრულდა იგი, მაგრამ არ ვნანობ ასე რომ მოვკვდი;
რაღაცას ნიშნავს ასე სიკვდილიც; რაღაცას ნიშნავს,
რადგან ამქვეყნად, გარდა ბოროტისა, არის კეთილიც.
ბევრია ჩემზე პატიოსანი, ჩემზე ჭკვიანი, მოყვარულიც და,
როგორც ტყიდან მეორე ტყეში გადააქვთ ქარებს თესლი ხეების,
ისე გადადის გულიდან გულზე ჩვენი ფიქრები, სურვილები.
ცა ხომ ვრცელია, მაგრამ ამ ცაშიც ეჯახებიან ღრუბლებს ღრუბლები.
ამ შეჯახებას მოაქვს ქუხილი, ქუხილს კი ცეცხლი,
რომ შუქით გზა გაინათონ წვიმებმა ბნელში,
ხოლო წვიმები კლდეებსაც რეცხავენ და კაცის გულსაც და,
როგორც ბროლის მაღალ ტაძარში, მთელი ქვეყანა შედის წვიმაში.

ოთარ ჭილაძე, მურმან ჩაჩუას ფოტო

ოთარ ჭილაძე, მურმან ჩაჩუას ფოტო

მალხაზ ხარბედია “ოთარ ჭილაძის მოცემული პირობა”

ბოლო დღეებია სულ ამ სიტყვებს ვიმეორებ:

“და მაინც შენი ეტლის ვარ მგზავრი

და მაინც – შენი გზის ავაზაკი.”

არც კი მინდა ფიქრი იმაზე, თუ რატომ მიზიდავს და მაბრუებს ასე ეს სტრიქონები. კომენტარსა და ტექსტის ანალიზსაც გავურბივარ, მისი საიდუმლოს ამოცნობა მაშინებს, ვუსმენ მხოლოდ საკუთარ ხმას, გულში ან ხმამაღლა ნათქვამ სიტყვებს:

“და მაინც შენი ეტლის ვარ მგზავრი

და მაინც – შენი გზის ავაზაკი.”

ოთარ ჭილაძესთან ბევრი გზაა (ოღონდ გასავლელი მხოლოდ ერთია, ერთად-ერთი), გზაზე მარტონი მიდიან, გზად იღლებიან, გზაში ტვირთს იხსნიან, ან შუა გზიდან ბრუნდებიან, გზაში ყოველთვის არჩევანს აკეთებენ, გზა ხან გაიხსნება, ხან შეიკვრება, მომსვლელები მოდიან, წამსვლელები მიდიან:

“მეც წავალ, ოღონდ ცოტაც მადროვეთ,

ბარემ შევავსო ბოლო ფურცელიც

და ამოვწურო ეს სიმარტოვე,

ეს ფორიაქი ამოუხსნელი.”

ბოლო ფურცელიც შეივსო, სიმარტოვეც, უსასრულო რომ გვეგონა, ამოიწურა, დასრულდა გზა, სავსე ფორიაქით და დუმილით, თავგადასავლებით და კარჩაკეტილობით.

ბოლო დღეების მანძილზე ამ ლექსსაც ვიზეპირებდი (რომელიც პოეტმა გალაკტიონს მიუძღვნა), მაგრამ მაინც ვერ დავიზეპირე. შეუძლებელია დაიზეპირო ყველაზე მთავარი, მან მხოლოდ უნდა გაიელვოს:

ქუჩებში წვიმდა. მე ვიყავ მარტო.

ვუსმენდი წვიმას და თუთუნს ვწევდი.

და ოთხკედელში მოქცეულ ფართობს

წვიმა ავსებდა საკუთარ სევდით,

მე ჩემი მქონდა და მსურდა მშვიდად

მეძებნა ჩემი სევდის მიზეზი,

მაგრამ ვიღაცა სახურავს მხდიდა

და ჩამდიოდა წვიმა კისერში.

მე ვფხიზლდებოდი და დიდი ბაღი

ბრწყინავდა წვიმის ყალბი მძივებით.

ბრწყინავდა კუბოც, რომელსაც ხალხი

ნელა მისდევდა, როგორც იმედი.

მე აღარ მახსოვს, რა მოხდა ადრე,

ან ჩემს სიყვარულს ვის ვაძალებდი,

მე მახსოვს მხოლოდ, რომ ბებერ ჭადრებს

ეკიდა წვიმის მძიმე ზარები.

და გარეუბნის ნაცრისფერ ღრუბლებს

შეშფოთებული უცქერდა ხალხი,

უცქერდა ჩუმად და სველი კუბო

მიჰქონდა, როგორც ჩამქრალი ჭაღი.

ქუჩებში წვიმდა და წვიმის წვეთებს

არ აწუხებდათ ცოცხლების ხვედრი.

და ყველაფერი მოჩანდა მკვეთრად

წვიმით გაჟღენთილ სიკვდილის გვერდით.

ეს ბოლო სტროფიც ისეთივე მიმზიდველი და გამაბრუებელია, როგორც თავში დამოწმებული სტრიქონები, მაგრამ აქაც, მირჩევნია ნისლოვანება დავტოვო, ვიდრე მკვეთრად დავინახო მისი აზრი.

ოთარ ჭილაძის მაგალითი ყველას გვამხნევებდა. მისი საყვედური მართალი იყო, მისი ჟინი – სანიმუშო (სხვებსაც ასეთ ჟინიანებად გვაჩვენებდა): “ჩვენ, მწერლები, ახალგაზრდებიც და ძველგაზრდებიც ხელს კი არ ვიღებთ უაზრო და უმადურ შრომაზე, ყოველი მორიგი მარცხის შემდეგ კიდევ უფრო მეტი ჟინითა და მონდომებით ვერთვებით ამ აზარტულ თამაშში, და თქვენც, ჩვენი მკითხველები და ლიტერატურის მოყვარულნი, კიდევ უფრო დიდი ინტერესით ადევნებთ თვალს, რომელი ჩვენთაგანი ვერ შეძლებს, კიდევ ერთხელ, არარსებული ლოდის ათრევას არარსებულ მწვერვალზე.”

ოთარ ჭილაძე

იგი არარსებულს, ანდა ღრუბელს ეძახდა იმას, რასაც ქმნიდა, მისთვის მთავარი თავად ღრუბელი იყო, და არა ის, ნელა იცვლებოდა იგი თუ სწრაფად, საავდრო იყო თუ კარგი ამინდის მაუწყებელი. ერთ-ერთ საუბარში “სისულელეც” კი უწოდა მწერლობას და დასძინა: “როცა ქვეყანაში, თუნდაც არასერიოზულად იკითხავენ, გვჭირდება თუ არა მწერლობაო, არათუ მწერლობა, ყველაფერი სისულელეა.” ასეთი არასერიოზულობა დღეს ჩვენს ქვეყანას შავი ღრუბელივით ადგას თავზე.

ზემოთ დამარცხება და ტვირთისგან გათავისუფლება ვახსენე. ოთარ ჭილაძეც სწორედ ასეთი დამარცხებიდან იწყებდა ყველაფერს, ეს იყო მისი ე.წ. “ნეგატიური თეოლოგია”, არსებობის სათავე, გონების დემარში სიცხადის წინააღმდეგ, რომელიც ყველაზე მთავრის გამოუთქმელობით აღწევდა მთავარს. ალბათ აქაა მისი მრავალშრიანი, მეტაფორებით სავსე პროზაული ენის საიდუმლოც. სანიმუშოდ, თუნდაც მისი ინტერვიუები წაიკითხეთ. არც ერთი მათგანი არაა საუბრის ჩანაწერი. ასე, ალბათ, პლატონი წერდა თავის დიალოგებს.

ერთ-ერთ ასეთ, 1993 წელს, აფხაზეთის ომის შემდეგ დაწერილ დიალოგში ამბობდა ოთარ ჭილაძე: “ყველაზე მძაფრად ახლა ვგრძნობ იმ ადამიანების სიდიადეს, რომლებმაც თავიანთი წილი სიცოცხლე იმყოფინეს მიზნის მისაღწევად.” რაც დრო გადის, მით უფრო იმატებს სხვების სიცოცხლის ხარჯზე გაძლიერებული პარაზიტების რიცხვი, რომლებიც ყოველ სეზონზე თითო პატარა მიზანს აღწევენ, და ამიტომაც, “ჯერჯერობით ძნელი სათქმელია, აღმა მივდივართ თუ დაღმა, ვიღვიძებთ თუ გვესიზმრება გამოღვიძება.”

და ამ სიზმარ-ცხადში წავიდა კაცი, რომელიც ერთი ტელეარხისთვის “რუსთაველისა და სახელმწიფო პრემიების ლაურეატია”, მეორესთვის “დიდი ქართველი კლასიკოსი”, მესამისთვის -“ნობელის ლაურეატობის ნომინანტი.”

ოთარ ჭილაძის გზა დასრულდა. და რა უნდა დაიწყოს, რა უნდა დავიწყოთ ჩვენ ამ დიდი გზის დასრულების შემდეგ?

ალბათ უნდა დავიწყოთ ფიქრი ჩვენს შეცდომებზე, უმწიფრობაზე, უვიცობაზე, უწვრთნელობაზე და უგემოვნებაზე, ლეგენდებზე და ცრურწმენებზე, ცრუკერპებსა და ცრუ იმედებზე, სიმართლეზე, სიმწარეზე, შხამზე, შფოთვაზე, მტრობაზე, დაპირისპირებებზე, ანგარიშსწორებაზე, ღირსეულთა დაკნინებასა და უღირსთა განდიდებაზე, მონობაზე, მხედრის ულუფაზე და მონის სალაფავზე, ოცნებებსა და იმედგაცრუებებზე, მიზანზე და მიზნის მიუღწევლობაზე, სიძულვილზე, ცილისწამებებზე, ცოდვებზე, სიამაყეზე და სასჯელზე. ჩვენ უნდა შევიძრათ და შევწუხდეთ, და, რაც მთავარია, უნდა გავარკვიოთ, თუ რატომ იქცა ჩვენი ეროვნული უბედურება ეროვნულ დანაშაულად, ბოლო-ბოლო დაჩაგრულები ვართ თუ მჩაგვრელები? აბუჩად აგდებულნი თუ აბუჩად ამგდებნი?

ყველა ეს კითხვა ოთარ ჭილაძისგან მივიღეთ მემკვიდრეობით, და კიდევ: “პირობას გაძლევთ, პრობლემები არ დაგველევა, ვიდრე ვიცოცხლებთ, ვიდრე ვიცხოვრებთ, ვიდრე გონი შეგვრჩება და, რაც მთავარია, ვიდრე ბრძოლის თავი და სურვილი გვექნება…”

“ლიტერატურული გაზეთი”, 16-29 ოქტომბერი, 2009 წ.

კასპარ დავიდ ფრიდრიჰი "ქალი ფანჯარასთან"

კასპარ დავიდ ფრიდრიჰი “ქალი ფანჯარასთან”

კოკა ბრეგაძე – სივრცის აგება და დაშლა რომანტიკულ და მოდერნისტულ მხატვრობაში

გერმანელი რომანტიკოსი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიჰის (1774-1840) ფერწერაში სივრცის პროეცირება იმთავითვე უკავშირდება რომანტიკულ მსოფლმხედველობრივ პოზიციებს: კერძოდ, მიუხედავად ე. წ. ტრაგიკული ცნობიერებისა (das tragische Bewusstsein), რომელიც დამახასიათებელია როგორც, ზოგადად, რომანტიზმისათვის (მწერლობაში – ლ. ტიკი, ე. თ. ა. ჰოფმანი, ი. ფონ აიჰენდორფი, ქლ. ბრენტანო და სხვ.; მუსიკაში – ლ. ვან ბეთჰოვენი, რ. ვაგნერი და სხვ.), ისე ფრიდრიჰის ფერწერული ტილოების პერსონაჟების, ან მისი ლანდშაფტური ფერწერისთვისაც (იხ. მისი “ბერი ზღვასთან” [1808-1810], ან “დილის ნისლი მთაში” [1808], “სააბატოს ნანგრევები მუხნარში” [1808-1810]), ამ რომანტიკოსი მხატვრის ფერწერაში (ისევე როგორც ზემოთ ჩამოთვლილ რომანტიკოს ავტორებთან) მაინც მოცემულია ე. წ. რომანტიკული სწრაფვა (Sehnsucht) საღვთო ტრანსცენდენტურობისაკენ, ანუ იმ დაკარგული ჭეშმარიტი ეგზისტენსისაკენ, რომლისკენ სწრაფვას ზღუდავს, ერთი მხრივ, პროტაგონისტის წარმავალი და სასრული არსი, მეორე მხრივ, თავად ყოფიერების შეზღუდული და სასრული არსი, გამომდინარე იქიდან, რომ ეს ორი მოცემულობა დროით და სივრცით შემოსაზღვრული ემპირიული განზომილებანია.

ამ აპრიორული სწრაფვის მდგომარეობიდან გამომდინარე, ფრიდრიჰის ფერწერული ტილოების პერსონაჟებისათვის მუდმივად დამახასიათებელია ეგზისტენციის ე. წ. ზღვრისეულ სიტუაციაში (“Grenzsituation”)(კ. იასპერსი) ყოფნა, ანუ რომანტიზების/გარომანტიულების (“Romantisieren”) (ნოვალისი) სიტუაციაში ყოფნა, როდესაც ეგზისტენციალურ ზღვარზე მყოფი პროტაგონისტი ცნობიერებისეული ნებელობის საფუძველზე საკუთარ სულში ავითარებს სასრულობაში უსასრულობის, წარმავლობაში წარუვალის, ემპირიულში ტრანსცენდენტურობის დაფუძნების პროცესს:

“სამყარო უნდა გარომანტიულდეს. ასე მოვიპოვებთ კვლავ პირველ-საზრისს. გარომანტიულება სხვა არაფერია, თუ არა ხარისხობრივი პოტენცირება. ამ ოპერაციის დროს ხორციელდება მდაბალი თვითობის მაღალ თვითობასთან იდენტიფიცირება. ისევე როგორც ჩვენ წარმოვადგენთ ამგვარ ხარისხობრივ პოტენცირებათა რიგს. ეს ოპერაცია ჯერ კიდევ შეუცნობია. როდესაც მე უბრალოს დიად აზრს ვანიჭებ, ჩვეულებრივს იდუმალებით ვმოსავ, ნაცნობს შეუცნობლად გადავაქცევ, სასრულს უსასრულობას ვანიჭებ, მე სამყაროს ვარომანტიულებ. და პირუკუ, იგივე ოპერაცია შეესაბამება უმაღლესს, შეუცნობს, მისტიკურსა და უსასრულოს. რომანტიკული ფილოსოფია. ამ შეერთებით ხდება ლოგარითმიზება და მიიღება კარგად ნაცნობი გამოხატულება. Lინგუა რომანა. ცვალებადი ამაღლება და დამდაბლება” (ნოვალისი 1977-1988: 545).

სწორედ ეს არის ცნობილი რომანტიკული ირონია (die romantische Ironie) (ფრ. შლეგელი), როდესაც სუბიექტი საკუთარ შემეცნებასა და ეგზისტენციაში ავლენს პარადოქსის ნიჭს, ანუ საკუთარ შეზუდულ ანთროპოლოგიურ არსსა და ეგზისტენციაში გამოიმუშავებს პოტენცირებულ, ანუ ახალ ხარისხში აყვანილ, ამაღლებულ წარმოდგენას საკუთარ ანთროპოლოგიურ არსზე, საკუთარ ეგზისტენციასა და ყოფირეებაზე, რაც, თავის მხრივ, გულისხმობს თავისებურ რომანტიკულ ეთიკურ აქტს – საკუთარი და სამყაროს ემპირიული შეზღუდულობის აპრიორულ გადალახვას, ანუ ტრანსცენდირების პროცესის დაფუძნებას.

ამასთან, რომანტიკული ირონია გულისხმობს შეუთავსებელი მოცემულობების (მაგ. ხილული და უხილავი სინამდვილის, გრძნობადი და ზეგრძნობადი სამყაროებისდა ა. შ.) აპრიორულ თანაარსებობასა და ურთიერთგამომდინარეობას.

ფრიდრიჰის ფერწერული ტილოების პოეტიკა სწორედ რომანტიკული ირონიისა და გარომანტიულების კონცეპტებს ეფუძნება, როდესაც სასრულობაში ხდება უსასრულობის პორეცირება და ინტეგრირება, და პირიქით. ამის ბრწყინვალე ნიმუშია ფრიდირჰის ცნობილი ტილო “ქალი ფანჯარასთან” [1822], სადაც გამოსახულია ტრანსცენდირების პროცესში მყოფი პროტაგონისტი, რომელიც თავის ცნობიერებაში აფუძნებს რომანტიკულ ირონიას, გარომანტიულების პროცესს, ხოლო თავად ფერწერული ტილოს სივრცობრივი განფენა ასევე ემყარება რომანტიკულ ირონიას, ანუ გარომანტიულების პროცესს: ოთახის სასრულობაში ინტეგრირებულია და თანაარსებობს უსასრულობა, რასაც, ერთი მხრივ, ავითარებს პროტაგონისტის ქცევა _ ზეცისკენ მიქცეული და მზერა და ჭვრეტის პროცესი, მეორე მხრივ, ზეცისა და ოთახის დისპოზიცია _ “აქ მოცემულია სიახლოვე და სიშორე, ვიწრო ინტერიერი და დიადი შორეთი, აქაურობასა და “ახლაში” ჩაკეტილობა და ნატვრითმოსილი მზერა, მომენტები, რომლებიც ნოვალისის ცნობილ დეფინიციას მოგვაგონებენ (იხ. ზემოთ – კ. ბ.)” (ვოლფი 2003: 15).

აქედან გამომდინარე, ვსაუბრობთ კ. დ. ფრიდრიჰის პერსონაჟებზე, როგორც ტრანსცენდირებად პრესონაჟებზე, როგორც რომანტიკული ირონიის განმავითარებელ პერსონაჟებზე, პარადოქსის ნიჭით აღჭურვილ პერსონაჟებზე, რომლებიც ზღვრულ სიტუაციაში მყოფნი ავითარებენ სამყაროს გარომანტიულების/რომანტიზების პროცესს და ისრაფვიან ტრანსცენდენტურობისაკენ, რასაც ფრ. შლაიერმახერი უწოდებს “გაუნელებელი სწრაფვის განცდას” (“Das Gefühleiner unbefriedigten Sehnsucht”),“უსასრულობასთან კავშირს” (“Zusammenhang mit dem Unendlichen”)და “უნივერსუმის ჭვრეტას” (“Das Anschauen des Universums”).შესაბამისად, ფრიდრიჰის ფერწერაში ამ ღვთაებრივ და, ამავდროულად, დაკარგულ და მიუწვდომელ ტრანსცენდენტურობას, რომელსაც რომანტიკოსები ასევე უწოდებენ უსასრულობას (das Unendliche) (ფრ. შლაიერმახერი, ფრ. შლეგელი, ნოვალისი) ან უნივერსუმს(das Universum) (ფრ. შლაიერმახერი, ფრ. შლეგელი),სიმბოლურად განასახიერებს მის ტილოებზე პროეცირებული (ძირითადად) ლურჯი/ლაჟვარდოვანი ფერთამეტყველებით პროეცირებული შემდეგი სივრცული განზომილებანი – ზეცა (“საღამო” [1824]) ან ქალაქური ლანდშაფტი (ქალაქი, როგორც ზეციური იერუსალიმი _ შდრ. “ქალაქი მთვარის ამოსვლისას” [1817], “იალქნიან გემზე” [1819]), ან თავად ბუნება (შდრ. “ნისლი” [1807], “ბოჰემიის ლანდშაფტი” [1810-1811], “დილა რიზენგებირგეში” [1810-1811], “დილა” [1821] და სხვ.).*

_____________________

* შდრ.: “ბუნების ესთეტიზების პროცესში ამავდროულად ვლინდება რომანტიკოსი ავტორის მიერ ბუნების არსის მითო-საკრალური გააზრება: ანუ, ბუნებისადმი რომანტიკოსი ავტორისა, თუ მისი ლირიკული გმირის სწრაფვა უკვე არის არა ზედაპირული სენტიმენტალური გრძნობების გამოწვევისა და აღძვრის საშუალება, არა ერთჯერადი ემოციების აღძვრის საშუალება, არამედ სამყაროს სულისა (ჭელტსეელე) და უსასრულო ტრანსცენდენტურობის მუდმივი ცხოველმყოფელი სიღრმისეული განცდის გამოწვევის საშუალება, რასაც საფუძვლად უდევს ბუნების შესაქმესეულ ცოცხალ არსად, ღვთის ქმნილებად, ღვთაებრივი საწყისის შემცველ ფენომენად გააზრება. ამგვარად შემეცნებული და შემოქმედებით პროცესში მოქცეული ემპირიული ბუნება უკვე იძენს სახისმეტყველებით ესთეტიკურ ღირებულებას, მას უკვე სიმბოლური დატვირთვა ენიჭება და რომანტიკოსების მხატვრულ ტექსტებსა თუ ფერწერულ ტილოებზე უმეტესწილად ფუძნდება, როგორც დაკარგულ პარადიზულ ყოფაზე ალუზია და საღვთო ტრანსცენდენტური სივრცის მხატვრული სიმბოლო” (ბრეგაძე 2012: 126-127).

აქედან გამომდინარე, ფრიდრიჰთან სივრცე ისეა კონსტრუირებული, რომ პროტაგონისტის, ან მაყურებლის მზერა იმთავითვე მიმართულია სივრცეში, ანუ უსასრულობაში გაჭრისაკენ; სივრცე თანთადათანობით იხსნება და მთლიანდ მოიცავს როგორც პროტაგონისტის, ისე მაყურებლის ცნობიერებასა და ნებელობას: ანუ, როგორც პროტაგონისტი, ისე მაყურებელი აპრიორულად ჩართულია ტრანსცენდირების პროცესში, სივრცეში გაღწევის პროცესში, ანუ ღვთაებრიობისაკენ სწრაფვისა და მასთან შერწყმის პროცესში (შდრ. ფრიდრიჰის შემდეგი ფერწერული ტილოები: “ბაღის ტერასა” [1811-1812], “ქალაქი მთვარის ამოსვლისას” [1817], “კირქვის კლდეები კუნძულ რიუგენზე” [1818], “მოგზაური ნისლის ზღვის წინაშე” [1818], “ქალი ჩამავალი მზის წინაშე” [1818-1820], “ქალი ფანჯარასთან” [1822], “ორი მამაკაცი მთვარის ჭვრეტისას” [1819-1820], “ქალი და მამაკაცი მთვარის ჭვრეტისას” [1824] და სხვ.).

აქ კი იკვეთება ფრიდრიჰის ფერწერის პოეტიკის ის თავისებურება, რასაც გერმანული რომანტიზმისა და გერმანულენოვანი მოდერნიზმის ცნობილი მკვლევარი სილვიო ვიეტა “გეომეტრიულობასა” და “კონსტრუქტიულობას”(“Konstruktivismus”) უწოდებს (ვიეტა 2001: 133, 143), რომელსაც უფუძნება, ერთი მხრივ, ფრიდრიჰის ფერწერული ტილოების დინამიკური სივრცული განფენა და, მეორე მხრივ, თავად მაყურებლის მიერ სივრცის აღქმისა და ჭვრეტის ინტენსივობა:

„მჭვრეტელი პროტაგონისტი სურათებში ისეა შემოყვანილი, რომ სურათში არა მხოლოდ ლანდშაფტის სივრცე იხსნება, არამედ თავად ლანდშაფტის ჭვრეტა ზურგშექცეული მჭვრეტელი პროტაგონისტის პერსპექტივიდან აიგება. დახატულია არა მხოლოდ ლანდშაფტი, არამედ დანახულის ხედვა. ხოლო სურათის მჭვრეტელი თავად სურათის მჭვრეტელ პროტაგონისტთან ერთად გამოდის წინაპლანზე, რომელიც სურათის მჭვრეტელს ხედვის არეალს უჩვენებს. შედეგად სურათში მოცემულია რეფლექსია ხედვის აქტზე: ხედვის ხედვა (“Das Sehen des Sehens”) და მასში სურათის მჭვრეტელისმონაწილეობა. [...] ფრიდრიჰის პროტაგონისტები სურათის მჭვრეტელი სუბიექტის ხედვაში არიან ინტეგრირებულნი. [...] ფრიდრიჰი თავის მოტივებს სივრცისა და კომპოზიციის გეომეტრუილ აგებას უქვემდებარებს: კასპარ დავიდ ფრიდრიჰის სურათები გეომეტრიზებული მზერის პროეცირებაა“ (ვიეტა 2001: 137-138; 140, 142-143).

ამგვარად, სივრცის აგება ფრიდრიჰის ტილოებზე იმთავითვე მიმართულია მაყურებლის მზერის ერთ წერტილში, ამ შემთხვევაში, ლანდშაფტური ან ზეციური სივრცის სიღრმეში კონცენტრირებაზე (“მაგეომეტრიზებელი მზერა”//“geometrisierender Blick”) როდესაც სურათის პროტაგონისტის ჭვრეტის აქტის ინტენსივობის საფუძველზე ხორციელდება თავად მაყურებლის მზერაზე ზემოქმედება. შედეგად მაყურებლის მზერა ერთ წერტილზე კონცენტრირდება და გაჭრილია ფერწერული ტილოს ლანდშაფტურ ან ზეციურ სივრცეში. გარდა ამისა, მაყურებლის მზერაზე “იძულება” და მისი სივრცეში აპრიორული გაჭრისა და თავად სივრცის დინამიკური განფენის ფუნქცია ამავდროულად აკისრია ფერწერული ტილოს ნაპირებს, რომლებიც ან ოთახის გეომეტრიზებული სივრცითაა მოცემული (შდრ. “ქალი ფანჯარასთან” [1822]), ანდა სურათის კიდეზე გამოსახული კლდეების სამკუთხა ფორმებით (შდრ. “კირქვის კლდეები კუნძულ რიუგენზე” [1818]) (ლანკჰაიტი 1978: 691-692).

ედუარდ ჰოპერი "ქალი ფანჯარასთან"

ედუარდ ჰოპერი “ქალი ფანჯარასთან”

ედუარდ ჰოპერის (1882-1967) მოდერნისტულ ფერწერაში კი უკვე მუდმივად მოცემულია მოდერნიზმის ეპოქის ადამიანის დისოცირებული, დარღვეული/განრღვეული ეგზისტენციალური ვითარება, ჟ. ბოდრიარის ანალოგიით თუ ვიტყვით, მოცემულია თავისებური “მოდერნისტული მგრძნობელობა” – გაუცხოების პროცესი, პარადიზული ყოფიერებისა და ეგზისტენციის საბოლოო დაკარგვა, ეგზისტენციალური შიშით შეპყრობილობა, თვითიდენტობის ვერმოპოვება, კომუნიკაციის შეუძლებლობა და საგანთსამყაროს განზომილებებით საბოლოო თვითშემოსაზღვრა. ყოველივე ამის მეტაფორებად ჰოპერის ტილოებზე მოცემულია სიცივის, სიჩუმისა და სიცარიელის ტოპოსები (შდრ. “სახლი რკინიგზასთან” [1925], ან “ექსკურსია ფილოსოფიაში” [1959]) (რენერი 2009: 85):

„ჰოპერთან ასახულია მარტოობა, ასევე მარტოობისგან მოგვრილი საშინელების განცდა. ჰოპერი აფიქსირებს ადამიანებს შორის არსებულ მდუმარე, ამოუვსებ დისტანციას, გაქვავებულ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს, რომელიც გამოკეტილია თავის სასრულობაში, რაც მარადისობად ევლინება მას. [...] მისი სუბიექტურობა ამ ცარიელ სივრცეში/ოთახში საკუთარ თავთანაა დარჩენილი და იგი ამ სიცარიელეში ქრება“ (შმიდი 1999: 19, 25).

ამიტომაც, რომანტიკოსებთან და, მათ შორის, ფრიდრიჰის ფერწერულ ტილოებზე დომინირებული დინამიკური და ცხოველმყოფელი სივრცე, როგორც ტრანსცენდირების ტოპოსი და ტრანსცენდენტურობის სიმბოლო, ჰოპერის ტილოებზე უკვე დარღვეული და გაუქმებულია: ჰოპერის ტილოებზე სივრცე კი არ იხსნება, არამედ იგი ხშირად „ჩამოჭრილია“, იზღუდება და ვიწროვდება, რაც სიმბოლურად განასახიერებს რომანტიზმისეული უსასრულობის რღვევასა და ადამიანის ემპირიულ სასრულობაში აპრიორულ მოქცევას. შესაბამისად, ეს დავიწროებული სივრცე არც პროტაგონისტში და არც მაყურებლში აღარ იწვევს ტრანსცენდირებას, არამედ აინტენსივებს მოდერნიზმის ეპოქის ადამიანის სასრულობაში საბოლოო დეტერმინებულობას (შდრ. ოთახი/შენობა, როგორც სუბიექტის სასრულობისა და ეგზისტენციალური გამოუვალობის ტოპოსი ფრ. კაფკას პროზაში, ან ფ. ფელინის ფილმში “8 1/2”). შემთხვევითი არაა, რომ სივრცისაკენ მიქცეული ჰოპერის პროტაგონისტების მზერა მუდმივად ეხლება გარეთ მყოფ ფუნქციონალურ შენობებს, ანუ მოდერნიზმის ეპოქის მიერ მოტანილ კონსტრუქციებს, რომლებიც აბრკოლებენ პროტაგონისტის მზერას ტრანსცენდენტურობისაკენ. ამიტომაცაა, რომ ჰოპერთან ფრიდრიჰისეული ზეცა (Heaven) უკვე გადაქცეულია ცად (Sky) (მანფრედ ფრანკი) _ შდრ. ჰოპერის შემდეგი ფერწერული ტილოები: “სახლი რკინიგზასთან” [1925], “კვირა დილა” [1930], “ოთახი ბრუკლინში” [1932], “ოთახი ზღვის პირას” [1951], “დილის მზე” [1952], “სასტუმრო რკინიგზასთან” [1952], “ოფისი პატარა ქალაქში” [1953], “მზის შუქი კაფეტერიაში” [1958], “ექსკურსია ფილოსფიაში” [1959]).

დამოწმებული ლიტერატურა:

ბრეგაძე 2012: კ. ბრეგაძე, ზღვის სახისმეტყველება კასპარ დავიდ ფრიდრიჰის ფერწერაში

(გვ. 124-143); წიგნში: კ. ბრეგაძე, გერმანული რომანტიზმი, ჰერმენევტიკული ცდანი, გამ-ობა “მერიდიანი”, თბილისი, 2012.

ვიეტა 2001: S. Vietta, Ästhetik der Moderne. Literatur und Bild, Fink: München, 2001.

ვოლფი 2003: N. Wolf, Caspar David Friedrich (1774-1840). Der Maler der Stille, Taschen: Köln, 2003.

ლანკჰაიტი 1978: K. Lankheit, Caspar David Friedrich (S. 683-707); in: Romantik in Deutschland, hrsg. von R. Brinkmann, Metzlersche Verlagsbuchhandlung: Stuttgart, 1978.

ნოვალისი 1977-1988: Novalis:Schriften. Die Werke Friedrich von Hardenbergs, Bd II; hrsg. von Paul Klukhohn und Richard Samuel. 3., nach den Hand­schriften ergänzte, erweiterte und verbesserte Auflage in 4 Bdn und 1 Begleitband, Stuttgart, 1977-1988.

რენერი 2009: R. Renner, Edward Hopper (1882-1967), Transformation der Wirklickeit, Taschen: Köln, 2009.

შმიდი 1999: W. Schmid, Philosophie der Lebenskunst. Eine Grundlegung, 4. Aufl., Shurkamp: Frankfurt/M., 1999.

წყარო: ჟურნალი “სემიოტიკა” http://semioticsjournal.wordpress.com

გალაკტიონი - Galaktion Tabidze

გალაკტიონი – Galaktion Tabidze

ცირა ყურაშვილი – გადია, ვარდები, კრაზანები, ყველი და მსხალი

ეს დაახლოებით ერთი წლის წინ იყო. მაშინ ბიბლიოთეკის იშვიათ გამოცემათა განყოფილებაში ვმუშაობდი. მერე, ზაფხულის პერიოდში ჩემი პოლიტიკური შეხედულებები გამერდინებული არ აღმოჩნდა და კიდეც დამითხოვეს შავწყალა და სისხლდუბელა ადამიანებმა.
იმ დღეს კი ჩვეულებისამებრ ძველ გამოცემათა გაცრეცილ-გაფიცხებულ ფურცლებს ვათვალიერებდი. უცებ, მოულოდნელ-სასიხარულოდ გალაკტიონის ვრცელი ლექსის “გადია”-ს პუბლიკაციამ მიიპყრო ჩემი ყურადღება. ლექსს სათაურქვეშ “ფრაგმენტი” ეწერა, რაც მოწმობდა, რომ დიდ პოეტს იგი პოემად ჰქონდა ჩაფიქრებული. ლექსი, ამავე სათაურით “გადია”, მახსოვდა გალაკტიონის სხვადასხვა გამოცემებიდან, მაგრამ ის სულ რამდენიმესტროფიანი იყო, აღმოჩენილი ლექსი კი მეტად ვრცელი გახლდათ – 24 სტროფი და მოიცავდა იმ ლექსებსაც, რომლებიც დამოუკიდებელი სახით იკითხება სხვადასხვა გამოცემებში.
გადავიკითხე ეს ვრცელი ლექსი, მტკიცედ ნაჭედი, ცრემლებით გაჟღენთილი გულის ლმობიერი სიყვარულით დაწერილი, მიძღვნილი მოხუცი ქალისადმი (ერთ-ერთი მისი ხელნაწერი სწორედ ასე არის დასათაურებული “მოხუცი ქალი”) და დამაინტერესა, ვინ იყო ეს “კეთილი ძველი ქართველი ქალი, ვისი გზაც სულის სიდიადეა” – დედა, მაკრინე ადეიშვილი? (ჩემო გატუნია), განდეგილი – დომინიკა ერისთავი? ის ხომ სალომინაოდან იყო, ჭყვიშიდან არცთუ შორეული სოფლიდან და გალაკტიონს სიყმაწვილეშივე შეეძლო ამ მშვენიერ, დახვეწილ, კეთილი ზნის ქალბატონს, ილიასა და აკაკის უმცროს მეგობარ მწერალს დაკავშირებოდა? მაგრამ დომინიკა ერისთავი ლექსის დაბეჭდვის დროს 56 წლის თუ იქნებოდა, ლექსი კი მოხუც ქალს ეძღვნება. იქნებ სხვა ვინმე? და ვინ?
თუმცა მთავარი სხვა რამ იყო, მე ამ ლექსმა აღმაფრთოვანა, გამალამაზა, გამამშვენიერა. ამიტომ დავიწყე მისი ამ სახით ძებნა სხვადასხვა გამოცემებში, რათა არ მეპოვნა და მხოლოდ ჩემი აღმოჩენით გამეხარებინა ლიტერატურაში ლმობიერი სიყვარულის მაძიებელი მკითხველები, რადგან შმაგი და ბოროტი სიყვარულის ბიოგრაფიებით ხომ ისედაც აღსავსეა მთელი ლიტერატურული სამყარო. მე კი უკვე დიდი ხანია საკუთარ თავს ვუთხარი: აღარ მსურს ამ ნათელშემოძარცვული, სამოთხიდან გამოძევებული, საშოუშვილო და ძუძუხმელი ლიტერატურის ბოცვერი ვიყო, სატლეკად ტკბილი რძის საფირმო ლირიკას რომ სთავაზობენ ლიტერატურულ ჟურნალთა სჯულისმდებელნი. ამ ლირიკაში მეტწილად ყვითელი ტკიპები დაცურავენ საქმიანად და ერთი ტკიპა თუ იქნება მასში, რომ მოცოცხლდეს, ან მოცოცხოს, ანდა პირიქით, აქეთ მოცოცდეს – გულიგულისკენ. მე ჩემსას ვეძებ, აი უკვე ვიპოვე ჩემი, ამას მკითხველს გავუზიარებ.
მაგრამ სანამ მკითხველს გავუზიარებ, მაინც ვეძიებ და ძიებისას ნამდვილ აბლაბუდაში ვიხლართები, ვერც წინ მივდივარ, ვერც უკან ვიხევ, ვერაფრით ვარკვევ, პოემის ფრაგმენტი დაშალა და დაანაკუწა გალაკტიონმა ცალკეულ ლექსებად, თუ პირიქით ცალკეული ლექსები მოაქცია ერთ მთლიან კომპოზიციურ ქარგაში. ამის გაგება იმად მესაჭიროება, რათა გავარკვიო, არის თუ არა იგი ცნობილი ამ ვრცელი სახით მკითხველი საზოგადოებისათვის. სათითაოდ მივმართავ გალაკტიონის უზარმაზარი მემკვიდრეობით დაინტერესებულ ლიტერატორებს, მაგრამ მათთან ხომ ვერასოდეს ვერაფერს მიაკვლევ, როცა რაიმე გესაჭიროება. აქ მხოლოდ ერთია ცხადი: ისინი ან თავიანთი განცდების ენაზე გესაუბრებიან, ან ცდილობენ “დაგაბოლონ”. გალაკტიონის პოეზიაში კი სახმარად მხოლოდ ერთი არს, ეს მისი ლექსით მოგვრილი ტკბობაა.
დიახ, ვერაფრით ვარკვევ, რადგან დიდი პოეტი ვირტუოზია, აწყობაც და დაშლაც ერთნაირად ხელეწიფება. მე კი რაც ეს ვრცელი ლექსი ვიპოვე, მაწუხებს და მაშფოთებს, როცა მის ნაწილებს დაშლილ-დანაკუწებული სახით ვპოულობ სხვადასხვა გამოცემებში. თითქოს ცოცხალ არსებას ხერხემალი გამოსცლოდეს, მოღვენთილიყოს, ცალ-ცალკე წასულიყოს მისი თვითეული ნასხამი.
რამ აიძულა დიდი პოეტი ასე უწყალოდ მოპყრობოდა ამ საოცარ შედევრს? (დაშალა, უეჭველად დაშალა!)
ლექსი 1921 წელს არის დაბეჭდილი, ერთ-ერთი გაზეთის საახალწლო ნომერში. მომდევნო თვე, თებერვალი კი ორი უმძაფრესი მომენტით აღინიშნება მის ცხოვრებაში: ხდება გასაბჭოვება და ის წვავს მთელ თავის ახალგაზრდობისდროინდელ არქივს, წვავს გზნებებს და ოცნებებს და ასეც განიცდის, თითქოს სიყმაწვილე მოჰკვდომოდეს. ვიცი, კი? რომელი რომელს უსწრებდა, პირადი ზოგადს, თუ ზოგადი პირადს, ან ზოგადი პირადთან რამდენად იყო კავშირში? (უეჭველად იქნებოდა!) მაგრამ თუ ეს საახალწლო ნომერში დაბეჭდილი ლექსი ვრცელია, 1922 წელს გამოცემულ ლექსთა კრებულში, სადაც გალაკტიონს თემატურად აქვს ლექსები დალაგებული, იგი ნაკუწების სახით არის სხვადასხვა თემებს ამოფარებული. რა ხდება? რაკი ჩვეოდა წიგნის საერთო სტილისთვის შეეხამებინა ლექსები, თემატიზმის ერთგულებამ იძალა მასში? თუ მენშევიკების გაზეთში დაბეჭდვის კვალი გააქრო? ეს პერიოდი ხომ რეპრესიების დასაწყისის ხანაა?
დაშალა, თუ ააწყო?
ააწყო, თუ დაშალა?
რამდენად საიმედოა ამ დანაკუწებულ ლექსებზე თარიღებად მიწერილი “არტისტული ყვავილების” გამოცემის წინარე წლები? (ვითომ ააწყო?!) ხომ გვახსოვს, როგორ ნაიბარაზე აწერდა ლექსებს თარიღებს. ყოველშემთხვევაში პოეტის ბოლო ოცდახუთტომეულშიც ამ ლექსების პირველ პუბლიკაციად 1927 წელია მითითებული. ჩემს მიერ ნაპოვნი საგაზეთო პუბლიკაცია უცნობია შემდგენელთათვის, თუ გაზეთში დაბეჭდვა არ ჩაითვლება?

აი, ასეთ ძიებაში ვიყავი, სანამ სამსახურიდან დამითხოვდნენ და კვლევის გაგრძელების საშუალება მომეცემა, ამიტომ ახლა მხოლოდ აქაურ განცდებზე თუ ვისაუბრებ, სადაც ვარ:
წვიმს, ფანჯრიდან მოსჩანს ნისლში ჩაძირული ბონკოს ღელის მიდამოები. უჩვეულო აგვისტოა, გრილი, წვიმიანი. ძროხა კოკოჩინას უკვე მოვუნაცვლე, სხვაგან გადავაბი, ნამდვილი დინოზავრია, ვეებერთელა, ძოვს, ძოვს, კითხულობს ბონკოს მიდამოების რომანს, თავს არ იღებს ზემოთ. დილით, როგორც კი გამოვწველი, გულაბი მსხლის ძირთან მიდანდალდება, ხარბად ნთქავს წვნიან ნაყოფს. მეც იქვე ვტრიალებ, ყუნწებს ვაცლი მსხლებს, რომ ყელში არ გაეჩხიროს, თან ვფიქრობ, უგუნური პოლიტიკის გამო ვინ იცის, ქალაქში რამდენს ენატრება ეს გულაბი მსხალი, არადა ხილს მიაქვს ცა და მიწა, როგორც აქ იტყვიან, ლპება ცისქვეშ. არ დავალპოთ, ჭამე კოკოჩინა, ჭამე, კარგად მოგაწველინებს. რძეს დავკვეთავ, ფუშფუშა ყველს ამოვიყვან, ქალაქში ხომ მეც მენატრებოდა ყველი. სწორედ ეს ვთქვი, იმ უგუნურების შესახებ, რის გამოც ადამიანებს ენატრებათ საკვები, ვთქვათ ყველი და მსხალი. ამისთვის გამათავისუფლეს სამსახურიდან, კოკოჩინა, შავწყალა და სისხლდუბელა ადამიანებმა. და შემაწყვეტინეს კვლევა ისეთი მნიშვნელოვანი საქმისა, როგორიც არის გალაკტიონის პოემა “გადია”, ფრაგმენტი. წუხელ კრაზანები დაგვესხნენ თავს, კოკოჩი, ყვითლები, მაღალფეხება კრაზანები, მათი თავდასხმა ხომ ძალიან საშიშია, მათი ნესტარი დანასა ჰგავს, ხომ გამოვცადე, ვებრძვი, კოკოჩინა, შხამიანი პულვერიზატორით და ცოცხით. მაგარი აბჯარი აქვს კრაზანებს, იოლად ვერ მოერევი, მაგრამ ბრძოლას წინ რა უდგას, კოკოჩი, სანამ მთლად მოუშხამავთ მომავალი.
ხვალ ჭყვიშში წავალ, ეს აუცილებელია, შუამთის გადასახვევიდან ფეხით, თუნდაც ვერაფერი ვნახო იქ საგულისხმო. იასამანთან გავჩერდები, ოწინარიდან წყალს ამოვიღებ, მეფისჭალას გავხედავ. საზამთროების გორები აქვთ ამ დროს ეზოებში ჭყვიშელებს, კობრები ჰყავთ წითელხახადაღებული ლეღვის ხეებზე, გზაგზა ჩამოკრიფე, ვინ დაგიშლის.
მაკრინე ადეიშვილი?
დომინიკა ერისთავი?
ვარდისფერი თოვლი? დომინ, დოვენ, დოვლი?
“სარკეში თეთრი თმები თოვდება და საათიდან სამოცდაათი წელი გადია გიახლოვდება”, მაგრამ თუ ამ დროს დომინიკა ერისთავი მხოლოდ 56 წლის არის? დედა, მაკრინე ადეიშვილი? რამდენი წლისაა ამ დროს მაკრინე ადეიშვილი? იქნებ ხანდაზმული ქალის ზოგადი სახეა? მერე, რამდენად უხერხდება პოეტს, ზოგად სახეს ამხელა ლმობიერი სიყვარული დააფრქვიოს?
დაშალა თუ ააწყო ეს ფრაგმენტი გალაკტიონმა? ბროლის ლარნაკივით რომ არის და ბზარსაც ვერ უპოვნი?
მოდი, დაველოდოთ მკითხველთა და ლიტერატურისმცოდნეთა გამოხმაურებას და თუ ცნობილი არ არის ვრცელი, 24 სტროფიანი ლექსი სახელწოდებით “გადია”, გამოგიგზავნით, გამოაქვეყნეთ ისე, როგორც მიიღებთ, ზუსტად ავკრიფე, მძიმეც კი არსად გამომრჩენია. მე ამ ლექსმა ლმობიერი სიყვარულის, გულში ჩაღვრილი ცრემლის უსაზღვრო ძალა მაგრძნობინა, ის მსჭვალავდა გალაკტიონს, როცა მოხუც ქალზე ფიქრობდა, მან დამაფიქრა ჩემი გრძნობის ნამცეცობაზე, მე ამ ლექსმა გამალამაზა, თქვენც ძალიან მოგეწონებათ.
გადია, ვარდები… ჰო, ვარდები დამრჩა, ის იქ არის, ლექსში იყნოსავთ ვარდების სურნელს.

წყარო: “ახალი საუნჯე” http://lightgroup.ge

Older Posts »

Categories